مشخصات کتاب

سرشناسه : محمدی ری شهری، محمد، ۱۳۲۵ -

عنوان قراردادی : الجنه والنار فی الکتاب والسنه. فارسی - عربی

عنوان و نام پدیدآور : بهشت و دوزخ از نگاه قرآن و حدیث، فارسی - عربی / محمد محمدی ری شهری ، با همکاری رسول موسوی؛مترجم حمیدرضا شیخی.

مشخصات نشر : قم: موسسه علمی فرهنگی دارالحدیث،سازمان چاپ و نشر ، ۱۳۸۹ .

مشخصات ظاهری : ۲ ج.

فروست : پژوهشکده علوم و معارف حدیث؛ ۲۱۷.

شابک : ۲۲۰۰۰۰ ریال : دوره 978-964-493-536-7: ؛ ج.۱ 978-964-493-537-4: ؛ ج. ۲: 978-964-493-538-1

یادداشت : ج. ۲ ( چاپ اول : ۱۳۸۹ ).

یادداشت : ج.۲ (چاپ دوم: ۱۳۹۰).

یادداشت : کتابنامه.

موضوع : بهشت (اسلام)

موضوع : بهشت (اسلام) -- احادیث

موضوع : بهشت (اسلام) -- جنبه های قرآنی

موضوع : دوزخ -- احادیث

موضوع : دوزخ -- جنبه های قرآنی

شناسه افزوده : موسوی، سیدرسول، ۱۳۴۰ -

شناسه افزوده : شیخی، حمیدرضا، ۱۳۳۷ -، مترجم

شناسه افزوده : دار الحدیث. مرکز چاپ و نشر

رده بندی کنگره : BP۲۲۲/۶۵/م۲۸ج۹۰۴۱ ۱۳۸۹

رده بندی دیویی : ۲۹۷/۴۴

شماره کتابشناسی ملی : ۲۵۶۶۷۱۸

اشاره

پیش گفتار

اشاره

پیش گفتاربهشت و دوزخ ، بنیادی ترین مسئله در حوزه معارف مرتبط با جهان شناسی ، انسان شناسی و دین شناسی است . از نگاه قرآن ، حکمت غایی و هدف نهایی آفرینش انسان و جهان ، بازگشت به خداوند متعال است ، و اگر این هدف نباشد ، نه تنها آفرینش انسان ، بلکه آفرینش جهان ، باطل و بیهوده است . قرآن ، در تبیین هدفدار بودن خلقت انسان می فرماید : «أَفَحَسِبْتُمْ أَنَّمَا خَلَقْنَـکُمْ عَبَثًا وَأَنَّکُمْ إِلَیْنَا لَا تُرْجَعُونَ . ⁽¹⁾آیا گمان بُرده اید که ما شما را بیهوده آفریده ایم و به سوی ما باز نمی گردید؟!» همچنین ، هدفدار بودن خلقت جهان را چنین تبیین می نماید : «وَ مَا خَلَقْنَا السَّمَاءَ وَ الْأَرْضَ وَ مَا بَیْنَهُمَا بَـطِلاً ذَ لِکَ ظَنُّ الَّذِینَ کَفَرُواْ فَوَیْلٌ لِّلَّذِینَ کَفَرُواْ مِنَ النَّارِ * أَمْ نَجْعَلُ الَّذِینَ ءَامَنُواْ وَ عَمِلُواْ الصَّالِحَـتِ کَالْمُفْسِدِینَ فِی الْأَرْضِ أَمْ نَجْعَلُ الْمُتَّقِینَ کَالْفُجَّارِ . ⁽²⁾ما ، آسمان و زمین و میان آن دو را، پوچ نیافریدیم. این ، گمان کسانی است که

.

کافر شدند. پس وای بر کسانی که کافر شدند از آتش جهنّم ! یا [ گمان می برید ]ما کسانی را که ایمان آوردند و کار نیک انجام دادند، همسانِ تباهکاران زمین قرار می دهیم و یا تقواپیشگان را همانند فاجران قرار می دهیم ؟!» . و نیز می فرماید : «أَمْ حَسِبَ الَّذِینَ اجْتَرَحُواْ السَّیِّئاتِ أَن نَّجْعَلَهُمْ کَالَّذِینَ ءَامَنُواْ وَ عَمِلُواْ الصَّــلِحَـتِ سَوَآءً مَّحْیَاهُمْ وَ مَمَاتُهُمْ سَاءَ مَا یَحْکُمُونَ * وَ خَلَقَ اللَّهُ السَّمَـوَ تِ وَ الْأَرْضَ بِالْحَقِّ وَ لِتُجْزَی کُلُّ نَفْسِ بِمَا کَسَبَتْ وَ هُمْ لَا یُظْـلَمُونَ . ⁽¹⁾آیا کسانی که مرتکب کارهای بد شده اند ، پنداشته اند که آنان را مانند کسانی قرار می دهیم که ایمان آورده و کارهای شایسته انجام داده اند ، که زندگی و مرگشان یکسان است ؟! چه بد ، داوری می کنند! و خدا ، آسمان ها و زمین را به حق آفریده است و تا هر کس به [ موجب] آنچه به دست آورده، پاداش یابد و به آنان ، ستم نخواهد شد» . با تأمّل در این آیات و آیات مشابه آنها معلوم می شود که مقصود از بازگشت به خداوند متعال ، رستاخیز انسان و حضور وی در صحنه قیامت و دیدن دستاورد کارهای نیک خویش به صورت درجات بهشت است ، و یا رو به رو شدن با حاصل کارهای ناروای خود در قالب دَرَکات دوزخ . بنا بر این ، همه آنچه در تبیین «حکمت آفرینش» در قرآن و حدیث آمده ، مقدّمه این هدف نهایی است . به سخن دیگر ، حکمت آفرینش انسان ، این است که وی با به کار گیری اندیشه و عقل ، با آفریدگار خود ، آشنا شود و با به کار بستن برنامه هایی که او از

.

گزارشِ اجمالی کتاب

طریق پیامبران خود برای سعادت دنیا و آخرت انسان ، ارائه کرده ، به سوی رحمت مطلق خداوند ، ره سپار گردد و برای همیشه از بهترین زندگی ها برخوردار شود . البتّه انسان اگر فرمان عقل را نادیده گرفت و به جای پیروی از آن ، تسلیم هوس های حیوانی خود شد ، آینه دلش زنگار می گیرد ، خدا را فراموش می کند و بدین سان ، از رحمت گسترده او دور می گردد و بدترین گونه زندگی ابدی را برای خود ، رقم می زند .

گزارشِ اجمالی کتابکتابی که در برابر شماست ، جمع بندی معارف قرآن و احادیث اسلامی در باره جایگاه ابدی نیکوکاران و سرنوشت حتمی تبهکاران ، با نظمی نوین و تحلیل های مورد نیاز است که در دو بخش ، ارائه می شود : بخش یکم ، در باره بهشت و جایگاه ابدی نیکوکاران و مباحث مربوط به آن است . در فصل نخست این بخش ، کاربردهای کلمه «جنّت» در قرآن و حدیث ، ارائه می شود و در فصل های بعدی ، جنّتِ موعود در عالم آخرت ، بررسی می گردد . در فصل دوم ، پس از گزارش احادیث مربوط به آفرینش بهشت و دوزخ ، آرای مختلف در این باره ، نقد و بررسی می شوند . در فصل سوم ، به مشهورترین نام ها و اوصافی اشاره شده که در قرآن و احادیث ، برای بهشت موعود ، به کار رفته اند و سایر موارد (مانند : «غرفه» و

.

«روضه») ، ضمن مباحث بعدی مطرح می گردند . جاذبه های مادّی و معنوی بهشت ، موضوع فصل چهارم است . در این فصل ، جاذبه های دیداری ، خوردنی های لذیذ ، آشامیدنی های گوارا ، آوازهای خوش ، همسرانِ زیبا ، خدمتکارانِ مرواریدگون و مَرکب های راهوار بهشت ، به تفصیل ، گزارش شده اند و افزون بر این ، تأکید گردیده که در بهشت ، هر چه دل بخواهد و دیده از آن لذّت بَرَد ، وجود دارد ؛ امّا بالاترین لذّت در بهشت ، خشنودی خدا و محبّت و دیدار قلبی اوست . در فصل پنجم ، به آنچه در بهشت (مانند : خستگی ، ترس ، غم ، بیماری های جسمی و روحی ، خواب و پیری) وجود ندارد ، اشاره شده است . همه آیات و احادیثی که در باره بهشت وارد شده اند ، به گونه ای مخاطب را تشویق می کنند که همه تلاش خود را برای رسیدن به آن ، به کار گیرد ؛ ولی شماری از آنها به طور ویژه به این موضوع پرداخته اند ، مانند : آنچه ارزش غیر قابل تصوّر بهشت و آسان بودن دستیابی به آن را گزارش کرده است ، یا آنچه بر یاد کردنِ بهشت و اجتناب از غفلت از آن ، دلالت دارد . این آیات و احادیث ، در فصل ششم ، تنظیم گردیده اند . در فصل های هفتم تا سیزدهم نیز راه های رسیدن به بهشت و زمینه ها و عوامل تکوینی ، اعتقادی ، اخلاقی و عملی ورود به جایگاه نیکان در عالم آخرت ، ارائه می شوند . تنوّع بیان و تفاوت تعابیر احادیث در تبیین راه های ورود به بهشت ، موجب گردید که این موضوع ، در چند فصل ، تنظیم شود تا برای مخاطب ، جاذبه بیشتری داشته باشد ؛ امّا موانع اعتقادی ، اخلاقی و عملیِ ورود به بهشت ، تنها در یک فصل ، یعنی فصل چهاردهم ، جای گرفت .

.

در فصل پانزدهم ، شماری از نظام های حاکم بر بهشت ، گزارش شده اند ، مانند : اجازه نامه بهشت ، نخستین کسانی که وارد بهشت می شوند ، و آخرین پیامبران و مردمانی که وارد آن می گردند . بهشت ، درجات و مراتب مختلفی دارد که بر اساس معرفت و عمل ، میان بهشتیان ، تقسیم می شوند ؛ یعنی هر کس که از معرفت بیشتری برخوردار است و کارهای نیکوتری انجام داده است ، درجه بالاتری دارد و از لذایذ بیشتری بهره مند می گردد . فصل شانزدهم ، به گزارش هایی در این باره اختصاص دارد . در آخرین فصل از بخش نخستِ این مجموعه ، اهل بهشت بودن شماری از اصحاب پیامبر صلی الله علیه و آله و خاندان ایشان ، بیان شده و این ، بِدان معناست که آنها تا پایان زندگی ، از راه حق ، منحرف نخواهند شد . بخش دوم این کتاب ، سرنوشت حتمی و خطرناک تبهکاران را از منظر قرآن و احادیث اسلامی ، تبیین می نماید . در مقدّمه این بخش ، حکمت خلقت دوزخ و ماهیت کیفرهای اُخروی ، بررسی می شوند و در ادامه ، نام های دوزخ ، هشدارهای خداوند متعال و پیشوایان الهی در باره دوزخ ، تشویق به یادآوری این جایگاهِ وحشتناک و پناه بردن از آن به خدا ، ویژگی های دوزخ ، آزارهای روانی دوزخیان ، ویژگی های اهل دوزخ ، زندگی و حالات گوناگون آنان ، آنچه انسان را گرفتار چنین سرنوشت شومی می کند ، و آنچه مانع این گرفتاری می گردد ، در یازده فصل ، ارائه می گردند . در فصل دوازدهمِ این بخش ، نظام حاکم بر سرای ابدیِ تبهکاران ، با عنوان «نظام جهنم» مطرح می شود و در فصل پایانی به شماری از کسانی که در قرآن و

.

روش تدوین کتاب

احادیث اسلامی ، دوزخی بودن آنان پیشگویی شده ، اشاره می گردد .

روش تدوین کتابروش ما در بررسی و کاوش و مستندسازی مباحث در این مجموعه ، متّکی به عناصر زیر است : ۱ . از دیدگاه ما ، احادیثی که از خاندان پیامبر صلی الله علیه و آله روایت شده اند ، در واقع ، حدیث پیامبر خدایند ، همان گونه که امام رضا علیه السلام فرمود : إنّا عَنِ اللّهِ و عَن رَسولِهِ نُحَدِّثُ . ⁽¹⁾ما از طرف خدا و پیامبر او سخن می گوییم . نیز امام صادق علیه السلام می فرماید : حَدیثی حَدیثُ أبی ، و حَدیثُ أبی حَدیثُ جَدّی ، و حَدیثُ جَدّی حَدیثُ الحُسَینِ علیه السلام ، و حَدیثُ الحُسَینِ حَدیثُ الحَسَنِ علیه السلام ، و حَدیثُ الحَسَنِ حَدیثُ أمیرِ المُؤمِنینَ علیه السلام ، و حَدیثُ أمیرِ المُؤمِنینَ حَدیثُ رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله ، و حَدیثُ رَسولِ اللّهِ قَولُ اللّهِ عز و جل . ⁽²⁾سخن من ، سخن پدرم است و سخن پدرم ، سخن جدّم است و سخن جدّم ، سخن حسین است و سخن حسین ، سخن حسن است و سخن حسن ، سخن امیر مؤمنان و سخن امیر مؤمنان ، سخن پیامبر خداست و سخن پیامبر خدا ، سخن خداوند عز و جل است . به همین دلیل ، در این کتاب ، از همه احادیثِ روایت شده از پیامبر صلی الله علیه و آله و

.

خاندان او ، یکسان بهره گرفته شده است . ۲ . کوشیده ایم تا در حدّ توان ، همه احادیث مربوط به هر موضوع را از منابع گوناگونِ شیعه و اهل سنّت ، به طور مستقیم ، استخراج و گردآوری کنیم و با بهره گیری از نرم افزارهای رایانه ای ، آنها را روی برگه های مخصوص ، تنظیم نماییم تا زمینه گزینش کامل ترین ، موثّق ترین و کهن ترینِ آنها فراهم آید . در مورد استفاده از دعاها نیز جز در مواردی اندک ، تنها از ادعیه ای که مستند به پیامبر صلی الله علیه و آله و اهل بیت علیهم السلام هستند ، بهره گرفته ایم . ۳ . سعی کرده ایم از آوردن احادیث تکراری پرهیز نماییم ، جز در این موارد : الف ـ آن جا که نکته مهمّی در تفاوت واژه ها و اصطلاحات ، نهفته بوده است ؛ ب ـ در مواردی که متن حدیث ، در متون شیعه و اهل سنّت ، تفاوت داشته است ؛ ج ـ آن جا که متن حدیث ، بیش از یک سطر نبوده و مربوط به دو باب بوده است . ۴ . در مواردی که متن های رسیده از پیامبر خدا و امامان علیهم السلام ، متعدّد بوده اند ، حدیث پیامبر صلی الله علیه و آله در متن ، و نشانی احادیث ائمّه علیهم السلام با ذکر عنوان و منبع ، در پانوشت می آید ، مگر آن که حدیث آنان ، نکته تازه ای داشته باشد که در این صورت ، آن حدیث نیز در متن ، آورده می شود . ۵ . در هر موضوع ، پس از ذکر آیات مربوط به آن ، احادیث پیشوایان ، به ترتیب زمانی (از پیامبر خدا صلی الله علیه و آله تا امام مهدی علیه السلام ) آورده می شوند ، مگر آن که حدیثی در تفسیر آیاتِ یاد شده باشد (که در این صورت ، پیش از احادیث دیگر

.

می آید) ، یا آن که تناسب موضوعی احادیث ، ترتیب دیگری را ایجاب کند . ۶ . در آغاز هر حدیث ، تنها نام پیامبر صلی الله علیه و آله یا امامی را آورده ایم که حدیث از او نقل شده است ، مگر آن که راوی ، فعل آنان را نقل کرده باشد ، یا سؤال و جوابی در میان باشد و یا راوی ، سخنی را در متن حدیث آورده باشد که کلام پیامبر صلی الله علیه و آله یا آن امام نیست . ۷ . به دلیل تعدّد نام ها و لقب های پیامبر صلی الله علیه و آله و امامان علیهم السلام ، نام واحدی را برای هر یک از آنان برگزیده ایم که به صورت ثابت ، در اوّلِ روایت می آید و بر شخص مورد نظر ، دلالت می کند . ۸ . در پانوشت ها ، منابع احادیث ، به ترتیب معتبرترینِ آنها تنظیم شده اند ؛ لیکن گاه به دلیلی که بر محقّقان پوشیده نیست (از جمله : پرهیز از تکرار ، اختلاف منابع یا راوی و یا شخصی که از او روایت شده) ، این ترتیب را پس از نخستین منبع ، مراعات نکرده ایم . ۹ . هر گاه دسترس به منابع اوّلیه ممکن بوده ، حدیث ، مستقیما از آنها نقل گردیده است . آن گاه ، نشانیِ بحار الأنوار (در احادیث شیعه) و کنز العمّال (در احادیث اهل سنّت) به عنوان دو منبع اساسی و جامع حدیث شیعه و اهل سنّت ، افزوده شده است . ۱۰ . پس از ذکر منابع ، گاه با نشانه «ر. ک : » ، به منابع دیگر ، ارجاع داده شده است ؛ چرا که در مواردی ، متن ارجاعی ، با متن نقل شده ، تفاوت بسیار دارد؛ ولی در عین حال ، با متن اصلی و موضوع بحث ، مرتبط است . ۱۱ . ارجاع به ابواب دیگر این کتاب ، به جهت تناسب و اشتراک محتوایی میان احادیث آنهاست .

.

۱۲ . هدف از «درآمد»هایی که برای فصل های کتاب ، نوشته شده اند و نیز توضیحات و استنتاج هایی که در پیِ احادیث آمده اند ، ارائه چشم انداز کلّی روایات آن بخش یا آن فصل است . گاه هم به توضیح و تبیین برخی از مفاهیم دشوار و پیچیده احادیث ، پرداخته شده است . ۱۳ . مهم ترین نکته در این شیوه ، کوشش در حدّ توان برای تأیید اطمینان آور صدور احادیث هر باب از معصوم است که به کمک قرائن عقلی و نقلی برای اثبات محتوای احادیث ، صورت پذیرفته است . ۱۴ . یکی از آداب مهمّ نقل حدیث، چگونگی نسبت دادن آن به پیامبر صلی الله علیه و آله و اهل بیت علیهم السلام است. کلینی در الکافی از امام علی علیه السلام روایت کرده است : إذا حَدَّثتُم بِحَدیثٍ فَأَسنِدوهُ إلَی الَّذی حَدَّثَکُم ؛ فَإِن کانَ حَقّا فَلَکُم و إن کانَ کَذِبا فَعَلَیهِ . ⁽¹⁾هنگامی که حدیثی را نقل می کنید ، آن را به کسی نسبت دهید که آن را روایت نموده است . در این صورت ، اگر [حدیث] درست باشد ، به سود شماست و اگر دروغ باشد ، بر عهده راوی است . بنا بر این ، برای رعایت احتیاط ، توصیه اکید داریم که کسانی که می خواهند از این کتاب یا سایر کتب روایی ، حدیثی برای دیگران نقل کنند ، آن را مستقیما به پیامبر صلی الله علیه و آله و اهل بیت علیهم السلام نسبت ندهند ؛ بلکه حدیث را از طریق منبعی که آن را روایت کرده است ، به آنان منسوب نمایند . برای نمونه ، نگویند : «پیامبر صلی الله علیه و آله چنین فرمود» یا : «امام علیه السلام چنین فرمود» ؛ بلکه بگویند : «فلان کتاب، از پیامبر صلی الله علیه و آله چنین روایت کرده است» و یا بگویند : «از پیامبر صلی الله علیه و آله چنین روایت شده است» .

.

قدردانی و سپاس

قدردانی و سپاسخداوند منّان را سپاس گزارم که به ما توفیق تدوین این مجموعه روشنگر را عنایت فرمود و از همه همکاران عزیز و بزرگوارم در «پژوهشکده علوم و معارف حدیث» که مرا در گردآوری ، تدوین ، ارزیابی ، تصحیح ، ویرایش و نشر آن مساعدت نمودند ، صمیمانه تشکّر می کنم ، بویژه از فاضل گران قدر ، جناب آقای سیّد رسول موسوی که با همکاری و تلاش ایشان ، این کتاب به ثمر رسید . همچنین از مترجم توانا ، جناب آقای حمیدرضا شیخی که با ترجمه دقیق ، روان و زیبای خود ، زمینه بهره مندی پارسی زبانان را از این کتابْ فراهم ساخت ، صمیمانه سپاس گزارم . از خداوند منّان برای همه آنان ، پاداشی در خور فضل حضرتش مسئلت دارم و از او عاجزانه می خواهم عاقبت همه ما را ختم به خیر فرماید وما را از آتش دوزخ ، رهایی بخشد و در بهشت جاوید ، در کنار اولیای خود ، بپذیرد . ربّنا! تقبّل منّا إنّک أنت السمیع العلیم . محمّد محمّدی ری شهری ۲۳ / ۱۰ / ۱۳۸۸ ۲۷ محرّم الحرام ۱۴۳۱

.

بخش یکم : بهشت

اشاره

بخش یکم : بهشتفصل یکم : معانی بهشت در قرآنفصل دوم: آفرینش بهشتفصل سوم: نام های بهشتفصل چهارم: ویژگی های بهشتفصل پنجم: آنچه در بهشت نیستفصل ششم: تشویق به طلبیدن بهشتفصل هفتم: عوامل بهشتی شدنفصل هشتم: باغ های بهشتفصل نهم: نهال های بهشتفصل دهم: هزینه ساخت بهشتفصل یازدهم: گنج های بهشتفصل دوازدهم: کلیدهای بهشتفصل سیزدهم: کسانی که بهشت برایشان ضمانت شده استفصل چهاردهم: موانع ورود به بهشتفصل پانزدهم: نظام بهشتفصل شانزدهم: درجات بهشتفصل هفدهم: نوید داده شدگان به بهشت

.

. .

درآمد

واژه شناسی «جنّت»

درآمدواژه شناسی «جنّت»واژه «جنّت» در لغت عرب ، از ریشه «جنن» ـ به معنای «ستر (پوشیدگی و حفاظ داشتن)» ـ ، همان باغ یا بستان است که زمین آن ، به سبب تراکم بسیار درختان یا گل ها ، از دیده پوشیده می ماند . ابن فارس در این باره می گوید : الجیم و النون أصل واحد وهو السترو التستر ... والجنة البستان وهو ذاک لأن الشجر بورقه یستر . ⁽¹⁾جیم و نون ، یک ریشه است و آن ، پوشش و پوشاندن است ... و جنّت ، بوستان است و چنین بودنش ، برای این است که درختان ، با برگ هایشان [زمینی را ]می پوشانند . همچنین ، بستان و یا نخلستانی که پیرامون آن ، محصور شده و درون آن از نظر ، پنهان است ، «جنّت» نامیده می شود . ⁽²⁾برخی از لغت شناسان بر این باورند که واژه «جنّت» در کلام عرب ، جز به باغی که در آن ، درخت های خرما و انگور باشند ، اطلاق نمی گردد و در غیر این صورت ، «حدیقه» گفته می شود . ⁽³⁾

.

در مقابل ، خلیل بن احمد فراهیدی ، «جنّت» را به «حدیقه» تفسیر کرده است : الجنّة : الحدیقة ، وهی بستان ذات شجر ونزهة . ⁽¹⁾جنّت ، حدیقه است ، و حدیقه ، بوستان دارای درخت و تفرّجگاه است . برخی از لغت شناسان ، وجه نام گذاری جایگاه نیکوکاران در سرای جاوید به «جنّت» را کثرت درختان و سایه های آن می دانند ⁽²⁾و برخی ، مستور بودن نعمت های آن در این جهان برای ما . ⁽³⁾گفتنی است که وجه دوم ، از پیامبر خدا صلی الله علیه و آله نیز در پاسخ یزید بن سلام ـ که از علّت نام گذاری بهشت به «جنّت» از ایشان پرسید ـ نقل شده است : لأنَّها جَنینَةٌ خیَرَةٌ نَقیَّةٌ و عندَ اللّهِ تَعالی ذکرُهُ ، مَرضیَّةٌ . ⁽⁴⁾برای این که بهشت ، پوشیده ، اندوخته ، پاک و در نزد خدای بلندمرتبه ، مورد رضایت است . علّامه مجلسی در تبیین جمله «لأنَّها جَنینَة» می گوید : أی مستورة عن الخلق ولا یستر إلا ما کان خیرة . ⁽⁵⁾یعنی از خلق ، پوشیده است و جز اندوخته هم چیزی پوشیده نمی شود . راغب اصفهانی به هر دو وجه تسمیه اشاره کرده ، می گوید : والجنة کل بستان ذی شجر یستر بأشجاره الأرض ، قال عزوجل : «لَقَد کَانَ لِسَبَإٍ فِی مَسْکَنِهِم آیَةٌ جَنَّتانِ عَن یَمینٍ وَشِمالٍ» ⁽⁶⁾«وَبَدَّلْناهُمْ بِجَنَّتَیْهِمْ جَنَّتَیْنِ» ⁽⁷⁾«وَلَولا إذْ دَخَلْتَ جَنَّتَکَ» ⁽⁸⁾قیل : وقد تسمی الاشجار الساترة جنة ، وعلی ذلک

.

واژه «جنّت» در قرآن و حدیث

حمل قول الشاعر : * من النّواضح تَسقی جنّة سحقا * وسمیت الجنة إما تشبیها بالجنة فی الارض وإن کان بینهما بون ، وإما لستره نعمها عنّا المشار إلیها بقوله تعالی : «فَلا تَعلَمُ نَفسٌ ما أخفِیَ لَهُم مِن قُرَّةٍ أعیُنٍ» ⁽¹⁾. ⁽²⁾جنّت ، هر بوستان دارای درختانی است که درختانش ، زمین آن را می پوشانند . خداوند عز و جل فرموده است : «برای سبائیان در محلّ سکونتشان ، دو باغ در سمت چپ و راست بود» ، «و دو باغشان را به دو باغی دیگر ، تبدیل کردیم» و «چرا وقتی تو به باغت وارد شدی» گفته شده که به درختان پوشاننده[ی زمین ]«جنّت» گفته می شود و بر همین نظر ، این گفته شاعر حمل می شود : «از شتران آبکشی که باغ را به سختی ، آب می دهند» . بهشت ، «جنّت» نامیده شده ، یا به جهت شباهتی که میان باغ های زمین و بهشت وجود دارد، هرچند فاصله زیادی میان آنهاست ویا به خاطر پوشیده بودن نعمت های آن از ماست که در این گفته خدای بلندمرتبه ، به آن اشاره شده است : «و هیچ کس از آن مایه شادمانی که برای ایشان اندوخته شده ، خبر ندارد» . امّا به نظر «آرتورجِفْری»، ریشه واژه «جنّت»، آرامی یا سُریانی است که در این زبان ها تخصیص معنایی یافته و به معنای «پاداش نیکوکاران» به کار رفته است . هورو ویتس ، ریشه این واژه را از فرهنگ و دین یهود می داند و آن را با ترکیب «gan eden (بهشت آسمانی)» که در تورات (سِفْر پیدایش : ۲ / ۱۰۹) به کار رفته ، هم معنا می شمرد . ⁽³⁾

واژه «جنّت» در قرآن و حدیثواژه «جنّت» و مشتقّات آن در قرآن ، ۱۴۷ بار در چهار معنا به کار رفته است : ۱ . بهشت آدم ابو البشر ، یعنی جایگاهی که وی و همسرش حوّا ، قبل از منتقل شدن به دنیا در آن جا زندگی می کردند و از آسایش کامل ، برخوردار

.

بودند . ⁽¹⁾۲ . بهشت دنیا ، یعنی باغ و بستان هایی که در جهانِ پیش از مرگ وجود دارد . ۳ . بهشت برزخ ، یعنی جایگاه ارواح نیکوکاران در جهان پس از مرگ . ۴ . بهشت موعود در عالم آخرت . ⁽²⁾گفتنی است که در قرآن کریم ، واژه «جنّت» در معنای نخست ، شش بار ، ⁽³⁾در معنای دوم ، ۲۵ بار ، ⁽⁴⁾در معنای سوم ، یک بار ⁽⁵⁾و در معنای چهارم ، ۱۱۷ بار ⁽⁶⁾به

.

کار رفته است . البتّه در قرآن ، از بهشت موعود در عالم آخرت ، با نام های دیگری نیز یاد شده است ، مانند : «فردوس» ، «دار السلام» و «دار المُقامه» . ⁽¹⁾در مجموع ، در ۳۳۷ آیه قرآن ، ⁽²⁾با الفاظ گوناگون ، به جایگاه نیکوکاران در آخرت ، اشاره شده است . در احادیث اسلامی ، مفاهیم چهارگانه قرآنی «جنّت» ، تفسیر و تبیین گردیده است .

.

معانی الجنّة فی القرآن۱ / ۱جَنَّةُ آدَمَالکتاب«وَ قُلْنَا یَادَمُ اسْکُنْ أَنتَ وَ زَوْجُکَ الْجَنَّةَ وَ کُلَا مِنْهَا رَغَدًا حَیْثُ شِئْتُمَا وَ لَا تَقْرَبَا هَـذِهِ الشَّجَرَةَ فَتَکُونَا مِنَ الظَّــلِمِینَ» . ⁽¹⁾

«وَیَـادَمُ اسْکُنْ أَنتَ وَزَوْجُکَ الْجَنَّةَ فَکُلَا مِنْ حَیْثُ شِئْتُمَا وَلَا تَقْرَبَا هَـذِهِ الشَّجَرَةَ فَتَکُونَا مِنَ الظَّــلِمِینَ» . ⁽²⁾

راجع : طه : ۱۲۰ ـ ۱۲۱ .

الحدیث۶۴۷۲.عنه صلی الله علیه و آله :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :خَیرُ یَومٍ طَلَعَت عَلَیهِ الشَّمسُ یَومُ الجُمُعَةِ ؛ فیهِ خُلِقَ آدَمُ ، و فیهِ اُدخِلَ الجَنَّةَ ، و فیه اُخرِجَ مِنها . ⁽³⁾.

فصل یکم : معانی بهشت در قرآن

۱ / ۱ بهشتِ آدم

فصل یکم : معانی بهشت در قرآن۱ / ۱بهشتِ آدمقرآن« و گفتیم : ای آدم ! تو و همسرت در بهشت ، ساکن شوید و از هر کجای آن می خواهید ، فراوان بخورید ؛ ولی به این درخت ، نزدیک نشوید ، که از ستمکاران خواهید بود» .

« و ای آدم ! تو و همسرت در بهشت ، ساکن شوید و از هر جا که می خواهید ، بخورید ؛ ولی به این درخت ، نزدیک نشوید ، که از ستمکاران خواهید بود » .

ر . ک : طه : آیه ۱۲۰ ـ ۱۲۱ .

حدیث۶۴۶۳.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بهترین روزی که خورشید در آن طلوع کرده ، روز جمعه است . در چنین روزی ، آدم آفریده شد ، در چنین روزی به بهشت در آورده شد و نیز در چنین روزی ، از آن بیرون رانده شد .

.

۶۴۶۸.مسند ابن حنبل عن عبد الرحمن بن شیبة :عنه صلی الله علیه و آله :إنَّما کانَ لَبثُ آدَمَ و حَوّاءَ فِیالجَنَّةِ حَتّی اُخرِجا مِنها سَبعَ ساعاتٍ مِن أیّامِ الدُّنیا ، حَتّی أهبَطَهُمَا اللّهُ مِن یَومِهِما ذلِکَ . ⁽¹⁾۶۴۶۷.رسول اللّه صلی الله علیه و آله :الإمام علیّ علیه السلامـ فی خُطبَةٍ لَهُ یَصِفُ فیها الأرضَ و دَحوَها عَلَی الماءِ ـ: فَلَمّا مَهَّدَ أرضَهُ ، و أنفَذَ أمرَهُ ، اِختارَ آدَمَ علیه السلام خیرَةً مِن خَلقِهِ ، و جَعَلَهُ أوَّلَ جِبِلَّتِهِ ⁽²⁾، و أسکَنَهُ جَنَّتَهُ ، و أرغَدَ فیها اُکُلَهُ . ⁽³⁾۶۴۶۶.عُدّة الداعی :عنه علیه السلامـ فی خُطبَةٍ لَهُ یَذکُرُ فیها ابتِداءَ خَلقِ السَّماءِ والأرضِ ـ: ثُمَّ أسکَنَ سُبحانَهُ آدَمَ دارا أرغَدَ فیها عَیشَهُ ، و آمَنَ فیها مَحَلَّتَهُ ، و حَذَّرَهُ إبلیسَ و عَداوَتَهُ ، فَاغتَرَّهُ عَدُوُّهُ نَفاسَةً عَلَیهِ بِدارِ المُقامِ و مُرافَقَةِ الأَبرارِ ، فَباعَ الیَقینَ بِشَکِّهِ ، وَالعَزیمَةَ بِوَهنِهِ ، وَاستَبدَلَ بِالجَذَلِ ⁽⁴⁾وَجَلاً ⁽⁵⁾، وَ بِالاِغتِرارِ نَدَما . ثُمَّ بَسَطَ اللّهُ سُبحانَهُ لَهُ فی تَوبَتِهِ ، و لَقّاهُ کَلِمَةَ رَحمَتِهِ ، و وَعَدَهُ المَرَدَّ إلی جَنَّتِهِ . ⁽⁶⁾۶۴۶۵.عنه صلی الله علیه و آله :الإمام الصادق علیه السلام :رَنَّ ⁽⁷⁾إبلیسُ أربَعَ رَنّاتٍ : أوَّلُهُنَّ یَومَ لُعِنَ ، و حینَ اُهبِطَ إلَی الأَرضِ ، وحینَ بُعِثَ مُحَمَّدٌ صلی الله علیه و آله عَلی حینِ فَترَةٍ مِنَ الرُّسُلِ ، وحینَ اُنزِلَت اُمُّ الکِتابِ .

ونَخَرَ ⁽⁸⁾نَخرَتَینِ : حینَ أکَلَ آدَمُ مِنَ الشَّجَرَةِ ، وحینَ اُهبِطَ مِنَ الجَنَّةِ . ⁽⁹⁾.

۶۴۶۴.عنه صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :مدّت درنگ آدم و حوّا در بهشت ، تا زمانی که از آن ، بیرون رانده شدند ، هفت ساعت از روزهای دنیا بود و در همان روز ، خداوند ، آن دو را [به زمین ]فرستاد .۶۴۶۲.امام باقر علیه السلام :امام علی علیه السلام ـ در سخنانی که در آن ، پیدایش زمین و گسترش یافتن آن بر روی آب را توصیف نمود ـ :[ خداوند ]چون زمینش را آماده ساخت و فرمانش را اجرا کرد ، آدم علیه السلام را از میان آفریدگانش برگزید و او را نخستین آفریده خود [ از نوع انسان ]قرار داد و او را در بهشتش اسکان داد و در آن برای او ، [میوه ها و] خوراکی های فراوان و گوارا قرار داد .۶۴۶۱.امام صادق علیه السلام :امام علی علیه السلامـ در سخنانی که در آن ، آغاز آفرینش آسمان و زمین را توصیف نمود ـ: سپس خداوندِ پاک ، آدم را در سرایی جای داد که زندگی اش را در آن ، پُر ناز و نعمت قرار داده بود ، و جایِ باشِ او را امن گردانید و او را از ابلیس و دشمنی اش [ با آدم ] بر حذر داشت ؛ امّا دشمن او ـ که به زندگی آدم در سرای جاویدان و همنشینی اش با نیکان ، رشک می بُرد ـ او را فریفت و در نتیجه ، آدم علیه السلام یقین را به شکّش ، و عزم [و نیرومندی] را به سستی اش فروخت و دل شادی[اش] را به دلهره بدل کرد و از فریب خوردن ، پشیمان شد . سپس خداوندِ پاک ، راه توبه را برای او گشود و کلمه رحمتش را به وی آموخت و بازگشت به بهشتش را به او وعده داد .۶۴۶۰.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :امام صادق علیه السلام :ابلیس ، چهار بار فغان بر آورْد : اوّلین بار ، روزی که لعنت شد ؛ دوم ، زمانی که به زمین فرو فرستاده شد ؛ سوم ، زمانی که محمّد صلی الله علیه و آله پس از وقفه ای در ارسال پیامبران ، به پیامبری مبعوث شد ؛ و چهارم ، زمانی که اُمّ الکتاب ( سوره فاتحه ) فرو فرستاده شد .

نیز دو بار ، خُرّه کشید : یک بار ، زمانی که آدم از درخت خورد ، و بار دوم ، زمانی که از بهشت فرود آمد . .

۶۴۵۹.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :الکافی عن الحسین بن میسر :سَأَلتُ أبا عَبدِاللّهِ علیه السلام عَن جَنَّةِ آدَمَ علیه السلام ؟ فَقالَ :

جَنَّةٌ مِن جِنانِ الدُّنیا ، تَطلع فیهَا الشَّمسُ وَالقَمَرُ ، و لَو کانَت مِن جِنانِ الآخِرَةِ ما خَرَجَ مِنها أبَدا . ⁽¹⁾۱ / ۲جَنَّةُ الدُّنیاالکتاب«وَهُوَ الَّذِی أَنشَأَ جَنَّــتٍ مَّعْرُوشَـتٍ وَغَیْرَ مَعْرُوشَـتٍ وَالنَّخْلَ وَالزَّرْعَ مُخْتَلِفًا أُکُلُهُ وَالزَّیْتُونَ وَالرُّمَّانَ مُتَشَـبِهًا وَغَیْرَ مُتَشَـبِهٍ کُلُواْ مِن ثَمَرِهِ إِذَآ أَثْمَرَ وَءَاتُواْ حَقَّهُ یَوْمَ حَصَادِهِ وَلَا تُسْرِفُواْ إِنَّهُ لَا یُحِبُّ الْمُسْرِفِینَ» . ⁽²⁾

«وَ فِی الْأَرْضِ قِطَعٌ مُّتَجَـوِرَ تٌ وَ جَنَّـتٌ مِّنْ أَعْنَـبٍ وَ زَرْعٌ وَ نَخِیلٌ صِنْوَانٌ وَ غَیْرُ صِنْوَانٍ یُسْقَی بِمَآءٍ وَ حِدٍ وَنُفَضِّلُ بَعْضَهَا عَلَی بَعْضٍ فِی الْأُکُلِ إِنَّ فِی ذَ لِکَ لَأَیَـتٍ لِّقَوْمٍ یَعْقِلُونَ» . ⁽³⁾

«فَأَنشَأْنَا لَکُم بِهِ جَنَّـتٍ مِّن نَّخِیلٍ وَ أَعْنَـبٍ لَّکُمْ فِیهَا فَوَ کِهُ کَثِیرَةٌ وَ مِنْهَا تَأْکُلُونَ» ⁽⁴⁾

«وَ نَزَّلْنَا مِنَ السَّمَآءِ مَآءً مُّبَـرَکًا فَأَنبَتْنَا بِهِ جَنَّـتٍ وَ حَبَّ الْحَصِیدِ» . ⁽⁵⁾

الحدیث۶۴۵۸.تفسیر القمّی عن الأصبغ بن نباتة عن الإمام علیّ علتفسیر القمّی :قَولُهُ : «وَهُوَ الَّذِی أَنشَأَ جَنَّــتٍ مَّعْرُوشَـتٍ وَغَیْرَ مَعْرُوشَـتٍ» ⁽⁶⁾قالَ : البَساتینُ . ⁽⁷⁾.

۱ / ۲ بهشتِ دنیا

۶۴۵۷.عنه علیه السلام :الکافی ـ به نقل از حسین بن میسر ـ : از امام صادق علیه السلام در باره بهشتِ آدم علیه السلام پرسیدم . فرمود :«بهشتی از بهشت های دنیاست که در آن ، خورشید و ماه طلوع می کنند . اگر از بهشت های آخرت بود ، هرگز از آن بیرون نمی رفت» .۱ / ۲بهشتِ دنیاقرآن« و اوست که بهشت هایی با داربست و بدون داربست ، و خرمابُن و کشتزار با میوه های گوناگون آن و زیتون و انار را ، شبیه به هم و غیر شبیه ، پدید آورد . از میوه آن ـ چون ثَمَر داد ـ بخورید و حقّ [ بینوایان از ] آن را روز بهره برداری از آن ، بدهید ؛ ولی زیاده روی نکنید که او اسرافکاران را دوست ندارد » .

« و در زمین ، قطعاتی کنار هم اند و باغ هایی از انگور و کشتزارها و درختان خرما ، چه از یک ریشه و چه از غیر یک ریشه ، که با یک آب ، سیراب می گردند ؛ ولی برخی از آنها را در میوه [ از حیث مزه و نوع کیفیت ] بر برخی دیگر ، برتری می دهیم . بی گمان ، در این ، برای مردمی که تعقّل می کنند ، نشانه هایی است » .

« پس برای شما به وسیله آن (آب) ، باغ هایی از درختان خرما و انگور پدیدار کردیم که در آنها برای شما میوه های فراوان است و از آنها می خورید » .

« و از آسمان ، آبی پُر برکت فرود آوردیم . پس بِدان ، باغ ها و دانه های درو کردنی رویاندیم » .

حدیث۶۴۵۲.الإمام علیّ علیه السلام :تفسیر القمّی :سخن او : «و اوست کسی که بهشت هایی با داربست و بدون داربست ، پدید آورد» ، یعنی بوستان هایی [ پدید آورد ] .

.

۶۴۵۱.امام حسین علیه السلام :تفسیر القمّی عن أبی الجارود عن الإمام الباقر علیه السلام : «حَتَّی تَفْجُرَ لَنَا مِنَ الْأَرْضِ یَنبُوعًا» ⁽¹⁾یَعنی عَینا «أَوْ تَکُونَ لَکَ جَنَّةٌ» یَعنی بُستانا مِن نَخیلٍ و عِنَبٍ «فَتُفَجِّرَ الْأَنْهَـرَ خِلالَهَا تَفْجِیرًا» ⁽²⁾مِن تِلکَ العُیونِ . ⁽³⁾۶۴۵۰.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :الإمام الصادق علیه السلامـ فی قَولِهِ تَعالی : «مَّثَلُ الَّذِینَ یُنفِقُونَ أَمْوَ لَهُمُ ابْتِغَآءَ مَرْضَاتِ اللَّهِ ...» ⁽⁴⁾ـ: مَثَلُهُم «کَمَثَلِ جَنَّةٍ» أی بُستانٍ فی مَوضِعٍ مُرتَفِعٍ «أَصَابَهَا وَابِلٌ» أی مَطَرٌ «فَئَاتَتْ أُکُلَهَا ضِعْفَیْنِ» أی یَتَضاعَفُ ثَمَرُها کَما یَتَضاعَفُ أجرُ مَن أنفَقَ مالَهُ «ابْتِغَاءَ مَرْضَاتِ اللَّهِ» . ⁽⁵⁾۶۴۴۹.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :تفسیر القمّی عن الإمام الصادق علیه السلام : «وَاللَّهُ یُضَـعِفُ لِمَن یَشَاءُ» ⁽⁶⁾لِمَن أنفَقَ مالَهُ ابتِغاءَ مَرضاةِ اللّهِ .

قالَ : فَمَن أنفَقَ مالَهُ ابتِغاءَ مَرضاةِ اللّهِ ثُمَّ امتَنَّ عَلی مَن تَصَدَّقَ عَلَیهِ ، کانَ کَما قالَ اللّهُ : «أَیَوَدُّ أَحَدُکُمْ أَن تَکُونَ لَهُ جَنَّةٌ مِّن نَّخِیلٍ وَأَعْنَابٍ تَجْرِی مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَـرُ لَهُ فِیهَا مِن کُلِّ الثَّمَرَ تِ وَأَصَابَهُ الْکِبَرُ وَلَهُ ذُرِّیَّةٌ ضُعَفَاءُ فَأَصَابَهَا إِعْصَارٌ فِیهِ نَارٌ فَاحْتَرَقَتْ» ⁽⁷⁾قالَ : الإِعصارُ : الرِّیاحُ ، فَمَنِ امتَنَّ عَلی مَن تَصَدَّقَ عَلَیهِ ، کَمَن کانَ لَهُ جَنَّةٌ کَثیرَةُ الثِّمارِ ، وهُوَ شَیخٌ ضَعیفٌ لَهُ أولادٌ صِغارٌ ضُعَفاءُ ، فَتَجیءُ ریحٌ أو نارٌ فَتُحرِقُ ما لَهُ کُلَّهُ . ⁽⁸⁾.

۶۴۵۱.الإمام الحسین علیه السلام :تفسیر القمّیـ به نقل از ابو جارود ، از امام باقر علیه السلام ـ: «تا آن که ینبوعی از زمین برای ما بجوشانی» ، [ ینبوعی ]یعنی چشمه ای . «یا برای تو بهشتی است» ، یعنی بوستانی از خرمابن و انگور است . « و از آنها جویبارها روان می سازی» ، یعنی از آن چشمه ها .۶۴۵۰.عنه صلی الله علیه و آله :امام صادق علیه السلامـ در باره این سخن خدای بلندمرتبه : «مَثَل کسانی که اموال خود را برای طلب خشنودی خدا انفاق می کنند ...» ـ: مَثَل آنان ، «مَثَل بهشتی است» ، یعنی بوستانی قرار گرفته بر مکانی بلند که «رگباری بر آن می رسد» ، یعنی بارانی تند . «پس ، دو چندان محصول بر می آورد» ، یعنی میوه هایش دو چندان می شود ، همچنان که مزد کسی که دارایی اش را که «برای طلب خشنودی خدا» انفاق می کند ، دو چندان می شود .۶۴۴۹.عنه صلی الله علیه و آله :تفسیر القمّیـ به نقل از امام صادق علیه السلام ـ: [آیه] «خدا برای هر که بخواهد ، دو چندان می کند» ، برای کسی است که دارایی خود را به خاطر جلب خشنودی خدا انفاق کند .

هر کس دارایی خود را در راه جلب خشنودی خدا انفاق کند و سپس بر کسی که به او کمک کرده است ، منّت گذارد ، چنان است که خداوند فرموده است : «آیا کسی از شما دوست دارد که باغی از درخت خرما و انگور داشته باشد که در آن ، جوی ها روان اند و برای او در آن باغ ، هر گونه میوه ای هست و در حالی که به او ، پیری رسیده و فرزندانی خردسال دارد ، [ ناگهان ] اِعصاری آتشین بر آن بیفتد و [ باغ ، یکسر ] بسوزد ؟» . اِعصار ، به معنای گردباد است .

پس ، هر که بر کسی که به او صدقه داده است ، منّت بگذارد ، همانند کسی است که باغی پُر میوه دارد و خود ، پیری ناتوان است و فرزندانی خردسال و ناتوان دارد و ناگهان بادی یا آتشی می آید و مالش را به کلّی می سوزاند . .

۶۴۴۸.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :تفسیر القمّی :قوله : «وَ اضْرِبْ لَهُم مَّثَلاً رَّجُلَیْنِ جَعَلْنَا لِأَحَدِهِمَا جَنَّتَیْنِ مِنْ أَعْنَـبٍ وَ حَفَفْنَـهُمَا بِنَخْلٍ وَ جَعَلْنَا بَیْنَهُمَا زَرْعًا» ⁽¹⁾قالَ : نَزَلَت فی رَجُلٍ کانَ لَهُ بُستانانِ کَبیرانِ عَظیمانِ کَثیرَا الثِّمارِ ، کَما حَکَی اللّهُ عز و جل ، وفیهِما نَخلٌ و زَرعٌ ، و کانَ لَهُ جارٌ فَقیرٌ ، فَافتَخَرَ الغَنِیُ عَلی ذلِکَ الفَقیرِ ، وقالَ لَهُ : «أَنَا أَکْثَرُ مِنکَ مَالًا وَ أَعَزُّ نَفَرًا * وَ دَخَلَ جَنَّتَهُ» ⁽²⁾أی بُستانَهُ ، وقالَ «مَا أَظُنُّ أَن تَبِیدَ هَـذِهِ أَبَدًا * وَ مَا أَظُنُّ السَّـاعَةَ قَائِمَةً وَ لَـئِن رُّدِدتُّ إِلَی رَبِّی لَأَجِدَنَّ خَیْرًا مِّنْهَا مُنقَلَبًا» ⁽³⁾

، فَقالَ لَهُ الفَقیرُ : «أَکَفَرْتَ بِالَّذِی خَلَقَکَ مِن تُرَابٍ ثُمَّ مِن نُّطْفَةٍ ثُمَّ سَوَّاکَ رَجُلاً * لَّـکِنَّاْ هُوَ اللَّهُ رَبِّی وَ لَا أُشْرِکُ بِرَبِّی أَحَدًا» ⁽⁴⁾، ثُمَّ قالَ الفَقیرُ لِلغَنِیِّ : «وَ لَوْلَا إِذْ دَخَلْتَ جَنَّتَکَ قُلْتَ مَا شَاءَ اللَّهُ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ إِن تَرَنِ أَنَا أَقَلَّ مِنکَ مَالًا وَ وَلَدًا» ⁽⁵⁾، ثُمَّ قالَ الفَقیرُ : «فَعَسَی رَبِّی أَن یُؤْتِیَنِ خَیْرًا مِّن جَنَّتِکَ وَ یُرْسِلَ عَلَیْهَا حُسْبَانًا مِّنَ السَّمَاءِ فَتُصْبِحَ صَعِیدًا زَلَقًا» ⁽⁶⁾أی مُحتَرِقا «أَوْ یُصْبِحَ مَاؤُهَا غَوْرًا فَلَن تَسْتَطِیعَ لَهُ طَـلَبًا» ⁽⁷⁾، فَوَقَعَ فیها ما قالَ الفَقیرُ فی تِلکَ اللَّیلَةِ ، وأصبَحَ الغَنِیُّ «یُقَلِّبُ کَفَّیْهِ عَلَی مَا أَنفَقَ فِیهَا وَهِیَ خَاوِیَةٌ عَلَی عُرُوشِهَا وَ یَقُولُ یَــلَیْتَنِی لَمْ أُشْرِکْ بِرَبِّی أَحَدًا * وَ لَمْ تَکُن لَّهُ فِئَةٌ یَنصُرُونَهُ مِن دُونِ اللَّهِ وَ مَا کَانَ مُنتَصِرًا» ⁽⁸⁾فَهذِهِ عُقوبَةُ البَغیِ . ⁽⁹⁾.

۶۴۴۷.الموطّأ ( ـ به نقل از یحیی بن سعید ـ ) تفسیر القمّی :در باره آیه : « و برای آنان ، آن دو مرد را مَثَل بزن که به یکی از آنها ، دو باغ انگور دادیم و پیرامون آن دو باغ را با درختان خرما پوشاندیم و میان آن دو را کشتزاری قرار دادیم » ، فرمود : «این آیه در باره مردی نازل شد که به فرموده خداوند ، دو باغ بزرگ پهناورِ پُر میوه داشت که در آنها درختان خرما و کاشتنی هایی بود و آن مرد ، همسایه ای فقیر داشت . آن توانگر بر آن تهی دست ، فخر فروخت و گفت : «من از تو مالدارتر و از جهت نفرات ، از تو نیرومندترم . و به بهشتش وارد شد» ، یعنی به باغش .

و گفت : «گمان نمی کنم که این نعمت ، هرگز زوال پذیرد و گمان نمی کنم که رستاخیز ، برپا شود و اگر هم به سوی پروردگارم باز گردانده شوم ، قطعا بهتر از این را در بازگشت ، خواهم یافت» .

مرد تهی دست گفت : «آیا به آن کسی که تو را از خاک و سپس از نطفه آفرید و آن گاه تو را صورت یک مرد در آورد ، کافر شدی ؟ امّا من [ می گویم : ] اوست خدا ، پروردگار من ، و هیچ کس را با پروردگارم شریک نمی سازم» .

سپس به مرد توانگر گفت : «چرا هنگامی که وارد باغت شدی ، نگفتی : نیرویی جز از جانب خدا نیست ؟ اگر مرا از حیث مال و فرزند ، کمتر از خود می بینی» و سپس ادامه داد : «امید است که پروردگارم ، بهتر از باغ تو به من عطا کند و بر آن [ باغ تو ] ، آفتی از آسمان بفرستد تا به زمین هموار و لغزنده ، تبدیل شود» ، [ لغزنده ]یعنی سوخته «یا آب آن ، فروکش کند تا هرگز نتوانی آن را به دست آوری» .

آنچه مرد تهی دست در آن شب گفت ، بر سر آن باغ آمد و صبح که شد ، مرد توانگر «برای از کف دادن آنچه در آن باغ هزینه کرده بود ، دست هایش را بر هم می زد ـ در حالی که داربست های آن ، فرو ریخته بود ـ و [ به حسرت ]می گفت : ای کاش هیچ کس را شریک پروردگارم نمی ساختم ! و او در برابر خدا گروهی نداشت تا یاری اش کنند ، و توانی نداشت که خود را یاری کند» .

این است کیفر سرکشی» . .

۱ / ۳جَنَّةُ البَرزَخِالکتاب«قِیلَ ادْخُلِ الْجَنَّةَ قَالَ یَــلَیْتَ قَوْمِی یَعْلَمُونَ * بِمَا غَفَرَ لِی رَبِّی وَ جَعَلَنِی مِنَ الْمُکْرَمِینَ» . ⁽¹⁾

«وَ الَّذِینَ هَاجَرُواْ فِی سَبِیلِ اللَّهِ ثُمَّ قُتِلُواْ أَوْ مَاتُواْ لَیَرْزُقَنَّهُمُ اللَّهُ رِزْقًا حَسَنًا وَ إِنَّ اللَّهَ لَهُوَ خَیْرُ الرَّ زِقِینَ * لَیُدْخِلَنَّهُم مُّدْخَلاً یَرْضَوْنَهُ وَ إِنَّ اللَّهَ لَعَلِیمٌ حَلِیمٌ» . ⁽²⁾

«وَلَا تَحْسَبَنَّ الَّذِینَ قُتِلُواْ فِی سَبِیلِ اللَّهِ أَمْوَ تَا بَلْ أَحْیَاءٌ عِندَ رَبِّهِمْ یُرْزَقُونَ» . ⁽³⁾

الحدیث۶۴۴۳.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :المعجم الأوسط عن أبی هریرة :خَرَجنا مَعَ رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله فی جَنازَةٍ ، فَجَلَسَ إلی قَبرٍ مِنها فَقالَ : ما یَأتی عَلی هذَا القَبرِ مِن یَومٍ إلّا وهُوَ یُنادی بِصَوتٍ طَلقٍ زَلقٍ ⁽⁴⁾: یَابنَ آدَمَ ، کَیفَ نَسیتَنی ؟ ألَم تَعلَم أنّی بَیتُ الوَحدَةِ ، وبَیتُ الغُربَةِ ، وبَیتُ الوَحشَةِ ، وبَیتُ الدّودِ ، وبَیتُ الضّیقِ ؟ إلّا مَن وَسَّعَنِی اللّهُ عَلَیهِ .

ثُمَّ قالَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله : القَبرُ رَوضَةٌ مِن رِیاضِ الجَنَّةِ ، أو حُفرَةٌ مِن حُفَرِ النّارِ . ⁽⁵⁾۶۴۴۲.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :الإمام الباقر علیه السلامـ فی قَولِهِ : «فَالسَّـبِقَـتِ سَبْقًا» ⁽⁶⁾ـ: یَعنی أرواحَ المُؤمِنینَ ؛ تَسبِقُ أرواحُهُم إلَی الجَنَّةِ بِمِثلِ الدُّنیا ، وأرواحُ الکافِرینَ إلَی النّارِ بِمِثلِ ذلِکَ . ⁽⁷⁾.

۱ / ۳ بهشتِ برزخ

۱ / ۳بهشتِ برزخقرآن« گفته شد : به بهشت در آی . گفت : ای کاش قوم من می دانستند که چگونه پروردگارم مرا آمرزید و مرا در زمره عزیزان قرار داد! » .

« و آنان که در راه خدا مهاجرت کرده اند و آن گاه کشته شده ، یا مرده اند ، قطعا خداوند به آنان روزی ای نیکو می بخشد ، و راستی ، خداست که بهترینِ روزی دهندگان است . آنان را به جایگاهی در خواهد آورد که آن را می پسندند ، و شک نیست که خدا ، دانایی بردبار است » .

« هرگز کسانی را که در راه خدا کشته شده اند ، مرده مپندار ؛ بلکه زنده اند و نزد پروردگارشان روزی داده می شوند » .

حدیث۶۴۳۹.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :المعجم الأوسطـ به نقل از ابو هریره ـ: با پیامبر خدا صلی الله علیه و آله در تشییع جنازه ای شرکت کردیم . ایشان [ در قبرستان ]کنار قبر نشست و فرمود : «هیچ روزی بر این قبر نمی آید ، مگر آن که با صدایی گویا و رسا بانگ می زند : ای پسر آدم! چگونه مرا فراموش کرده ای ؟! آیا نمی دانی که من خانه تنهایی و خانه غربت و خانه وحشت و خانه کِرم ها و خانه [فشار و] تنگی هستم ، مگر برای آن کسی که خداوند ، مرا بر او فراخ گرداند؟! » .

پیامبر صلی الله علیه و آله سپس فرمود : «قبر ، باغی از باغ های بهشت ، یا گودالی از گودال های آتش است» .۶۴۳۸.صحیح البخاری ( ـ به نقل از عبد اللّه بن مسعود ـ ) امام باقر علیه السلامـ در باره این سخن خداوند : «و آنان که پیشی می گیرند ، پیشی گرفتنی» ـ: یعنی : جان های مؤمنان ، به سوی بهشت پیشی می گیرند ، چنان که در دنیا پیشی می گرفتند ، و جان های کافران ، به سوی آتش پیشی می گیرند ، چنان که در دنیا پیشی می گرفتند .

.

۶۴۳۷.صحیح مسلم ( ـ به نقل از ابو هریره ـ ) الکافی عن أبی ولّاد الحنّاط عن الإمام الصادق علیه السلام ، قال :قُلتُ لَهُ : جُعِلتُ فِداکَ ، یَروونَ أنَّ أرواحَ المُؤمِنینَ فی حَواصِلِ طُیورٍ خُضرٍ حَولَ العَرشِ ؟

فَقالَ : لا ، المُؤمِنُ أکرَمُ عَلَی اللّهِ مِن أن یَجعَلَ روحَهُ فی حَوصَلَةِ طَیرٍ ، ولکِن فی أبدانٍ کَأَبدانِهِم . ⁽¹⁾۶۴۳۶.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :الإمام الصادق علیه السلام :نَزَلَت هاتانِ الآیَتانِ فی أهلِ وَلایَتِنا وأهلِ عَداوَتِنا : «فَأَمَّا إِن کَانَ مِنَ الْمُقَرَّبِینَ * فَرَوْحٌ وَ رَیْحَانٌ» یَعنی فی قَبرِهِ «وَ جَنَّتُ نَعِیمٍ» ⁽²⁾یَعنی فِی الآخِرَةِ «وَ أَمَّا إِن کَانَ مِنَ الْمُکَذِّبِینَ الضَّالِّینَ * فَنُزُلٌ مِّنْ حَمِیمٍ» یَعنی فی قَبرِهِ «وَ تَصْلِیَةُ جَحِیمٍ» ⁽³⁾یَعنی فِی الآخِرَةِ . ⁽⁴⁾۶۴۳۹.رسول اللّه صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :إنَّ أرواحَ المُؤمِنینَ لَفی شَجَرَةٍ مِنَ الجَنَّةِ ، یَأکُلونَ مِن طَعامِها ویَشرَبونَ مِن شَرابِها ، ویَقولونَ : رَبَّنا أقِمِ السّاعَةَ لَنا ، وأنجِز لَنا ما وَعَدتَنا ، وألحِق آخِرَنا بِأَوَّلِنا . ⁽⁵⁾۶۴۳۸.صحیح البخاری عن عبد اللّه بن مسعود :عنه علیه السلام :إنَّ لِلقَبرِ کَلاما فی کُلِّ یَومٍ ، یَقولُ : أنا بَیتُ الغُربَةِ ، أنا بَیتُ الوَحشَةِ ، أنا بَیتُ الدّودِ ، أنَا القَبرُ ، أنا رَوضَةٌ مِن رِیاضِ الجَنَّةِ ، أو حُفرَةٌ مِن حُفَرِ النّارِ . ⁽⁶⁾.

۶۴۳۷.صحیح مسلم عن أبی هریرة :الکافیـ به نقل از ابو ولّاد حنّاط ـ: به امام صادق علیه السلام گفتم : فدایت شوم ! روایت می کنند که ارواح مؤمنان [ پس از مرگ ] ، در چینه دان های پرندگان سبزرنگِ پیرامون عرش ، قرار می گیرند ؟

فرمود : «خیر . مؤمن در نزد خدا ، گرامی تر از آن است که روحش در چینه دان پرنده ای قرار داده شود ؛ بلکه در کالبدهایی همانند کالبدهای خودِ آنان قرار می گیرد» .۶۴۳۶.عنه صلی الله علیه و آله :امام صادق علیه السلام :این دو آیه در باره دوستان ما و دشمنان ما ، نازل شده است : «و امّا اگر از مقرّبان باشد ، در آسایش و راحت خواهد بود» ، یعنی در قبرش ، و «در بهشت پُر ناز و نعمت» ، یعنی در آخرت . «و امّا اگر از دروغ زنانِ گم راه باشد ، پس با آبی جوشان پذیرایی خواهد شد» ، یعنی در قبرش ، «و فرجامش ، افتادن در جهنّم است» ، یعنی در آخرت .۶۴۳۵.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :امام صادق علیه السلام :ارواح مؤمنان [ پس از مرگ ] ، در درختی بهشتی جای می گیرند و از غذای آن می خورند و از نوشیدنیِ آن می نوشند و می گویند : «پروردگارا ! قیامت را برای ما بر پای دار و آنچه را به ما وعده داده ای ، تحقّق بخش و آخرین کسانِ ما را به اوّلین کسانِ ما [ در بهشت ] ملحق گردان» .۶۴۳۴.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :امام صادق علیه السلام :قبر ، هر روز ، این سخنان را می گوید : من ، خانه غربتم . من ، خانه تنهایی ام . من ، خانه کِرم هایم . من ، گورم . من ، باغی از باغ های بهشت و یا گودالی از گودال های آتشم . .

۶۴۳۳.الدرّ المنثور ( ـ به نقل از ابو ادریس خولانی ـ ) تفسیر القمّی :قوله : «وَ لَهُمْ رِزْقُهُمْ فِیهَا بُکْرَةً وَ عَشِیًّا» ⁽¹⁾یَعنی فی جِنانِ الدُّنیا الَّتی تَنتَقِلُ إلَیها أرواحُ المُؤمِنینَ . فَأَمّا فی جَنّاتِ الخُلدِ فَلا یَکونُ غُدُوّا ولا عَشِیّا .

وقَولُهُ : «وَ مِن وَرَائِهِم بَرْزَخٌ إِلَی یَوْمِ یُبْعَثُونَ» ⁽²⁾

فَقالَ الصّادِقُ علیه السلام : البَرزَخُ : القَبرُ ، وهُوَ الثَّوابُ وَالعِقابُ بَینَ الدنُّیا وَالآخِرَةِ ، وَالدَّلیلُ عَلی ذلِکَ أیضا قَولُ العالِمِ علیه السلام : وَاللّهِ! ما یُخافُ عَلَیکُم إلَا البَرزَخُ .

وقَولُهُ عز و جل : «وَلَا تَحْسَبَنَّ الَّذِینَ قُتِلُواْ فِی سَبِیلِ اللَّهِ أَمْوَ تا بَلْ أَحْیَاءٌ عِندَ رَبِّهِمْ یُرْزَقُونَ * فَرِحِینَ بِمَا ءَاتَـاهُمُ اللَّهُ مِن فَضْلِهِ وَیَسْتَبْشِرُونَ بِالَّذِینَ لَمْ یَلْحَقُواْ بِهِم مِّنْ خَلْفِهِمْ أَلََّا خَوْفٌ عَلَیْهِمْ وَلَا هُمْ یَحْزَنُونَ» ⁽³⁾، وقالَ الصّادق علیه السلام : یَستَبشِرونَ وَاللّهِ فِی الجَنَّةِ بِمَن لَم یَلحَق بِهِم مِن خَلفِهِم مِنَ المُؤمِنینَ فِی الدُّنیا . ⁽⁴⁾راجع : بحارالأنوار : ج ۶ ص ۲۰۲ باب ۸ (احوال البرزخ والقبر) .

۱ / ۴جَنَّةُ الآخِرَةِالکتاب«وَ لِمَنْ خَافَ مَقَامَ رَبِّهِ جَنَّتَانِ » . ⁽⁵⁾

«وَ مِن دُونِهِمَا جَنَّتَانِ ». ⁽⁶⁾

«إِنَّ الَّذِینَ ءَامَنُواْ وَعَمِلُواْ الصَّــلِحَـتِ کَانَتْ لَهُمْ جَنَّـتُ الْفِرْدَوْسِ نُزُلًا * خَــلِدِینَ فِیهَا لَا یَبْغُونَ عَنْهَا حِوَلًا ». ⁽⁷⁾

«یَـأَیَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَـئِنَّةُ * ارْجِعِی إِلَی رَبِّکِ رَاضِیَةً مَّرْضِیَّةً * فَادْخُلِی فِی عِبَـدِی * وَ ادْخُلِی جَنَّتِی ». ⁽⁸⁾

راجع : الصافّات : ۴۱ ـ ۴۳ ، النجم : ۱۳ ـ ۱۵ ، مریم : ۶۱ ، الفرقان : ۱۵ ـ ۱۶ ، الروم : ۱۵ .

.

۱ / ۴ بهشتِ آخرت

۶۴۳۱.بحارالأنوار عن المفضّل بن عمر ( ـ فی حَدیثٍ عَنِ الإِمامِ الصّادِقِ علیه السلام ی ) تفسیر القمّی :سخن خدا که : «و در آن جا هر صبح و شام ، روزی شان آماده است» ، یعنی در بهشت های دنیا که ارواح مؤمنان به آن جا منتقل می شوند . در بهشت های جاویدان ، صبح و شامی نیست .

[ در باره ] سخن خدا که : «فراپیش آنان ، برزخی است ، تا روزی که برانگیخته شوند» ، امام صادق علیه السلام فرمود : «برزخ ، همان قبر است و آن ، پاداش و کیفری است در فاصله میان دنیا و آخرت» . دلیل دیگر آن نیز این سخن امام کاظم علیه السلام است که : «به خدا سوگند ، تنها ترس و نگرانی برای شما ، از برزخ است» .

[ در باره ] سخن خدای عز و جل که : «هرگز کسانی را که در راه خدا کشته شده اند ، مرده مپندار ؛ بلکه زنده اند و نزد پروردگارشان روزی داده می شوند . به آنچه خدا از فضل خود به ایشان عطا کرده است ، شادمان اند و به کسانی که پیِ ایشان اند و هنوز به آنان نپیوسته اند ، مژده می دهند ، که نه بیمی بر ایشان است و نه اندوهگین می شوند» ، امام صادق علیه السلام فرمود : «به خدا سوگند ، آنان در بهشت ، به مؤمنانی که در دنیایند و هنوز به ایشان نپیوسته اند ، مژده می دهند» .ر . ک : بحار الأنوار : ج ۶ ص ۲۰۲ باب ۸ (احوال برزخ و قبر) .

۱ / ۴بهشتِ آخرتقرآن« و برای کسی که از مقام پروردگارش بترسد ، دو بهشت است » .

« و پایین تر از آن دو [ بهشت ] ، دو بهشت [ دیگر ] است » .

« کسانی که ایمان آوردند و کارهای شایسته کردند ، بهشت های فردوس ، جایگاه پذیرایی از آنان است . جاودانه در آنها خواهند بود و درخواست انتقال از آنها نمی کنند » .

« ای نفْس آرام گرفته ! خشنود و خداپسند به سوی پروردگارت ، باز گرد و در میان بندگان من ، در آی و در بهشت من ، داخل شو » .

ر . ک : صافات : آیه ۴۱ ـ ۴۳ ، نجم : آیه ۱۳ ـ ۱۵ ، مریم : آیه ۶۱ ، فرقان : آیه ۱۵ ـ ۱۶ ، روم : آیه ۱۵ .

.

الحدیث۶۴۲۵.رسول اللّه صلی الله علیه و آله :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :جِنانُ الفِردَوسِ أربَعٌ : ثِنتانِ مِن ذَهَبٍ حِلیَتُها وآنِیَتُها وما فیهِما ، وثِنتانِ مِن فِضَّةٍ آنِیَتُهُما وَحِلیَتُهُما وما فیهِما ، ولَیسَ بَینَ القَومِ وبَینَ أن یَنظُروا إِلی رَبِّهِم عز و جلإلّا رِداءُ الکِبرِیاءِ عَلی وَجهِهِ فی جَنَّةِ عَدنٍ ، وهذِهِ الأَنهارُ تَشخَبُ ⁽¹⁾مِن جَنَّةِ عَدنٍ، ثُمَّ تَصَدَّعُ ⁽²⁾بَعدَ ذلِکَ أنهارا . ⁽³⁾۶۴۲۴.الإمام الصادق علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آلهـ فی قَولِهِ تَعالی : «وَ مِن دُونِهِمَا جَنَّتَانِ » ـ: جَنَّتانِ مِن فِضَّةٍ آنِیَتُها وما فیهِما ، وجَنَّتانِ مِن ذَهَبٍ آنِیَتُهُما وما فیهِما ، وما بَینَ القَومِ وبَینَ أن یَنظُروا إِلی رَبِّهِم إلّا رِداءُ الکِبرِ عَلی وَجهِهِ فی جَنَّةِ عَدنٍ . ⁽⁴⁾۶۴۲۳.عنه صلی الله علیه و آله :صحیح البخاری عن أنس :إنَّ أُمَّ الرُبَیِّعِ بِنتَ البراءِ ـ وهِیَ أُمُّ حارِثَةَ بنِ سُراقَةَ ـ أتَتِ النَّبِیَ صلی الله علیه و آله فَقالَت : یا نَبِیَ اللّهِ ، ألا تُحَدِّثُنِی عَن حارِثَةَ ـ وکانَ قُتِلَ یَومَ بَدرٍ ، أصابَهُ سَهمٌ غَربٌ ـ فَإن کانَ فِی الجَنَّةِ صَبَرتُ ، وإن کانَ غَیرَ ذلِکَ اجتَهَدتُ عَلَیهِ فِی البُکاءِ؟! قالَ صلی الله علیه و آله : یا اُمَّ حارِثَةَ ، إنَّها جِنانٌ فِی الجَنَّةِ ، وإنَّ ابنَکِ أصابَ الفِردَوسَ الأَعلی . ⁽⁵⁾.

حدیث۶۴۲۲.رسول اللّه صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بهشت های فردوس ، چهار تا هستند : دو تا که زیورها و ظرف ها و آنچه در آنهاست ، از طلاست ، و دو تا که ظرف ها و زیورها و آنچه در آنهاست ، از نقره است . تنها مانع میان بهشتیان و دیدن پروردگارشان ، ردای کبریاست که بر چهره او در بهشتِ عدن ، کشیده شده است ، و این جویبارها از بهشتِ عَدْن (دست نخورده) ، سرچشمه می گیرند و سپس به جوی هایی منشعب می شوند .۶۴۲۱.امام صادق علیه السلام ( ـ به مُفَضَّل بن عمر ـ ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ در باره این سخن خدای بلندمرتبه : «و پایین تر از آن دو [بهشت] ، دو بهشت [دیگر] است» ـ: دو بهشت که ظرف هایشان و هر آنچه در آنهاست ، از نقره است ، و دو بهشت دیگر ، که ظرف هایشان و آنچه در آنهاست ، از طلاست ، و تنها مانع میان این بهشتیان و دیدن پروردگارشان ، ردای کبریاست که بر چهره او در بهشتِ عَدْن (دست نخورده) افکنده شده است .۶۴۲۰.امام صادق علیه السلام :صحیح البخاریـ به نقل از اَنَس ـ: اُمّ رُبَیِّع دختر بَراء ـ که همان مادر حارثة بن سُراقه است ـ نزد پیامبر صلی الله علیه و آله آمد و گفت : ای پیامبر خدا ! آیا از حارثه ـ که در روز بدر بر اثر اصابت تیری ناشناخته ، کشته شده بود ـ برایم نمی گویی ، که اگر در بهشت است ، صبر پیش گیرم و در غیر این صورت ، بر او زار زار بگریم ؟ !

پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود : «ای اُمّ حارثه! در بهشت ، باغ هاست و پسر تو ، در فردوس برین است» . .

۶۴۲۱.عنه علیه السلام ( ـ للمُفَضَّلِ بنِ عُمَرَ ـ ) رسول اللّه صلی الله علیه و آله :الجَنَّةُ مِئَةُ دَرَجَةٍ ، کُلُّ دَرَجَةٍ مِنها ما بَینَ السَّماءِ وَالأَرضِ ، وَإِنَّ أعلاهَا الفِردَوسُ ، وإنَّ أوسَطَها الفِردَوسُ ، وإنَّ العَرشَ عَلَی الفِردَوسِ ، مِنها تُفَجَّرُ أنهارُ الجَنَّةِ . فَإِذا ما سَألتُمُ اللّهَ فَسَلوهُ الفِردَوسَ . ⁽¹⁾۶۴۲۰.عنه علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :عَدنٌ دارُ اللّهِ الَّتی لَم تَرَها عَینٌ ، ولَم تَخطُر عَلی قَلبِ بَشَرٍ ، لا یَسکُنُها غَیرُ ثَلاثَةٍ : النَّبِیّینَ ، وَالصّدّیقِینَ ، وَالشُّهَداءِ . یَقُولُ اللّهُ عز و جل : طوبی لِمَن دَخَلَکِ . ⁽²⁾۶۴۱۹.امام صادق علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :خَلَقَ اللّهُ جَنَّةَ عَدنٍ ، وغَرَسَ أشجارَها بِیَدِهِ ، فَقالَ لَها : تَکَلَّمی ، فَقالَت : «قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ » ⁽³⁾. ⁽⁴⁾۶۴۱۸.امام صادق علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :لَمّا خَلَقَ اللّهُ جَنَّةَ عَدنٍ خَلَقَ فیها ما لا عَینٌ رَأت ولا أُذُنٌ سَمِعَت وَلا خَطَرَ عَلی قَلبِ بَشَرٍ ، ثُمَّ قالَ لَها : تَکَلَّمی ، قالَت : «قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ» . ⁽⁵⁾.

۶۴۱۷.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بهشت ، صد درجه (پلّه) دارد و فاصله هر درجه تا درجه دیگر ، به اندازه فاصله میان آسمان و زمین است . بالای آن ، فردوس (پَردیس) است و میانه آن ، فردوس است ـ و عرش ، بر فردوس است ـ و جویبارهای بهشت ، از آن جا سرچشمه می گیرند . پس هر گاه از خدا درخواست کردید ، فردوس را از او بخواهید .۶۴۱۶.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بهشتِ عَدْن (دست نخورده) ، سرای خداست که [ تا کنون ] هیچ چشمی ، آن را ندیده و بر قلب هیچ بشری خطور نکرده است و جز سه گروه ، کسی در آن ساکن نمی شود : پیامبران ، صدّیقان و شهیدان . خداوند عز و جلمی فرماید : «خوشا به حال کسی که وارد تو شود!» .۶۴۱۵.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خداوند ، بهشتِ عَدْن (دست نخورده) را آفرید و درختان آن را با دست خودش نشاند و به آن فرمود : «سخن بگو» و آن گفت : «به راستی که مؤمنان ، رستگارند» .۶۴۱۹.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خداوند ، چون بهشتِ عَدْن را آفرید ، در آن ، چیزهایی خلق کرد که نه هیچ چشمی دیده و نه هیچ گوشی شنیده و نه به ذهن بشری ، خطور کرده است . سپس به آن فرمود : «سخن بگو» و آن گفت : «به راستی که مؤمنان ، رستگارند» . .

۶۴۱۸.الإمام الصادق علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :لَیسَ مِن مُؤمِنٍ فِی الجَنَّةِ إِلّا وَلَهُ جِنانٌ کَثِیرَةٌ ؛ مَعروشاتٌ ⁽¹⁾وَغَیرُ مَعروشاتٍ ، وأنهارٌ مِن خَمرٍ ، وأنهارٌ مِن ماءٍ ، وأنهارٌ مِن لَبَنٍ ، وأنهارٌ مِن عَسَلٍ ، فَإِذا دَعا وَلِیُ اللّهِ بِغِذائِهِ ، أُتِیَ بِما تَشتَهی نَفسُهُ عِندَ طَلَبِهِ الغِذاءَ مِن غَیرِ أن یُسَمِّیَ شَهوَتَهُ . ⁽²⁾۶۴۱۷.عنه علیه السلام :کتاب من لا یحضره الفقیه عن عبد اللّه بن علیّ :حَمَلتُ مَتاعِی مِنَ البَصرَةِ إلی مِصرَ ، فَقَدِمتُها، فَبَینَما أنا فی بَعضِ الطَّریقِ ، إذا أنا بِشَیخٍ طَویلٍ ، شَدیدِ الأُدمَةِ ، أبیَضِ الرَّأسِ وَاللِّحیَةِ ، عَلَیهِ طِمرانِ ⁽³⁾؛ أحَدُهُما أسوَدُ وَالآخَرُ أبیَضُ ، فَقُلتُ : مَن هَذا؟ فَقالوا : هذا بِلالٌ مَولی رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله .

فَأخَذتُ ألواحا فَأَتَیتُهُ فَسَلَّمتُ عَلَیهِ ، فَقُلتُ لَه : السَّلامُ عَلَیکَ أیُّهَا الشَّیخُ ، فَقالَ : وعَلَیکَ السَّلامُ ، قُلتُ : یَرحَمُکَ اللّهُ تَعالی ، حَدِّثنی بِما سَمِعتَ مِن رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله ...

فَقالَ : اُکتُب بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحِیمِ ، سَمِعتُ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله یَقولُ : إنَّ سورَ الجَنَّةِ لَبِنَةٌ مِن ذَهَبٍ وَلَبِنَةٌ مِن فِضَّةٍ . . . وإنَّ أبوابَها مُختَلِفَةٌ : بابُ الرَّحمَةِ مِن یاقوتَةٍ حَمراءَ . . . .

قُلتُ : یَرحَمُکَ اللّهُ ، فَإِذا دَخَلُوا الجَنَّةَ فَماذا یَصنَعونَ؟

قالَ : یَسیرونَ عَلی نَهرَینِ فی ماءٍ صافٍ فی سُفُنِ الیاقوتِ ، مَجاذیفُهَا اللُّؤلُؤُ ، فیها مَلائِکةٌ مِن نورٍ ، عَلَیهِم ثِیابٌ خُضرٌ شَدِیدَةٌ خُضرَتُها .

قُلتُ : یَرحَمُکَ اللّهُ ، هَل یَکونُ مِنَ النّورِ أَخضَرُ؟ قالَ : إِنَّ الثِّیابَ هِیَ خُضرٌ ولکِن فیها نورٌ مِن نورِ رَبِّ العالَمِینَ جَلَّ جَلالُهُ لِیَسیروا عَلی حافَتَی ذلِکَ النَّهرِ .

قُلتُ : فَمَا اسمُ ذلِکَ النَّهرِ؟ قالَ : جَنَّةُ المَأوی ، قُلتُ : هَل وَسَطُها غَیرُها؟

قالَ : نَعَم ، جَنَّةُ عَدنٍ ، وهِیَ فی وَسَطِ الجِنانِ . وأمّا جَنَّةُ عَدنٍ فَسورُها یاقوتٌ أحمَرُ وحَصاها اللُّؤلُؤُ ، فَقُلتُ : وهَل فیها غَیرُها؟ قالَ : نَعَم جَنَّةُ الفِردَوسِ ، قُلتُ : فَکَیفَ سورُها؟ قالَ : وَیحَکَ کُفَّ عَنّی ، جَرَحتَ عَلَیَّ قَلبی . قُلتُ : بَل أنتَ الفاعِلُ بی ذلِکَ . قُلتُ : ما أنا بِکافٍّ عَنکَ حَتّی تُتِمَّ لِی الصِّفَةَ وَتُخبِرَنی عَن سورِها .

قالَ : سورُها نورٌ ، قُلتُ : ما الغُرَفُ الَّتی فِیها؟ قالَ : هِیَ مِن نُورِ رَبِّ العالَمِینَ عز و جل . ⁽⁴⁾.

۶۴۱۶.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هیچ مؤمنی در بهشت نیست ، مگر آن که باغ های بسیاری ، با داربست و بی داربست ، و جوی هایی از شراب ، و جوی هایی از آب ، و جوی هایی از شیر ، و جوی هایی از عسل دارد . پس هر گاه دوست خدا غذایی را بخواهد ، به محض خواستن غذا ، آنچه دلش بخواهد ، بدون آن که نام [غذای ]دلخواهش را ببرد ، برایش آورده می شود .۶۴۱۵.الإمام علیّ علیه السلام :کتاب من لا یحضره الفقیهـ به نقل از عبد اللّه بن علی ـ: از بصره به سوی مصر ، کالا بردم . چون وارد شهر شدم ، در یکی از گذرگاه ها به پیرمردی بلندقامت و سیه چهره که موهای سر و ریشش سفید بود و دو جامه ژنده ، یکی سیاه و دیگری سفید ، بر تن داشت ، بر خوردم . پرسیدم : این کیست؟ گفتند : بلال ، غلامِ آزاد شده پیامبر خدا .

الواحی چند برداشتم و نزد او رفتم و گفتم : سلام بر تو ، ای پیرمرد !

گفت : و علیک السلام !

گفتم : رحمت خدای بلندمرتبه ، بر تو باد ! حدیثی از پیامبر خدا صلی الله علیه و آله برایم بگو ... .

گفت : بنویس : به نام خداوند بخشاینده مهربان . از پیامبر خدا صلی الله علیه و آله شنیدم که می فرماید : «دیوار بهشت ، یک خشتش از طلاست و یک خشتش از نقره ... و درهایی چند دارد : درِ رحمت ، از یاقوت سرخ است ...» .

گفتم : رحمت خدا بر تو باد ! چون وارد بهشت شدند ، چه می کنند ؟

گفت : بر کشتی هایی از یاقوت که پاروهای آنها از مروارید است و فرشتگانی از نور در آنهایند بر دو رودخانه در آبی زلال حرکت می کنند در حالی که جامه هایی با رنگ سبزِ تند ، بر تن دارند .

گفتم : رحمت خدا بر تو باد ! آیا نور سبز هم وجود دارد؟

گفت : جامه ها سبزند ؛ امّا در آن جامه ها ، نوری از نور پروردگار جهانیان است تا در دو کرانه آن رودخانه ، حرکت کنند .

گفتم : نام آن رودخانه چیست؟ گفت : بهشت مأوا . گفتم : آیا در وسط آن ، بهشت دیگری وجود دارد ؟

گفت : آری ، بهشتِ عدن ، که در وسط بهشت هاست . دیوار بهشت عدن ، از یاقوت سرخ است و ریگ هایش مرواریدند . گفتم : آیا بهشت دیگری هم در آن ، وجود دارد ؟ گفت : آری ، بهشت فردوس . گفتم : دیوار آن ، چگونه است ؟

گفت : وای بر تو ! بس کن که دلم را ریش کردی . گفتم : نه! این ، تویی که با من چنین کردی . گفتم : دست از تو بر نمی دارم تا وصفش را برایم کامل کنی و از دیوارش برایم بگویی .

گفت : دیوارش ، نور است . گفتم : اتاق های آن ، چگونه است ؟ گفت : آنها از نور پروردگار جهانیان اند . .

۶۴۱۴.إحیاء علوم الدین :الإمام الباقر علیه السلام :أمَّا الجِنانُ المَذکورَةُ فِی الکِتابِ ، فَإِنَّهُنَّ : جَنَّةُ عَدنٍ ، وجَنَّةُ الفِردَوسِ ، وَجَنَّةُ نَعیمٍ ، وَجَنَّةُ المَأوی . وإنَّ للّهِِ عز و جلجِنانا مَحفوفَةً بِهذِهِ الجِنانِ ، وإنَّ المُؤمِنَ لَیَکونُ لَهُ مِنَ الجِنانِ ما أحَبَّ وَاشتَهی ، یَتَنَعَّمُ فِیهِنَّ کَیفَ یَشاءُ . ⁽¹⁾۶۴۱۳.امام حسین علیه السلام :عنه علیه السلام :إنَّ الجِنانَ أربَعٌ ، وذلِکَ قَولُ اللّهِ : «وَ لِمَنْ خَافَ مَقَامَ رَبِّهِ جَنَّتَانِ » ، وهُوَ أنَّ الرَّجُلَ یَهجُمُ عَلی شَهوَةٍ مِن شَهَواتِ الدُّنیا ، وَهِیَ مَعصِیَةٌ ، فَیَذکُرُ مَقامَ رَبِّهِ فَیَدَعُها مِن مَخافَتِهِ ، فَهذِهِ الآیَةُ فیهِ . فَهاتانِ جَنَّتانِ لِلمُؤمِنینَ وَالسّابِقینَ .

وأمّا قَولُهُ : «وَ مِن دُونِهِمَا جَنَّتَانِ » یَقولُ : مِن دُونِهِما فِی الفَضلِ ولَیسَ مِن دونِهِما فِی القُربِ ، وَهُما لِأَصحابِ الیَمینِ ، وَهِیَ جَنَّةُ النَّعیمِ وجَنَّةُ المَأوی .

وفی هذِهِ الجِنانِ الأَربَعِ فَواکِهُ فِی الکَثرَةِ کَوَرَقِ الشَّجَرِ وَالنُّجومِ . وَعَلی هذِهِ الجِنانِ الأَربَعِ حائِطٌ مُحیطٌ بِها، طولُهُ مَسیرَةُ خَمسِمِئَةِ عامٍ ، لَبِنَةٌ مِن فِضَّةٍ ، وَلَبِنَةٌ مِن ذَهَبٍ ، وَلَبِنَةُ دُرٍّ ، وَلَبِنَةُ یاقوتٍ ، وَمِلاطُهُ ⁽²⁾المِسکُ وَالزَّعفَرانُ ، وَشُرَفُهُ نُورٌ یَتَلَألَأُ ، یَرَی الرَّجُلُ وَجهَهُ فِی الحائِطِ، وفِی الحائِطِ ثَمانِیَةُ أبوابٍ ، عَلی کُلِّ بابٍ مِصراعانِ عَرضُهُما کَحُضرِ ⁽³⁾الفَرَسِ الجَوادِ سَنَةً . ⁽⁴⁾.

۶۴۱۲.امام علی علیه السلام :امام باقر علیه السلام :بهشت های نام برده در قرآن ، عبارت اند از : بهشت عَدْن (دست نخورده) ، بهشت فردوس (پَردیس / باغ) ، بهشت نَعیم (ناز و نعمت) ، و بهشت مأوا (آسایش) . خداوند عز و جل ، بهشت های دیگری نیز دارد که با این بهشت ها در میان گرفته شده اند و از این بهشت ها ، هر بهشتی را که مؤمن دوست داشته باشد و دلش بخواهد ، به او می دهند ، و در آنها از هر گونه نعمتی که بخواهد ، برخوردار می شود .۶۴۱۱.امام علی علیه السلام :امام باقر علیه السلام :بهشت ها ، چهار تایند ؛ چرا که خداوند می فرماید : «و برای کسی که از مقام پروردگارش بترسد ، دو بهشت است» . این ، در جایی است که شخص به طرف شهوتی از شهوات دنیا که گناه است ، هجوم می آورد و در همان حال ، به یاد مقام پروردگارش می افتد و از ترس او ، آن شهوت را رها می کند . این آیه در باره چنین کسی است . این دو بهشت ، برای مؤمنان و پیشتازان است .

و سخن او که : «و پایین تر از آن دو ، دو بهشت دیگر است» ، یعنی پایین تر از آنها در رتبه ، نه پایین تر از آنها در قُرب [و نزدیکی به خداوند] . این دو بهشت ، برای اصحاب یمین اند ، و عبارت اند از : بهشت نعیم (ناز و نعمت ) و بهشت مَأوا (آسایش) .

در این چهار بهشت ، میوه ها از لحاظ فراوانی ، مانند برگ درختان و ستارگان اند . گرداگرد این چهار بهشت ، دیواری است که طول آن ، پانصد سال راه است . یک خشت آن ، از نقره است و یک خشتش از طلا و یک خشتش دُر و یک خشتش یاقوت است و ملاطش ، مشک و زعفران است و کنگره هایش نوری درخشان اند . انسان ، عکس خود را در این دیوار می بیند . این دیوار ، هشت دروازه دارد و هر دروازه اش ، دو لگنه دارد که پهنای آنها به اندازه یک سال دویدنِ اسبِ تیز تک است . .

. .

. .

الفصل الثانی : خَلقُ الجنّة۲ / ۱الجَنَّةُ وَالنّارُ مَخلوقَتانِالکتاب«وَ لَقَدْ رَءَاهُ نَزْلَةً أُخْرَی * عِندَ سِدْرَةِ الْمُنتَهَی * عِندَهَا جَنَّةُ الْمَأْوَی» . ⁽¹⁾

«سَابِقُواْ إِلَی مَغْفِرَةٍ مِّن رَّبِّکُمْ وَ جَنَّةٍ عَرْضُهَا کَعَرْضِ السَّمَاءِ وَ الْأَرْضِ أُعِدَّتْ لِلَّذِینَ ءَامَنُواْ بِاللَّهِ وَ رُسُلِهِ ذَ لِکَ فَضْلُ اللَّهِ یُؤْتِیهِ مَن یَشَاءُ وَ اللَّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِیمِ» . ⁽²⁾

«وَسَارِعُواْ إِلَی مَغْفِرَةٍ مِّن رَّبِّکُمْ وَجَنَّةٍ عَرْضُهَا السَّمَـوَ تُ وَالْأَرْضُ أُعِدَّتْ لِلْمُتَّقِینَ» . ⁽³⁾

«فَإِن لَّمْ تَفْعَلُواْ وَ لَن تَفْعَلُواْ فَاتَّقُواْ النَّارَ الَّتِی وَ قُودُهَا النَّاسُ وَ الْحِجَارَةُ أُعِدَّتْ لِلْکَـفِرِینَ» . ⁽⁴⁾

«وَ أُزْلِفَتِ الْجَنَّةُ لِلْمُتَّقِینَ * وَ بُرِّزَتِ الْجَحِیمُ لِلْغَاوِینَ» . ⁽⁵⁾

راجع : آل عمران : ۱۳۱ ، العنکبوت : ۵۴ ، الانفطار : ۱۳ ـ ۱۶ ، المعارج : ۱۵ ـ ۱۷ .

.

فصل دوم: آفرینش بهشت

۲ / ۱ بهشت و دوزخ ، دو آفریده اند

فصل دوم: آفرینش بهشت۲ / ۱بهشت و دوزخ ، دو آفریده اندقرآن« و قطعا [پیامبر در معراج] بار دیگر هم او (جبرئیل) را دید ، نزدیک آخرین درخت سِدْر ، در همان جا که بهشتِ مأواست » .

« به سوی آمرزشی از پروردگارتان و بهشتی که پهنایش مانند پهنای آسمان و زمین است و برای کسانی آماده شده که به خدا و پیامبرش ایمان آورده اند ، بر یکدیگر سبقت بجویید . این ، فضل خداست که به هر کس بخواهد ، آن را می دهد و خدا دارای فضل بزرگ است » .

« و به سوی آمرزشی از پروردگارتان و بهشتی که پهنای آن ، آسمان ها و زمین است و برای پرهیزگاران ، آماده شده ، بر یکدیگر سبقت بجویید » .

« و اگر [آنچه را گفتیم ،] نکردید ـ و هرگز نمی توانید کرد ـ ، از آن آتشی که سوختِ آن ، مردمان و سنگ هایند و برای کافران ، آماده شده است ، بترسید » .

« و [در آن روز ،] بهشت برای پرهیزگاران ، نزدیک می گردد و دوزخ برای گم راهان ، نمودار می شود » .

ر . ک : آل عمران : آیه ۱۳۱ ، عنکبوت : آیه ۵۴ ، انفطار : آیه ۱۳ ـ ۱۶ ، معارج : آیه ۱۵ ـ ۱۷ .

.

الحدیث۶۴۰۴.عنه علیه السلام :الإمام الصادق علیه السلام :لَیسَ مِن شِیعَتِنا مَن أَنکَرَ أَربَعَةَ أَشیاءَ : المِعراجَ ، وَالمُساءَلَةَ فِی القَبرِ ، وَخَلقَ الجَنَّةِ وَالنّارِ ، وَالشَّفاعَةَ . ⁽¹⁾۶۴۰۳.عنه علیه السلام :الإمام الرضا علیه السلام :مَن أَقَرَّ بِتَوحِیدِ اللّهِ ... وَآمَنَ بِالمِعْراجِ ، وَالمُساءَلَةِ فِی القَبرِ ، وَالحَوضِ ، وَالشَّفاعَةِ ، وَخَلقِ الجَنَّةِ وَالنّارِ ، وَالصِّراطِ ، وَالمِیزانِ ، وَالبَعثِ ، وَالنُّشُورِ ، وَالجَزَاءِ ، وَالحِسابِ ، فَهُوَ مُؤْمِنٌ حَقّا، وَهُوَ مِنْ شِیعَتِنا أَهْلَ البَیْتِ . ⁽²⁾۶۴۰۲.عنه علیه السلام :التوحید عن عبد السلام بن صالح الهروی فِی مَسَائِلَ سَأَلَ عَنْهَا الإِمامَ الرِّضا علیه السلام ـ :یَابْنَ رَسُولِ اللّهِ ، فَأَخْبِرْنی عَنِ الجَنَّةِ وَالنَّارِ أَهُما الیَوْمَ مَخْلُوقَتَانِ؟ فَقَالَ : نَعَمْ ، وَإِنَّ رَسُولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله قَدْ دَخَلَ الجَنَّةَ وَرَأَی النَّارَ لَمّا عُرِجَ بِهِ إِلَی السَّمَاءِ ، قَالَ : فَقُلْتُ لَهُ : إِنَّ قَوْما یَقُولُونَ : إِنَّهُما الیَوْمَ مُقَدَّرَتَانِ غَیْرُ مَخْلُوقَتَیْنِ . فَقَالَ علیه السلام : مَا اُولَئِکَ مِنَّا وَلَا نَحْنُ مِنْهُم ، مَنْ أَنْکَرَ خَلْقَ الجَنَّةِ وَالنّارِ فَقَدْ کَذَّبَ النَّبِیَ صلی الله علیه و آله وَکَذَّبَنا، وَلا مِنْ وِلایَتِنا عَلَی شَیْءٍ ، وَیَخْلُدُ فِی نارِ جَهَنَّمَ . ⁽³⁾۲ / ۲خَلقُ الجَنَّةِ قَبلَ النّارِ۶۳۹۹.امام صادق علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :خَلَقَ اللّهُ الجَنَّةَ قَبلَ النّارِ ، وَلَو خَلَقَ النّارَ قَبلَ الجَنَّةِ لَخَلَقَ العَذَابَ قَبلَ الرَّحْمَةِ . ⁽⁴⁾.

۲ / ۲ آفرینش بهشت ، پیش از دوزخ

حدیث۶۳۹۸.صحیح البخاری ( ـ به نقل از حذیفة بن یمان ـ ) امام صادق علیه السلام :از شیعیان ما نیست کسی که چهار چیز را انکار کند : معراج را ، پرسش در قبر را ، آفریده شدن بهشت و دوزخ را ، و شفاعت را.۶۳۹۸.صحیح البخاری عن حذیفة بن الیمان :امام رضا علیه السلام :هر کس به یگانگی خدا اقرار کند ... و به معراج و پرسش در قبر و حوض [ کوثر ] و شفاعت و آفریده شدن بهشت و دوزخ ، و صراط و میزان و زنده شدن دوباره و رستاخیز و پاداش و حسابرسی ، ایمان داشته باشد ، مؤمنِ حقیقی و از شیعیان ما اهل بیت است.۶۳۹۷.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :التوحیدـ به نقل از عبد السلام بن صالح هِرَوی ، در پرسش هایی که از امام رضا علیه السلام کرد ـ: [گفتم :] ای فرزند پیامبر خدا ! مرا خبر ده که آیا بهشت و دوزخ ، هم اکنون آفریده شده اند؟

فرمود : «آری . پیامبر خدا صلی الله علیه و آله زمانی که به آسمان برده شد ، به بهشت ، وارد شد و دوزخ را هم دید» .

گفتم : عدّه ای می گویند : این دو ، فعلاً مقدّرند و هنوز ، آفریده نشده اند .

فرمود : «آنها از ما نیستند و ما هم از آنها نیستیم . هر کس منکر آفریده شدن بهشت و دوزخ باشد ، در حقیقت ، پیامبر صلی الله علیه و آله و ما را تکذیب کرده است و پیرو ما نیست و در آتش دوزخ ، جاودان است» .۲ / ۲آفرینش بهشت ، پیش از دوزخ۶۳۹۶.عنه صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خدا ، بهشت را پیش از آتش (دوزخ) آفرید . اگر آتش را پیش از بهشتْ آفریده بود ، در واقع ، عذاب را پیش از رحمت ، آفریده بود. ⁽¹⁾

.

۶۳۹۵.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :الإمام الباقر علیه السلام :إِنَّ اللّهَ عز و جل خَلَقَ الجَنَّةَ قَبلَ أَن یَخلُقَ النَّارَ ، وَخَلَقَ الطَّاعَةَ قَبلَ أَن یَخلُقَ المَعصِیَةَ ، وَخَلَقَ الرَّحمَةَ قَبلَ الغَضَبِ ، وَخَلَقَ الخَیرَ قَبلَ الشَّرِّ ، وَخَلَقَ الأَرضَ قَبلَ السَّماءِ ، وَخَلَقَ الحَیاةَ قَبلَ المَوتِ ، وَخَلَقَ الشَّمسَ قَبلَ القَمَرِ ، وَخَلَقَ النُّورَ قَبلَ الظُّلمَةِ . ⁽¹⁾.

۶۳۹۴.مسند ابن حنبل ( ـ به نقل از ابو سعید خُدری ، از پیامبر خدا ـ ) امام باقر علیه السلام :خداوند عز و جل پیش از آن که آتش را بیافریند ، بهشت را آفرید و پیش از آن که نافرمانی را بیافریند ، فرمانبری را آفرید و مهر را پیش از خشم آفرید و خوبی را پیش از بدی آفرید و زمین را پیش از آسمان آفرید و زندگی را پیش از مرگ آفرید و خورشید را پیش از ماه آفرید و روشنایی را پیش از تاریکی آفرید . .

. .

پژوهشی در باره وجود کنونیِ بهشت و دوزخ

نظریّه نخست : بهشت و دوزخ ، آفریده شده اند

اشاره

پژوهشی در باره وجود کنونیِ بهشت و دوزخآیا خدای بلندمرتبه ، بهشت و دوزخ را آفریده و آنها بالفعل (هم اکنون) وجود دارند ؟ یا این که در آینده آفریده می شوند؟ در پاسخ این سؤال ، سه نظریّه قابل بررسی ، وجود دارد :

نظریّه نخست : بهشت و دوزخ ، آفریده شده انداکثر قریب به اتّفاق علمای اسلام ، بر این باورند که بهشت و دوزخ ، پیش از این ، آفریده شده اند و بالفعل وجود دارند . ⁽¹⁾شیخ صدوق رحمه الله در این باره می گوید : عقیده ما در باره بهشت و دوزخ ، این است که آنها آفریده شده اند و پیامبر صلی الله علیه و آله هنگامی که به معراج رفت ، وارد بهشت شد و دوزخ را دید . ⁽²⁾شیخ مفید نیز در این باره می گوید :

.

ادله وجود فعلی بهشت و دوزخ

۱ . آیاتی از سوره نجم

بهشت و دوزخ ، اکنون آفریده شده اند . برای این مطلب ، روایت ها رسیده است و پیروان شریعت و صاحبان آثار ، بر آن اتّفاق دارند . ⁽¹⁾این سخن ، نشان می دهد که مخالفان این نظریّه ، به قدری اندک اند که مخالفت آنها ، به ادّعای اجماع مسلمانان بر وجود داشتن کنونیِ بهشت و دوزخ ، ضرری نمی رساند . دلیل کسانی که معتقدند که بهشت و دوزخ ، بالفعل وجود دارند ، آیات و احادیثی هستند که بر وجود داشتن کنونیِ بهشت و دوزخ ، دلالت دارند که در این جا اجمالاً به آنها اشاره می کنیم :

ادله وجود فعلی بهشت و دوزخبسیاری از آیات قرآن ، ظهور در وجود داشتن کنونیِ بهشت و دوزخ دارند که به نمونه هایی از آنها اشاره می کنیم :

۱ . آیاتی از سوره نجم «وَ لَقَدْ رَءَاهُ نَزْلَةً أُخْرَی * عِندَ سِدْرَةِ الْمُنتَهَی * عِندَهَا جَنَّةُ الْمَأْوَی * إِذْ یَغْشَی السِّدْرَةَ مَا یَغْشَی . ⁽²⁾و قطعا [پیامبر] بار دیگر ، او (جبرئیل) را دید ، نزدیک آخرین درخت سِدر ، در همان جا که بهشت مأواست ، هنگامی که درخت سدر را آنچه می پوشاند ، احاطه کرده بود» . این آیه به روشنی دلالت دارد که «بهشت مأوا» وجود دارد و پیامبر صلی الله علیه و آله در معراج خود ، جبرئیل را در نزدیکی آن ، دیده است .

.

۲ . آیه ای از سوره آل عمران

۳ . آیه ای دیگر از سوره آل عمران

گفتنی است در باره این که بهشتِ مورد اشاره در این آیه ، بهشت برزخی است یا بهشت جاوید ، اختلاف نظر وجود دارد ؛ لیکن چنان که شماری از محقّقان گفته اند ⁽¹⁾و به قرینه سایر آیاتی که کلمه «جنّة المأوی» در آنها به کار رفته ، ⁽²⁾ظاهرا مقصود از «جنّة المأوی» در این جا نیز بهشت جاوید است .

۲ . آیه ای از سوره آل عمران «وَسَارِعُواْ إِلَی مَغْفِرَةٍ مِّن رَّبِّکُمْ وَجَنَّةٍ عَرْضُهَا السَّمَـوَ تُ وَالْأَرْضُ أُعِدَّتْ لِلْمُتَّقِینَ . ⁽³⁾و به سوی آمرزشی از جانب پروردگارتان و بهشتی بشتابید که پهنای آن ، آسمان ها و زمین است و برای پرهیزگاران ، آماده شده است» . این آیه و آیه ۳۱ سوره حدید ، بر آماده بودن بهشت برای پرهیزگاران ، دلالت دارند .

۳ . آیه ای دیگر از سوره آل عمران «وَاتَّقُواْ النَّارَ الَّتِی أُعِدَّتْ لِلْکَـفِرِینَ . ⁽⁴⁾و از آتشی که برای کافران آماده شده است ، بپرهیزید» . این آیه و آیه ۲۴ سوره بقره نیز بر آماده بودن دوزخ برای کیفر مجرمان ،

.

۴ . احادیث دالّه بر وجود فعلی بهشت و دوزخ

نظریّه دوم : بهشت و دوزخ ، در آینده آفریده می شوند

اشاره

دلالت دارند . ⁽¹⁾

۴ . احادیث دالّه بر وجود فعلی بهشت و دوزخافزون بر احادیث بسیاری که ظهور در وجود داشتن کنونیِ بهشت و دوزخ دارند و به دلیل تواتر معنوی ، صدور اجمالی آنها قطعی است ، در فصل دوم ، احادیثی آمده که به وجود داشتن کنونی آنها تصریح شده ، چنان که در حدیثی با سند صحیح از امام رضا علیه السلام نقل شده که پیامبر صلی الله علیه و آله در معراج ، وارد بهشت گردیده و دوزخ را دیده است و نیز تأکید شده است که کسی که آفرینش بهشت و دوزخ را نپذیرد ، پیامبر را تکذیب کرده و بر ما دروغ بسته است . ⁽²⁾

نظریّه دوم : بهشت و دوزخ ، در آینده آفریده می شونداین نظریّه که بهشت و دوزخ ، در آینده آفریده می شوند ، طرفداران فراوانی ندارد و گزارش شده که در میان اهل سنّت ، تنها معتزله و خوارج و گروهی از زیدیّه ، آن را پذیرفته اند . شیخ مفید رحمه الله ، پس از ادّعای اجماع بر نظریّه نخست ، می گوید : معتزله و خوارج و گروهی از زیدیّه با این نظر ، مخالفت کرده اند و بیشتر آنها ، گمان کرده اند که آنچه ما در باره آفرینش بهشت و دوزخ یادآور شدیم ، صرفا ممکن است ، نه لازم ، و در مورد احادیث رسیده ، سکوت کرده اند . بقیّه آنها نیز به محال بودن آفرینش بهشت و دوزخ ، نظر داده اند . ⁽³⁾

.

علّامه حلّی رحمه الله در باره ابو علی جُبّایی و ابو الحسین بَصری و ابو الحسن اشعری نقل کرده است که آنها بر این نظرند که بهشت و دوزخ ، اکنون آفریده شده اند و از ابو هاشم جُبّایی و قاضی عبد الجبّار بن احمد رازی ، خلاف آن را نقل کرده است . ⁽¹⁾در میان امامیه ، این نظریّه به سیّد رضی رحمه الله نسبت داده شده است . وی در کتاب حقائق التأویل آورده است : علما در این که بهشت و دوزخ ، آیا اکنون آفریده شده اند یا پس از مرگ بندگان ، آفریده می شوند ، اختلاف نظر دارند . گروهی از آنان می گویند : «آنها اکنون آفریده شده اند» و گروه دیگر می گویند : «فقط بهشت ، آفریده شده است» . نظر درست ، این است که آنها بعدا آفریده می شوند . ⁽²⁾علّامه مجلسی رحمه الله در این باره می فرماید : بدان که ایمان به بهشت و دوزخ ، آن گونه که در آیات و احادیثْ وارد شده است ، بدون تأویل در آنها ، از ضروریات دین است و منکِران و تأویل کنندگان (از جمله فیلسوفان) ، خارج از دین اند . البته در مورد آفرینش بالفعل بهشت و دوزخ ، همه مسلمانان ، اتّفاق نظر دارند ، بجز گروهی از معتزله که می گویند در قیامت ، آفریده می شوند . این ، در حالی است که آیات و احادیث متواتر ، گفتار آنها را رد می کند و رأی آنها را ناچیز می شمارد . ظاهرا هیچ یک از امامیه ، این نظرِ سست را قبول ندارد ، جز آنچه به سیّد رضی ، نسبت داده شده است . ⁽³⁾

.

دلیل نظریّه دوم

۱ . ناپایداری جهان

دلیل نظریّه دومکسانی که معتقدند بهشت و دوزخ ، هنوز آفریده نشده اند ، برای اثبات مدّعای خود ، به دو دلیل استدلال کرده اند :

۱ . ناپایداری جهاندلیل نخست قائلان نظریّه دوم ، این است که بهشت و دوزخ اخروی ، همیشگی اند ، در صورتی که آنچه در این جهان است ، فانی و ناپایدار است . سید رضی رحمه الله در این باره می گوید : دیدگاه درست ، این است که آنها بعدا آفریده می شوند و از مواردی که بر آن استدلال می شود ، سخن خدای بلندمرتبه در باره بهشت است که : «أُکُلُهَا دَآئِمٌ وَ ظِـلُّهَا ؛ ⁽¹⁾خوراکی ها و سایه اش ، پایدارند» . از طرفی نیز دلیل وجود دارد بر این که هر پدیده کنونی ، به ناچار ، نابود می شود . ⁽²⁾وقتی این دو دلیل را در کنار هم بگذاریم ، نتیجه این می شود که بهشت و دوزخ ، آفریده نشده اند . ⁽³⁾البته به این دلیل ، جواب های متعدّدی داده شده است که عبارت اند از : اوّلاً : میان دوام نعمت بهشت و وجود داشتن کنونیِ بهشت ، ملازمه عقلی وجود دارد ؛ زیرا می توان گفت که دوام نعمت بهشت ، پیش از ورود بهشتیان به بهشت را نیز شامل می شود . ثانیا : مقصود از فنای اشیای این جهان ، نابودی مطلق آنها نیست ؛ بلکه

.

۲ . منافات داشتن فعلیت بهشت و دوزخ ، با حکمت

نظریّه سوم : بهشت و دوزخ ، هم آفریده شده اند و هم آفریده نشده اند

مقصود ، نابودی ذاتی آنهاست . ثالثا : می توان گفت که مقصود از آیه «کُلُّ شَیْ ءٍ هَالِکٌ إِلَّا وَجْهَهُ» ، انتقال همه موجودات این جهان در آینده به جهان دیگر است . بنا بر این ، بهشت و دوزخ اخروی ، تخصّصا از مدلول آیه یاد شده ، خارج اند .

۲ . منافات داشتنِ فعلیت بهشت و دوزخ ، با حکمتاستدلال دیگر قائلان به نظریّه دوم ، این است که ایجاد بهشت و دوزخ ، پیش از قیامت ، کاری بیهوده و بر خلاف حکمت است ؛ زیرا پیش از روز جزا ، کسی وارد بهشت و دوزخ نمی شود . بنا بر این ، آفرینش بهشت ، پیش از فرا رسیدن آخرت ، درست مانند ساختن خانه یا زندان برای کسانی است که هزاران سال بعد ، به دنیا می آیند . از هشامیه نقل شده که گفته اند : بهشت و دوزخ ، آفریده نشده اند ؛ زیرا وقتی کسی نباشد که سود و زیان آنها را ببَرد ، بهره ای در وجود آنها نخواهد بود . ⁽¹⁾پاسخ این سخن ، آن است که : اوّلاً : عقل ، بدون احاطه به اسرار خلقت نمی تواند بیهوده بودن یا حکمت داشتن چیزی را کشف کند . از این رو ، خالی بودن بهشت و دوزخ پیش از قیامت ، نمی تواند دلیلی بر بیهوده بودن آفرینش آنها باشد . ثانیا : اگر بهشت و دوزخ را معلول عمل انسان بدانیم ، چون میان عمل و جزا، رابطه تکوینی برقرار است ، حکمت وجود داشتن آنها معلوم می گردد .

.

نظریّه سوم : بهشت و دوزخ ، هم آفریده شده اند و هم آفریده نشده اندبر اساس این نظریّه ، بهشت و دوزخ ، اکنون ، به یک معنا وجود دارند و به یک معنا وجود ندارند : بهشت و دوزخ ، اکنون هستند ، از این جهت که زمینه پدید آمدن آنها در این جهان ، در وجود همه انسان ها بالفعل هست ، و اکنون نیستند ، از این جهت که علّت پدید آمدن بهشت و دوزخ ، کارهای نیک و بد انسان است که به تدریج در طول زندگی از او صادر می گردد . بنا بر این ، قبل از انجام شدن کار به وسیله انسان های مکلّف ، بهشت و دوزخی وجود ندارد . صدر المتألّهین در تبیین این نظریّه می گوید : مردم در این که دوزخ ، اکنون آفریده شده یا آفریده نشده است ، اختلاف نظر دارند و اختلافشان در مورد دوزخ ، مشهور است ، چنان که در باره بهشت ، چنین اختلافی هست . امّا دیدگاه ما ، پیروان کشف و عرفان ، این است که هر دو [از جهتی] آفریده شده اند و [از جهتی] آفریده نشده اند . این که می گوییم آفریده شده اند ، مانند مردی است که خانه ای بنا می کند و فقط دیوارهای اطراف آن را می سازد . فقط دیوار دارد ؛ ولی به آن خانه گفته می شود ، چنان که وقتی وارد آن می شوی ، چیزی جز دیوارهایی که در فضا و روی زمین برپا شده اند ، نمی بینی . بعد از آن ، طبق نیاز ساکنان آن ، اتاق ها و غرفه ها و پرده ها و راهروها و انبارها و آنچه نیاز است در آن باشد ، ایجاد می گردد . دوزخ ، خانه ای است که حرارت آن ، هوای سوزان است و سوخت آن ، جز انسان ها و سنگ هایی که خدا به حساب می آمدند ، نیست . و جن ، شعله آن است . خدای بلندمرتبه می فرماید : «هیزم آن ، مردم و سنگ است» ⁽¹⁾و

.

می فرماید : «در واقع ، شما و آنچه غیر از خدا می پرستید ، هیمه دوزخید» ⁽¹⁾و می فرماید : «پس ، آنها و گم راهان ، در آن افکنده می شوند و [نیز] همه سپاهیان ابلیس» ⁽²⁾و در آن ، وسایل و ابزارها با اعمال جِنّیان و انسان ها که داخل آن می شوند ، پدیدار می گردد . ⁽³⁾گفتنی است که این نظریّه ، مبتنی بر این اساس است که بهشت و دوزخ ، وجود مستقلی از انسان ندارند ، چنان که صدر المتألّهین ، خود ، به این مطلب ، تصریح کرده است : و دانستی که بهشت مؤمن و دوزخ کافر ، امری خارج از نفْس [انسان] نیست . پس این که [بهشت و دوزخ ،] امروز آماده اند ، مربوط به نفْس انسان است ، گرچه انسان از آن ، در پرده است [و آن را درک نمی کند] . ⁽⁴⁾گفتنی است که ظاهر و بلکه صریح آیات قرآن و احادیث اسلامی ، بر وجود بالفعل و مستقلّ بهشت و دوزخ و در عین حال ، مرتبط بودن آن با عمل انسان ، دلالت دارد ⁽⁵⁾و در این گونه مسائل که عقل برای رسیدن به حقیقت ، راهی ندارد ، اعتقاد به آنچه قرآن و حدیث می گویند ، ضروری است .

.

۲ / ۳مَکانُ الجَنَّةِالکتاب«وَ فِی السَّمَاءِ رِزْقُکُمْ وَ مَا تُوعَدُونَ» . ⁽¹⁾

«وَ لَقَدْ رَءَاهُ نَزْلَةً أُخْرَی* عِندَ سِدْرَةِ الْمُنتَهَی * عِندَهَا جَنَّةُ الْمَأْوَی» . ⁽²⁾

الحدیث۶۳۷۷.الکافی ( ـ به نقل از صفوان جمّال ـ ) رسول اللّه صلی الله علیه و آله :إنَّ الجَنَّةَ فِی السَّماءِ ، وإنَّ النّارَ فِی الأَرضِ . ⁽³⁾۶۳۸۱.الإمام علیّ علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :إنَّ أرواحَ المُؤمِنینَ فِی السَّماءِ السّابِعَةِ ، یَنظُرونَ إلی مَنازِلِهِم فِی الجَنَّةِ . ⁽⁴⁾۶۳۸۰.الإمام علیّ علیه السلام :بحار الأنوارـ فی ذِکرِ مَسائِلِ عَبدِ اللّهِ بنِ سَلامٍ الَّتی سَأَلَ عَنها رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله ـ: ... قالَ : فَأَخبِرنی عَنِ الجَنَّةِ ، أینَ هِیَ ؟ قالَ [ صلی الله علیه و آله ] : فِی السَّماءِ السّابِعَةِ ، وَالنّارُ فی تُخومِ الأَرضِ السُّفلی . قالَ : صَدَقتَ یا مُحَمَّدُ . ⁽⁵⁾۶۳۷۹.الإمام علیّ علیه السلام :الإمام علیّ علیه السلامـ لَمّا قَدِمَ یَهودِیّانِ أخَوانِ وسَأَلاهُ : أینَ تَکونُ الجَنَّةُ ؟ وأینَ تَکونُ النّارُ ؟ ـ: أمَّا الجَنَّةُ فَفِی السَّماءِ ، وأمَّا النّارُ فَفِی الأَرضِ . ⁽⁶⁾.

۲ / ۳ جایگاه بهشت

۲ / ۳جایگاه بهشتقرآن« و روزیِ شما و آنچه وعده داده شده اید ، در آسمان است » .

« و قطعا [پیامبر] بار دیگر ، او (جبرئیل) را دید ، نزدیک آخرین درخت سِدر ، در همان جا که بهشتِ مأواست » .

حدیث۶۳۷۲.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بهشت ، در آسمان است و دوزخ ، در زمین .۶۳۷۱.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :ارواح مؤمنان در آسمان هفتم ، به منزل های خود در بهشت می نگرند .۶۳۷۰.امام علی علیه السلام :بحار الأنوارـ در بیان پرسش های عبد اللّه بن سلام از پیامبر خدا صلی الله علیه و آله ـ: [ عبد اللّه ]گفت : به من بگو : بهشت در کجاست ؟

فرمود : «در آسمان هفتم ، و دوزخ در مرزهای زمینِ هفتم است» .

عبد اللّه گفت : درست گفتی ، ای محمّد !۶۳۶۹.امام علی علیه السلام :امام علی علیه السلامـ در پاسخ به دو برادر یهودی که نزد ایشان آمدند و پرسیدند : بهشت و دوزخ در کجا قرار دارند؟ ـ: بهشت ، در آسمان است و دوزخ ، در زمین .

.

۶۳۶۸.امام علی علیه السلام :عنه علیه السلامـ لِلجاثَلیقِ ⁽¹⁾وقَد سَأَلَهُ عَنِ الجَنَّةِ أ فِی الدُّنیا هِیَ أم فِی الآخِرَةِ؟ وأینَ الآخِرَةُ مِنَ الدُّنیا ؟ ـ: الدُّنیا فِی الآخِرَةِ وَالآخِرَةُ مُحیطَةٌ بِالدُّنیا ، إذ کانَتِ النُّقلَةُ مِنَ الحَیاةِ إلَی المَوتِ ظاهِرَةً ، وکانَتِ الآخِرَةُ هِیَ دارُ الحَیَوانِ لَو کانوا یَعلَمونَ ؛ وذلِکَ أنَّ الدُّنیا نُقلَةٌ وَالآخِرَةَ حَیاةٌ ومُقامٌ ، مَثَلُ ذلِکَ کَالنّائِمِ ؛ وذلِکَ أنَّ الجِسمَ یَنامُ ، وَالرّوحَ لا تَنامُ ، والبَدَنَ یَموتُ وَالرّوحَ لا تَموتُ ⁽²⁾، قالَ اللّهُ عز و جل : «وَ إِنَّ الدَّارَ الْاخِرَةَ لَهِیَ الْحَیَوَانُ لَوْ کَانُواْ یَعْلَمُونَ» ⁽³⁾.

وَالدُّنیا رَسمُ الآخِرَةِ وَالآخِرَةُ رَسمُ الدُّنیا ⁽⁴⁾، ولَیسَ الدُّنیا الآخِرَةَ ولَا الآخِرَةُ الدُّنیا . إذا فارَقَ الرُّوحُ الجِسمَ یَرجِعُ کُلُّ واحِدٍ مِنهُما إلی ما مِنهُ بَدَأَ وما مِنهُ خُلِقَ ، وکَذلِکَ الجَنَّةُ وَالنّارُ فِی الدُّنیا مَوجودَةٌ وفِی الآخِرَةِ ؛ لِأَنَّ العَبدَ إذا ماتَ صارَ فی دارٍ مِنَ الأَرضِ ؛ إمّا رَوضَةٍ مِن رِیاضِ الجَنَّةِ ، وإمّا بُقعَةٍ مِن بِقاعِ النّارِ ، وروحُهُ إلی أحَدِ دارَینِ ؛ إمّا فی دارِ نَعیمٍ مُقیمٍ لا یَموتُ فیها ، وإمّا فی دارِ عَذابٍ ألیمٍ لایَموتُ فیها ، وَالرَّسمُ لِمَن عَقَلَ مَوجودٌ واضِحٌ ، وقَد قالَ اللّهُ عز و جل : «کَلَّا لَوْ تَعْلَمُونَ عِلْمَ الْیَقِینَ * لَتَرَوُنَّ الْجَحِیمَ * ثُمَّ لَتَرَوُنَّهَا عَیْنَ الْیَقِینِ * ثُمَّ لَتُسْئَلُنَّ یَوْمَـئِذٍ عَنِ النَّعِیمِ» ⁽⁵⁾وعَنِ الکافِرینَ ، فَقالَ : إنَّهُم کانوا فی شُغُلٍ عَن ذِکری ، وکانوا لا یَستَطیعونَ سَمعا ⁽⁶⁾، ولَو عَلِمَ الإِنسانُ ما هُوَ فیهِ ماتَ خَوفا مِنَ المَوتِ ، ومَن نَجا فَبِفَضلِ الیَقینِ . ⁽⁷⁾.

۶۳۷۶.الإمام علیّ علیه السلام :امام علی علیه السلامـ در پاسخ جاثلیق ⁽¹⁾که پرسید : آیا بهشت در همین دنیاست ، یا در آخرت است؟ و آخرت در کجای دنیاست؟ ـ: دنیا در [دل ]آخرت است و آخرت ، محیط بر دنیاست ؛ چرا که انتقال از زندگی به مرگ ، آشکار است و در واقع ، این آخرت است که سرای زندگانی است . ای کاش مردم می دانستند که دنیا گذرگاه است و آخرت ، زندگی و اقامتگاه! حکایت آن ، حکایت شخص خفته است : جسم می خوابد ؛ امّا روح نمی خوابد . [همین طور ]بدن می میرد ؛ امّا روح نمی میرد . خداوند عز و جل می فرماید : «و سرای آخرت ، سرای زندگانی است . ای کاش می دانستند!» .

دنیا نمادِ (مثالِ) آخرت است و آخرت ، نماد دنیاست . نه دنیا ، [خودِ ]آخرت است و نه آخرت ، دنیاست . هر گاه روح از بدن جدا شود ، هر یک از آن دو ، به آن جایی که از آن شروع شده و آفریده شده است ، باز می گردد .

بهشت و دوزخ نیز ، هم در دنیا موجودند و هم در آخرت ؛ چرا که بنده ، هر گاه بمیرد ، به خانه ای در زمین می رود که یا باغی از باغ های بهشت است و یا سرزمینی از سرزمین های دوزخ ، و روحش به یکی از دو سرای می رود : یا به سرای پرنعمتِ مانا که در آن نمی میرد و یا به سرای عذابی دردناک که در آن [نیز ]نمی میرد . تمثیل (تشابه میان دنیا و آخرت) ، برای کسی که خردمند است ، موجود و آشکار است . خداوند عز و جل می فرماید : «هرگز چنین نیست! اگر علم الیقین دارید ، به یقین ، دوزخ را می بینید . سپس آن را قطعا به عین الیقین در می یابید . سپس در همان روز است که از نعمت[های زمین] پرسیده خواهید شد» .

و در باره کافران می فرماید : «آنان از یاد من غافل بودند و توانایی شنیدن [حق را] نداشتند». ⁽²⁾اگر انسان می دانست که پس از مرگ ، چه خبر است ، از ترسِ مرگ می مُرد ، و هر کس نجات یابد ، به برکت یقین است . .

سخنی در باره مکان بهشت

مکان بهشت برزخی

سخنی در باره مکان بهشتپیش از هر گونه توضیح در باره مکان بهشت ، دو نکته قابل توجّه است : اوّل ، این که : بهشت مانند دوزخ ـ بر اساس آنچه گذشت ـ ، آفریده شده است . ⁽¹⁾دوم ، این که : وسعت بهشت ، به اندازه وسعت همه آسمان ها و زمین است . ⁽²⁾اکنون این مسئله قابل طرح است که چنین چیزی که گستره و بزرگی آن با گستره آسمان ها و زمین برابری می کند و هم اکنون وجود دارد ، کجاست؟ و چنین موجود بزرگی ، اگر مادّی است ، چرا با ابزار علمی ، قابل رؤیت نیست؟

مکان بهشت برزخیدر پاسخ این سؤال می توان گفت که آنچه از ظاهر قرآن و احادیث در این باره استنباط می شود ، این است که بهشت برزخی ، در باطن همین جهان مادّه است. طبق احادیث ، ارواح نیکوکاران پس از مرگ ، در قالب مثالی در باغی از باغ های بهشت، متنعّم اند و ارواح تبهکاران در گودالی از گودال های دوزخ ،

.

سه نظریّه در باره مکان بهشت

۱ . آسمان

معذّب اند . ⁽¹⁾اینگونه روایات به روشنی دلالت دارد که عالم برزخ (شامل بهشت ودوزخ برزخی) ، در باطن جهان مادّی ، و البتّه موقّتی و تا روز قیامت است.

سه نظریّه در باره مکان بهشتدر مورد مکان بهشت جاوید ـ که جایگاه ابدی نیکوکاران است ـ ، سه نظر وجود دارد :

۱ . آسمانعدّه ای بر این باورند که بهشت جاوید ، در آسمان قرار دارد ؛ زیرا قرآن در گزارش معراج پیامبر صلی الله علیه و آله می فرماید : «وَ لَقَدْ رَءَاهُ نَزْلَةً أُخْرَی * عِندَ سِدْرَةِ الْمُنتَهَی * عِندَهَا جَنَّةُ الْمَأْوَی . ⁽²⁾و قطعا [پیامبر] بار دیگر ، او (جبرئیل) را دید ، نزدیک آخرین درخت سدر ، در همان جا که بهشتِ مأواست» . یعنی بهشتِ مأوا ، همان بهشت جاوید است ⁽³⁾که نزدیک آخرین درخت سِدر ، در بالاترین نقطه آسمان قرار دارد. همچنین در آیه ای دیگر است که : «وَ فِی السَّمَآءِ رِزْقُکُمْ وَ مَا تُوعَدُونَ . ⁽⁴⁾

.

۲. بی نیازی بهشت از مکان

و روزیِ شما و آنچه به آن وعده داده می شوید ، در آسمان است» . بسیاری از مفسّران ، معتقدند که «ما توعدون» ، همان بهشت جاویدان است که خداوند ، آن را به انسان های شایسته وعده داده است . ⁽¹⁾همچنین در احادیثی ، تصریح شده است که بهشت ، در آسمان است ⁽²⁾و بر این اساس ، عده ای به طور مطلق می گویند که بهشت ، در آسمان قرار دارد ؛ اما موقعیّت آن را در آسمان های هفتگانه مشخص نکرده اند . ⁽³⁾از آن میان ، برخی معتقدند که بهشت در آسمان چهارم است ، ⁽⁴⁾برخی می گویند در آسمان ششم است ، ⁽⁵⁾و برخی بر این باورند که بهشت در آسمان هفتم ⁽⁶⁾قرار گرفته است .

۲. بی نیازی بهشت از مکانبرخی بر این باورند که اصولاً بهشت و دوزخی جدا از انسان ، وجود ندارد ؛ بلکه بهشت ، معلول ملکات فاضله و دوزخ ، پدید آمده از ملکات رذیله است . بنا بر این ، بهشت ، نه مادّی است و نه جدا از انسان و به همین جهت ، نیازی به مکان

.

مادّی مستقل ندارد. صدر المتألّهین در این باره می گوید : آگاه باش که هر خوش بختی از خوش بختان ، در عالم آخرت ، مملکتی بزرگ و پهناور دارد و جهانی فراتر و گسترده تر از هر چه در آسمان ها و زمین هاست . البتّه آن مملکت ، بیرون از ذات او نیست ؛ بلکه همه مملکت و داشته ها و خادمان و ملازمان و بوستان ها و درختان و حوریان و غلامانش ، جملگی قائم به اویند و او نگهدار آنها و ایجاد کننده آنها به فرمان خدای بلندمرتبه و به قدرت اوست . وجود اشیای اخروی ، هر چند مشابه صورت هایی است که انسان در خواب می بیند و یا در برخی رؤیاها دیده می شوند ، ⁽¹⁾امّا کاملاً و حقیقتا با آنها متفاوت است . جهت مشابهت آنها ، این است که هر یک از این صورت ها به گونه ای هستند که موضوع هیولا و مکان و جهات موادّ امور یاد شده نیستند و میان صورت های متعدّد آنها ، تزاحمی نیست و هیچ چیزی از آن دو نوع صورت ، در این عالم ، مزاحم زمان و مکان دیگری نیست . انسان خوابیده ، ای بسا افلاک عظیم و بیابان های وسیع دور دستی را می بیند ، همانند چیزی که شخص بیدار در این عالم می بیند . افلاک با این که در عالم خارج ، تغایر عددی دارند ، امّا عرصه را بر همدیگر تنگ نمی کنند و مزاحم یکدیگر نیستند . همین طور است آنچه انسان ، پس از مرگ و در عالم قبر می بیند که تزاحم و جا تنگ کردن برای یکدیگر میان او و آن اجسام نیست . مرده ، در قبر خود ، چیزهایی را می بیند که اگر آنها از اجرام دنیوی بودند ، قبر ، گنجایش آنها را نداشت . امّا تفاوت آنها ، به این است که صورت هایی که در نشئه آخرت هستند ،

.

۳. باطن جهان

جوهر قوی ، وجود شدید و اثر دردمندانه یا لذّتبخش زیادی دارند . موجودات آن نشئه ، قوی تر ، شدیدتر و دارای وجودی برتر و توانمندتر از موجودات این عالم اند ، تا چه رسد به صورت های رؤیایی و مرآتی . نسبت نشئه آخرت به دنیا ، همانند نسبت نشئه بیداری به نشئه خواب است . چنان که در این سخن پیامبر صلی الله علیه و آله آمده است : «مردم ، خواب اند و هنگامی که می میرند ، بیدار می شوند» . ⁽¹⁾این نظریّه ، بر خلاف ظاهر همه آیات و احادیثی است که بر معاد جسمانی و ثواب و عقاب مادّی ، دلالت دارند.

۳. باطن جهاننظریّه سوم ، این است که بهشت و دوزخ ، مادّی و دارای حقیقتی مستقل از وجود انسان اند ، هم اکنون ، وجود خارجی دارند و مکان آنها در همین جهان است و به گستره آسمان ها و زمین اند ؛ ولی با چشم ظاهر ، قابل رؤیت نیستند . بیان این نظریّه ، چنین است : بهشت و دوزخ ، هر دو در درون و باطن همین جهان قرار دارد و حجابهای عالم دنیا مانع از مشاهده آنها می شود ولی اولیاء اللّه می توانند آن را ببینند ، و پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله نیز به هنگام معراج که از هیاهوی مردم این جهان دور بود با چشم ملکوتی خود توانست گوشه ای از بهشت را در جهان بالا مشاهده کند، حتی برای اولیاء خدا ممکن است در جذبه های خاص معنوی در روی زمین نیز گهگاه آن را ببینند! تعبیر «وَإِنَّ جَهَنَّمَ لَمُحِیطَةُ بِالْکَـفِرِینَ ؛ ⁽²⁾همانا دوزخ به کافران ، احاطه دارد» و

.

«إِنَّ الْأَبْرَارَ لَفِی نَعِیمٍ * وَ إِنَّ الْفُجَّارَ لَفِی جَحِیمٍ؛ ⁽¹⁾به درستی که نیکان در بهشت اند و همانا بدکاران ، در دوزخ اند» و نیز «کَلَّا لَوْ تَعْلَمُونَ عِلْمَ الْیَقِینَ * لَتَرَوُنَّ الْجَحِیمَ ؛ ⁽²⁾هرگز چنین نیست ! اگر شما علم الیقین داشتید ، دوزخ را می دیدید» ، ممکن است اشاره به همین معنا باشد . از یک جهت می توان وجود بهشت را در باطن این جهان ، تشبیه به وجود گلاب در گُل کرد . درست است که هم گلاب ، مادّی است و هم گل ؛ ولی مانعی ندارد که یکی در دیگری پنهان باشد و با هیچ چشمی مشاهده نشود . تشبیهی دیگر نیز برای نزدیک ساختن این مطلب به ذهن می توان بیان کرد که پیش تر هم به آن ، اشاره ای داشتیم و آن ، این که : در همین جهان مادّه ، اشیای زیادی وجود دارند که در شرایط عادی ، برای ما قابل درک و احساس نیستند و بسیاری از آنها در باطن مادّی این جهان ، قرار دارند . مثلاً در زمان واحد ، امواج متعدّدی از فرستنده های رادیویی و تلویزیونی جهان ، در فضا پخش می شوند و گاه از طریق ماهواره ها به تمام دنیا می رسند . در هر خانه ای ، انواعی از این امواج وجود دارد ؛ ولی هیچ کس آنها را احساس نمی کند . بعضی از فرستنده ها ، صداهای دل نشین و روح پرور ، و بعضی دیگر ، آژیرهای خطر و صداهای هول انگیز و نفرت زا پخش می کنند . همچنین بعضی از فرستنده های تلویزیونی ، صحنه های زیبا و دل انگیز و مناظری روح پرور و نشاط آور نشان می دهند ، در حالی که امواج دیگر ، صحنه های جنگ و خونریزی و ویرانی و آتش سوزی و جنایت را پخش می کنند . تمام این صحنه ها و تصویرها و صداهای مختلف ، در همین دنیای مادّی و در همین فضای اطراف ما وجود دارند و در واقع ، بهشت و دوزخ کوچکی در درون این جهان ، ساخته اند .

.

بعضی از مردم ، امواج دستگاه های گیرنده خود را صداهای زیبا و نغمه های دل پذیر و صحنه ها و منظره های جالب و روح پرور قرار می دهند ، در حالی که بعضی دیگر ، گیرنده های خود را اختیارا یا به حکم اجبار ، با صداها و صحنه های ضد آن منطبق می سازند . گروه اوّل ، در عالمی لذّت بخش ، و گروه دوم ، در جهانی شکنجه آور به سر می برند و اینها همه در حالی است که جهان ما ، جهانی است مادّی و این امور ، همه در دل این جهان مادّی ، نهفته شده است . اشتباه نشود ! هرگز نمی گوییم که بهشت و دوزخ ، عینا چنین اند ؛ بلکه تنها می گوییم : چه مانعی دارد که در عمق این جهان ، عالَم یا عوالم دیگری باشد ؛ ولی ما در شرایط کنونی به هیچ وجه نتوانیم از آن آگاه شویم (چون در میان ما و آن عالَم یا عوالم ، حجاب های متعدّدی قرار دارد ، هرچند کسانی که توانایی کنار زدن این حجاب ها را داشته باشند ، چه بسا در همین جهان نیز آن عوالم را ببینند) ؟! دقّت کنید . پیامبر خدا صلی الله علیه و آله در سفر آسمانی خود ، در آن جا که غوغای عالم مادّه ، کمتر و عوامل سرگرم کننده ، ضعیف تر و جلوه های جلال و جمال خدا بیشتر بود ، پرده ها را کنار زد و در همان جا گوشه هایی از این دو عالم (بهشت و دوزخ) را که در باطن و درون این جهان بود ، مشاهده کرد . البتّه این ، بِدان معنا نیست که پیامبر خدا صلی الله علیه و آله یا سایر اولیاء اللّه نمی توانند در روی زمین ، بهشت یا دوزخ را ببینند ؛ بلکه چنان که از برخی احادیث بر می آید ، این مشاهده ، گاهی در زمین هم اتّفاق افتاده است . در حدیثی که راوندی در الخرائج آورده است ، می خوانیم : در آستانه عاشورا هنگامی که اصحاب و یاران حسین علیه السلام به ایشان ، اعلام وفاداری کامل نمودند و از ترک میدان کربلا و نقض بیعت ، سر باز زدند ، امام علیه السلام برای آنان دعای خیر کرد و پرده ها را از جلو چشمان آنها کنار زد و آنان ، آنچه را که خداوند از

.

نعمت های بهشتی به آنان بخشیده بود ، با چشم خویش دیدند و امام علیه السلام منازل و جایگاه هایشان را به آنها نشان داد ⁽¹⁾. ⁽²⁾گفتنی است که حدیثی از امام علی علیه السلام در پاسخ جاثلیق ، نقل شده که مؤیّد این نظریّه است ، با این تفاوت که ایشان دنیا را در دل آخرت و آخرت را محیط بر دنیا معرّفی می نماید . روایت ، این گونه است که جاثلیق از امام علی علیه السلام در باره بهشت می پرسد : «آیا بهشت در همین دنیاست ، یا در آخرت است؟ » و ایشان می فرماید : الدُّنیا فی الآخِرَةِ وَ الآخِرَةُ مُحیطَةٌ بِالدُّنیا . ⁽³⁾دنیا در [دل] آخرت است و آخرت ، محیط بر دنیاست . بنابر این ، هر چند دلیل قاطع و روشنی که مکان بهشت جاوید را به طور دقیق مشخّص کند ، در دست نیست ؛ ولی ظاهرا نظریّه سوم ، به واقع ، نزدیک تر است . بر اساس این نظریّه ، بهشت برزخی ، بخش کوچکی از بهشت جاوید است که در اختیار صالحان قرار می گیرد ؛ امّا پس از رستاخیز ، آنان به جایگاه اصلی و دائمی ، منتقل می گردند ، و همچنین است دوزخ برزخی . گفتنی است که این برداشت ، با احادیث ثواب و عقاب در برزخ ، کاملاً هماهنگ است .

.

الفصل الثالث : أسماء الجنّة۳ / ۱الجَنَّةُالکتاب«إِنَّ الَّذِینَ قَالُواْ رَبُّنَا اللَّهُ ثُمَّ اسْتَقَـمُواْ تَتَنَزَّلُ عَلَیْهِمُ الْمَلَـائِکَةُ أَلَّا تَخَافُواْ وَ لَا تَحْزَنُواْ وَ أَبْشِرُواْ بِالْجَنَّةِ الَّتِی کُنتُمْ تُوعَدُونَ» . ⁽¹⁾

«کُلُّ نَفْسٍ ذَائِقَةُ الْمَوْتِ وَإِنَّمَا تُوَفَّوْنَ أُجُورَکُمْ یَوْمَ الْقِیَـمَةِ فَمَن زُحْزِحَ عَنِ النَّارِ وَأُدْخِلَ الْجَنَّةَ فَقَدْ فَازَ وَمَا الْحَیَوةُ الدُّنْیَا إِلَّا مَتَـعُ الْغُرُورِ» . ⁽²⁾

«تِلْکَ حُدُودُ اللَّهِ وَمَن یُطِعِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ یُدْخِلْهُ جَنَّـتٍ تَجْرِی مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَـرُ خَــلِدِینَ فِیهَا وَذَ لِکَ الْفَوْزُ الْعَظِیمُ» . ⁽³⁾

«إِنَّ الَّذِینَ ءَامَنُواْ وَ عَمِلُواْ الصَّــلِحَـتِ وَأَخْبَتُواْ إِلَی رَبِّهِمْ أُوْلَـائِکَ أَصْحَـبُ الْجَنَّةِ هُمْ فِیهَا خَــلِدُونَ» . ⁽⁴⁾

«وَ أَمَّا الَّذِینَ سُعِدُواْ فَفِی الْجَنَّةِ خَــلِدِینَ فِیهَا مَادَامَتِ السَّمَـوَ تُ وَ الْأَرْضُ إِلَّا مَا شَاءَ رَبُّکَ عَطَـاءً غَیْرَ مَجْذُوذٍ» . ⁽⁵⁾

«وَ أُزْلِفَتِ الْجَنَّةُ لِلْمُتَّقِینَ» . ⁽⁶⁾

«مَنْ عَمِلَ سَیِّئَةً فَلَا یُجْزَی إِلَّا مِثْلَهَا وَ مَنْ عَمِلَ صَــلِحًا مِّن ذَکَرٍ أَوْ أُنثَی وَ هُوَ مُؤْمِنٌ فَأُوْلَـائِکَ یَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ یُرْزَقُونَ فِیهَا بِغَیْرِ حِسَابٍ» . ⁽⁷⁾

.

فصل سوم: نام های بهشت

۳ / ۱ بهشت

فصل سوم: نام های بهشت۳ / ۱بهشتقرآن« کسانی که گفتند : پروردگار ما ، خدای یکتاست ، سپس [ بر آن ، ] ایستادگی کردند ، فرشتگان بر ایشان فرود می آیند که : نترسید و اندوهگین مباشید و بشارتتان باد بهشتی که وعده داده می شدید! » .

« هر جانداری ، چشنده مرگ است و همانا روز رستاخیز ، پاداش هایتان به طور کامل به شما داده می شود . پس هر که از آتش به دورش دارند و او را به بهشت در آورند ، قطعا کامیاب شده است ، و زندگی دنیا ، جز مایه فریب نیست » .

«اینها احکام خدا هستند و هر کس ، از خدا و پیامبر او اطاعت کند ، وی را به باغ هایی در می آورد که از زیر آنها ، نهرها روان اند و در آن ، جاودانه اند و این ، همان کامیابی بزرگ است» .

« کسانی که ایمان آورده و کارهای شایسته کرده اند و در برابر پروردگارشان خضوع کردند ، ایشان اهل بهشت اند و در آن ، جاودانه خواهند بود » .

« و امّا کسانی که نیک بخت شده اند ، در بهشت اند و تا آسمان ها و زمین بر جایند ، در آن جاودانه اند ، مگر آنچه پروردگارت بخواهد ، که این بخششی است که بُریدنی نیست » .

« و بهشت برای پرهیزگاران ، نزدیک می گردد » .

« هر که بدی کند ، جز به مانندِ آن ، کیفر نمی یابد و هر که کار شایسته کند ، مرد باشد یا زن ، در حالی که ایمان داشته باشد ، آنان داخل بهشت می شوند و در آن جا ، بی حساب ، روزی داده می شوند » .

.

الحدیث۶۳۵۷.عنه علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :توضَعُ المَوازینُ یَومَ القِیامَةِ ، فَتوزَنُ الحَسَناتُ وَالسَّیِّئاتُ ، فَمَن رَجَحَت حَسَناتُهُ عَلی سَیِّئاتِهِ مِثقالَ صُؤابَةٍ ⁽¹⁾دَخَلَ الجَنَّةَ ، ومَن رَجَحَت سَیِّئاتُهُ عَلی حَسَناتِهِ مِثقالَ صُؤابَةٍ دَخَلَ النّارَ . ⁽²⁾۶۳۵۶.عنه علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :إنَّ اللّهَ خَلَقَ الجَنَّةَ وخَلَقَ النّارَ ، فَخَلَقَ لِهذِهِ أهلاً ولِهذِهِ أهلاً . ⁽³⁾۶۳۵۵.عنه علیه السلام :الإمام علیّ علیه السلام :کَفی بِالجَنَّةِ ثَوابا ونَوالاً ⁽⁴⁾، وَکَفی بِالنّارِ عِقابا ووَبالاً ⁽⁵⁾. ⁽⁶⁾.

حدیث۶۳۵۳.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :روز رستاخیز ، ترازوها نصب می شوند و خوبی ها و بدی ها وزن می گردند . هر کس خوبی هایش به وزن رِشکی ( تخم شپشی ) از بدی هایش سنگین تر باشد ، به بهشت می رود و هر کس بدی هایش به وزن رِشکی ، از خوبی هایش سنگین تر باشد ، به دوزخ می رود .۶۳۵۲.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خداوند ، بهشت و دوزخ را آفرید و برای هر یک از آن دو نیز اهلی آفرید .۶۳۵۱.الإمام علیّ علیه السلام :امام علی علیه السلام :بهترین پاداش و دهِش ، بهشت است و بدترین کیفر و رنج ، آتش . .

۶۳۵۰.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :الجَنَّةُ غایَةُ السّابِقینَ ، النّارُ غایَةُ المُفَرِّطینَ . ⁽¹⁾۶۳۴۹.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله ( ـ در نقل نکته ای که در صحیفه موسی علیه السلام بود ) عنه علیه السلام :الجَنَّةُ جَزاءُ کُلِّ مُؤمِنٍ مُحسِنٍ . ⁽²⁾۶۳۴۸.امام علی علیه السلام :عنه علیه السلام :إنَّ اللّهَ جَعَلَ مُحَمَّدا صلی الله علیه و آله عَلَما لِلسّاعَةِ ، ومُبَشِّرا بِالجَنَّةِ ، ومُنذِرا بِالعُقوبَةِ . ⁽³⁾۶۳۴۷.امام علی علیه السلام :عنه علیه السلام :لَقَد حَمَلتُکُم عَلَی الطَّریقِ الواضِحِ الَّتی لا یَهلِکُ عَلَیها إلّا هالِکٌ ، مَنِ استَقامَ فَإِلَی الجَنَّةِ ، ومَن زَلَّ فَإِلَی النّارِ . ⁽⁴⁾۶۳۴۶.امام علی علیه السلام :الإمام الحسین علیه السلامـ لَمّا رَمی عُمَرُ بنُ سَعدٍ مُعَسکَرَ الحُسَینِ علیه السلام بِالسِّهامِ ـ: قوموا أیُّهَا الکِرامُ إلَی المَوتِ الَّذی لا بُدَّ مِنهُ ، فَإِنَّ هذِهِ السِّهامَ رُسُلُ القَومِ إلَیکُم ، فَوَاللّهِ ما بَینَکُم وبَینَ الجَنَّةِ وَالنّارِ إلَا المَوتُ ، یُعبَرُ بِهؤُلاءِ إلی جِنانِهِم ، وبِهؤُلاءِ إلی نیرانِهِم . ⁽⁵⁾۶۳۵۰.عنه صلی الله علیه و آله :الإمام زین العابدین علیه السلامـ فِی المُناجاةِ ـ: أسأَلُکَ بِحَقِّکَ الواجِبِ عَلی جَمیعِ خَلقِکَ لَما طَهَّرتَنی مِنَ الآفاتِ ، وعافَیتَنی مِن اِقتِرافِ الآثامِ ، بِتَوبَةٍ مِنکَ عَلَیَّ ، ونَظرَةٍ مِنکَ إلَیَّ تَرضی بِها عَنّی ، وحُبابَتِکَ لی بِنِعمَةٍ مَوصولَةٍ ، بِکَرامَةٍ تَبلُغُ بی شُرَفَ الجَنَّةِ ، ومُرافَقَةَ مُحَمَّدٍ وأهلِ بَیتِهِ صَلَّی اللّهُ عَلَیهِ وعَلَیهِم ، آمینَ رَبَّ العالَمینَ . ⁽⁶⁾۶۳۴۹.رسول اللّه صلی الله علیه و آله ( ـ فی بَیانِ ما کانَ فی صَحیفَةِ موسی علیه السلام ) عنه علیه السلامـ فِی الدُّعاءِ ـ: اللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وآلِهِ ، وأفرِشنی مِهادَ کَرامَتِکَ ، وأورِدنی مَشارِعَ رَحمَتِکَ ، وأحلِلنی بُحبوحَةَ جَنَّتِکَ . ⁽⁷⁾.

۶۳۴۸.عنه علیه السلام :امام علی علیه السلام :بهشت ، هدفِ پیشتازان است و دوزخ ، خطّ پایان فروماندگان .۶۳۴۷.عنه علیه السلام :امام علی علیه السلام :بهشت ، پاداش هر مؤمن نیکوکاری است .۶۳۴۶.الإمام علیّ علیه السلام :امام علی علیه السلام :خداوند ، محمّد صلی الله علیه و آله را نشانه [ قریب الوقوع بودن ] قیامت ، و بشارت دهنده به بهشت و بیم دهنده از کیفر ، قرار داد .۶۳۴۵.مسند ابن حنبل ( ـ به نقل از ابو العلاء بن شخیر : یکی از بنی سُلیم ) امام علی علیه السلام :من ، شما را به راه روشن بردم ؛ راهی که روندگانش نابود نمی شوند ، مگر آن که نابود شدنی باشد . هر کس [ در این راه ، ] پایداری ورزد ، به سوی بهشت می رود و هر کس بلغزد ، روانه آتش می شود .۶۳۴۴.مصباح الشریعة ( ـ در آنچه به امام صادق علیه السلام نسبت داده است ) امام حسین علیه السلامـ آن گاه که عمر بن سعد به سوی اردوگاه امام علیه السلام تیراندازی کرد ـ: ای بزرگواران ! پیش به سوی مرگی که از آن ، گریزی نیست و این تیرها فرستادگان آن جماعت به سوی شمایند . به خدا سوگند که میان شما و بهشت و دوزخ ، جز مرگ ، مانعی نیست . اینان به سوی بهشتشان بُرده می شوند و آنان به سوی دوزخشان .۶۳۴۳.امام علی علیه السلام :امام زین العابدین علیه السلامـ در مناجات ـ: [ بار خدایا !] به حقّی که بر گردن همه آفریدگانت داری ، از تو می خواهم که مرا از آفت ها پاک گردانی و از مرتکب شدن گناهان ، برکنارم داری ، با رویکردی از سوی تو به من ، و نگاهی از جانب تو بر من ، که با آن از من ، خشنود شوی و با نعمت های پیاپی ات ، مرا مورد محبّتت قرار دهی ، و چنان کرامتی ارزانی ام داری که مرا به افتخارِ بهشت و همنشینی با محمّد و خاندان او ـ که درود خدا بر او و ایشان باد ـ نایل گردانی ، آمین ، ای پروردگار جهانیان !۶۳۴۲.امام علی علیه السلام :امام زین العابدین علیه السلامـ در دعا ـ: بار خدایا ! بر محمّد و دودمان او ، درود فرست و مرا بر فرش های کرامتت بنشان و به آبشخورهای رحمتت در آور و در وسط بهشتت جایم ده . .

۶۳۴۱.امام علی علیه السلام :الأمالی للمفید عن داوود بن فرقد :سَمِعتُ أبا عَبدِ اللّهِ جَعفَرَ بنَ مُحَمَّدٍ ـ صَلَواتُ اللّهِ عَلَیهِما ـ یَقولُ : إنَّ العَمَلَ الصّالِحَ لَیَذهَبُ إلَی الجَنَّةِ فَیُمَهِّدُ لِصاحِبِهِ ، کَما یَبعَثُ الرَّجُلُ غُلامَهُ فَیَفرِشُ لَهُ . ثُمَّ قَرَأَ : «وأمّا الَّذین آمَنوا وعَمِلُوا الصّالِحاتِ فَلِأَنفُسِهِم یَمهَدونَ» ⁽¹⁾

. ⁽²⁾۳ / ۲جَنَّةُ النَّعیمِالکتاب«وَ اجْعَلْنِی مِن وَرَثَةِ جَنَّةِ النَّعِیمِ * وَ اغْفِرْ لِأَبِی إِنَّهُ کَانَ مِنَ الضَّالِّینَ ». ⁽³⁾

«فَأَمَّا إِن کَانَ مِنَ الْمُقَرَّبِینَ * فَرَوْحٌ وَ رَیْحَانٌ وَ جَنَّتُ نَعِیمٍ * وَ أَمَّا إِن کَانَ مِنْ أَصْحَـبِ الْیَمِینِ * فَسَلَـمٌ لَّکَ مِنْ أَصْحَـبِ الْیَمِینِ ». ⁽⁴⁾

«الْمُلْکُ یَوْمَـئِذٍ لِّلَّهِ یَحْکُمُ بَیْنَهُمْ فَالَّذِینَ ءَامَنُواْ وَ عَمِلُواْ الصَّــلِحَـتِ فِی جَنَّـتِ النَّعِیمِ * وَ الَّذِینَ کَفَرُواْ وَ کَذَّبُواْ بِئَایَـتِنَا فَأُوْلَـائِکَ لَهُمْ عَذَابٌ مُّهِینٌ ». ⁽⁵⁾

«إِنَّ لِلْمُتَّقِینَ عِندَ رَبِّهِمْ جَنَّـتِ النَّعِیمِ ». ⁽⁶⁾

«إِنَّ الَّذِینَ ءَامَنُواْ وَ عَمِلُواْ الصَّــلِحَـتِ یَهْدِیهِمْ رَبُّهُم بِإِیمَـنِهِمْ تَجْرِی مِن تَحْتِهِمُ الْأَنْهَـرُ فِی جَنَّـتِ النَّعِیمِ ». ⁽⁷⁾

«إِنَّ الَّذِینَ ءَامَنُواْ وَ عَمِلُواْ الصَّــلِحَـتِ لَهُمْ جَنَّـتُ النَّعِیمِ ». ⁽⁸⁾

.

۳ / ۲ بهشت پُر نعمت

۶۳۳۹.الإمام علیّ علیه السلام :الأمالی ، مفیدـ به نقل از داوود بن فرقد ـ: از امام صادق ـ که درودهای خدا بر او باد ـ شنیدم که می فرماید : «کار نیک به بهشت می رود و [همه چیز را ]برای صاحب خود ، آماده می کند ، همان طور که کسی غلامش را می فرستد و برایش فرش می گستراند» .

سپس امام علیه السلام خواند : « و امّا کسانی که ایمان آورده و کارهای شایسته کرده اند ، برای خودشان آماده می کنند » . ⁽¹⁾۳ / ۲بهشت پُر نعمتقرآن«و مرا از وارثان بهشتِ پُر نعمت گردان و پدرم را بیامرز که او از گم راهان بود».

«و امّا اگر از مقربّان باشد ، در آسایش و راحت و بهشتِ پُر نعمت خواهد بود ، و امّا اگر از صاحبان دستِ راست باشد ، پس از صاحبان دست راست ، بر تو سلام باد ! ».

«در آن روز ، پادشاهی ، از آنِ خداست . میان آنان ، داوری می کند و [ در نتیجه ]کسانی که ایمان آورده و کارهای شایسته کرده اند ، در بهشت های پُر نعمت خواهند بود و کسانی که کفر ورزیده و آیات ما را دروغ شمرده اند ، برایشان عذابی خوار کننده خواهد بود».

«همانا برای پرهیزگاران در نزد پروردگارشان ، بهشت های پُر نعمت است».

«همانا کسانی که ایمان آورده و کارهای شایسته کرده اند ، پروردگارشان به سبب ایمانشان ، آنان را هدایت می کند و در بهشت های پُر نعمت که در آنها جویبارها روان اند ، خواهند بود».

«کسانی که ایمان آورده و کارهای شایسته کرده اند ، برایشان بهشت های پُر ناز و نعمت است».

.

الحدیث۶۳۳۲.امام صادق علیه السلام :الإمام زین العابدین علیه السلامـ فِی الدُّعاءِ ـ: یا ذَا العِزَّةِ وَالسُّلْطانِ ، وَالقُوَّةِ وَالبُرْهانِ ، أَجِرْنا مِنْ عَذابِکَ الأَلِیمِ ، وَاجْعَلْنا مِنْ سُکّانِ دارِ النَّعِیمِ ، یا أَرْحَمَ الرّاحِمِینَ . ⁽¹⁾۶۳۳۱.امام علی علیه السلام :عنه علیه السلامـ فِی الدُّعاءِ ـ: اَللَّهُمَّ إِنَّکَ خَلَقْتَ جَنَّةً لِمَنْ أَطاعَکَ ، وَأَعْدَدْتَ فِیها مِنَ النَّعِیمِ المُقِیمِ ما لا یَخْطُرُ عَلی القُلُوبِ ، وَوَصَفْتَها بِأَحْسَنِ الصِّفَةِ فِی کِتابِکَ ، وَشَوَّقْتَ إِلَیها عِبادَکَ ، وَأَمَرْتَ بِالمُسابَقَةِ إِلَیْها ، وَأَخْبَرْتَ عَنْ سُکّانِها وَما فِیها مِنْ حُورٍ عینٍ کَأَنَّهُنَّ بَیضٌ مَکْنُونٌ ، وَوِلْدانٍ کَاللُّؤْلُؤِ المَنْثُورِ ، وَفاکِهَةٍ وَنَخْلٍ وَرُمّانٍ ، وَجَنّاتٍ مِنْ أَعْنابٍ ، وَأَنْهارٍ مِنْ طَیِّبِ الشَّرابِ ، وَسُنْدُسٍ وَاِسْتَبْرَقٍ ، وَسَلْسَبِیلٍ وَرَحِیقٍ مَخْتُومٍ ، وَأَسْوِرَةٍ مِنْ فِضَّةٍ ، وَشَرابٍ طَهُورٍ ، وَمُلْکٍ کَبِیرٍ ، وَقُلْتَ مِنْ بَعْدِ ذَلِکَ تَبارَکْتَ وَتَعالَیْتَ : «فَلَا تَعْلَمُ نَفْسٌ مَّا أُخْفِیَ لَهُم مِّن قُرَّةِ أَعْیُنٍ جَزَاءً بِمَا کَانُواْ یَعْمَلُونَ » ⁽²⁾

. ⁽³⁾۳ / ۳الفِردَوسُالکتاب«أُوْلَـائِکَ هُمُ الْوَ رِثُونَ * الَّذِینَ یَرِثُونَ الْفِرْدَوْسَ هُمْ فِیهَا خَــلِدُونَ» . ⁽⁴⁾

«إِنَّ الَّذِینَ ءَامَنُواْ وَعَمِلُواْ الصَّــلِحَـتِ کَانَتْ لَهُمْ جَنَّـتُ الْفِرْدَوْسِ نُزُلًا * خَــلِدِینَ فِیهَا لَا یَبْغُونَ عَنْهَا حِوَلًا» . ⁽⁵⁾

.

۳ / ۳ فردوس

حدیث۶۳۱۷.امام صادق علیه السلام :امام زین العابدین علیه السلامـ در دعا ـ: ای خداوند قدرت و سلطنت و نیرو و برهان ! ما را از عذاب دردناکت در پناه خویش بدار و از ساکنان سرای پُر نعمت ، قرارمان ده ، ای مهربان ترینِ مهربانان!۶۳۱۸.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :امام زین العابدین علیه السلامـ در دعا ـ: بار خدایا ! تو برای کسی که فرمانت بَرَد ، بهشتی آفریدی و در آن ، چنان نعمت های ماندگاری فراهم آوردی که هیچ کس تصوّرش را هم نمی کند ، و آن بهشت را در کتابت به نیکوترین شکل ، وصف نمودی و بندگانت را به آن ، تشویق کردی و آنان را به پیشی گرفتن به سوی آن ، فرمان دادی و از ساکنان آن و آنچه در آن بهشت است ، خبر دادی ؛ از : سیه چشمانی که [ از سیمین بَری ] چونان تخم شترمرغ ، [ زیر پَر ]پنهان اند ، و پسرکانی که گویی مرواریدهای پراکنده اند ، و میوه ها و خرمابُنان و انار ، و باغ های انگور ، و جویبارانی از نوشیدنیِ پاک ، و جامه های ابریشمی و دیبای ستبر ، و [ چشمه ] سَلسَبیل و باده نابِ سر به مُهر ، و دستبندهای سیمین ، و شراب پاک ، و سلطنتی بزرگ ، و در پیِ این همه ـ ای بلندمرتبه والا ـ فرمودی : «هیچ کس نمی داند چه مایه های شادمانی ، به پاداش آنچه انجام می دادند ، برای آنان پنهان شده است» .۳ / ۳فردوسقرآن« آنان اند که خود ، وارثان اند ؛ همانان که فردوس را به ارث می برند و در آن ، جاودان می مانند » .

« و کسانی که ایمان آورده و کارهای شایسته کرده اند ، بهشت های فردوس ، جایگاه پذیرایی از آنان است . جاودانه در آنها خواهند بود و درخواست انتقال از آنها نمی کنند » .

.

الحدیث۶۳۲۲.عنه علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :سَلُوا اللّهَ الفِردَوسَ ، فَإِنَّها سُرَّةُ الجَنَّةِ . ⁽¹⁾۶۳۲۳.عنه علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :الفِردَوسُ سَیِّدُ الجِنانِ . ⁽²⁾۶۳۲۴.عنه علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :جَنَّةُ الفِردَوسِ هِیَ رَبوَةُ ⁽³⁾الجَنَّةِ العُلیَا الَّتی هِیَ أَوسَطُها وأحسَنُها . ⁽⁴⁾۶۳۲۵.الإمام الصادق علیه السلام :الإمام علیّ علیه السلام :یَقولُ الرَّبُّ تَبارَکَ وَتَعالی لِمَلائِکَتِهِ : یا مَلائِکَتِی ، انظُروا إِلی عَبدی أحیا لَیلَةً ابتِغاءَ مَرضاتی ، أسکِنوهُ الفِردَوسَ ، ولَهُ فیها مِئَةُ ألفِ مَدینَةٍ ، فی کُلِّ مَدینَةٍ جَمیعُ ما تَشتَهِی الأَنفُسُ وَتَلَذُّ الأَعیُنُ وَلم یَخطُر عَلی بالٍ ، سِوی ما أعدَدتُ لَهُ مِنَ الکَرامَةِ وَالمَزیدِ وَالقُربَةِ . ⁽⁵⁾راجع : ص ۳۸ (الفصل الأوّل : معانی الجنّة فی القرآن / جنّة الآخرة) .

۳ / ۴دارُ السَّلامِالکتاب«وَ اللَّهُ یَدْعُواْ إِلَی دَارِ السَّلَـمِ وَ یَهْدِی مَن یَشَاءُ إِلَی صِرَ طٍ مُّسْتَقِیمٍ ». ⁽⁶⁾

«لَهُمْ دَارُ السَّلَـمِ عِندَ رَبِّهِمْ وَهُوَ وَلِیُّهُم بِمَا کَانُواْ یَعْمَلُونَ ». ⁽⁷⁾

.

۳ / ۴ سرای سلامت

حدیث۶۳۲۶.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :فردوس را از خدا بخواهید ؛ چرا که بهترین جای بهشت است .۶۳۲۷.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :فردوس ، آقای بهشت هاست .۶۳۲۸.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بهشتِ فردوس ، در مرتفع ترین زمین بهشت ـ که بهترین و زیباترین جای بهشت است ـ ، قرار دارد .۶۳۲۹.الإمام علیّ علیه السلام :امام علی علیه السلام :خداوند بزرگ و والا ، به فرشتگان می فرماید : «ای فرشتگان من ! ببینید که بنده ام یک شب را برای جلب خشنودی من به بیداری و عبادت گذرانده است . او را در فردوس ، اسکان دهید . در آن جا برای او صد هزار شهر است که در هر شهری ، آنچه دل ها هوس می کنند و چشم ها از آن لذّت می برند و بر هیچ ذهنی خطور نکرده است ، هست ، و اینها غیر از کرامت و افزونی و مقام قُربی است که برایش آماده ساخته ام» .ر . ک : ص ۳۹ (فصل یکم : معانی بهشت در قرآن / بهشتِ آخرت) .

۳ / ۴سرای سلامتقرآن«و خداوند ، به سرای سلامت ، فرا می خوانَد و هر که را بخواهد ، به راه راست ، هدایت می کند».

«برای آنان نزد پروردگارشان ، سرای سلامت است و به [ پاداش ] آنچه انجام می دادند ، او یارشان خواهد بود».

.

الحدیث۶۴۹۲.عنه صلی الله علیه و آله :المستدرک علی الصحیحین عن سعید بن أبی هلال :سَمِعْتُ أَبا جَعْفَرٍ مُحَمَّدَ بْنَ عَلِیِ بْنِ الحُسَیْنِ علیه السلام وَتَلا هَذِهِ الآیَةَ : «وَ اللَّهُ یَدْعُواْ إِلَی دَارِ السَّلَـمِ وَ یَهْدِی مَن یَشَاءُ إِلَی صِرَ طٍ مُّسْتَقِیمٍ » فَقالَ : حَدَّثَنِی جابِرُ بْنُ عَبْدِ اللّهِ قَالَ : خَرَجَ رَسُولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله یَوْما، فَقالَ : إِنِّی رَأَیْتُ فِی المَنامِ کَأَنَّ جِبْرِیلَ عِنْدَ رَأْسِی وَمِیکائِیلَ عِنْدَ رِجْلِی ، یَقُولُ أَحَدُهُما لِصاحِبِهِ : اِضْرِبْ لَهُ مَثَلاً. فَقالَ : اِسْمَعْ سَمِعَتْ اُذُنُکَ وَاعْقِلْ عَقَلَ قَلْبُکَ! إِنَّما مَثَلُکَ وَمَثَلُ اُمَّتِکَ کَمَثَلِ مَلِکٍ اِتَّخَذَ دارا، ثُمَّ بَنی فیها بَیْتا ، ثُمَّ جَعَلَ فِیها مَأْدُبَةً ، ثُمَّ بَعَثَ رَسُولاً یَدْعُو النّاسَ إِلی طَعامِهِمْ ، فَمِنْهُمْ مَنْ أَجابَ الرَّسُولَ وَمِنْهُم مَنْ تَرَکَ . فَاللّهُ هُوَ المَلِکُ ، وَالدّارُ الإِسْلامُ ، وَالْبَیْتُ الجَنَّةُ ، وَأَنْتَ یا مُحَمَّدُ الرَّسُولُ ؛ مَنْ أَجابَکَ دَخَلَ الإِسْلامَ ، وَمَنْ دَخَلَ الإِسْلامَ دَخَلَ الجَنَّةَ ، وَمَنْ دَخَلَ الجَنَّةَ أَکَلَ مِنْها . ⁽¹⁾۶۴۹۳.عنه صلی الله علیه و آله :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :إِذا کانَ یَوْمُ القِیامَةِ حَشَرَ اللّهُ الخَلائِقَ ، نادی مُنادٍ : لِیقُمْ أَهْلُ الفَضْلِ! فَیَقُومُ فِئامٌ ⁽²⁾مِنَ النّاسِ، فَتَسْتَقْبِلُهُم المَلائِکَةُ یُبَشِّرُونَهُم بِالجَنَّةِ ، وَیَقُولُونَ : ما فَضْلُکُم هذَا الَّذِی تَدْخُلُونَ بِهِ الجَنَّةَ قَبْلَ الحِسابِ؟ فَیَقُولُونَ : کُنّا نَعْفُو عَمَّنْ ظَلَمَنا، وَنَصِلُ مَنْ قَطَعَنا ، وَنَحْلُمُ إِذا جُهِلَ عَلَیْنا . فَیُقالُ لَهُم : اُدْخُلُوا الجَنَّةَ ، فَنِعْمَ أَجْرُ العامِلِینَ .

ثُمَّ یُنادِی مُنادٍ : لِیَقُمْ أَهْلُ الصَّبْرِ! فَیَقُومُ فِئامٌ مِنَ النّاسِ ، فَتَسْتَقْبِلُهُم المَلائِکَةُ یُبَشِّرُونَهُم بِالجَنَّةِ وَیَقُولُونَ : ما صَبْرُکُم هذَا الَّذِی تَدْخُلُونَ بِهِ الجَنَّةَ قَبْلَ الحِسابِ؟ فَیَقُولُونَ : کُنّا نُصبِّرُ أَنْفُسَنا عَلی طاعَةِ اللّهِ وَنَصْبِرُ عَنْ مَعاصِی اللّهِ . فَیُقالُ لَهُم : اُدْخُلُوا الجَنَّةَ فَنِعْمَ أَجْرُ العامِلِینَ .

ثُمَّ یُنادِی مُنادٍ : لِیَقُمْ جِیرانُ اللّهِ فِی دارِ السَّلامِ! فَیَقُومُ فِئامٌ مِنَ النّاسِ ، فَتَسْتَقْبِلُهُم المَلائِکَةُ یُبَشِّرونَهُم بِالجَنَّةِ ، وَیَقُولُونَ : ما فَضْلُکُم هذَا الَّذِی جاوَرْتُمْ بِهِ اللّهَ فِی دارِ السَّلامِ؟ فَیَقُولُونَ : کُنّا نَتَحابُّ فِی اللّهِ ، وَنَتَزاوَرُ فِی اللّهِ ، وَنَتَواصَلُ فِی اللّهِ ، وَنَتَباذَلُ فِی اللّهِ . فَیُقالُ لَهُم : ادْخُلُوا الجَنَّةَ فَأَنتُم جِیرانُ اللّهِ فِی دارِ السَّلامِ . ⁽³⁾.

حدیث۶۴۹۲.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :المستدرک علی الصحیحینـ به نقل از سعید بن ابی هلال ـ: از ابو جعفر امام باقر علیه السلام شنیدم که این آیه را تلاوت کرد : «و خداوند ، به سرای سلامت ، فرا می خواند و هر که را بخواهد ، به راه راست ، هدایت می کند» .

سپس فرمود : «جابر بن عبد اللّه برایم نقل کرد که : روزی پیامبر خدا بیرون آمد و فرمود : خواب دیدم که جبرئیل ، بالای سر من و میکائیل ، پایین پای من است و یکی از آن دو به دیگری می گوید : برایش مثالی بزن .

او گفت : بشنو . گوشت شنوا باد ! و در یاب ، دلت در یابنده باد! حکایت تو و امّتت ، همچون حکایت پادشاهی است که سرایی را بگیرد و در آن سرا ، اتاقی بسازد و در آن اتاق ، خوانی بگسترد . سپس فرستاده ای بفرستد تا مردمان را به خوراکشان فرا خواند . پس شماری از ایشان ، دعوت فرستاده را می پذیرند و شماری نمی پذیرند . خداوند ، همان پادشاه است و آن سرا ، اسلام است و آن خانه ، بهشت و تو ـ ای محمّد ـ ، آن فرستاده ای . هر که دعوت تو را پاسخ دهد ، به اسلام در می آید ، و هر که به اسلام در آید ، به بهشت می رود ، و هر که به بهشت رود ، از [ خوان ] آن می خورد » .۶۴۹۳.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :چون روز رستاخیز شود ، خداوند ، آفریدگان را گِرد می آورد و بانگ دهنده ای ندا می دهد که : بخشایشگران ، برخیزند!

پس ، گروهی از مردم ، بر می خیزند و فرشتگان ، به پیشوازشان می روند و آنان را به بهشت ، مژده می دهند و می گویند : این بخشایشگریِ شما چه بوده که به سبب آن ، پیش از حسابرسی ، به بهشت می روید؟

آنها می گویند : ما چنان بودیم که از هر که بر ما ستم می کرد ، گذشت می کردیم و به هر که از ما می بُرید ، می پیوستیم و با هر که به ما نادانی روا می داشت [و گستاخی می نمود] ، بردباری می ورزیدیم .

پس ، بدیشان گفته می شود : به بهشت در آیید ، که چه نیکوست مزد عمل کنندگا ن !

سپس ، ندا دهنده ای ندا می دهد که : اهل شکیبایی ، برخیزند! پس ، گروهی از مردم ، بر می خیزند و فرشتگان ، به پیشوازشان می روند و آنان را به بهشت ، مژده می دهند و می گویند : این شکیبایی شما ، چه بوده که به سبب آن ، پیش از حسابرسی ، به بهشت می روید؟

آنها می گویند : خویشتن را بر طاعت خدا به شکیب وامی داشتیم و در ترک معاصی خدا ، شکیبایی می ورزیدیم .

پس بدیشان گفته می شود : به بهشت در آیید ، که چه نیکوست مزد عمل کنندگان !

سپس ، ندا دهنده ای ندا می دهد که : همسایگان خدا در سرای سلامت برخیزند! پس ، گروهی از مردم بر می خیزند و فرشتگان ، به پیشوازشان می روند و آنها را به بهشت ، مژده می دهند و می گویند : این امتیاز شما ، چه بوده که به سبب آن ، در سرای سلامت ، همسایه خدا گشته اید؟

آنها می گویند : ما برای خدا یکدیگر را دوست می داشتیم و برای خدا به دیدار یکدیگر می رفتیم و برای خدا با یکدیگر رابطه داشتیم و برای خدا به یکدیگر بخشش می نمودیم .

پس ، بدیشان گفته می شود : به بهشت در آیید که شما ، همسایگان خدا در سرای سلامت هستید ! .

۶۴۹۴.الترغیب والترهیب عن أنس عن رسول اللّه صلی الله علالإمام علیّ علیه السلام :اِعْمَلُوا رَحِمَکُم اللّهُ عَلی أَعلامٍ بَیِّنَةٍ ، فَالطَّرِیقُ نَهجٌ ⁽¹⁾یَدعُو إِلی دارِ السَّلامِ ، وأَنتُم فِی دارِ مُستَعتَبٍ ⁽²⁾

عَلی مَهَلٍ وَفَراغٍ . ⁽³⁾۶۴۹۵.الإمام علیّ علیه السلام : ( ـ مِن وَصِیَّتِهِ لِلحَسَنَینِ علیهماالسلام بَعدَ ) الإمام الباقر علیه السلامـ فِی قَولِ اللّهِ عز و جل : «وَ اللَّهُ یَدْعُواْ إِلَی دَارِ السَّلَـمِ» ـ: إِنَّ السَّلامَ هُو اللّهُ عز و جل ، وَدارَهُ الَّتِی خَلَقَها لِأَولِیائِهِ الجَنَّةُ . ⁽⁴⁾۶۴۹۶.قصص الأنبیاء عن ابن عبّاس :الإمام الصادق علیه السلامـ فِی دُعاءِ یَومِ الجُمُعَةِ ـ: اَللَّهمَّ أَنتَ السَّلامُ ومِنکَ السَّلامُ ، أَسأَلُکَ یا ذَا الجَلالِ والإِکرامِ فَکاکَ رَقَبَتِی مِن النارِ ، وَأَن تُسکِنَنِی دارَ السَّلامِ . ⁽⁵⁾۳ / ۵دارُ المُتَّقینَالکتاب«وَ قِیلَ لِلَّذِینَ اتَّقَوْاْ مَاذَا أَنزَلَ رَبُّکُمْ قَالُواْ خَیْرًا لِّلَّذِینَ أَحْسَنُواْ فِی هَـذِهِ الدُّنْیَا حَسَنَةٌ وَ لَدَارُ الْاخِرَةِ خَیْرٌ وَ لَنِعْمَ دَارُ الْمُتَّقِینَ * جَنَّـتُ عَدْنٍ یَدْخُلُونَهَا تَجْرِی مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَـرُ لَهُمْ فِیهَا مَا یَشَاءُونَ کَذَ لِکَ یَجْزِی اللَّهُ الْمُتَّقِینَ ». ⁽⁶⁾

.

۳ / ۵ سرای پرهیزگاران

۶۴۹۷.الاحتجاج :امام علی علیه السلام :خدایتان رحمت کند ! با توجّه به نشانه های آشکار [ حق ] ، عمل کنید ؛ چرا که این راه (اسلام) ، راه روشنی است که به سرای سلامت می خوانَد و شما هم هنوز در سرایی هستید که فرصت و فراغت آن را دارید تا خشنودی پروردگارتان را به دست آورید.۶۴۹۸.الإمام علیّ علیه السلام :امام باقر علیه السلامـ در باره سخن خداوند عز و جل : «و خداوند ، به سرای سلام ، فرا می خوانَد» ـ: سلام ، خداست و سرای او که آن را برای دوستانش آفریده ، بهشت است.۶۴۹۹.عنه علیه السلام :امام صادق علیه السلامـ در دعای روز جمعه ـ: بار خدایا! تویی سلام و از توست سلام . از تو می خواهم ـ ای پروردگار صاحب شُکوه و ارجمندی ـ که مرا از آتش بِرَهانی و در سرای سلامت ، اسکانم دهی .۳ / ۵سرای پرهیزگارانقرآن«و به کسانی که پرهیزگاری کردند ، گفته می شود : «پروردگارتان ، چه فرو فرستاد؟» . می گویند : خوبی . برای کسانی که در این دنیا نیکی کرده اند ، [ پاداش ]نیکویی است و قطعا سرای آخرت ، بهتر است و چه نیکوست سرای پرهیزگاران ! بهشت های دست نخورده که وارد آنها می شوند . در پای آن بهشت ها ، جویبارها روان اند . در آن جا ، هر چه بخواهند ، برای آنان [ فراهم ]است . خدا ، این چنین به پرهیزگاران ، پاداش می دهد» .

.

الحدیث۶۵۰۳.رسول اللّه صلی الله علیه و آله :الإمام علیّ علیه السلام :الدُّنیا دارُ الأَشقِیاءِ . الجَنَّةُ دارُ الأَتقِیاءِ . ⁽¹⁾۳ / ۶دارُ المُـقامَـةِالکتاب«وَ قَالُواْ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی أَذْهَبَ عَنَّا الْحَزَنَ إِنَّ رَبَّنَا لَغَفُورٌ شَکُورٌ * الَّذِی أَحَلَّنَا دَارَ الْمُقَامَةِ مِن فَضْلِهِ لَا یَمَسُّنَا فِیهَا نَصَبٌ وَ لَا یَمَسُّنَا فِیهَا لُغُوبٌ ». ⁽²⁾

الحدیث۶۵۰۵.رسول اللّه صلی الله علیه و آله :الإمام علیّ علیه السلام :اِتَّقُوا اللّهَ تَقِیَّةَ مَن سَمِعَ فَخَشَعَ! ... وَاستَظهَرَ ⁽³⁾زادا لِیَومِ رَحِیلِهِ ، وَوَجهِ سَبِیلِهِ ، وَحالِ حاجَتِهِ ، وَمَوطِنِ فاقَتِهِ ، وَقَدَّمَ أَمامَهُ لِدارِ مُقامِهِ . ⁽⁴⁾۶۵۰۶.الإمام علیّ علیه السلام :الإمام زین العابدین علیه السلام :اَلحَمدُ للّهِِ عَلی ما عَرَّفَنا مِن نَفسِهِ ، وَأَلهَمَنا مِن شُکرِهِ ... حَمدا نُعتَقُ بِهِ مِن أَلِیمِ نارِ اللّهِ إِلی کَرِیمِ جِوارِ اللّهِ ، حَمدا نُزاحِمُ به مَلائِکَتَهُ المُقَرَّبِینَ ، ونُضامُّ ⁽⁵⁾بِهِ أَنبِیاءَهُ المُرسَلِینَ فی دارِ المُقامَةِ الَّتِی لا تَزُولُ ، ومَحَلِّ کَرامَتِهِ الَّتِی لا تَحُولُ . ⁽⁶⁾.

۳ / ۶ سرای ماندگاری

حدیث۶۵۰۸.عنه علیه السلام :امام علی علیه السلام :دنیا ، سرای شوربختان است و بهشت ، سرای پرهیزگاران.۳ / ۶سرای ماندگاریقرآن«و گفتند : ستایش ، خدایی را که اندوه را از ما بُرد ، که پروردگار ما ، آمرزگاری سپاس گزار است ؛ همو که ما را به لطف خویش در سرای ماندگاری ، جای داد ؛ سرایی که در آن ، نه رنجی به ما می رسد و نه درماندگی ای گریبانگیر ما می شود » ».

حدیث۶۵۰۸.امام علی علیه السلام :امام علی علیه السلام :از خدا پروا دارید ، همچون پرواداریِ کسی که [ پند را ] شنید و به جان خرید ... و برای روز کوچیدنش ، و راه سفرش ، و گاهِ نیازش ، و جای تنگ دستی اش ، کوله باری از توشه فراهم آورد و پیشاپیش ، برای سرای ماندگاری اش [ کردار نیک ]فرستاد.۶۵۰۹.امام علی علیه السلام ( ـ در بیان حدیث معراج پیامبر صلی الله علیه و آله ـ ) امام زین العابدین علیه السلام :ستایش ، خدای را که خویشتن را به ما شناسانْد و سپاس گزاری اش را به ما الهام فرمود ... ؛ ستایشی که به سبب آن ، از آتش دردناک او بِرَهیم و در پناه کریمانه خدا بیارمیم ؛ ستایشی که به سبب آن ، با فرشتگان مقرّب او همنشین شویم و در سرای ماندگاریِ جاویدان و جایگاه کرامت پایدار او با پیامبران فرستاده اش ، یک جا گِرد آییم.

.

۶۵۱۰.عنه علیه السلام :عنه علیه السلامـ فِی الدُّعاءِ ـ: اَللَّهمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ ، وَاجعَلِنی وَجَمِیعَ إِخوانِی بِکَ مُؤمِنِینَ ، وَعلی الإِسلامِ ثابِتِینَ ... وَلِلجَنَّةِ طالِبِینَ ، وَلِلفِردَوسِ وارِثِینَ ، وَمِن ثِیابِ السُّندُسِ وَالاِستَبرَقِ لابِسِینَ ، وَعَلی الأَرائِکِ مُتَّکِئِینَ ، وَبِالتِّیجانِ المُکَلَّلَةِ بِالدُّرِّ وَالیَواقِیتِ وَالزَّبَرجَدِ مُتَوَّجِینَ ، وَلِلوِلدانِ المُخَلَّدِینَ مُستَخدَمِینَ ، وَبِأَکوابٍ وَأَبارِیقَ وَکَأسٍ مِن مَعِینٍ شارِبینَ ، وَمِن الحُورِ العِینِ مُزَوَّجِینَ ، وَفِی نَعِیمِ الجَنَّةِ مُقِیمِینَ ، وَفِی دارِ المُقامَةِ خالِدِینَ ، لایَمَسُّهُم فِیها نَصَبٌ ⁽¹⁾وَما هُم مِنها بِمُخرَجِینَ . ⁽²⁾۳ / ۷دارُ الأمنِالکتاب«إِنَّ الْمُتَّقِینَ فِی مَقَامٍ أَمِینٍ * فِی جَنَّـتٍ وَ عُیُونٍ . . . یَدْعُونَ فِیهَا بِکُلِّ فَـکِهَةٍ ءَامِنِینَ ». ⁽³⁾

«إِنَّ الْمُتَّقِینَ فِی جَنَّـتٍ وَعُیُونٍ * ادْخُلُوهَا بِسَلَـمٍ ءَامِنِینَ * وَ نَزَعْنَا مَا فِی صُدُورِهِم مِّنْ غِلٍّ إِخْوَ نًا عَلَی سُرُرٍ مُّتَقَـبِلِینَ * لَا یَمَسُّهُمْ فِیهَا نَصَبٌ وَ مَا هُم مِّنْهَا بِمُخْرَجِینَ». ⁽⁴⁾

الحدیث۶۵۱۲.امام علی علیه السلام :الإمام علیّ علیه السلام :کُونُوا مِن أَهلِ الحَقِّ تُعرَفُوا بِهِ وَتَتَعارَفُوا عَلَیهِ ، فَإِنَّ اللّهَ خَلَقَ الخَلقَ بِقُدرَتِهِ ... وَجَعَلَ ثَوابَ أَهلِ طاعَتِهِ النَّضرَةَ ⁽⁵⁾

فِی وَجهِهِ ، فِی دارِ الأَمنِ وَالخُلدِ الَّذِی لا یَرُوعُ ⁽⁶⁾أَهلُهُ . ⁽⁷⁾.

۳ / ۷ سرای امنیّت

۶۵۱۳.امام علی علیه السلام :امام زین العابدین علیه السلامـ در دعاـ: بار خدایا ! بر محمّد و دودمان محمّد ، درود فرست و مرا و همه برادرانم را باورمند به خودت ، قرار ده ، و پا بر جا در اسلام ... و جویای بهشت ، و وارث فردوس ؛ آنان که جامه های پرنیان نازک و دیبای سِتَبر می پوشند و بر تخت ها[ ی بهشتی ] تکیه می زنند ، و تاج های مروارید و یاقوت و زِبَرجد بر سر دارند ، و پسرکان جاویدان ، خدمتشان می کنند ، و با جام ها و اِبریق ها و پیاله ای از باده ناب می نوشند ، و با سیه چشمان ، ازدواج می کنند ، و در ناز و نعمت بهشت ، ماندگارند ، و در سرای ماندگاری جاویدان اند ، و در آن جا هیچ خستگی ای بدیشان نمی رسد ، و هرگز از آن جا بیرون برده نمی شوند.۳ / ۷سرای امنیّتقرآن«به راستی ، پرهیزگاران ، در جایگاهی امن و آسوده اند . در بوستان ها و کنار چشمه سارها ... . در آن جا هر میوه ای را [ که بخواهند ،] آسوده خاطر می طلبند».

«به راستی که پرهیزگاران ، در بوستان ها و کنار چشمه سارهایند . به آنها در آیید ، با سلامت و امنیّت . و آنچه از کینه در سینه های آنان است ، بر می کَنیم . برادرانه ، بر تخت هایی ، رو به روی یکدیگرند . نه رنجی در آن جا به ایشان می رسد و نه از آن جا بیرون رانده می شوند ».

حدیث۶۵۲۰.عنه علیه السلام :امام علی علیه السلام :اهل حق باشید تا بِدان شناخته شوید و با آن ، یکدیگر را بشناسید ؛ زیرا خداوند ، آفریدگان را به قدرت خویش بیافرید ... و پاداش فرمان بُردارانش را خرّمی رویِ آنان قرار داد ، در سرای امنیّت و جاویدان که ساکنان آن ، هرگز نمی هراسند .

.

۶۵۲۱.عنه علیه السلام :عنه علیه السلام :الجَنَّةُ دارُ الأَمانِ . ⁽¹⁾۶۵۲۲.عنه علیه السلام :عنه علیه السلام :ما ضَرَّ إِخوانَنا الَّذِینَ سُفِکَت دِماؤُهُم ـ وَهُم بِصِفِّینَ ـ أَن لا یَکُونُوا الیَومَ أَحیاءً؟ یُسِیغُونَ الغُصَصَ، وَیَشرَبُونَ الرَّنْقَ! ⁽²⁾قَد ـ وَاللّهِ ـ لَقُوا اللّهَ فَوَفّاهُم اُجُورَهُم ، وَأَحَلَّهُم دارَ الأَمنِ بَعدَ خَوفِهِم . ⁽³⁾۶۵۲۳.الإمام علیّ علیه السلام :عنه علیه السلام :إِذا آمَنتَ بِاللّهِ وَاتَّقَیتَ مَحارِمَهُ أَحَلَّکَ دارَ الأَمانِ ، وَإِذا أَرضَیتَهُ تَغَمَّدَکَ بِالرِّضوانِ . ⁽⁴⁾۶۵۱۵.امام علی علیه السلام :عنه علیه السلام : «وَ سِیقَ الَّذِینَ اتَّقَوْاْ رَبَّهُمْ إِلَی الْجَنَّةِ زُمَرًا» ⁽⁵⁾قَد أُمِنَ العِقابُ ، وَانقَطَعَ العِتابُ ، وَزُحزِحُوا عَن النّارِ ، وَاطمَأَنَّت بِهِم الدارُ ، وَرَضُوا المَثوَی وَالقَرارَ . ⁽⁶⁾۶۵۱۶.امام علی علیه السلام :الإمام الصادق علیه السلام إِنَّ الناسَ یَعبُدُونَ اللّهَ عز و جل عَلی ثَلاثَةِ أَوجُهٍ :فَطَبَقَةٌ یَعبُدُونَهُ رَغبةً فِی ثَوابِهِ فَتِلکَ عِبادَةُ الحُرَصاءِ ؛ وَهُوَ الطَّمَعُ ، وَآخَرُونَ یَعبُدُونَهُ خَوفا مِن النارِ فَتِلکَ عِبادَةُ العَبِیدِ ؛ وهِی رَهبَةٌ ، وَلکِنِّی أَعبُدُهُ حُبّا لَهُ عز و جل فَتِلکَ عِبادَةُ الکِرامِ ؛ وَهُوَ الأَمنُ ، لِقَولِهِ عز و جل : «وَ هُم مِّن فَزَعٍ یَوْمَـئِذٍ ءَامِنُونَ» ⁽⁷⁾، «قُلْ إِن کُنتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِی یُحْبِبْکُمُ اللَّهُ وَ یَغْفِرْ لَکُمْ ذُنُوبَکُمْ» ⁽⁸⁾، فَمَن أَحَبَّ اللّهَ عز و جل أَحَبَّهُ اللّهُ ، وَمَن أَحَبَّهُ اللّهُ عز و جلکانَ مِن الآمِنِینَ . ⁽⁹⁾.

۶۵۱۷.مصباح الشریعة ( ـ در آنچه به امام صادق علیه السلام نسبت داده است ) امام علی علیه السلام :بهشت ، سرای امنیّت است.۶۵۱۸.امام علی علیه السلام :امام علی علیه السلام :برادران ما را که خون هایشان در صفّین ریخته شد ، چه گزند که امروز ، زنده نباشند ، که غصّه بخورند و آب های تیره بنوشند ؟ ! به خدا سوگند که آنان ، به دیدار خدا شتافتند و خداوند ، مزدشان را کامل عطایشان فرمود و آنان را که [ در این دنیا ] بیم داشتند ، در سرای امنیّت جای داد .۶۵۱۹.امام علی علیه السلام :امام علی علیه السلام :اگر به خدا ایمان آوری و از حرام هایش پرهیز کنی ، تو را در سرای امنیّت جای می دهد ، و اگر او را خشنود گردانی ، تو را غرق در خشنودی می گردانَد .۶۵۲۰.امام علی علیه السلام :امام علی علیه السلام : «و کسانی که از پروردگار خویش پروا کردند ، گروه گروه ، به سوی بهشت برده می شوند» ، در حالی که از کیفر ، در امان اند و سرزنش نمی شوند و از آتش ، دور داشته می شوند و در سرا[ ی جاویدان ] آرام می گیرند و از جایگاه و آرامگاه [ همیشگی خود ،] خشنودند .۶۵۲۱.امام علی علیه السلام :امام صادق علیه السلام :مردم ، خداوند عز و جل را بر سه گونه می پرستند : گروهی ، او را برای پاداشش می پرستند که این ، پرستشِ آزمندان است و آزمندی است . گروهی دیگر ، او را از بیم آتش می پرستند که این ، پرستشِ بندگان است و ترسیدن است ؛ لیکن من ، او را از سرِ عشق به او می پرستم که این ، پرستش جوان مردان است و امنیّت است ؛ چرا که او عز و جل می فرماید : «و آنان در آن روز ، از ترس در امان اند» . «بگو : اگر خدا را دوست می دارید ، از من پیروی کنید تا خدا نیز شما را دوست بدارد و گناهانتان را بیامرزد» . پس ، هر که خدای عز و جل را دوست بدارد ، خدا نیز او را دوست می دارد و هر که خدای عز و جلدوستش بدارد ، از آسوده خاطران خواهد بود . .

۳ / ۸دارُ الکَرامَةِالکتاب«إِن تَجْتَنِبُواْ کَبَائِرَ مَا تُنْهَوْنَ عَنْهُ نُکَفِّرْ عَنکُمْ سَیِّئاتِکُمْ وَنُدْخِلْکُم مُّدْخَلاً کَرِیمًا ». ⁽¹⁾

«أُوْلَـائِکَ فِی جَنَّـتٍ مُّکْرَمُونَ ». ⁽²⁾

الحدیث۶۵۲۸.عنه علیه السلام :الإمام علیّ علیه السلام :اِعلَمُوا أَنَّهُ مَن یَتَّقِ اللّهَ یَجعَل لَهُ مَخرَجا مِن الفِتَنِ وَنُورا مِن الظُّلَمِ ، ویُخَلِّدُهُ فِیما اشتَهَت نَفسُهُ ، وَیُنزِلُهُ مَنزِلَ الکَرامَةِ عِندَهُ ، فِی دارٍ اصطَنَعَها لِنَفسِهِ ؛ ظِلُّها عَرشُهُ ، وَنُورُها بَهجَتُهُ ، وَزُوّارُها مَلائِکَتُهُ ، وَرُفَقاؤُها رُسُلُهُ ... . ⁽³⁾۶۵۲۹.عنه علیه السلام :الإمام زین العابدین علیه السلامـ فِی مُناجاةٍ لَهُ ـ: اَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ ، وَاجعَلنا مِن الَّذِینَ ... ظَفِروا بِحَبلِ النَّجاةِ ، وَعُروَةِ السَّلامَةِ ، وَالمُقامِ فِی دارِ الکَرامَةِ . ⁽⁴⁾۶۵۳۰.الإمام علیّ علیه السلام :الإمام الباقر علیه السلام :إِنَّ الرَّبَّ تَبارَکَ وَتَعالَی یَقُولُ : اُدخُلُوا الجَنَّةَ بِرَحمَتِی ، وَانجُوا مِن النارِ بِعَفوِی ، وَتَقَسَّمُوا الجَنَّةَ بِأَعمالِکُم ، فَوَعِزَّتِی لَاُنزِلَنَّکُم دارَ الخُلُودِ وَدارَ الکَرامَةِ . ⁽⁵⁾.

۳ / ۸ سرای کرامت

۳ / ۸سرای کرامتقرآن«اگر از گناهان بزرگی که از آنها نهی شده اید ، دوری گزینید ، بدی های شما را از شما می زداییم و شما را در جایگاهی ارجمند ، در می آوریم».

«آنان اند که در بهشت هایی ، گرامی خواهند بود».

حدیث۶۵۳۰.امام علی علیه السلام :امام علی علیه السلام :بدانید که هر کس از خدا پروا بدارد ، خداوند برای او ، راه برونْ رفتی از فتنه ها و روشنایی در تاریکی ها قرار می دهد و او را در جایی که خواستِ اوست ، جاویدان می گرداند و او را در جایگاهی گرامی به نزد خویش جای می دهد ؛ در سرایی که آن را برای خویش برگزیده ، و سایه آن ، عرش اوست ، و روشنایی اش شادمانی او ، و دیدار کنندگانش فرشتگان او ، و رفیقانش پیامبران او ... .۶۵۳۱.عنه علیه السلام :امام زین العابدین علیه السلامـ در یکی از مناجاتهایش ـ: بار خدایا ! بر محمّد و دودمان محمّد درود فرست و ما را از کسانی قرار ده که ... به ریسمان نجات ، و دستگیره سلامت ، و اقامت در سرای کرامت (گرامیداشت) ، دست یافتند.۶۵۳۲.مصباح الشریعة ( ـ فیما نَسَبَهُ إلَی الإِمامِ الصّادِقِ علیه السل ) امام باقر علیه السلام :پروردگارِ بزرگ و والا می فرماید : «با رحمت من ، به بهشت در آیید و با گذشت من ، از آتش برَهید و با اعمالتان ، بهشت را قسمت کنید ، که به عزّتم سوگند ، قطعا شما را در سرای جاودانگی و سرای کرامت (گرامیداشت) ، جای خواهم داد .

.

۶۵۳۳.الإمام الصادق علیه السلام ( ـ لِمُحَمَّدِ بنِ النُّعمانِ ـ ) الإمام الصادق علیه السلامـ فِی الدُّعاءِ بَعدَ صَلاةِ الظُّهرِ ـ: اَللَّهُمَّ إِنِّی أَسأَلُکَ الظَّفَرَ وَالسَّلامَةَ ، وَالحُلُولَ بِدارِ الکَرامَةِ . ⁽¹⁾.

۶۵۳۴.الإمام علیّ علیه السلام :امام صادق علیه السلامـ در دعای بعد از نماز ظهر ـ: بار خدایا ! پیروزی و سلامت و اقامت در سرای کرامت (گرامیداشت) را از تو درخواست می کنم. .

الفصل الرابع : مواصفات الجنّة۴ / ۱سَعَةُ الجَنَّةِالکتاب«سَابِقُواْ إِلَی مَغْفِرَةٍ مِّن رَّبِّکُمْ وَ جَنَّةٍ عَرْضُهَا کَعَرْضِ السَّمَاءِ وَ الْأَرْضِ أُعِدَّتْ لِلَّذِینَ ءَامَنُواْ بِاللَّهِ وَ رُسُلِهِ ذَ لِکَ فَضْلُ اللَّهِ یُؤْتِیهِ مَن یَشَاءُ وَ اللَّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِیمِ ». ⁽¹⁾

«وَسَارِعُواْ إِلَی مَغْفِرَةٍ مِّن رَّبِّکُمْ وَجَنَّةٍ عَرْضُهَا السَّمَـوَ تُ وَالْأَرْضُ أُعِدَّتْ لِلْمُتَّقِینَ ». ⁽²⁾

«وَ إِذَا رَأَیْتَ ثَمَّ رَأَیْتَ نَعِیمًا وَ مُلْکًا کَبِیرًا ». ⁽³⁾

الحدیث۶۵۳۶.امام علی علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :قُومُوا إِلی جَنَّةٍ عَرضُها السَّماواتُ وَالأَرضُ . ⁽⁴⁾.

فصل چهارم: ویژگی های بهشت

۴ / ۱ گستردگی بهشت

فصل چهارم: ویژگی های بهشت۴ / ۱گستردگی بهشتقرآن«بر یکدیگر ، پیشی بجویید به سوی آمرزشی از جانب پروردگارتان و بهشتی که پهنایش ، چون پهنای آسمان و زمین است و برای کسانی آماده شده است که به خدا و پیامبرانش ، ایمان آورده اند . این ، فضل خداست . به هر کس که بخواهد ، آن را می دهد و خداوند ، صاحب فضل بزرگ است».

«بشتابید به سوی آمرزشی از جانب پروردگارتان و بهشتی که پهنایش ، آسمان ها و زمین است و برای پرهیزگاران ، آماده شده است».

«و چون بِدان جا بنگری ، [ سرزمینی از ] نعمت و پادشاهیِ بزرگ می بینی».

حدیث۶۵۳۹.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :پیش به سوی بهشتی که پهنه اش آسمان ها و زمین است.

.

۶۵۴۰.مصباح الشریعة ( ـ در آنچه به امام صادق علیه السلام نسبت داده است ) عنه صلی الله علیه و آله :إِذا اُدخِلَ المُؤمِنُ إِلی مَنازِلِهِ فِی الجَنَّةِ وَوُضِعَ عَلی رَأسِهِ تاجُ المُلکِ وَالکَرامَةِ ، أُلبِسَ حُلَلَ الذَّهَبِ وَالفِضَّةِ وَالیاقُوتِ وَالدُّرِّ المَنظُومِ فِی الإِکلِیلِ تَحتَ التّاجِ ، قالَ : وَأُلبِسَ سَبعِینَ حُلَّةَ حَرِیرٍ بِأَلوانٍ مُختَلِفَةٍ وَضُرُوبٍ مُختَلِفَةٍ ، مَنسُوجَةً بِالذَّهَبِ وَالفِضَّةِ وَاللُّؤلُؤِ وَالیاقُوتِ الأَحمَرِ ، فَذلِکَ قَولُهُ عز و جل : «یُحَلَّوْنَ فِیهَا مِنْ أَسَاوِرَ مِن ذَهَبٍ وَ لُؤْلُؤًا وَ لِبَاسُهُمْ فِیهَا حَرِیرٌ» ⁽¹⁾فَإِذا جَلَسَ المُؤمِنُ عَلی سَرِیرِهِ اهتَزَّ سَرِیرُهُ فَرَحا ، فَإِذا استَقَرَّ لِوَلِیِّ اللّهِ جَلَّ وَعَزَّ مَنازِلُهُ فِی الجِنانِ استَأذَنَ عَلَیهِ المَلَکُ المُوَکَّلُ بِجِنانِهِ لِیُهَنِّئَهُ بِکَرامَةِ اللّهِ عز و جل إِیّاهُ ، فَیَقُولُ لَهُ خُدّامُ المُؤمِنِ مِن الوُصَفاءِ وَالوَصائِفِ : مَکانَکَ ، فَإِنَّ وَلِیَّ اللّهِ قَد اتَّکَأَ عَلی أَرِیکَتِهِ وَزَوجَتُهُ الحَوراءُ تَهَیَّأُ له فَاصبِر لِوَلِیِّ اللّهِ .

قالَ : فَتَخرُجُ عَلَیهِ زَوجَتُهُ الحَوراءُ مِن خَیمةٍ لها تَمشِی مُقبِلَةً وَحَولَها وَصائِفُها، وَعَلَیها سَبعُونَ حُلَّةً مَنسُوجَةً بِالیاقُوتِ وَاللُّؤلُؤِ وَالزَّبَرجَدِ وَهِیَ مِن مِسکٍ وَعَنبَرٍ، وَعَلَی رَأسِها تاجُ الکَرامَةِ ، وَعَلَیها نَعلانِ مِن ذَهَبٍ مُکَلَّلَتانِ بِالیاقُوتِ وَاللُّؤلُؤِ شِراکُهُما ⁽²⁾یاقُوتٌ أَحمَرُ ، فَإِذا دَنَت مِن وَلِیِّ اللّهِ فَهَمَّ أَن یَقُومَ إِلَیها شَوقا، فَتَقُولُ لَه : یا وَلِیَّ اللّهِ لَیسَ هَذا یَومَ تَعَبٍ وَلا نَصَبٍ فَلا تَقُم أَنا لَکَ وَأَنتَ لِی ، قالَ : فَیَعتَنِقانِ مِقدارَ خَمسِمِائَةِ عامٍ مِن أَعوامِ الدُّنیا لا یَمَلُّها وَلا تَمَلُّهُ .

قالَ : فَإِذا فَتَرَ بَعضَ الفُتُورِ مِن غَیرِ مَلالَةٍ ، نَظَرَ إِلی عُنُقِها فَإِذا عَلَیها قَلائِدُ مِن قَصَبٍ مِن یاقُوتٍ أَحمَرَ وَسَطُها لَوحٌ صَفحَتُهُ دُرَّةٌ مَکتُوبٌ فِیها : أَنتَ یا وَلِیَّ اللّهِ حَبِیبِی وَأَنا الحَوراءُ حَبِیبَتُکَ ، إِلَیکَ تَناهَت نَفسِی وَإِلَیَّ تَناهَت نَفسُکَ .

ثُمَّ یَبعَثُ اللّهُ إِلی أَلفِ مَلَکٍ یُهَنِّئُونَهُ بِالجَنَّةِ وَیُزَوِّجُونَهُ بِالحَوراءِ ، قالَ : فَیَنتَهُونَ إِلی أَوَّلِ بابٍ مِن جِنانِهِ ، فَیَقُولُونَ لِلمَلَکِ المُوَکَّلِ بِأَبوابِ جِنانِهِ : استَأذِن لَنا عَلی وَلِیِّ اللّهِ فَإِنَّ اللّهَ بَعَثَنا إِلَیهِ نُهَنِّئُهُ ، فَیَقُولُ لَهُم المَلَکُ : حَتَّی أَقُولَ لِلحاجِبِ فَیُعلِمَهُ بِمَکانِکُم ، قالَ : فَیَدخُلُ المَلَکُ إِلی الحاجِبِ وَبَینَهُ وَبَینَ الحاجِبِ ثَلاثُ جِنانٍ ، حَتَّی یَنتَهِیَ إِلی أَوَّلِ بابٍ ، فَیَقُولُ لِلحاجِبِ : إِنَّ عَلَی بابِ العَرصَةِ أَلفَ مَلَکٍ أَرسَلَهُم رَبُّ العالَمِینَ تَبارَکَ وَتَعالی لِیُهَنِّئُوا وَلِیَّ اللّهِ قَد سَأَلُونِی أَن آذَنَ لَهُم عَلَیهِ.

فَیَقُولُ الحاجِبُ : إِنَّهُ لَیَعظُمُ عَلَیَّ أَن أَستَأذِنَ لِأَحَدٍ عَلی وَلِیِّ اللّهِ وَهُوَ مَعَ زَوجَتِهِ الحَوراءِ . قالَ : وَبَینَ الحاجِبِ وَبَینَ وَلِیِّ اللّهِ جَنَّتانِ ، قالَ: فَیَدخُلُ الحاجِبُ إِلی القَیِّمِ فَیَقُولُ لَه : إِنَّ عَلی بابِ العَرصَةِ ⁽³⁾أَلفَ مَلَکٍ أَرسَلَهُم رَبُّ العِزَّةِ یُهَنِّئُونَ وَلِیَّ اللّهِ فَاستَأذِن لَهُم ؛ فَیَتَقَدَّمُ القَیِّمُ إِلَی الخُدّامِ فَیَقُولُ لَهُم: إِنَّ رُسُلَ الجَبّارِ عَلی بابِ العَرصَةِ وَهُم أَلفُ مَلَکٍ أَرسَلَهُم اللّهُ یُهَنِّئُونَ وَلِیَّ اللّهِ فَأَعلَمُوهُ بِمَکانِهِم ، قالَ : فَیُعلِمُونَهُ فَیُؤذَنُ لِلمَلائِکَةِ فَیَدخُلُونَ عَلی وَلِیِّ اللّهِ وَهُوَ فِی الغُرفَةِ وَلَها أَلفُ بابٍ ، وَعَلی کُلِّ بابٍ مِن أَبوابِها مَلَکٌ مُوَکَّلٌ بِهِ ، فَإِذا أُذِنَ لِلمَلائِکَةِ بِالدُّخُولِ عَلی وَلِیِّ اللّهِ فَتَحَ کُلُّ مَلَکٍ بابَهُ المُوَکَّلَ بِهِ قالَ : فَیُدخِلُ القَیِّمُ کُلَّ مَلَکٍ مِن بابٍ مِن أَبوابِ الغُرفَةِ ، قالَ : فَیُبَلِّغُونَهُ رِسالَةَ الجَبّارِ جَلَّ وَعَزَّ ، وَذلِکَ قَولُ اللّهِ تَعالی : «وَالْمَلَـائِکَةُ یَدْخُلُونَ عَلَیْهِم مِّن کُلِّ بَابٍ» مِن أَبوابِ الغُرفَةِ «سَلَـمٌ عَلَیْکُم» ⁽⁴⁾إِلی آخِرِ الآیةِ .

قالَ : وذلِکَ قَولُهُ جَلَّ وَعَزَّ : «وَ إِذَا رَأَیْتَ ثَمَّ رَأَیْتَ نَعِیمًا وَ مُلْکًا کَبِیرًا» ⁽⁵⁾یَعنِی بِذلِکَ وَلِیَّ اللّهِ وَما هُوَ فِیهِ مِن الکَرامَةِ وَالنَّعِیمِ وَالمُلکِ العَظِیمِ الکَبِیرِ ، إِنَّ المَلائِکَةَ مِن رُسُلِ اللّهِ عَزَّ ذِکرُهُ یَستَأذِنُونَ [فِی الدُّخُولِ ]عَلَیهِ فَلا یَدخُلُونَ عَلَیهِ إِلّا بِإِذنِهِ ، فَلِذلِکَ المُلکُ العَظِیمُ الکَبِیرُ . ⁽⁶⁾.

۶۵۴۱.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :آن گاه که مؤمن را به جایگاه هایش در بهشت در می آورند و تاج شاهی و بزرگی بر سرش می گذارند ، جامه هایی از زر و سیم و یاقوت ، بر او می پوشانند و پایه تاجش به رشته های دُر و گوهر ، مزیّن است . نیز هفتاد جامه پرنیان ، با رنگ های گوناگون و انواع مختلف که به زر و سیم و مروارید و یاقوت سرخ ، بافته شده اند ، بر تن او می کنند . این ، همان سخن خدای عز و جل است که : «در آن جا با دستبندهایی از طلا و مروارید ، آراسته می شوند و لباس هایشان در آن جا ، از پرنیان است» .

و چون مؤمن بر تخت خویش بنشیند ، تختش از شادمانی می لرزد ، و چون ولیّ خداوند عز و جل در جایگاه های خود در بهشت ها ، استقرار یابد ، فرشته گماشته بر بهشت هایش ، اجازه ورود می خواهد تا این کرامتی را که خدای عز و جل به او بخشیده است ، به وی تبریک گوید ؛ امّا خدمت گزاران مؤمن ، از غلامان و کنیزان ، به او می گویند : بمان ؛ چرا که ولیّ خدا ، بر تخت خویش ، تکیه زده و همسرِ حوری او ، در حال آماده ساختن خویش برای اوست . منتظر ولیّ خدا بمان.

پس ، همسر حوری او ، از خرگاهش به سوی وی بیرون می آید ، در حالی که کنیزان خدمتکارش ، گِرداگرد وی را گرفته اند و لباسی بافته از یاقوت و مروارید و زِبَرجَد و مُشک و عنبر ، بر تن دارد و تاج کرامت ، بر سرِ اوست و کفش هایش از طلا و مزیّن به یاقوت و مروارید است و بندهای آنها از یاقوت سرخ . نزدیکِ ولیّ خدا که می رسد ، او از شوق می خواهد برایش بلند شود ؛ ولی حوری می گوید : ای ولیّ خدا ! امروز ، دیگر روز رنج و زحمت نیست . پس بر مخیز . من ، از آنِ تو هستم و تو ، از آنِ منی . آن گاه ، به اندازه پانصد سال از سال های دنیا ، یکدیگر را در آغوش می کِشند ، بی آن که از یکدیگر سیر و خسته شوند.

پس از آن که اندکی سست شد ، آن هم نه از سرِ سیری و خستگی ، نگاهش به گردن حوری می افتد . گردنبندهایی بر گردن او از یاقوت سرخ می بیند که در وسط آن ، لوحی است و صفحه آن لوح ، درّی است و بر آن ، نوشته شده است : تو ـ ای ولیّ خدا ـ معشوق منی و منِ حوری ، معشوق تو ام ، و من و تو به هم رسیدیم.

سپس ، خداوند به هزار فرشته ، پیغام می دهد که بهشت را به او تهنیت بگویند و آن حوری را به ازدواج او در آورند . آن فرشتگان ، به نخستین در از بهشت های او می رسند و به فرشته گماشته بر درهای بهشت هایش می گویند : از ولیّ خدا ، برای ما اجازه ورود بخواه ؛ زیرا خداوند ، ما را نزد او فرستاده است تا به وی ، شادباش بگوییم .

فرشته به آنان می گوید : باید به دربان بگویم تا آمدن شما را به اطّلاع او برساند .

پس ، آن فرشته به نزد دربان ـ که از او تا دربان ، سه بهشت فاصله است ـ ، می رود . چون به نخستین در رسید ، به دربان می گوید : بر درگاه ، هزار فرشته اند که پروردگار بزرگ و بلندمرتبه جهانیان ، آنان را برای شادباش گویی به ولیّ خدا ، فرستاده است . از من خواسته اند که برایشان ، اجازه ورود بخواهم.

دربان می گوید : مرا یارای آن نیست که وقتی ولیّ خدا با همسر حوریِ خویش است ، از او برای کسی اجازه ورود بطلبم .

میان دربان تا ولیّ خدا ، دو بهشت ، فاصله است . پس ، دربان به نزد پیشکار می رود و می گوید : به درگاه ، هزار فرشته اند که پروردگار عزّت ، آنان را برای شادباش گویی به ولیّ خدا ، فرستاده است . برای ایشان ، اجازه ورود بخواه .

پیشکار ، به نزد خدمتکاران می رود و می گوید : فرستادگان [ خدای ] جبّار ، بر درگاه اند . آنان ، هزار فرشته اند که خداوند ، آنان را برای شادباش گویی به ولیّ خدا ، فرستاده است . آمدنشان را به اطّلاع او برسانید .

آنان به اطّلاع او می رسانند . در این هنگام ، به فرشتگان ، اجازه ورود داده می شود و آنها بر ولیّ خدا ـ که در بالاخانه است و هزار در دارد و بر هر دری از درهایش فرشته ای گماشته شده است ـ ، وارد می شوند . چون اجازه ورود بر ولیّ خدا به فرشتگان داده می شود ، هر فرشته ای ، دری را که بر آن گماشته شده است ، می گشاید و پیشکار ، هر فرشته ای را از دری از درهای بالاخانه ، داخل می کند و آن فرشتگان ، پیام [ خدای ] جبّار عز و جل را به او ، ابلاغ می کنند . این ، همان سخن خدای بلندمرتبه است که : «و فرشتگان ، بر آنان ، وارد می شوند از هر دری» از درهای بالاخانه [ و می گویند : ] «درود بر شما ! » تا آخر آیه.

و نیز این سخن خدای عز و جل است که : «و چون بِدان جا بنگری ، [ سرزمینی از ] نعمت و پادشاهیِ بزرگ می بینی» . مقصود ، ولیّ خدا و احترام و نعمت و پادشاهیِ بزرگ و شکوهمندی است که او از آن برخوردار است . فرشتگانِ فرستاده خدای بزرگ ، از او اجازه ورود می طلبند و تا اجازه ندهد ، بر او وارد نمی شوند . این است آن پادشاهیِ بزرگ و شکوهمند. .

. .

. .

۶۵۴۲.امام علی علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :إِنَّ أَدنَی أَهلِ الجَنَّةِ مَنزِلَةً الَّذِی یَرکَبُ فِی أَلفِ أَلفٍ مِن خَدَمَةٍ مِن الوِلدانِ المُخَلَّدِینَ ، عَلی خَیلٍ مِن یاقُوتٍ أَحمَرَ لَها أَجنِحَةٌ مِن ذَهَبٍ «وَ إِذَا رَأَیْتَ ثَمَّ رَأَیْتَ نَعِیمًا وَ مُلْکًا کَبِیرًا » . ⁽¹⁾۶۵۴۳.امام باقر علیه السلام :الدرّ المنثور عن عکرمة :دَخَلَ عُمَرُ بنُ الخَطَّابِ عَلی رَسُولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله وَهُوَ راقِدٌ عَلی حَصِیرٍ مِن جَرِیدٍ قَد أَثَّرَ فِی جَنبِهِ ، فَبَکی عُمَرُ ، فَقالَ : ما یُبکِیکَ؟ فَقالَ : ذَکَرتُ کِسرَی وَمُلکَهُ ، وقَیصَرَ ومُلکَهُ ، وَصاحِبَ الحَبَشَةِ وَمُلکَهُ ، وَأَنتَ رَسُولُ اللّهِ عَلی حَصِیرٍ مِن جَرِیدٍ .

فَقالَ : أَما تَرضَی أَنَّ لَهُم الدُّنیا وَلَنا الآخِرَةَ ؛ فَأَنزَلَ اللّهُ : «وَ إِذَا رَأَیْتَ ثَمَّ رَأَیْتَ نَعِیمًا وَ مُلْکًا کَبِیرًا » . ⁽²⁾۶۵۴۴.الإمام علیّ علیه السلام :المستدرک علی الصّحیحین عن أبی هریرة :جاءَ رَجُلٌ إِلی النَّبِیِ صلی الله علیه و آله فَقالَ : یا مُحَمَّدُ ، أَرَأَیتَ جَنَّةً عَرضُها السَّمواتُ وَالأَرضُ ، فَأَینَ النارُ؟ قالَ : أَرَأَیتَ اللَّیلَ الَّذِی قَد أَلبَسَ کُلَّ شَیءٍ فَأَینَ جُعِلَ النَّهارُ؟ قالَ: اَللّهُ أَعلَمُ ، قالَ : کَذلِکَ اللّهُ یَفعَلُ ما یَشاءُ . ⁽³⁾۶۵۴۵.الإمام علیّ علیه السلام :الإمام الباقر علیه السلام :قَدِمَ أُسقُفُ نَجرانَ عَلی عُمَرَ بنِ الخَطَّابِ ، فَقالَ : یا أَمِیرَ المُؤمِنِینَ ، إِنَّ أَرضَنا بارِدَةٌ سَدِیدَةُ ⁽⁴⁾المَؤُونَةِ لا تَحمِلُ الجیشَ ، وَأَنا ضامِنٌ لِخَراجِ أَرضِی أَحمِلُهُ إِلَیکَ فِی کُلِّ عامٍ کَمَلاً ، فَکانَ یقدمُ هُو بِالمالِ بِنَفسِهِ ، وَمَعَهُ أَعوانٌ لَهُ حَتَّی یُوفِیَهُ بَیتَ المالِ ، وَیَکتُبَ لَه عُمَرُ البَراءَةَ .

قالَ : فَقَدِمَ الأُسقُفُ ذاتَ عامٍ ، وَکانَ شَیخا جَمِیلاً فَدَعاهُ عُمَرُ إِلی اللّهِ ، وَإِلی دِینِ رَسُولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله ، وَأَنشَأَ یَذکُرُ فَضلَ الإِسلامِ وَما یَصِیرُ إِلَیهِ المُسلِمُونَ مِن النَّعِیمِ وَالکَرامَةِ .

فَقالَ لَهُ الاُسقُفُ : یا عُمَرُ ، أَنتُم تَقرَؤُونَ فِی کِتابِکُم أَنَّ للّهِِ جَنَّةً عَرضُها کَعَرضِ السَّماءِ وَالأَرضِ ، فَأَینَ تَکُونُ النارُ؟ قالَ : فَسَکَتَ عُمَرُ ، وَنَکّسَ رَأسَهُ ، فَقالَ أَمِیرُ المُؤمِنِینَ علیه السلام ، وَکانَ حاضِرا : أَجِب هَذا النَّصرانِیَّ ، فَقالَ لَهُ عُمَرُ : بَل أَجِبهُ أَنتَ .

فَقالَ علیه السلام لَه : یا أُسقُفَ نَجرانَ أَنا أُجِیبُکَ ، أَرَأَیتَ إِذا جاءَ النَّهارُ أَینَ یَکُونُ اللَّیلُ ، وَإِذا جاءَ اللَّیلُ أَینَ یَکُونُ النَّهارُ؟

فَقالَ الاُسقُفُ : ما کُنتُ أَرَی أَنَّ أَحدا یُجِیبُنِی عَن هَذِهِ المَسأَلَةِ . ⁽⁵⁾.

۶۵۴۶.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :دونْ پایه ترین فرد اهل بهشت ، هنگامی که می رود ، بر اسبی از یاقوت سرخ که بال هایی از طلا دارد ، می نشیند و هزار هزار خدمتکار ، از پسرکان جاویدان ، او را همراهی می کنند «و چون بِدان جا بنگری ، [ سرزمینی از ]نعمت و پادشاهیِ بزرگ می بینی» .۶۵۴۷.الإمام الرضا علیه السلام :الدُرّ المنثورـ به نقل از عِکرِمه ـ: عمر بن خطّاب ، بر پیامبر خدا صلی الله علیه و آله وارد شد . دید که ایشان ، بر بوریایی از برگ درخت خرما ، آرمیده و بوریا بر پهلوی ایشان ، رد انداخته است . عمر ، گریه اش گرفت . پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود : «چرا گریه می کنی؟» .

عمر گفت : به یاد کسرا و قیصر و پادشاه حبشه و سلطنت آنها افتادم ، در حالی که تو ، پیامبر خدا هستی و بر بوریایی از برگ درخت خرما ، آرمیده ای !

فرمود : «آیا نمی پسندی که برای ایشان ، دنیا باشد و برای ما ، آخرت ؟».

پس خداوند ، این آیه را فرو فرستاد : «و چون بِدان جا بنگری ، [ سرزمینی از ]نعمت و پادشاهیِ بزرگ می بینی» .۶۵۴۸.الإمام علیّ علیه السلام :المستدرک علی الصحیحینـ به نقل از ابو هُرَیره ـ: مردی نزد پیامبر صلی الله علیه و آله آمد و گفت : ای محمّد! اگر بهشت ، پهنایش آسمان ها و زمین است ، پس دوزخ کجاست؟

فرمود : «وقتی شب ، همه جا را فرو می پوشانَد ، روز در کجا قرار داده می شود؟ » .

مرد گفت : خداوند ، داناتر است .

فرمود : «این چنین ، خداوند ، آنچه را بخواهد ، انجام می دهد» .۶۵۴۹.عنه علیه السلام :امام باقر علیه السلام :اُسقف نجران ، به نزد عمر بن خطّاب آمد و گفت : ای امیر مؤمنان ! سرزمین ما ، سردسیر و پُر رنج و مشقّت است و سپاهیان ، در آن جا تاب نمی آورند و من ، خود ، خراجِ سرزمینم را ضمانت می کنم و هر ساله ، آن را به طور کامل ، برایت می آورم .

[از آن پس ،] او خود ، شخصا به همراه یارانش خراج را می آورد و تحویل بیت المال می داد و عمر ، به او رسید می داد.

یک سال اسقف ـ که پیرمردی زیبا بود ـ ، آمد . عمر ، او را به خدا و دین پیامبر خدا صلی الله علیه و آله فرا خواند و از امتیازهای اسلام و نعمت و کرامتی که [ در آخرت ] در انتظار مسلمانان است ، برایش گفت.

اسقف به او گفت : ای عمر ! شما در کتابتان می خوانید که خداوند ، بهشتی دارد که پهنایش ، همچون پهنای آسمان و زمین است . پس دوزخ ، کجا جای دارد؟

عمر ، خاموش مانْد و سرش را پایین انداخت . امیر مؤمنان [ علی ] علیه السلام که در آن جا حاضر بود ، فرمود : «پاسخ این نصرانی را بده» .

عمر گفت : تو ، پاسخ او را بده.

امیر مؤمنان علیه السلام به او فرمود : «ای اسقف نجران ! من پاسخت را می دهم . به من بگو که هر گاه روز در می آید ، شب کجاست ؟ و چون شب می شود ، روز کجاست؟» .

اسقف گفت : فکر نمی کردم که کسی پاسخ این سؤال مرا بدهد. .

۶۵۵۰.الإمام علیّ علیه السلام :المناقب لابن شهر آشوب عن السدی :کُنتُ عِندَ عُمَرَ بنِ الخَطّابِ إِذ أَقبَلَ کَعبُ بنُ الأَشرَفِ وَمالِکُ بنُ الصَّیفِیِّ وَحَیُّ بنُ أَخطَبَ ، فَقالُوا : إِنَّ فِی کِتابِکُم : «وَجَنَّةٍ عَرْضُهَا السَّمَـوَ تُ وَالْأَرْضُ» إِذا کانَ سَعَةُ جَنَّةٍ واحِدَةٍ کَسَبعِ سَماواتٍ وَسَبعِ أَرَضِینَ ، فَالجِنانُ کُلُّها یَومَ القِیامَةِ أَینَ تَکُونُ؟ فَقالَ عُمَرُ : لا أَعلَمُ .

فَبَینَماهُم فِی ذلِکَ إِذ دَخَلَ عَلِیٌ علیه السلام ، فَقالَ : فِی أَیِ شَیءٍ أَنتُم؟ فَالتَفَتَ الیَهُودِیُّ وَذَکَرَ المَسأَلَةَ ، فَقالَ علیه السلام لَهُم : خَبِّرُونِی أَنَّ النَّهارَ إِذا أَقبَلَ اللَّیلُ أَینَ یَکُونُ، وَاللَّیلَ إِذا أَقبَلَ النَّهارُ أَینَ یَکُونُ؟

فَقالَ لَهُ : فِی عِلمِ اللّهِ یَکُونُ ، قالَ عَلِیٌ علیه السلام : کَذلِکَ الجِنانُ تَکُونُ فِی عِلمِ اللّهِ ، فَجاءَ عَلِیٌ علیه السلام إِلَی النَّبِیِ صلی الله علیه و آله وَأَخبَرَهُ بِذلِکَ ، فَنَزَلَ : «فَسْئَلُواْ أَهْلَ الذِّکْرِ إِن کُنتُمْ لَا تَعْلَمُونَ » ⁽¹⁾. ⁽²⁾.

۶۵۵۱.عنه علیه السلام :المناقب ، ابن شهرآشوبـ به نقل از سُدّی ـ: نزد عمر بن خطّاب بودم که کعب بن اشرف و مالک بن صَیفی و حیّ بن اَخطب آمدند و گفتند : در کتاب شما آمده است : «و بهشتی که پهنای آن ، آسمان ها و زمین است» . اگر گستره یک بهشت ، به اندازه هفت آسمان و هفت زمین است ، پس تمام بهشت ها ، در روز رستاخیز ، کجایند؟

عمر گفت : نمی دانم.

در این هنگام ، علی علیه السلام وارد شد . فرمود : «شما در باره چه ، سخن می گویید؟ » .

مرد یهودی ، رو به امام علیه السلام کرد و سؤال را پرسید . ایشان فرمود : «به من بگویید که چون روز در می آید ، شب کجاست؟ و شب که می آید ، روز کجاست؟» .

مرد یهودی گفت : این ، در علم خداست .

علی علیه السلام فرمود : «بهشت ها نیز در علم خدایند» .

سپس علی علیه السلام نزد پیامبر صلی الله علیه و آله آمد و موضوع را به ایشان گفت . در این هنگام ، این آیه نازل شد : «پس اگر نمی دانید ، از اهل ذکر بپرسید» . .

۶۵۴۴.امام علی علیه السلام :الإمام علیّ علیه السلام :إِن کُنتُم راغِبِینَ لا مَحالَةَ ، فَارغَبُوا فِی جَنَّةٍ عَرضُها السَّماواتُ والأَرضُ . ⁽¹⁾۶۵۴۵.امام علی علیه السلام :تفسیر العیّاشی عن الإمام الصادق علیه السلامـ فِی قَولِ اللّهِ عز و جل : «وَسَارِعُواْ إِلَی مَغْفِرَةٍ مِّن رَّبِّکُمْ وَجَنَّةٍ عَرْضُهَا السَّمَـوَ تُ وَالْأَرْضُ» ⁽²⁾ـ: إِذا وَضَعُوها کَذا ـ وَبَسَطَ یَدَیهِ إِحداهُما مَعَ الاُخرَی ـ . ⁽³⁾۶۵۴۶.امام علی علیه السلام :معانی الأخبار عن عبّاس بن یزید :قُلتُ لِأَبِی عَبدِ اللّهِ علیه السلام ـ وَکُنتُ جالِسا عِندَهُ ذاتَ یَومٍ ـ : أَخبِرنِی عَن قَولِ اللّهِ عز و جل : «وَ إِذَا رَأَیْتَ ثَمَّ رَأَیْتَ نَعِیمًا وَ مُلْکًا کَبِیرًا » ما هَذا المُلکُ الَّذِی کَبَّرَهُ اللّهُ حَتّی سَمّاهُ کَبِیرا؟

قالَ : فَقالَ لِی : إِذا أَدخَلَ اللّهُ أَهلَ الجَنَّةِ الجَنَّةَ أَرسَلَ رَسُولاً إِلی وَلِیٍ مِن أَولِیائِهِ فَیَجِدُ الحَجَبَةَ عَلی بابِهِ ، فَیَقُولُ لَه : قِف حَتَّی نَستَأذِنَ لَکَ ، فَما یَصِلُ إِلَیهِ رَسُولُ رَبِّهِ إِلّا بِإِذنٍ ، فَهُوَ قَولُهُ عز و جل : «وَ إِذَا رَأَیْتَ ثَمَّ رَأَیْتَ نَعِیمًا وَ مُلْکًا کَبِیرًا » ⁽⁴⁾. ⁽⁵⁾.

۶۵۴۷.امام رضا علیه السلام :امام علی علیه السلام :اگر آرزومند هستید ، که حتما هستید ، بهشتی را آرزو کنید که پهنه آن ، آسمان ها و زمین است.۶۵۴۸.امام علی علیه السلام :تفسیر العیّاشیـ در باره این سخن خدای عز و جل : «و بشتابید به سوی آمرزشی از جانب پروردگارتان و بهشتی که پهنه آن ، آسمان ها و زمین است» ـ: امام صادق علیه السلام فرمود : «آن گاه که آنها را این گونه قرار دهند» و دو دستش را با هم ، پهن کرد .۶۵۴۹.امام علی علیه السلام :معانی الأخبارـ به نقل از عبّاس بن یزید ـ: یک روز که نزد امام صادق علیه السلام نشسته بودم، به ایشان گفتم : مرا به این سخن خدای عز و جل آگاه کن که : «و چون بِدان جا بنگری ، [ سرزمینی از ] نعمت و پادشاهیِ بزرگ می بینی» . این پادشاهی ای که خداوند ، آن را وسیع قرار داده ، چندان که آن را بزرگ نامیده است ، چیست؟

امام علیه السلام به من فرمود : «آن گاه که خداوند ، بهشتیان را به بهشت در می آورد ، فرستاده ای به سوی دوستی از دوستانش می فرستد و او بر درگاهش دربانانی می بیند . به او می گویند : بمان ، تا برایت ، اجازه بگیریم . بدین سان ، فرستاده پروردگارش [ هم ] جز با اجازه وی به حضورش نمی رسد . این است سخن او عز و جلکه : «و چون بِدان جا بنگری ، نعمت و پادشاهیِ بزرگ می بینی» . .

۴ / ۲أَرضُ الجَنَّةِ۶۵۵۲.عنه علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :أَرْضُ الْجنَّةِ بَیْضَاءُ ، عَرْصَتُهَا صُخُورُ الْکَافُورِ، وَقَدْ أَحَاطَ بِهِ المِسْکُ مِثْلَ کُسْبَانِ الرَّمْلِ أَنْهَارٌ مُطَّرِدَةٌ، فَیَجْتَمِعُ فیِهَا أَهْلُ الْجَنَّةِ أَدْنَاهُمْ وَآخِرُهُمْ فَیَتَعارَفُونَ، فَیَبْعَثُ اللّهُ رِیحَ الرّحمَةِ فَتَهِیجُ عَلَیْهِمْ رِیحُ المِسْکِ، فَیَرْجِعُ الرَّجُلُ إِلَی زَوْجَتِهِ وَقَدِ ازْدَادَ حُسْنا وَطِیبا، فَتَقُولُ لَهُ : لَقَدْ خَرَجْتَ مِنْ عِنْدی وَأَنَا بِکَ مُعْجِبَةٌ وَأَنَا بِکَ الآنَ أَشَدُّ إعْجَابا. ⁽¹⁾۶۵۵۳.الإمام الباقر علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :إِنَّ فِی الجَنَّةِ لَمَراغا ⁽²⁾مِن مِسکٍ ، مِثلَ مَراغِ دَوابِّکُم فِی الدُّنیا . ⁽³⁾۶۵۵۲.امام علی علیه السلام :صحیح مسلم عن أبی سعید :إِنَّ ابنَ صَیّادٍ سَأَلَ النَّبِیَ صلی الله علیه و آله عَن تُربَةِ الجَنَّةِ؟ فَقالَ : دَرمَکَةٌ ⁽⁴⁾بَیضاءُ ، مِسکٌ خالِصٌ . ⁽⁵⁾۶۵۵۳.امام باقر علیه السلام :الإمام الباقر علیه السلام :أَرضُ الجَنَّةِ رُخامُها ⁽⁶⁾فِضَّةٌ ، وَتُرابُها الوَرسُ ⁽⁷⁾وَالزَّعفَرانُ ، وکَنسُها المِسکُ ، ورَضراضُها ⁽⁸⁾الدُّرُّ وَالیاقُوتُ . ⁽⁹⁾.

۴ / ۲ زمین بهشت

۴ / ۲زمین بهشت۶۵۵۶.الإمام الصادق علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :زمین بهشت ، سفید است و عرصه اش ، صخره های کافور . مُشک ، به سان تپّه های شن ، آن را در میان گرفته است و جویبارهای بسیار در آن ، روان اند . بهشتیان ، از دور و نزدیک ، در آن جا گِرد هم می آیند و با یکدیگر ، آشنا می شوند . سپس خداوند ، بادِ رحمت را می وزاند و بوی مُشک ، در آنان می پیچد .

آن گاه ، مرد در حالی که بسی زیباتر و خوش بوتر گشته است ، به نزد همسر خویش باز می گردد و همسرش به او می گوید : از نزد من که رفتی ، برایم خواستنی بودی و اکنون ، بسی خواستنی تر شده ای.۶۵۵۷.الإمام الحسین علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :در بهشت ، بستری از مُشک وجود دارد ، همانند غلْتگاه سُتوران شما در دنیا.۶۵۵۸.الإمام الصادق علیه السلام :صحیح مسلمـ به نقل از ابو سعید ـ: ابن صیّاد ، از پیامبر صلی الله علیه و آله در باره خاک بهشت پرسید . ایشان فرمود : «خاکی نرم و سفید و مُشکی ناب است» .۶۵۵۴.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :امام باقر علیه السلام :زمین بهشت ، سنگ های مرمرش ، نقره است و خاکش ، وَرس (اسپَرَک) و زعفران است و خاکروبه اش ، مُشک است و سنگ ریزه هایش ، دُر و یاقوت اند .

.

۴ / ۳بنایةُ الجَنَّةِ۶۵۵۷.امام حسین علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :إِنَّ اللّهَ عز و جل أَحَاطَ حَائِطَ الجَنَّةِ لَبِنَةً مِنْ ذَهَبٍ وَلَبِنَةً مِنْ فِضَّةٍ، ثُمَّ شَقَّقَ فِیهَا الأَنْهَارَ، وَغَرَسَ فِیهَا الأَشْجَارَ ، فَلَمَّا نَظَرَ المَلائِکَةُ إِلَی حُسْنِهَا وزَهرِها قَالَتْ : طُوبَاکِ فی مَنَازِلِ المُلوکِ . ⁽¹⁾۶۵۵۸.امام صادق علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :إِنَّ حائِطَ الجَنَّةِ لَبِنَةٌ مِن ذَهَبٍ وَلَبِنَةٌ مِن فِضَّةٍ ، وَقاعُ الجَنَّةِ ذَهَبٌ ، وَرُضاضُها ⁽²⁾اللُّؤلُّؤُ ، وَطِینُها مِسکٌ ، وَتُرابُها الزَّعفَرانُ ، وَخلالُ ذَلِکَ سِدرٌ مَخضُودٌ ، وَطَلحٌ مَنضُودٌ ، وَظِلٌّ مَمدُودٌ ، وَماءٌ مَسکُوبٌ . ⁽³⁾۶۵۵۹.الإمام الباقر علیه السلام :الإمام علیّ علیه السلامـ لِلأَحنَفِ بنِ قَیسٍ ـ: لَعَلَّکَ یا أَحنَفُ شَغَلَکَ نَظَرُکَ فِی وَجهِ واحِدَةٍ ⁽⁴⁾، تُبدِی الأَسقامَ بِغاضِرَةِ وَجهِها ، وَدارٍ قَد أُشغِلتَ بِنَقشِ رَواقِها ⁽⁵⁾، وَسُتُورٍ قَد عَلَّقتَها، وَالرِّیحُ وَالآجامُ مُوَکَّلَةٌ بِثَمَرِها، وَلَیسَت دارُکَ هَذِهِ دارَ البَقاءِ ، فَأَحمَتکَ الدّارُ ⁽⁶⁾الَّتِی خَلَقَها اللّهُ سُبحانَهُ مِن لُؤلُؤَةٍ بَیضَاءَ ، فَشَقَّقَ فِیها أَنهارَها، وَغَرَسَ فِیها أَشجارَها، وَأَظلَلَ عَلَیها بِالنَّضجِ مِن أَثمارِها، وَکَبَسَها بِالعَواتِقِ ⁽⁷⁾مِن حُورِها، ثُمَّ أَسکَنَها أَولِیاءَهُ وَأَهلَ طاعَتِهِ .

فَلَو رَأَیتَهُم یا أَحنَفُ وَقَد قَدِمُوا عَلی زِیاداتِ رَبِّهِم سُبحانَهُ ، فَإِذا ضَرَبَت جَنائِبُهُم صَوَّتَت رَواحِلُهُم بِأَصواتٍ لَم یَسمَعِ السَّامِعُونَ بِأَحسَنَ مِنها، وَأَظَلَّتهُم غَمامَةٌ فَأَمطَرَت عَلَیهِمُ المِسکَ وَالرّادِنَ ⁽⁸⁾، وَصَهَلَت خُیُولُها بَینَ أَغراسِ تِلکَ الجِنانِ ، وَتَخَلَّلَت بِهِم نُوقُهُم بَینَ کُثُبِ الزَّعفَرانِ ، وَیَتَطامَنُ تَحتَ أَقدامِهِمُ اللُّؤلُؤُ وَالمَرجانُ ، وَاستَقبَلَتهُم قَهارِمَتُها ⁽⁹⁾بِمَنابِرِ الرَّیحانِ ، وَهاجَت لَهُم رِیحٌ مِن قِبَلِ العَرشِ فَنَثَرَت عَلَیهِم الیاسَمِینَ والأُقحُوانَ ، وَذَهَبُوا إِلَی بابِها فَیَفتَحُ لَهُمُ البابَ «رِضوانُ»، ثُمَّ یَسجُدُونَ للّهِِ فِی فِناءِ الجِنانِ .

فَقالَ لَهُمُ الجَبَّارُ : اِرفَعُوا رُؤُوسَکم، فَإِنِّی قَد رَفَعتُ عَنکُم مَؤُونَةَ العِبادَةِ ، وَأَسکَنتُکُم جَنَّةَ الرِّضوانِ . ⁽¹⁰⁾.

۴ / ۳ ساختمان بهشت

۴ / ۳ساختمان بهشت۶۵۶۲.الإمام علیّ علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خدای عز و جل ، دیوار بهشت را با خشتی از طلا و خشتی از نقره ساخت . سپس جویبارهایی را از دل آن ، درآورد و درختکاری کرد . چون فرشتگان ، زیبایی و خرّمیِ آن را دیدند ، گفتند : خوشا به حالت در میان منزلگاه های پادشاهان !۶۵۶۳.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :دیوار بهشت ، یک خشتش از طلاست و خشت دیگرش از نقره . دشت بهشت ، طلاست و خُرده سنگ هایش ، مروارید است و گِل آن ، مُشک و خاکش ، زعفران است و در آن ، درختان کُنار بی خار است و نیز درخت های موز با میوه های خوشه خوشه بر هم چیده ، و سایه ای گسترده و پایدار ، و آبی ریزان.۶۵۶۴.عنه علیه السلام :امام علی علیه السلامـ به اَحنَف بن قیس ـ: ای اَحنَف ! شاید نگاهت به روی یکی ( دنیا ) ـ که با وجود خرّمی چهره اش ، بیماری ها را پدیدار می سازد ـ و سرایی که نقش و نگار ایوانش و پرده هایی که آویخته ای و باد و آفتاب ، بر میوه آن گماشته شده اند ، مشغولت کرده اند ، تو را سرگرم ساخته است ، در حالی که این سرای تو ، سرای ماندن نیست و تو را از سرایی باز داشته است که خداوند سبحان ، آن را از مروارید سپید آفرید و جویبارها در آن ، روان ساخت و درخت ها در آن کاشت و با میوه های رسیده اش ، بر آن سایه افکند و از دخترکان سیه چشم نورسیده ، آکنده اش داشت و سپس دوستان خود و اهل طاعتش را در آن ، جای داد.

پس ، اگر آنها را ببینی ـ ای احنف ـ ، بر دهِش های فزاینده پروردگار پاکشان وارد گشته اند و اسبانشان می تازند و شترهایشان ، آوازهایی سر می دهند که شنوندگان ، زیباتر از آن را نشنیده اند ، و ابری بر آنان سایه افکنده که مُشک و زعفران ، بر ایشان می بارد ، و اسب هایشان میان درختان آن بهشت ها ، شیهه می کِشند ، و شترهایشان در میان پشته های زعفران ، آنان را سِیر می دهند ، و بر روی مروارید و مرجان ، قدم بر می دارند ، و پیشکاران ( / خدمتکاران ) بهشت ، با منبرهایی از گل های خوش بو به استقبالشان می آیند ، و از سوی عرش ، بادی بر ایشان می وزد و بر سر و روی آنان ، یاسمن و گل بابونه می افشانَد ، و چون به درِ بهشت می رسند ، رضوان ⁽¹⁾در را برایشان می گشاید . آن گاه ، در آستان باغ های بهشت برای خداوند ، به سجده می افتند.

[ خدای ] جبّار ، خطاب به ایشان می فرماید : «سرهایتان را بردارید ؛ چرا که [ امروز ، ] رنج و زحمتِ عبادت را از شما برداشتم و در بهشت رضوان ، سُکنایتان دادم ».

.

۴ / ۴أَبوابُ الجَنَّةِالکتاب«جَنَّـتِ عَدْنٍ مُّفَتَّحَةً لَّهُمُ الْأَبْوَ بُ ». ⁽¹⁾

«وَ سِیقَ الَّذِینَ اتَّقَوْاْ رَبَّهُمْ إِلَی الْجَنَّةِ زُمَرًا حَتَّی إِذَا جَاءُوهَا وَ فُتِحَتْ أَبْوَ بُهَا وَ قَالَ لَهُمْ خَزَنَتُهَا سَلَـمٌ عَلَیْکُمْ طِبْتُمْ فَادْخُلُوهَا خَــلِدِینَ ». ⁽²⁾

.

۴ / ۴ درهای بهشت

۴ / ۴درهای بهشتقرآن«بهشت های جاویدان که درهای آنها ، برایشان گشوده است».

«و کسانی که از پروردگارشان پروا داشتند ، گروه گروه ، به سوی بهشت ، سوق داده می شوند تا بِدان رسند و درهای آن ، گشوده گردد و نگهبانان آن به ایشان گویند : درود بر شما ! خوش آمدید ! در آن ، در آیید [ و ] جاودانه [ بمانید ] » .

.

الحدیث۶۵۶۵.امام علی علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :لِلجَنَّةِ ثَمانِیةُ أَبوابٍ . ⁽¹⁾۶۵۶۶.امام باقر علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :إِنَّ لَها [الجَنَّةِ] ثَمانِیَةَ أَبوابٍ ، وَلِجَهَنَّمَ سَبعَةَ أَبوابٍ ، وَبَعضُها أَفضَلُ مِن بَعضٍ . ⁽²⁾۶۵۶۷.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عنه صلی الله علیه و آله :إِنَّ الجَنَّةَ لَها ثَمانِیَةُ أَبوابٍ ، ما مِنهُنَّ بابانِ إِلَا وَبَینَهُما مَسِیرَةُ الراکِبِ سَبعِینَ عاما. ⁽³⁾۶۵۶۸.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عنه صلی الله علیه و آله :ما بَینَ مِصراعَینِ ⁽⁴⁾مِن مَصارِیعِ الجَنَّةِ مَسِیرَةُ أَربَعِینَ عاما. ⁽⁵⁾۶۵۶۹.امام باقر علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :بابُ اُمَّتِی الَّذِی یَدخُلُونَ مِنهُ الجَنَّةَ عَرضُهُ مَسِیرَةُ الراکِبِ الجَوادِ ثلاثا، ثُمَّ إِنَّهُم لَیُضغَطُونَ عَلَیهِ حَتّی تَکادُ مَناکِبُهُم تَزُولُ . ⁽⁶⁾.

حدیث۶۵۷۱.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بهشت ، هشت در دارد.۶۵۷۲.رسول اللّه صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بهشت ، هشت در دارد و دوزخ ، هفت در . برخی از این درها[ ی بهشت ] بر برخی دیگر ، برتری دارند.۶۵۷۰.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بهشت ، هشت در دارد و فاصله هر در تا در دیگر ، هفتاد سال راه است که سواره می پیماید.۶۵۷۱.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :فاصله میان دو لنگه یک در از درهای بهشت ، چهل سال راه است.۶۵۷۲.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :دری که امّت من از آن وارد بهشت می شوند ، پهنایش به مسافت سه [ روز یا سال ] راهی است که شخص سوار بر اسبِ تیزتک بپیماید . سپس بر آن در ، چنان فشار داده می شوند که چیزی نمانده شانه هایشان کَنده شود. .

۶۵۷۳.عنه صلی الله علیه و آله :عنه صلی الله علیه و آله :مَن أَنفَقَ زَوجَینِ فِی سَبِیلِ اللّهِ نُودِیَ مِن أَبوابِ الجَنَّةِ : یا عَبدَ اللّهِ هذا خَیرٌ، فَمَن کَانَ مِن أَهلِ الصَّلاةِ دُعِیَ مِن بابِ الصَّلاةِ ، وَمَن کانَ مِن أَهلِ الجِهادِ دُعِیَ مِن بابِ الجِهادِ ، وَمَن کانَ مِن أَهلِ الصِّیامِ دُعِیَ مِن بابِ الرَّیّانِ ، وَمَن کانَ مِن أَهلِ الصَّدَقَةِ دُعِیَ مِن بابِ الصَّدَقَةِ . ⁽¹⁾۶۵۷۴.عنه صلی الله علیه و آله :عنه صلی الله علیه و آله :لِلجَنَّةِ بابٌ یُقالُ لَها : الرَّیّانُ، لا یُفتَحُ ذَلِکَ إِلی یَومِ القِیامَةِ ، ثُمَّ یُفتَحُ لِلصّائِمِینَ وَالصّائِماتِ مِن اُمَّةِ مُحَمَّدٍ صلی الله علیه و آله ، ثُمَّ یُنادِی رِضوانُ خازِنُ الجَنَّةِ : یا اُمَّةَ مُحَمَّدٍ ، هَلُمُّوا إِلی الرَّیّانِ . فَتَدخُلُ اُمَّتِی فِی ذَلِکَ البابِ إِلی الجَنَّةِ . ⁽²⁾۶۵۷۵.الإمام الصادق علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :لِلصّائِمِینَ بابٌ فِی الجَنَّةِ یُقالُ لَهُ : الرَّیّانُ، لا یَدخُلُ مِنهُ أَحَدٌ غَیرُهُم، فَإِذا دَخَلَ آخِرُهُم أُغلِقَ، فَمَن دَخَلَ مِنهُ شَرِبَ، وَمَن شَرِبَ لَم یَظْمَأ أَبَدا. ⁽³⁾۶۵۷۶.رسول اللّه صلی الله علیه و آله :عنه صلی الله علیه و آله :لِکُلِّ أَهلِ عَمَلٍ بابٌ مِن أَبوابِ الجَنَّةِ یُدعَونَ بِذَلِکَ العَمَلِ ، وَلِأَهلِ الصِّیامِ بابٌ یُدعَونَ مِنهُ یُقالُ لَهُ : الرَّیّانُ. ⁽⁴⁾۶۵۷۷.رسول اللّه صلی الله علیه و آله :عنه صلی الله علیه و آله :إِنَّ أَبوابَ الجَنَّةِ تَحتَ ظِلالِ السُّیُوفِ . ⁽⁵⁾۶۵۷۳.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عنه صلی الله علیه و آله :لِلجَنَّةِ بابٌ یُقالُ لَهُ: بابُ المُجاهِدِینَ ، یَمضُونَ إِلَیهِ، فَإِذا هُوَ مَفتُوحٌ وَهُم مُتَقَلِّدُونَ بِسُیُوفِهِم، وَالجَمعُ فِی المَوقِفِ، وَالمَلائِکَةُ تُرَحِّبُ بِهِم. ⁽⁶⁾.

۶۵۷۴.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هر کس یک جفت ⁽¹⁾در راه خدا انفاق کند ، از [ همه ] درهای بهشت به او ندا داده می شود که : «ای بنده خدا ! این در ، خوب است !»، در حالی که کسی که اهل نماز باشد ، از درِ نماز ، فرا خوانده می شود ، کسی که اهل جهاد باشد ، از درِ جهاد ، فرا خوانده می شود ، کسی که اهل روزه باشد ، از درِ سیراب ، فرا خوانده می شود ، و کسی که اهل صدقه باشد ، از درِ صدقه فرا خوانده می شود.۶۵۷۵.امام صادق علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بهشت ، دری دارد که به آن ، «سیراب» گفته می شود . این در ، تا روز قیامت ، باز نمی شود . سپس [ در آن روز ] به روی مردان و زنان امّت محمّد که اهل روزه داری بوده اند ، گشوده می گردد و رضوان ، نگهبان بهشت ، بانگ می زند : «ای امّت محمّد ! به سوی سیراب آیید» و امّت من ، از آن در ، داخل بهشت می شوند.۶۵۷۶.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :در بهشت ، دری ویژه روزه داران است که به آن ، سیراب می گویند . از این در ، کسی جز آنها وارد نمی شود و آخرین نفرشان که وارد شد ، آن در ، بسته می شود . پس ، هر که از آن در بیاید ، می آشامد و هر که بیاشامید ، دیگر هرگز تشنه نمی شود .۶۵۷۷.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :برای اهل هر عملی ، دری ویژه در بهشت هست که با آن عمل ، خوانده می شوند . برای اهل روزه ، دری است که از آن در ، [ به داخل بهشت ] فرا خوانده می شوند و به آن ، «سیراب» گفته می شود.۶۵۷۸.المُوطّأ عن عطاء بن یسار :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :درهای بهشت ، زیر سایه های شمشیرهایند .۶۵۷۹.عیسی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بهشت ، دری دارد که به آن ، «درِ مجاهدان» می گویند . مجاهدان به جانب آن در ، روانه می شوند . ناگهان در باز می گردد و مجاهدان ، در حالی که شمشیرهایشان را حمایل کرده اند و جمعیت [ هنوز ] در توقّفگاه است ، وارد می شوند و فرشتگان به آنان خوشامد می گویند. .

۶۵۷۸.الموطّأ ( ـ به نقل از عطاء بن یسار ـ ) عنه صلی الله علیه و آله :جاهِدُوا فِی سَبِیلِ اللّهِ ، فَإِنَّ الجِهادَ فِی سَبیلِ اللّهِ تَبارَکَ وَتَعالی بابٌ مِن أَبوابِ الجَنَّةِ، یُنجِی اللّهُ تَبارَکَ وَتَعالَی بِهِ مِن الهَمِّ وَالغَمِّ. ⁽¹⁾۶۵۷۹.عیسی علیه السلام :الإمام علیّ علیه السلام :إِنَّ الجِهادَ بابٌ مِن أَبوابِ الجَنَّةِ ، فَتَحَهُ اللّهُ لِخاصَّةِ أَولِیائِهِ. ⁽²⁾۶۵۸۰.الإمام علیّ علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :لَمّا عُرِجَ بِی إِلَی السَّماءِ رَأَیتُ عَلی بابِ الجَنَّةِ مَکتُوبا : لا إِله إِلَا اللّهُ ، مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللّهِ ، عَلِیٌ حَبِیبُ اللّهِ ، اَلحَسَنُ وَالحُسَینُ صَفوَةُ اللّهِ ، فاطِمَةُ أَمَةُ اللّهِ ، عَلی باغِضِهِم لَعنَةُ اللّهِ . ⁽³⁾۶۵۸۱.الإمام الباقر علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :مَکتُوبٌ عَلی بابِ الجَنَّةِ : لا إِله إِلَا اللّهُ ، مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللّهِ ، عَلِیٌ أَخُو رَسُولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله ، قَبلَ أَن یَخلُقَ اللّهُ السَّماواتِ وَالأَرضَ بِأَلفَی عامٍ . ⁽⁴⁾۶۵۸۲.الإمام الکاظم علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :آتِی بابَ الجَنَّةِ یَومَ القِیامَةِ فَأَستَفتِحُ ، فَیَقُولُ الخازِنُ : مَن أَنتَ؟ فَأَقُولُ :

مُحَمَّدٌ . فَیَقُولُ : بِکَ اُمِرتُ ، لا أَفتَحُ لِأَحَدٍ قَبلَکَ . ⁽⁵⁾.

۶۵۸۰.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :در راه خدا جهاد کنید ؛ چرا که جهاد در راه خدای بزرگ و والا ، دری از درهای بهشت است و خداوند بزرگ و والا ، به سبب آن از اندوه و غم ، رهایی می بخشد .۶۵۸۱.امام باقر علیه السلام :امام علی علیه السلام :جهاد ، دری از درهای بهشت است که خداوند ، آن را برای دوستان ویژه اش گشوده است.۶۵۸۲.امام کاظم علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :زمانی که به معراج برده شدم ، بر درِ بهشت دیدم که نوشته است : معبودی جز خدا نیست . محمّد ، فرستاده خداست . علی ، محبوب خداست . حسن و حسین ، برگزیده خدایند . فاطمه کنیز خداست . لعنت خدا بر دشمنان آنها !» .۶۵۸۳.الإمام علیّ علیه السلام ( ـ فی بَیانِ ثَمَراتِ العِلمِ ـ ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :دو هزار سال پیش از آن که خدا آسمان ها و زمین را بیافریند ، بر درِ بهشت ، نوشته شده بود : معبودی جز خدای یکتا نیست . محمّد ، فرستاده خداست . علی ، برادرِ فرستاده خداست» .۶۵۸۴.رسول اللّه صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :در روز قیامت ، من بر درِ بهشت می روم و می گویم : «در را باز کنید» . نگهبان می گوید : تو کیستی؟ من می گویم : «محمّد» . پس ، نگهبان می گوید : فرمان دارم که برای تو بگشایم و پیش از تو ، [آن را] برای هیچ کس باز نمی کنم. .

۶۵۸۳.امام علی علیه السلام ( ـ در بیان فایده های دانش ـ ) عنه صلی الله علیه و آله :أَلا إِنَّما الحُسَینُ بابٌ مِن أَبوابِ الجَنَّةِ ، مَن عاداهُ حَرَّمَ اللّهُ عَلَیهِ رائِحَةَ الجَنَّةِ . ⁽¹⁾۶۵۸۴.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :الإمام الکاظم علیه السلام :إِنَّ عَلِیّا علیه السلام بابٌ مِن أَبوابِ الجَنَّةِ ، فَمَن دَخَلَ بابَهُ کانَ مُؤمِنا، وَمَن خَرَجَ مِن بابِهِ کانَ کافِرا، وَمَن لَم یَدخُل فِیهِ وَلَم یَخرُج مِنهُ کانَ فِی الطَّبَقَةِ الَّتِی للّهِِ فِیهِمُ المَشِیئَةُ . ⁽²⁾۶۵۸۵.الإمام علیّ علیه السلام :سنن الترمذی عن قیس بن سعد بن عبادة :مَرَّ بِیَ النَّبِیُ صلی الله علیه و آله وَقَد صَلَّیتُ ، فَضَرَبَنِی بِرِجلِهِ وَقالَ : أَلا أَدُلُّکَ عَلی بابٍ مِن أَبوابِ الجَنَّةِ؟ قلتُ : بَلَی! قالَ : لا حَولَ وَلا قُوَّةَ إِلَا بِاللّهِ . ⁽³⁾۶۵۸۶.رسول اللّه صلی الله علیه و آله :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :لِلجَنَّةِ ثَمانِیةُ أَبوابٍ ؛ سَبعَةٌ مُغلَقَةٌ ، وَبابٌ مَفتُوحٌ لِلتَّوبَةِ حَتَّی تَطلُعَ الشَّمسُ مِن نَحوِهِ . ⁽⁴⁾۶۵۸۷.الکافی عن علیّ بن سوید :عنه صلی الله علیه و آله :إِنَّ لِلجَنَّةِ بابا یُقالُ لَهُ : بابُ المَعرُوفِ ، لا یَدخُلُهُ إِلَا أَهلُ المَعرُوفِ . ⁽⁵⁾.

۶۵۸۸.الإمام علیّ علیه السلام ( ـ فی وَصفِ المُتَّقینَ ـ ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :آگاه باشید که حسین ، دری از درهای بهشت است . هر که با او دشمنی کند ، خداوند ، بوی بهشت را بر وی حرام می گرداند.۶۵۸۵.امام علی علیه السلام :امام کاظم علیه السلام :علی ، دری از درهای بهشت است . پس ، هر که از درِ او وارد شود ، مؤمن است و هر که از درِ او بیرون رود ، کافر است و هر که از آن ، نه وارد شود و نه بیرون رود ، در آن طبقه ای است که تصمیم در باره آنها ، با خداست.۶۵۸۶.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :سنن الترمذیـ به نقل از قیس بن سعد بن عباده ـ: من نمازم را خوانده بودم که پیامبر صلی الله علیه و آله بر من گذشت و با پایش به من زد و فرمود : «آیا تو را به دری از درهای بهشت ، راه نمایی نکنم؟»

گفتم : البتّه!

فرمود : «[ ذکرِ ] لا حَول و لا قوّة إلّا باللّه (هیچ اراده و قدرتی نیست ، مگر از جانب خداوند یکتا)» .۶۵۸۷.الکافی ( ـ به نقل از علی بن سوید ـ ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بهشت ، هشت در دارد : هفت در ، بسته است و یک در ⁽¹⁾برای توبه باز است ، تا آن گاه که خورشید از جانب آن طلوع کند [ و در این هنگام ، باب توبه بسته می شود ].۶۵۸۸.امام علی علیه السلام ( ـ در وصف پرهیزگاران ـ ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بهشت ، دری دارد که به آن «درِ نیکی» می گویند و تنها اهل نیکی کردن ، از آن [ به بهشت ] وارد می شوند . .

۶۵۸۹.رسول اللّه صلی الله علیه و آله :الإمام الصادق علیه السلام :إِنَّ لِلجَنَّةِ بابا یُقالُ لَهُ : المَعرُوفُ ، لا یَدخُلُهُ إِلّا مَن اصطَنَعَ المَعرُوفَ فِی الحَیاةِ الدُّنیا . ⁽¹⁾۶۵۹۰.الإمام علیّ علیه السلام ( ـ فی وَصفِ المُتَّقینَ ـ ) رسول اللّه صلی الله علیه و آله :إِنَّ الجَنَّةَ لَبِنَةٌ مِن ذَهَبٍ وَلَبِنَةٌ مِن فِضَّةٍ وَلَبِنَةٌ مِن یاقُوتٍ ، وَمِلاطُها المِسکُ الأَذفَرُ ، وَشُرَفُها الیاقُوتُ الأَحمَرُ وَالأَخضَرُ وَالأَصفَرُ ، وَأَبوابُها مُختَلِفَةٌ ؛ بابُ الرَّحمَةِ مِن یاقُوتَةٍ حَمراءَ ... .

أَمّا الصَّبرُ ، فَبابٌ صَغِیرٌ مِصراعٌ واحِدٌ مِن یاقُوتَةٍ حَمراءَ لا حَلَقَ لَهُ .

وَأَمّا بابُ الشُّکرِ ، فَإِنَّهُ مِن یاقُوتَةٍ بَیضاءَ لَها مِصراعانِ مَسیرَةُ ما بَینَهُما خَمسُمِئَةِ عامٍ ، لَهُ ضَجِیجٌ وَحَنِینٌ ، یَقُولُ : اَللَّهمَّ جِئنِی بِأَهلِی . یُنطِقُهُ ذُو الجَلالِ وَالإِکرامِ .

وَأَمّا بابُ البَلاءِ ، مِن یاقُوتَةٍ صَفراءَ لَهُ مِصراعٌ واحِدٌ ما أَقَلَّ مَن یَدخُلُ مِنهُ .

فَأَمّا البابُ الأَعظَمُ فَیَدخُلُ مِنهُ العِبادُ الصالِحُونَ ؛ وَهُم أَهلُ الزُّهدِ وَالوَرَعِ ، وَالراغِبُونَ إِلَی اللّهِ تَعالَی وَتَقَدَّسَ ، المُستَأنِسُونَ بِهِ ، فَإِذا دَخَلُوا الجَنَّةَ یَسِیرُونَ عَلی نَهرَینِ فِی مَصافَّ ⁽²⁾فِی سُفُنِ الیاقُوتِ ، مَجادِیفُها اللُّؤلُؤُ ، فِیها مَلائِکَةٌ مِن نُورٍ ، عَلَیهِم ثِیابٌ شَدِیدَةٌ خُضرَتُها، یَسِیرُونَ عَلَی حافَتَی ذَلِکَ النَّهرِ ، وَاسمُ ذَلِکَ النَّهرِ : جَنَّةُ المَأوی ، وَجَنَّةُ عَدنٍ وَهِی وَسَطُ الجِنانِ ، وَسُورُها یاقُوتٌ أَحمَرُ ، وَحِصاؤُها اللُّؤلُؤُ . ⁽³⁾۶۵۹۱.عنه علیه السلام ( ـ فی وَصفِ المُتَّقینَ ـ ) الإمام الحسین علیه السلام عن النزّال بن سبرة عن الإمام علیٍّ علیه السلام :قالَ رَسُولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : إِذا کانَ یَومُ القِیامَةِ وَفَرَغَ اللّهُ مِن حِسابِ الخَلائِقِ ، دَفَعَ الخالِقُ عز و جلمَفاتِیحَ الجَنَّةِ وَالنّارِ إِلَیَ، فَأَدفَعُها إِلَیکَ ، فَیَقُولُ لَکَ : اُحکُم .

قالَ عَلِیٌ علیه السلام : وَاللّهِ إِنَّ لِلجَنَّةِ إِحدَی وَسَبعِینَ بابا، یَدخُلُ مِن سَبعِینَ مِنها شِیعَتِی وَأَهلُ بَیتِی ، وَمِن بابٍ واحِدٍ سائِرُ النّاسِ ! ⁽⁴⁾.

۶۵۹۲.رسول اللّه صلی الله علیه و آله ( ـ فی جُملَةِ خَبرٍ طَویلٍ ومَسائِلَ کَثیرَةٍ سَأَ ) امام صادق علیه السلام :بهشت ، دری دارد که به آن ، «نیکی» می گویند و جز کسی که در زندگی دنیا ، نیکی کرده باشد ، از آن در وارد نمی شود.۶۵۹۳.رسول اللّه صلی الله علیه و آله ( ـ فی خَبرٍ طَویلٍ ومَسائِلَ کَثیرَةٍ سَأَلَهُ عَن ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بهشت ، یک خشتش از طلاست و خشتی از نقره و خشتی دیگر از یاقوت ، و ملاطش مشک تیزبوی است ، و کنگره هایش یاقوت سرخ و سبز و زرد ، و درهایش گوناگون اند :

درِ رحمت ، از یاقوت سرخ است ... .

درِ صبر ، درِ کوچکی است از یاقوت سرخ که یک لنگه دارد و حلقه ندارد.

درِ شُکر ، از یاقوت سفید است و دو لنگه دارد که فاصله میان آنها ، پانصد سال راه است . و آن ، فریاد و ناله دارد و می گوید : «بارخدایا ! اهل مرا برایم بیاور». [پروردگارِ] باشکوه و بزرگوار ، آن را به سخن می آورد.

درِ بلا ، از یاقوت زرد است و یک لنگه دارد . کسانی که از آن وارد می شوند ، بسیار اندک اند.

امّا بزرگ ترین در ، بندگان شایسته ، از این در وارد می شوند ؛ یعنی اهل زهد و پارسایی ، و مشتاقان خدای بلندمرتبه و پاک و انس گیرندگان با او . اینان چون به بهشت وارد می شوند ، سوار بر کشتی هایی از یاقوت که پاروهایشان مروارید است و فرشتگانی از نور در آنهایند ، دو رودخانه را صف در صف ⁽¹⁾می پیمایند و جامه هایی سبز پررنگ بر تن دارند و در دو کرانه آن رودخانه گردش می کنند . نام آن رودخانه ، «بهشت مأوا» است ، و بهشت عَدن ، در میان بهشت هاست و پارویش یاقوت سرخ و ریگ هایش مروارید است.۶۵۸۹.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :امام حسین علیه السلامـ به نقل از نزّال بن سبره ، از امام علی علیه السلام ـ: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود : «چون روز قیامت شود و خدا از حسابرسی خلایق فارغ گردد ، آفریدگار توانا و بزرگ ، کلیدهای بهشت و دوزخ را به من می دهد و من آنها را به تو می دهم ، و خدا به تو می فرماید : حکم کن » .

علی علیه السلام فرمود : به خدا سوگند ، بهشت هفتاد و یک دارد که شیعیان من و خاندانم ، از هفتاد درِ آن و بقیّه مردم ، از یک در ، وارد می شوند . .

۶۵۹۰.امام علی علیه السلام ( ـ در وصف پرهیزگاران ـ ) الإمام علیّ علیه السلام :إِنَّ لِلجَنَّةِ ثَمانِیَةَ أَبوابٍ : بابٌ یَدخُلُ مِنهُ النَبِیُّونَ وَالصِّدِّیقُونَ ، وَبابٌ یَدخُلُ مِنهُ الشُّهَداءُ وَالصّالِحُونَ ، وَخَمسَةُ أَبوابٍ یَدخُلُ مِنها شِیعَتُنا وَمُحِبُّونا، فَلا أَزالُ واقِفا عَلَی الصِّراطِ أَدعُو وَأَقُولُ : رَبِّ سَلِّم شِیعَتِی وَمُحِبِّیَّ وَأَنصارِی وَمَن تَوَلَانِی فِی دارِ الدُّنیا .

فَإِذا النِّداءُ مِن بُطنانِ العَرشِ : قَد اُجِیبَت دَعوَتُکَ ، وَشُفِّعتَ فِی شِیعَتِکَ ، وَیَشفَعُ کُلُّ رَجُلٍ مِن شِیعَتِی وَمَن تَوَلَانِی وَنَصَرَنِی وَحارَبَ مَن حارَبَنِی بِفِعلٍ أَو قَولٍ فِی سَبعِینَ أَلفَا مِن جِیرانِهِ وَأَقرِبائِهِ ، وَبابٌ یَدخُلُ مِنهُ سائِرُ المُسلِمِینَ مِمَّن شَهِدَ أَن لا إِله إِلَا اللّهُ ، وَلَم یَکُن فِی قَلبِهِ مِقدارُ ذَرَّةٍ مِن بُغضِنا أَهلَ البَیتِ . ⁽¹⁾۶۵۹۱.امام علی علیه السلام ( ـ در وصف پرهیزگاران ـ ) الإمام الباقر علیه السلام :أَحسِنُوا الظَّنَّ بِاللّهِ ، وَاعلَمُوا أَنَّ لِلجَنَّةِ ثَمانِیَةَ أَبوابٍ ، عَرضُ کُلِّ بابٍ مِنها مَسِیرَةُ أَربَعِینَ سَنَةً . ⁽²⁾۶۵۹۲.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله ( ـ در حدیثی طولانی و در میان مسائل بسیاری که شمعون ) تنبیه الخواطر :رَوَی بَعضُهُم أَنَّهُ صَلَواتُ اللّهِ عَلَیهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ قالَ : أَدِیمُوا قَرعَ بابِ الجَنَّةِ یُفتَح لَکُم . قُلتُ : وَکَیفَ نُدِیمُ قَرعَ بابِ الجَنَّةِ؟ قالَ : بِالجُوعِ وَالظَماءِ . ⁽³⁾.

۶۵۹۳.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله ( ـ در حدیثی طولانی و در میان مسائل بسیاری که شمعون ) امام علی علیه السلام :بهشت ، هشت در دارد : از یک در ، پیامبران و صدّیقان وارد می شوند و از یک در ، شهیدان و صالحان ، و از پنج در ، شیعیان و دوستداران ما ، و من پیوسته بر صراط ایستاده ام و دعا می کنم و می گویم : «پروردگارا ! شیعیان و دوستداران و طرفداران مرا و کسانی را که در سرای دنیا ولایت مرا داشتند ، به سلامت دار!» .

در این هنگام ، از اعماق عرش ندا می آید که : دعای تو ، اجابت و شفاعت تو در حقّ شیعیانت پذیرفته شد . پس ، هر مردی از شیعیان و پیروان و طرفداران من و هر کسی که با کردار یا گفتارش با دشمنان من جنگیده باشد ، برای هفتاد هزار نفر از همسایگان و نزدیکانش شفاعت می کند.

و از درِ هشتم ، دیگر مسلمانان که به یگانگی خدا گواهی داده و در دلشان به اندازه ذرّه ای بغض نسبت به ما خاندان وجود نداشته است ، وارد می شوند.۶۵۹۴.الإمام الصادق علیه السلام :امام باقر علیه السلام :به خدا گمان نیک برید و بدانید که بهشت ، هشت در دارد که پهنای هر درِ آن ، به اندازه چهل سال راه است.۶۵۹۵.الإمام علیّ علیه السلام :تنبیه الخواطر :یکی از اصحاب ، روایت کرد که : ایشان (پیامبر) ـ که درودها و سلام خدا بر او و خاندانش باد ـ فرمود : «درِ بهشت را پیوسته بکوبید تا [ سرانجام ] به رویتان باز شود» .

گفتم : چگونه درِ بهشت را پیوسته بکوبیم؟

فرمود : «با گرسنگی و تشنگی کشیدن (روزه گرفتن)» . .

۴ / ۵خِیامُ الجَنَّةِالکتاب«حُورٌ مَّقْصُورَ تٌ فِی الْخِیَامِ ». ⁽¹⁾

الحدیث۶۵۹۷.امام علی علیه السلام :تفسیر الطّبری عن الضّحّاک :کانَ ابنُ مَسعُودٍ یُحَدِّثُ عَن نَبِیِّ اللّهِ صلی الله علیه و آله أَنَّهُ قالَ : «هِی الدُّرُّ المُجَوَّفُ» ؛ یَعنِی الخِیامَ فِی قَولِهِ : «حُورٌ مَّقْصُورَ تٌ فِی الْخِیَامِ » . ⁽²⁾۶۵۹۸.الکافی عن إبراهیم بن عبد الحمید :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :فِی الجَنَّةِ خَیمَةٌ مِن لُؤلُؤَةٍ مُجَوَّفَةٍ ، عَرضُها سِتُّونَ مِیلاً، فِی کُلِّ زاوِیَةٍ مِنها أَهلٌ ، ما یَرَونَ الآخَرِینَ ، یَطُوفُ عَلَیهِمُ المُؤمِنُ . ⁽³⁾۶۵۹۹.جامع الأخبار :الکافی عن الحلبیّ :سَأَلتُ أَبا عبدِ اللّهِ علیه السلام عَن قَولِ اللّهِ عز و جل : «فِیهِنَّ خَیْرَ تٌ حِسَانٌ » ⁽⁴⁾قالَ : هُنَّ صَوالِحُ المُؤمِناتِ العارِفاتِ ، قُلتُ : «حُورٌ مَّقْصُورَ تٌ فِی الْخِیَامِ » ؟ قالَ : الحُورُ : هُنَّ البِیضُ المَضمُوماتُ المُخَدَّراتُ فِی خِیامِ الدُّرِّ وَالیاقُوتِ وَالمَرجانِ ، لِکُلِّ خَیمَةٍ أَربَعَةُ أَبوابٍ ، عَلی کُلِّ بابٍ سَبعُونَ کاعِبا ⁽⁵⁾حُجّابا لَهُنَّ، وَیَأتِیهِنَّ فِی کُلِّ یَومٍ کَرامَةٌ مِنَ اللّهِ عَزَّ ذِکرُهُ ( لِ ) یُبَشِّرَ اللّهُ عز و جل بِهِنَّ المُؤمِنِینَ . ⁽⁶⁾.

۴ / ۵ سراپرده های بهشت

۴ / ۵سراپرده های بهشتقرآن«سیه چشمانی پرده نشین در سراپرده ها».

حدیث۶۶۰۲.عنه علیه السلام :تفسیر الطبریـ به نقل از ضحّاک ـ: ابن مسعود از پیامبر خدا صلی الله علیه و آله حدیث می کرد که ایشان در باره سراپرده ها در آیه : «سیه چشمانی پرده نشین در سراپرده ها» ، فرمود : «همان دُرهای میان تهی اند» .۶۶۰۳.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :در بهشت ، سراپرده ای از مروارید میان تهی است که پهنای آن ، شصت میل است و در هر گوشه ای از آن ، کسانی [در اختیار مؤمن] هستند که گروه دیگر را نمی بینند ! و مؤمن بر گرداگرد آنان می چرخد . ⁽¹⁾۶۶۰۴.عنه علیه السلام :الکافیـ به نقل از حلبی ـ: از امام صادق علیه السلام در باره این سخن خدای عز و جل : «در آن جا [ زنانی ] نکوخوی و نکو رویند» پرسیدم .

فرمود : «آنان صالح و مؤمن و خداشناس اند» .

گفتم : «سیه چشمانی پرده نشین در سراپرده ها» [چیست؟]

فرمود : «سیه چشمان ، دخترکانِ سیمین برِ جمع شده و نگهداری شده در سراپرده هایی از دُر و یاقوت و مرجان اند . هر سراپرده ای ، چهار در دارد و بر هر دری ، هفتاد دخترک نورسیده نارپستان ، دربانی آنان می کنند و در هر روز ، کرامتی از جانب خدای عز و جل نزدشان می آید تا خداوند با آنان به مؤمنان ، مژده دهد .

.

۴ / ۶غُرَفُ الجَنَّةِالکتاب«وَ الَّذِینَ ءَامَنُواْ وَ عَمِلُواْ الصَّــلِحَـتِ لَنُبَوِّئَنَّهُم مِّنَ الْجَنَّةِ غُرَفًا تَجْرِی مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَـرُ خَــلِدِینَ فِیهَا نِعْمَ أَجْرُ الْعَـمِلِینَ ». ⁽¹⁾

«لَـکِنِ الَّذِینَ اتَّقَوْاْ رَبَّهُمْ لَهُمْ غُرَفٌ مِّن فَوْقِهَا غُرَفٌ مَّبْنِیَّةٌ تَجْرِی مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَـرُ وَعْدَ اللَّهِ لَا یُخْلِفُ اللَّهُ الْمِیعَادَ ». ⁽²⁾

الحدیث۶۶۰۳.امام علی علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :إِنَّ أَهلَ الجَنَّةِ لَیَتَراءَونَ ⁽³⁾الغُرَفَ فِی الجَنَّةِ ، کَما تَتَراءَونَ الکَوکَبَ فِی السَّماءِ . ⁽⁴⁾۶۶۰۴.امام علی علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :إِنَّ أَهلَ الجَنَّةِ لَیَتَراءَونَ أَهلَ الغُرَفِ مِن فَوقِهِم ، کَما تَتَراءَونَ الکَوکَبَ الدُّرِّیَ الغابِرَ فِی الاُفُقِ مِن المَشرِقِ أَو المَغرِبِ ، لِتَفاضُلِ ما بَینَهُم . ⁽⁵⁾۶۶۰۵.امام علی علیه السلام :سنن الترمذی عن أبی هریرة عن رسول اللّه صلی الله علیه و آله :إِنَّ أَهلَ الجَنَّةِ لَیَتَراءَونَ فِی الغُرفَةِ کَما تَتَراءَونَ الکَوکَبَ الشَّرقِیَ أَو الکَوکَبَ الغَرِبیَ الغارِبَ فِی الاُفُقِ وَالطَّالِعَ فِی تَفاضُلِ الدَّرَجاتِ ، فَقالُوا : یا رَسُولَ اللّهِ ، اُولَئِکَ النَّبِیُّونَ؟ قالَ : بَلی، وَالَّذِی نَفسِی بِیَدِهِ! وَأَقوامٌ آمَنُوا بِاللّهِ وَرَسُولِهِ ، وَصَدَّقُوا المُرسَلِینَ . ⁽⁶⁾.

۴ / ۶ بالاخانه های بهشت

۴ / ۶بالاخانه های بهشتقرآن«و کسانی که ایمان آورده و کارهای شایسته کرده اند ، قطعا آنان را در بالاخانه هایی از بهشت جای می دهیم که از زیر آنها ، جوی ها روان اند ، در حالی که در آنها جاودان خواهند بود . چه نیکوست پاداش عمل کنندگان !».

«لیکن کسانی که از پروردگارشان پروا داشتند ، برایشان بالاخانه هایی است که بالای آنها ، بالاخانه هایی [دیگر] ، بنا شده است . جوی ها از زیر آنها روان اند . وعده خداست . خدا خلف وعده نمی کند».

حدیث۶۶۱۲.الإمام الصادق علیه السلام عن آبائه علیهم السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :اهل بهشت ، بالاخانه های بهشتی را می بینند چنان که شما ستاره را در آسمان می بینید.۶۶۱۳.رسول اللّه صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :اهل بهشت ، ساکنان بالاخانه ها[ ی بهشت ] را بر فراز خود ، می بینند چنان که شما ، ستاره درخشانِ ایستاده در افق مشرق یا مغرب را می بینید ، به خاطر تفاوتی که میان آنان است.۶۶۰۹.امام علی علیه السلام :سنن الترمذیـ به نقل از ابو هُرَیره ـ: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود : «اهل بهشت ، بالاخانه های بهشت را می بینند آن گونه که شما ، ستاره شرقی یا ستاره غربی را در حال غروب یا طلوع در افق می بینید ، به خاطر تفاوت درجاتی که میان آنان است» .

اصحاب گفتند : ای پیامبر خدا ! آنان ( غرفه نشینان ) ، پیامبران اند؟

فرمود : «آری . سوگند به آن که جانم در دست اوست ، آنها و نیز مردمانی که به خدا و پیامبرش ایمان آوردند و پیامبران را تصدیق کردند» .

.

۶۶۱۰.امام علی علیه السلام :الإمام علیّ علیه السلام :قالَ رسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : إِنَّ فِی الجَنَّةِ لَغُرَفا یُری ظُهُورُها مِن بُطُونِها ، وَبُطُونُها مِن ظُهُورِها . فَقامَ إِلَیهِ أَعرابِیٌ فَقالَ : لِمَن هِیَ یا رَسُولَ اللّهِ؟ قالَ : لِمَن أَطابَ الکَلامَ ، وَأَطعَمَ الطَّعامَ ، وَأَدامَ الصِّیامَ ، وَصَلَّی للّهِِ بِاللَّیلِ وَالنّاسُ نِیامٌ . ⁽¹⁾۶۶۱۱.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :الإمام الصّادق عن آبائه عن الإمام علیٍ علیهم السلام: قالَ رَسُولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : إِنَّ فِی الجَنَّةِ غُرَفا یُری ظاهِرُها مِن باطِنِها ، وَباطِنُها مِن ظاهِرِها، یَسکُنُها مِن اُمَّتِی مَن أَطابَ الکَلامَ ، وَأَطعَمَ الطَّعامَ ، وَأَفشَی السَّلامَ ، وَأَدامَ الصِّیامَ ، وَصَلَّی بِاللَّیلِ وَالنّاسُ نِیامٌ .

فقالَ عَلِیٌ علیه السلام : یا رَسُولَ اللّهِ ، وَمَن یُطِیقُ هَذا مِن اُمَّتِکَ؟ فَقالَ صلی الله علیه و آله : یا عَلِیُ، أَوَما تَدرِی ما إِطابَةُ الکَلامِ؟ مَن قالَ إِذا أَصبَحَ وَأَمسَی : «سُبحانَ اللّهِ وَالحَمدُ للّهِِ وَلا إِله إِلَا اللّهُ وَاللّهُ أَکبَرُ» عَشرَ مَرّاتٍ .

وَإِطعامُ الطَّعامِ نَفَقَةُ الرَّجُلِ عَلی عِیالِهِ .

وَأَمّا إِدامَةُ الصِّیامِ فَهُوَ أَن یَصُومَ الرَّجُلُ شَهرَ رَمَضانَ وَثَلاثَةَ أَیّامٍ فِی کُلِّ شَهرٍ یُکتَبُ لَهُ صَومَ الدَّهرِ .

وَأَمّا الصَّلاةُ بِاللَّیلِ وَالنّاسُ نِیامٌ ، فَمَن صَلَّی المَغرِبَ وَصَلاةَ العِشاءِ الآخِرَةِ وَصَلاةَ الغَداةِ فِی المَسجِدِ فِی جَماعَةٍ فَکَأَنَّما أَحیا اللَّیلَ کُلَّهُ .

وَإِفشاءُ السَّلامِ أَن لا یَبخَلَ بِالسَّلامِ عَلی أَحَدٍ مِن المُسلِمِینَ . ⁽²⁾.

۶۶۱۲.امام صادق علیه السلام ( ـ به نقل از پدرانش علیهم السلام ـ ) امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود : «در بهشت ، بالاخانه هایی است که بیرون آنها از درونشان ، و درونشان از بیرونشان ، دیده می شود» .

بادیه نشینی برخاست و گفت : این بالاخانه ها ، از آنِ چه کسانی است ، ای پیامبر خدا ؟

فرمود : «از آنِ کسی که سخنِ خوش بگوید ، و اِطعام کند ، و پیوسته روزه بدارد ، و شب هنگام که مردمْ خفته اند ، او برای خدا نماز بگزارد ».۶۶۱۳.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :امام صادق علیه السلامـ به نقل از پدرانش ، از امام علی علیه السلام ـ: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود : «در بهشت ، بالاخانه هایی است که بیرون آنها از درونشان ، و درونشان از بیرون آنها دیده می شود . کسانی از امّت من ، در این بالاخانه ها ساکن خواهند شد که سخنِ خوش بگویند و اِطعام کنند و به همگان ، سلام گویند و پیوسته روزه بدارند و شب هنگام که مردمْ خواب اند ، نماز بگزارند» .

گفتم : ای پیامبر خدا ! چه کس از امّت تو ، طاقت این کارها را دارد ؟

فرمود : «ای علی! مگر نمی دانی که سخنِ خوش چیست؟ کسی که هر صبح و شام ، ده مرتبه بگوید : پاکا خدا ! ستایش ، خدای را . معبودی جز خدای یکتا نیست . خداوند ، بزرگ تر است .

و اِطعام کردن ، آن است که مرد ، خرجیِ خانواده اش را بدهد.

و پیوسته روزه گرفتن ، آن است که انسان ، ماه رمضان و سه روز از هر ماه را روزه بگیرد . اینها برایش [ به مثابه ]روزه مادام العمر ، نوشته می شود.

و امّا نماز گزاردن در شب ، هنگامی که مردمانْ خفته اند : کسی که نماز مغرب و نماز عشا و نماز صبح را در مسجد با جماعت بخواند ، چنان است که تمام شب را به عبادت ، گذرانده باشد .

سلام کردن بر همگان نیز آن است که از سلام کردن بر هیچ مسلمانی ، دریغ نورزد» . .

۶۶۱۴.رسول اللّه صلی الله علیه و آله :حلیة الأولیاء عن جابر بن عبد اللّه :خَرَجَ عَلَینا رَسُولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله ذاتَ یَومٍ فَقالَ : أَلا اُخبِرُکُم بِغُرَفِ أَهلِ الجَنَّةِ؟ قُلنا : بَلی بِأَبِینا وَأُمِّنا یا رَسُولَ اللّهِ .

قالَ : إِنَّ فِی الجَنَّةِ غُرَفا مِن أَلوانِ الجَواهِرِ ، یُری ظَاهِرُها مِن باطِنِها وَباطِنُها مِن ظاهِرِها، فِیها مِن النَّعِیمِ وَالثَّوابِ وَالکَرامَةِ ما لا اُذُنٌ سَمِعَت وَلا عَینٌ رَأَت.

فَقُلنا : بِأَبِینا أَنتَ وَأُمِّنا یا رَسُولَ اللّهِ ، لِمَن تِلکَ؟

فَقالَ : لِمَن أَفشَی السَّلامَ ، وَأَدامَ الصِّیامَ ، وَأَطعَمَ الطَّعامَ ، وَصَلَّی وَالنَّاسُ نِیامٌ .

فَقُلتُ : بِأَبِینا أَنتَ وَأُمِّنا یا رَسُولَ اللّهِ ، وَمَن یُطِیقَ ذَلِکَ؟

فَقالَ : مِن أُمَّتِی مَن یُطِیقُ ذَلِکَ ، وَسَأُخبِرُکُم عَمَّن یُطِیقُ ذَلِکَ : مَن لَقِیَ أَخاهُ المُسلِمَ فَسَلَّمَ عَلَیهِ فَرَدَّ علیه السلام فَقَد أَفشَی السَّلامَ ، وَمَن أَطعَمَ أَهلَهُ وَعِیالَهُ مِن الطَّعامِ حَتَّی یُشبِعَهُم فَقَد أَطعَمَ الطَّعامَ ، وَمَن صامَ رَمَضانَ وَمِن کُلِّ شَهرٍ ثَلاثَةَ أَیّامٍ فَقَد أَدامَ الصِّیامَ ، وَمَن صَلَّی العِشاءَ الآخِرَةَ وَالغَداةَ فِی جَماعَةٍ فَقَد صَلَّی وَالنَّاسُ نِیامٌ ؛ الیَهودُ ⁽¹⁾والنَّصارَی وَالمَجُوسُ . ⁽²⁾۴ / ۷عُیُونُ الجَنَّةِالکتاب«إِنَّ الْأَبْرَارَ یَشْرَبُونَ مِن کَأْسٍ کَانَ مِزَاجُهَا کَافُورًا * عَیْنًا یَشْرَبُ بِهَا عِبَادُ اللَّهِ یُفَجِّرُونَهَا تَفْجِیرًا ». ⁽³⁾

«إِنَّ الْأَبْرَارَ لَفِی نَعِیمٍ * عَلَی الْأَرَائِکِ یَنظُرُونَ * تَعْرِفُ فِی وُجُوهِهِمْ نَضْرَةَ النَّعِیمِ * یُسْقَوْنَ مِن رَّحِیقٍ مَّخْتُومٍ * خِتَـمُهُ مِسْکٌ وَ فِی ذَ لِکَ فَلْیَتَنَافَسِ الْمُتَنَـفِسُونَ * وَ مِزَاجُهُ مِن تَسْنِیمٍ * عَیْنًا یَشْرَبُ بِهَا الْمُقَرَّبُونَ ». ⁽⁴⁾

«إِنَّ الْمُتَّقِینَ فِی ظِـلَـلٍ وَ عُیُونٍ * وَ فَوَ کِهَ مِمَّا یَشْتَهُونَ * کُلُواْ وَ اشْرَبُواْ هَنِیئا بِمَا کُنتُمْ تَعْمَلُونَ * إِنَّا کَذَ لِکَ نَجْزِی الْمُحْسِنِینَ ». ⁽⁵⁾

«عَیْنًا فِیهَا تُسَمَّی سَلْسَبِیلاً ». ⁽⁶⁾

«فِیهَا عَیْنٌ جَارِیَةٌ ». ⁽⁷⁾

«إِنَّ الْمُتَّقِینَ فِی جَنَّـتٍ وَعُیُونٍ ». ⁽⁸⁾

.

۴ / ۷ چشمه های بهشت

۶۶۱۷.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :حلیة الأولیاءـ به نقل از جابر بن عبد اللّه ـ: روزی پیامبر خدا صلی الله علیه و آله به میان ما آمد و فرمود : «آیا شما را از بالاخانه های بهشتیان ، خبر ندهم؟» .

گفتیم : چرا . پدر و مادرمان به فدایت ، ای پیامبر خدا !

فرمود : «در بهشت ، بالاخانه هایی از گوهرهای رنگارنگ ، وجود دارد که بیرون آنها از درونشان ، و درونشان از بیرونشان ، دیده می شود و در آنها ، چنان نعمت و پاداش و کرامتی است که هیچ گوشی نشنیده و هیچ چشمی ندیده است» .

گفتیم : پدر و مادرمان به فدایت ، ای پیامبر خدا ! اینها برای چه کسانی است؟

فرمود : «برای کسی که سلام را انتشار دهد و پیوسته روزه بدارد و اِطعام کند و زمانی که مردم در خواب اند ، او به نماز بپردازد» .

گفتیم : پدر و مادرمان به فدایت ، ای پیامبر خدا ! چه کسی از پسِ این کارها بر می آید؟

فرمود : «در میان امّت من ، هستند کسانی که از پسِ این کارها بر می آیند ، و من به شما خبر می دهم که چه کسی توان آنها را دارد : کسی که به برادر مسلمانش بر خورَد و به او سلام کند و جواب سلامش را بدهد ، سلام را انتشار داده است ، و کسی که خانواده و عائله اش را غذا دهد تا جایی که آنها را سیر گردانَد ، اِطعام کرده است ، و کسی که رمضان را و سه روز از هر ماه را روزه بگیرد ، پیوسته روزه گرفته است ، و کسی که نماز عشا و صبح را با جماعت بخواند ، در زمانی که مردم ، [ یعنی : ] یهود و نصارا و مَجوس ، خوابیده اند ، نماز گزارده است» .۴ / ۷چشمه های بهشتقرآن«همانا نیکان ، از جامی می نوشند که آمیزه ای از کافور دارد ؛ چشمه ای که بندگان خدا از آن می نوشند و آن را [ به دلخواه خویش ]جاری می سازند».

«همانا نیکان ، در نعمت اند ، [و نشسته] بر تخت ها می نگرند . طراوت نعمت را در چهره هایشان می یابی . از باده ای مُهر شده ، نوشانیده می شوند که مُهرش مُشک است ـ و در این [ نعمت ها ] مشتاقان ، باید بر یکدیگر پیشی بگیرند ـ و آمیخته با [ آب چشمه ]تسنیم است ؛ چشمه ای که مقرّبان ، از آن می نوشند».

«همانا پرهیزگاران ، در سایه ساران و [کنارِ] چشمه ساران اند و میوه هایی از هر آنچه خواهند [ ، مهیاست] . به پاداش آنچه می کردید ، بخورید و بنوشید . گوارایتان باد ! ما این گونه ، نیکوکاران را پاداش می دهیم».

«چشمه ای در آن جا ، که سَلسَبیل نامیده می شود».

«در آن جا ، چشمه ای روان است».

«همانا پرهیزگاران ، در بهشت ها و [کنارِ] چشمه ساران اند».

.

الحدیث۶۶۲۴.امام زین العابدین علیه السلام ( ـ در دعا ـ ) رسول اللّه صلی الله علیه و آله :أَربَعُ عُیُونٍ فِی الجَنَّةِ : عَینانِ تَجرِیانِ مِن تَحتِ العَرشِ ؛ إِحداهُما الَّتِی ذَکَرَ اللّهُ : «یُفَجِّرُونَهَا تَفْجِیرًا » ، وَالاُخرَی الزَّنجَبِیلُ ، وَالاُخرَیانِ نَضَّاخَتانِ ⁽¹⁾مِن فَوقِ العَرشِ ؛ إِحداهُما الَّتِی ذَکَرَ اللّهُ : «عَینا فِیها تُسَمَّی سَلْسَبِیلاً » ، وَالاُخرَی «التَّسنِیمُ» ⁽²⁾. ⁽³⁾۶۶۲۵.عنه علیه السلام ( ـ فی دُعائِهِ یَومَ الخَمیسِ ـ ) عنه صلی الله علیه و آله :إِنَّ فِی الفِردَوسِ لَعَینا أَحلَی مِنَ الشَّهدِ ، وَأَلیَنَ مِن الزُّبدَ ، وَأَبرَدَ مِن الثَّلجِ ، وَأَطیَبَ مِنَ المِسکِ ، فِیها طِینَةٌ خَلَقَنا اللّهُ عز و جل مِنها وَخَلَقَ مِنها شِیعَتَنا ، فَمَن لَم یَکُن مِن تِلکَ الطِّینَةِ فَلَیسَ مِنّا وَلا مِن شِیعَتِنا ، وَهِیَ المِیثاقُ الَّذِی أَخَذَ اللّهُ عز و جل عَلَیهِ وَلایَةَ عَلِیِ بنِ أَبِی طالِبٍ علیه السلام . ⁽⁴⁾.

حدیث۶۶۲۷.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :در بهشت ، چهار چشمه است : دو چشمه از زیر عرش ، جاری می شوند که یکی از آنها ، همان است که خدا فرموده : «و آن را [ به دلخواه خویش ]جاری می سازند» .

و دیگری ، «زَنجَبیل» است . دو چشمه دیگر نیز از فراز عرش می جوشند که یکی از آنها ، همان است که خداوند فرموده : «چشمه ای است در آن جا ، که سَلسَبیل نامیده می شود» و دیگری ، «تسنیم» است.۶۶۲۸.عنه علیه السلام ( ـ مِن دُعائِهِ فِی الصَّباحِ وَالمَساءِ ـ ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :در فردوس (پردیس) ، چشمه ای است شیرین تر از شهد ، نرم تر از خامه ، خُنَک تر از برف ، و خوش بوتر از مُشک . در آن ، گِلی است که خدای عز و جل ، ما و پیروان ما را از آن آفرید . بنا بر این ، هر که از آن گِل نباشد ، از ما و از پیروان ما نیست . آن ، همان پیمانی است که خدای عز و جل در باره ولایت علی بن ابی طالب ، گرفت. .

۶۶۲۹.عنه علیه السلام :الإمام علیّ علیه السلامـ فِی قَولِهِ تَعالی : «نَضْرَةَ النَّعِیمِ » ـ: هِیَ عَینٌ فِی الجَنَّةِ ، یَتَوَضَّؤُونَ مِنها وَیَغتَسِلُونَ ، فَتَجرِی عَلَیهِم نَضرَةُ النَّعِیمِ . ⁽¹⁾۶۶۲۵.امام زین العابدین علیه السلام ( ـ در دعای روز پنجشنبه ـ ) الزهد للحسن بن سعید عن محمّد بن مسلم :سَأَلتُ أَبا عَبدِ اللّهِ علیه السلام عَنِ الجَهَنَّمِیِّینَ ، فَقالَ : کانَ أَبُو جَعفَرٍ علیه السلام یَقُولُ : یَخرُجُونَ مِنها فَیُنتَهَی بِهِم إِلی عَینٍ عِندَ بابِ الجَنَّةِ تُسَمَّی : عَینَ الحَیَوانِ ، فَیُنضَحُ عَلَیهِم مِن مائِها، فَیَنبُتُونَ کَما یَنبُتُ الزَّرعُ لُحومُهُم وَجُلُودُهُم وَشُعُورُهُم. ⁽²⁾۶۶۲۶.امام زین العابدین علیه السلام :الاختصاص عن عبد اللّه بن سنان :سَأَلتُ أَبا عبدِ اللّهِ علیه السلام عَنِ الحَوضِ ، فَقالَ لِی : هُو حَوضُ ما بَینَ بُصری ⁽³⁾إِلی صَنعاءَ ، أَتُحِبُّ أَن تَراهُ؟ فَقُلتُ لَهُ : نَعَم ، قالَ : فَأَخَذَ بِیَدِی وَأَخرَجَنِی إِلی ظَهرِ المَدِینَةِ ، ثُمَّ ضَرَبَ بِرِجلِهِ ، فَنَظَرتُ إِلی نَهرٍ یَجرِی مِن جانِبِهِ هذا ماءٌ أَبیَضُ مِنَ الثَّلجِ ، وَمِن جانِبِهِ هذا لَبَنٌ أَبیَضُ مِنَ الثَّلجِ ، وَفِی وَسَطِهِ خَمرٌ أَحسَنُ مِنَ الیاقُوتِ ، فَما رَأَیتُ شَیئا أَحسَنَ مِن تِلکَ الخَمرِ بَینَ اللَّبَنِ وَالماءِ!

فَقُلتُ لَهُ : جُعِلتُ فِداکَ، مِن أَینَ یَخرُجُ هذا؟ وَمِن أَینَ مَجراهُ؟ فَقالَ : هذِهِ العُیُونُ الَّتِی ذَکَرَها اللّهُ فِی کِتابِهِ أَنهارٌ فِی الجَنَّةِ : عَینٌ مِن ماءٍ ، وَعَینٌ مِن لَبَنٍ ، وَعَینٌ مِن خَمرٍ ، یَجرِی فِی هَذا النَّهرِ .

وَرَأَیتُ حافَّتَیهِ عَلَیهِما شَجَرٌ فِیهِنَّ جَوارٍ مُعَلَّقاتٌ بِرُؤُوسِهِنَّ ، ما رَأَیتُ شَیئا أَحسَنَ مِنهُنَّ ، وَبِأَیدِیهِنَّ آنِیَةٌ ما رَأَیتُ أَحسَنَ مِنها لَیسَت مِن آنِیَةِ الدُّنیا . ⁽⁴⁾.

۶۶۲۷.امام زین العابدین علیه السلام :امام علی علیه السلامـ در باره این سخن خدای بلندمرتبه : «طراوت نعمت» ـ: آن ، چشمه ای است در بهشت که از آن ، وضو می گیرند و غسل می کنند . پس طراوت نعمت ، بر آنان جاری می شود .۶۶۲۸.امام زین العابدین علیه السلام ( ـ از دعایش در صبح و شام ـ ) الزهد ، حسین بن سعیدـ به نقل از محمّد بن مسلم ـ: از امام صادق علیه السلام در باره دوزخیان پرسیدم . فرمود : «[ پدرم ]باقر علیه السلام می فرمود : از دوزخ ، بیرون می آیند و به کنار چشمه ای بر درِ بهشت ، به نام چشمه زندگانی ، بُرده می شوند و از آب آن ، بر آنان می پاشند و گوشت و پوست و موهایشان ، همچنان که کِشته می روید می روید» .۶۶۲۹.امام زین العابدین علیه السلام :الاختصاصـ به نقل از عبد اللّه بن سِنان ـ: از امام صادق علیه السلام در باره حوض [ کوثر ]پرسیدم . به من فرمود : «حوضی است از بُصرا ⁽¹⁾تا صنعا . دوست داری آن را ببینی ؟» . گفتم : آری .

پس دستم را گرفت و مرا به پشت مدینه برد . سپس با پایش به زمین زد و من ، رودی را دیدم که از این کنارش ، آبی سفیدتر از برف ، روان بود و از آن کنارش ، شیری سفیدتر از برف ، و در وسطش ، باده ای خوش رنگ تر از یاقوت ، به طوری که هرگز ، چیزی خوش رنگ تر از آن باده در وسط شیر و آب ، ندیده بودم» .

به امام علیه السلام گفتم : قربانت گردم ! این نهر ، از کجا سرچشمه می گیرد و از کجا جاری می شود؟ فرمود : «این چشمه هایی که خداوند در کتابش از آنها یاد کرده ، نهرهایی در بهشت اند : چشمه ای از آب ، چشمه ای از شیر ، و چشمه ای از باده ، که در این نهر ، جریان می یابند» .

در دو کرانه نهر ، درختانی دیدم و بر آنها ، دخترکانی به سرهایشان آویزان بودند که زیباتر از آنها در عمرم ندیده بودم و در دست هایشان ، ظرف هایی بود در نهایتِ زیبایی که از نوع ظرف های دنیا نبودند . .

۶۶۳۰.عنه علیه السلام :الإمام الصادق علیه السلامـ فِی قولِهِ تَعالی: «وَ مِزَاجُه مِن تَسْنِیمٍ » ـ: أَشرَفُ شَرابِ أَهلِ الجَنَّةِ یَأتِیهِم فِی عالِی تَسنِیمٍ ؛ وَهِیَ عَینٌ یَشرَبُ بِها المُقَرَّبُونَ ، وَالمُقَرَّبُونَ : آلُ مُحَمَّدٍ صلی الله علیه و آله . ⁽¹⁾۶۶۳۱.عنه علیه السلام :عنه علیه السلامـ فِی الدُّعاءِ ـ: اَللَّهُمَّ بِرَحمَتِکَ فِی الصّالِحِینَ فَأَدخِلنا ، وَفِی عِلِّیِّینَ فَارفَعنا ، وَبِکَأسٍ مِن مَعِینٍ مِن عَینٍ سَلسَبِیلٍ فَاسقِنا ، وَمِنَ الحُورِ العِینِ بِرَحمَتِکَ فَزَوِّجنا . ⁽²⁾۴ / ۸أَنهارُ الجَنَّةِالکتاب«مَّثَلُ الْجَنَّةِ الَّتِی وُعِدَ الْمُتَّقُونَ فِیهَا أَنْهَـرٌ مِّن مَّاءٍ غَیْرِ ءَاسِنٍ وَ أَنْهَـرٌ مِّن لَّبَنٍ لَّمْ یَتَغَیَّرْ طَعْمُهُ وَ أَنْهَـرٌ مِّنْ خَمْرٍ لَّذَّةٍ لِّلشَّـرِبِینَ وَ أَنْهَـرٌ مِّنْ عَسَلٍ مُّصَفًّی وَ لَهُمْ فِیهَا مِن کُلِّ الثَّمَرَ تِ وَ مَغْفِرَةٌ مِّن رَّبِّهِمْ کَمَنْ هُوَ خَــلِدٌ فِی النَّارِ وَ سُقُواْ مَاءً حَمِیمًا فَقَطَّعَ أَمْعَاءَهُمْ ». ⁽³⁾

الحدیث۶۶۳۳.امام زین العابدین علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :إِنَّ فِی الجَنَّةِ بَحرُ الماءِ ، وَبَحرُ العَسَلِ ، وَبَحرُ اللَّبَنِ ، وَبَحرُ الخَمرِ ، ثُمَّ تَشَقَّقُ الأَنهارُ بَعدُ . ⁽⁴⁾.

۴ / ۸ جویبارهای بهشت

۶۶۳۴.عنه علیه السلام :امام صادق علیه السلامـ در باره این سخن خدای بلندمرتبه : «و آمیخته با تسنیم است» ـ: بهترین نوشیدنیِ بهشتیان ، از بلندای تسنیم ، برایشان می آید . تسنیم ، چشمه ای است که مقرّبان ، از آن می نوشند ، و مقرّبان ، همان خاندان محمّد صلی الله علیه و آله هستند .۶۶۳۵.الإمام الباقر علیه السلام :امام صادق علیه السلامـ در دعا ـ: بار خدایا ! به رحمت خود ، ما را در زمره شایستگان ، در آور و به درجات عالی ، بالا ببر و با پیاله هایی از باده ناب از چشمه سَلسَبیل ، بر ما بنوشان ، و به رحمت خود ، از سیه چشمان بهشتی ، به همسری ما در آور» .۴ / ۸جویبارهای بهشتقرآن«مَثَل بهشتی که به پرهیزگاران ، وعده داده شده ، [ چونان باغی است که ] در آن ، جویبارهایی است از آبی که [ رنگ و بو و مزه اش ] برنگشته است و جویبارهایی از شیری که مزه اش دگرگون نمی شود ، و جویبارهایی از باده ای لذیذ برای نوشندگان ، و جویبارهایی از انگبین ناب ، و در آن جا ، از هر گونه میوه ای برای آنان [ فراهم ]است و [ از همه بالاتر ]آمرزش پروردگار آنهاست . [ آیا چنین کسی در چنین باغی دل انگیز ] مانند کسی است که جاودانه در آتش است ـ و آبی جوشان به خوردشان داده می شود تا روده هایشان را از هم فرو پاشد ـ ؟».

حدیث۶۶۳۷.امام صادق علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :در بهشت ، دریای آب و دریای انگبین و دریای شیر و دریای باده هست . آن گاه ، نهرها جاری می گردند.

.

۶۶۳۸.عنه علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آلهـ لَمّا سُئِلَ عَن أَنهارِ الجَنَّةِ : کَم عَرضُ کُلِّ نَهرٍ مِنها؟ ـ: عَرضُ کُلِّ نَهرٍ مَسِیرَةُ خَمسِمِئَةِ عامٍ ، یَدُورُ تَحتَ القُصُورِ وَالحُجُبِ ، تَتَغَنَّی أَمواجُهُ ، وَتُسَبِّحُ وَتَطرَبُ فِی الجَنَّةِ کَما یَطرَبُ النَّاسُ فِی الدُّنیا. ⁽¹⁾۶۶۳۹.عنه علیه السلام :بحار الأنوار عن ابن عبّاسـ فِی خَبَرٍ طَوِیلٍ یَذکُرُ فِیهِ مَسائِلَ سَأَلَها عَبدُ اللّهِ بنُ سَلامٍ رَسُولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله ـ: فَأَخبِرنِی عَن أَنهارِ الجَنَّةِ ما هِیَ؟ قالَ : یَابنَ سَلامٍ ، لَبَنٌ لَم یَتَغَیَّر طَعمُهُ ، وَخَمرٌ ، وَعَسَلٌ مُصَفًّی ، وَماءٌ غَیرُ آسِنٍ .

قالَ : صَدَقتَ یا مُحَمَّدُ ، فَجامِدَةٌ هِیَ أَم جارِیَةٌ؟ قالَ : بَل جارِیَةٌ بَینَ أَشجارِها. قالَ : فَهَل تَنقُصُ أَم تَزِیدُ؟ قالَ : لا یَابنَ سَلامٍ ، قالَ : فَهَل لِذلِکَ مَثَلٌ فِی الدُّنیا؟ قالَ : نَعَم، قالَ : وَما هُوَ؟ قالَ : یَابنَ سَلامٍ ، اُنظُر إِلَی البِحارِ تُمطِرُ فِیها السَّماءُ وَتَمُدُّها الأَنهارُ مِنَ الأَرضِ فَلا تَزِیدُ وَلا تَنقُصُ .

قالَ : صِفْ لِی أَنهارَ الجَنَّةِ . قالَ : یَابنَ سَلامٍ ، فِی الجَنَّةِ نَهرٌ یُقالُ لَهُ : الکَوثَرُ ، رائِحَتُهُ أَطیَبُ مِن رائِحَةِ المِسکِ الأَذفَرِ ⁽²⁾وَالعَنبَرِ ، حَصاهُ الدُّرُّ وَالیاقُوتُ ، عَلَیهِ خِتامٌ مِن اللُّؤلُؤِ الأَبیَضِ ، وَهُوَ مَنزِلُ أَولِیاءِ اللّهِ تَعالَی . ⁽³⁾۶۶۴۰.عنه علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :أَنهارُ الجَنَّةِ تَخرُجُ مِن تَحتِ تِلالِ ـ أَو مِن تَحتِ جِبالِ ـ مِسکٍ . ⁽⁴⁾.

۶۶۴۱.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ در پاسخ این سؤال از جویبارهای بهشت که : پهنای هر یک از جویبارهای آن ، چه قدر است؟ ـ: پهنای هر جویباری ، پانصد سال راه است . هر نهر ، از میان کاخ ها و پرده ها ( / موانع ) ، پیچ و تاب خوران می گذرد و امواجش ، نغمه سر می دهند و تسبیح می گویند و در بهشت ، سرخوشی می کنند ، چنان که مردم در دنیا ، سرخوشی می نمایند .۶۶۳۸.امام صادق علیه السلام :بحار الأنوارـ به نقل از ابن عبّاس ، در حدیثی طولانی که در آن از مسائلی که عبد اللّه بن سلام از پیامبر خدا صلی الله علیه و آله پرسید ، یاد می کند ـ: مرا از جویبارهای بهشت ، خبر ده که آنها چیستند؟ فرمود : «ای پسر سلام! شیری که مزه اش هرگز تغییر نمی کند ، و باده ای ، و انگبینی ناب ، و آبی که رنگ و مزه اش دگرگون نمی گردد» .

ابن سلام گفت : درست گفتی ، ای محمّد ! آیا این جویبارها ، جامدند یا روان؟ فرمود : «در میان درختان بهشت ، روان اند» . ابن سلام گفت : آیا این جویبارها ، کاستی و فزونی می یابند؟ فرمود : «نه ، ای پسر سلام !» . گفت : آیا برایشان ، نمونه ای در دنیا هست؟ فرمود : «آری» . گفت : چه چیز؟ فرمود : «ای پسر سلام! به دریاها بنگر . در آنها از آسمان ، باران می بارد و از زمین نیز رودها به آنها می ریزند ؛ امّا آب دریاها ، کم و زیاد نمی شود» .

ابن سلام گفت : جویبارهای بهشت را برایم توصیف کن . فرمود : «ای پسر سلام! در بهشت ، جویباری است که به آن ، کوثر می گویند . بویش خوش تر از بوی مُشک تیزبو و عنبر است ، ریگ هایش دُر و یاقوت اند ، و با مرواریدی سفید ، مُهر شده است . آن ، منزلگاه دوستان خدای بلندمرتبه است » .۶۶۳۹.امام صادق علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :جویبارهای بهشت ، از زیر تپّه های ( / از زیر کوه های ) مُشک ، بیرون می آیند . .

۶۶۴۰.امام صادق علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :إِنَّ أَنهارَ الجَنَّةِ تَجرِی فِی غَیرِ اُخدُودٍ ، أَشَدَّ بَیاضا مِنَ الثَّلجِ ، وَأَحلَی مِنَ العَسَلِ ، وَأَلیَنُ مِنَ الزُّبدِ ، طِینُ النَّهرِ مِسکٌ أَذفَرُ ، وَحَصاهُ الدُّرُّ وَالیاقُوتُ ، تَجرِی فِی عُیُونِهِ وَأَنهارِهِ حَیثُ یَشتَهِی وَیُرِیدُ فِی جَنّاتِهِ وَلِیُ اللّهِ ، فَلَو أَضافَ مَن فِی الدُّنیا مِنَ الجِنِّ وَالإِنسِ لَأَوسَعَهُم طَعاما وَشَرابا وَحَلالاً وَحُلِیّا، لا یَنقُصُهُ مِن ذَلِکَ شَیءٌ . ⁽¹⁾۶۶۴۱.امام صادق علیه السلام :حلیة الأولیاء عن أنس عن رسول اللّه صلی الله علیه و آله :لَعَلَّکُم تَظُنُّونَ أَنَّ أَنهارَ الجَنَّةِ أُخدُودٌ فِی الأَرضِ ، لا وَاللّهِ إِنَّها لَسائِحَةٌ عَلَی وَجهِ الأَرضِ ، حافَتاها خِیامُ اللُّؤلُؤِ ، وَطِینُها المِسکُ الأَذفَرُ . قُلتُ : یا رَسُولَ اللّهِ ، وَما الأَذفَرُ؟ قالَ : الَّذِی لا خِلطَ مَعَهُ . ⁽²⁾۶۶۴۲.الإمام الکاظم علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :إِنَّ فِی الجَنَّةِ نَهرا یُقالُ لَهُ : رَجَبٌ ، أَشَدُّ بَیاضا مِنَ اللَّبَنِ وَأَحلَی مِنَ العَسَلِ ، مَن صامَ مِن رَجَبٍ یَوما سَقاهُ اللّهُ مِن ذَلِکَ النَّهرِ . ⁽³⁾۶۶۴۳.الإمام الرضا علیه السلام :الإمام الکاظم علیه السلام :رَجَبٌ نَهرٌ فِی الجَنَّةِ ، أَشَدُّ بَیاضا مِنَ اللَّبَنِ وَأَحلَی مِنَ العَسَلِ ، مَن صامَ یَوما مِن رَجَبٍ سَقاهُ اللّهُ مِن ذَلِکَ النَّهرِ . ⁽⁴⁾۶۶۴۴.الإمام المهدیّ علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :الکَوثَرُ نَهرٌ فِی الجَنَّةِ ، حافَّتاهُ مِن ذَهَبٍ ، وَمَجراهُ عَلَی الدُّرِّ وَالیاقُوتِ ، تُربَتُهُ أَطیَبُ مِنَ المِسکِ ، وَماؤُهُ أَحلَی مِنَ العَسَلِ وَأَبیَضُ مِنَ الثَّلجِ . ⁽⁵⁾.

۶۶۴۲.امام کاظم علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :جویبارهای بهشت ، در شیارها جاری نیستند و از برف ، سفیدتر ، و از عسل ، شیرین تر ، و از خامه ، نرم ترند . گِل جویبار ، مُشکی ناب است و ریگ هایش ، دُر و یاقوت اند ، و در چشمه ها و جویبارهایش ، تا هر کجا که ولیّ خدا بخواهد و اراده کند ، روان می شوند . اگر اهل دنیا را ، از جن و انس ، میهمان کند ، می تواند به همه آنها ، خوراک و نوشیدنی بدهد و بر همه آنان ، جامه و زیور بپوشانَد ، بی آن که چیزی از او کم شود.۶۶۴۳.امام رضا علیه السلام :حلیة الأولیاءـ به نقل از اَنَس ـ: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «شاید شما خیال می کنید که جویبارهای بهشت ، شکاف هایی در زمین هستند . نه ، به خدا ! آنها بر روی زمین روان اند ، دو کرانه آنها ، سراپرده های مرواریدند و گِل آنها ، مُشک اَذفَر است .

گفتم : ای پیامبر خدا ! اَذفَر چیست؟

فرمود : «ناب».۶۶۴۴.امام مهدی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :در بهشت ، نهری است که به آن ، «رجب» می گویند و سفیدتر از شیر و شیرین تر از عسل است . هر کس یک روز از ماه رجب ، روزه بگیرد ، خداوند از آن نهر به او می نوشانَد.۶۶۴۵.الإمام علیّ علیه السلام :امام کاظم علیه السلام :رجب ، نهری است در بهشت که سفیدتر از شیر و شیرین تر از عسل است . هر کس یک روز از ماه رجب را روزه بگیرد ، خداوند از آن نهر به او می نوشانَد.۶۶۴۶.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :کوثر ، نهری است در بهشت که دو کرانه آن از طلاست و بسترش دُر و یاقوت ، و خاکش خوش بوتر از مُشک ، و آبش شیرین تر از عسل و سفیدتر از برف است . .

۶۶۴۷.عنه علیه السلام ( ـ فِی الحِکَمِ المَنسوبَةِ إلَیهِ ـ ) عنه صلی الله علیه و آله :بَینَما أَنا أَسِیرُ فِی الجَنَّةِ ، إِذا أَنا بِنَهرٍ ، حافَتاهُ قِبابُ الدُّرِّ المُجَوَّفِ ، قُلتُ : ما هَذا یا جِبرِیلُ؟ قالَ : هَذا الکَوثَرُ الَّذِی أَعطاکَ رَبُّکَ . فَإِذا طِینُهُ ـ أَو طِیبُهُ ⁽¹⁾ـ مِسکٌ أَذفَرُ . ⁽²⁾۶۶۴۵.امام علی علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :أَکبَرُ أَنهارِ الجَنَّةِ الکَوثَرُ ، تَنبُتُ الکَواعِبُ الأَترابُ ⁽³⁾عَلَیهِ ، یَزُورُهُ أَولِیاءُ اللّهِ یَومَ القِیامَةِ . ⁽⁴⁾۶۶۴۶.امام علی علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :لَمّا اُسرِیَ بِی رَأَیتُ فِی الجَنَّةِ نَهرا أَبیَضَ مِنَ اللَّبَنِ ، وَأَحلَی مِنَ العَسَلِ ، وَأَشَدَّ استِقامةً مِنَ السَّهمِ ؛ فِیهِ أَبارِیقُ عَدَدَ النُّجُومِ ، عَلَی شاطِئِهِ قِبابُ الیاقُوتِ الأَحمَرِ وَالدُّرِّ الأَبیَضِ . ⁽⁵⁾۶۶۴۷.امام علی علیه السلام ( ـ در حکمت های منسوب به او ـ ) الإمام الصادق علیه السلام :إِنَّ فِی الجَنَّةِ نَهرا حافَتاهُ حُورٌ نابِتاتٌ ، فَإِذا مَرَّ المُؤمِنُ بِإِحداهُنَّ فَأَعجبَتَهُ اقتَلَعَها، فَأَنبَتَ اللّهُ عز و جلمَکانَها . ⁽⁶⁾.

۶۶۴۸.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :همچنان که در بهشت می گشتم ، به نهری رسیدم که در دو کرانه اش ، سراپرده هایی از دُرّ میان تهی بود . گفتم : «این چیست ، جبرئیل؟ » .

گفت : این ، همان کوثر است که پروردگارت به تو عطا فرموده است .

دیدم گِل آن ( / بوی آن) ، ⁽¹⁾مُشک ناب است.۶۶۴۹.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بزرگ ترین نهر بهشت ، «کوثر» است . دخترکان نورسیده همسال ، بر آن می رویند . دوستان خدا ، در روز قیامت ، به دیدن آن می روند.۶۶۵۰.الإمام زین العابدین علیه السلام ( ـ فی الدعاء ـ ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :شبی که به معراج بُرده شدم ، در بهشت ، نهری دیدم که از شیر ، سفیدتر و از شَهْد ، شیرین تر و از تیر ، راست تر بود و در کنار آن ، آب دستانی به شمارِ ستارگان وجود داشت و بر ساحلش ، گنبدهایی از یاقوت سرخ و دُرّ سفید بود.۶۶۵۱.سعد السعود نقلاً عن الزبور :امام صادق علیه السلام :در بهشت ، نهری است که در دو کرانه آن ، حور العین روییده اند و هر گاه مؤمن بر یکی از آنها بگذرد و پسندش افتد ، او را بر می کند و خداوند عز و جلبه جایش یکی دیگر می رویاند. .

۴ / ۹أَشجارُ الجَنَّةِالکتاب«وَ أَصْحَـبُ الْیَمِینِ مَا أَصْحَـبُ الْیَمِینِ * فِی سِدْرٍ مَّخْضُودٍ * وَ طَـلْحٍ مَّنضُودٍ * وَ ظِـلٍّ مَّمْدُودٍ * وَ مَاءٍ مَّسْکُوبٍ * وَ فَـکِهَةٍ کَثِیرَةٍ * لَا مَقْطُوعَةٍ وَ لَا مَمْنُوعَةٍ ». ⁽¹⁾

الحدیث۶۶۵۳.عنه علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :ما فِی الجَنَّةِ شَجَرَةٌ إِلَا وَساقُها مِن ذَهَبٍ . ⁽²⁾۶۶۵۴.سعد السعود نقلاً عن الزبور :شرح الأخبار عن سلمان :وَرَدتُ عَلی رَسُولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله وَهُوَ عَلی رَأسِ رَکِیٍ ⁽³⁾، فَقالَ لِی : ... یا سَلمانُ ، إِنَّهُ مَن سَبَّحَ اللّهَ تَسبِیحَةً ، أَو هَلَّلَهُ تَهلِیلَةً ، أَو کَبَّرَهُ تَکبِیرَةً ، أَو حَمَّدَهُ تَحمِیدَةً ، غَرَسَ اللّهُ عز و جل لَهُ بِها شَجَرَةً فِی الجَنَّةِ ؛ أَصلُها مِن ذَهَبٍ ، وَفَرعُها مِنَ اللُّؤلُؤِ ، مُکَلَّلَةً بِالیاقُوتِ ، ثَمَرُها کَثَدیِ الأَبکارِ ، أَحلَی مِنَ الشَّهدِ ، وَأَلیَنُ مِنَ الزُّبدِ ، کُلَّما جُنِیَ مِنها شَیءٌ عادَ مَکانَهُ مِثلُهُ . ⁽⁴⁾۶۶۵۵.رسول اللّه صلی الله علیه و آله :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :إِنَّ نَخلَ الجَنَّةِ جُذُوعُها ذَهَبٌ أَحمَرُ ، وَکَرَبُها زَبَرجَدٌ أَخضَرُ ، وَشَمارِیخُها ⁽⁵⁾دُرٌّ أَبیَضُ ، وَسَعَفُها حُلَلٌ خُضرٌ ، وَرُطَبُها أَشَدُّ بَیاضا مِنَ الفِضَّةِ ، وَأَحلَی مِنَ العَسَلِ ، وَأَلیَنُ مِنَ الزُّبدِ ، لَیسَ فِیهِ عَجَمٌ ⁽⁶⁾، طُولُ العَذقِ اِثنا عَشَرَ ذِراعا ، مَنضُودَةٌ مِن أَعلاهُ إِلی أَسفَلِهِ ، لا یُؤخَذُ مِنهُ شَیءٌ إِلّا أَعادَهُ اللّهُ کَما کانَ ، وَذَلِکَ قَولُ اللّهِ : «لَا مَقْطُوعَةٍ وَ لَا مَمْنُوعَةٍ » وَإِنَّ رُطَبَها لَأَمثالُ القِلالِ ⁽⁷⁾، وَمَوزَها وَرُمّانَها أَمثالُ الدُّلِیِّ ⁽⁸⁾، وَأَمشاطَهُم وَمَجامِرَهُم الدُّرُّ . ⁽⁹⁾.

۴ / ۹ درخت های بهشت

۴ / ۹درخت های بهشتقرآن«و دست راستی ها ؛ دست راستی ها کدام اند؟ در [ زیر ] درختان کُنار بی خار ، و درخت های موز که میوهایشان خوشه خوشه روی هم چیده است ، و سایه ای گسترده ، و آبی ریزان ، و میوه ای فراوان ، نه بریده و نه ممنوع».

حدیث۶۶۵۵.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :در بهشت ، هیچ درختی نیست ، مگر آن که تنه اش از طلاست.۶۶۵۶.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :شرح الأخبارـ به نقل از سلمان ـ: بر پیامبر خدا صلی الله علیه و آله که بر سر چاهی بود ، وارد شدم . به من فرمود : « ... ای سلمان! هر کس خدا را یک بار تسبیح گوید ، یا یک لا إله إلّا اللّه بگوید ، یا یک اللّه أکبر بگوید ، یا یک بار حمد او را بگوید ، خداوند عز و جل به ازای آن ، یک درخت در بهشت برایش می کارد که ریشه اش از طلاست و تنه اش از مروارید و مزیّن به یاقوت است و میوه اش مانند پستان دختران است و از شهد ، شیرین تر و از خامه نرم تر است . هر میوه ای که از آن چیده شود ، به جایش میوه ای دیگر در می آید» .۶۶۵۷.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :نخل های بهشت ، تنه هایشان زر سرخ ، زیرشاخه هایشان زبرجد سبز ، سرشاخه هایشان دُرّ سفید ، شاخه هایشان حلّه های سبز ، و رطب هایشان سفیدتر از سیم و شیرین تر از انگبین و نرم تر از خامه است و هسته ندارد . طول خوشه ، دوازده گز است که از بالا به پایین چیده شده اند و هر خوشه ای که از آن برگرفته شود ، خداوند ، آن را به حال اوّلش باز می گرداند و این ، همان سخن خداست که : «نه بریده و نه ممنوع» . رطب هایش به اندازه خُمره است و موز و انارش ، به اندازه دَلْو و شانه ها و عودسوزهایش دُرند.

.

۶۶۵۸.عنه صلی الله علیه و آله :المستدرک علی الصَّحیحین عن أبی امامة :أَقبَلَ أَعرابِیٌ یَوما فَقالَ : یا رَسُولَ اللّهِ ، لَقَد ذَکَرَ اللّهُ فِی القُرآنِ شَجَرَةً مُؤذِیَةً ، وَما کُنتُ أَری أَنَّ فِی الجَنَّةِ شَجَرَةً تُؤذِی صاحِبَها .

فَقالَ رَسُولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : وَما هِیَ؟

قالَ : السِّدرُ ، فَإِنَّ لَها شَوکا!

فَقالَ رَسُولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : «فِی سِدْرٍ مَّخْضُودٍ » ؛ یَخضِدُ ⁽¹⁾اللّهُ شَوکَهُ ، فَیَجعَلُ مَکانَ کُلِّ شَوکَةٍ ثَمَرَةً ، فَإِنَّها تُنبِتُ ثَمَرا تُفتَقُ الثَّمَرَةُ مَعَها عَن اثنَینِ وَسَبعِینَ لَونا ، ما مِنها لَونٌ یُشبِهُ الآخَرَ . ⁽²⁾۴ / ۱۰شَجَرَةُ طُوبی۶۶۶۱.عنه صلی الله علیه و آله :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :طُوبی شَجَرَةٌ تَخرُجُ مِن جَنَّةِ عَدنٍ ، غَرَسَها رَبُّنا بِیَدِهِ . ⁽³⁾.

۴ / ۱۰ درخت طوبا

۶۶۵۸.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :المستدرک علی الصحیحینـ به نقل از ابو اُمامه ـ: روزی بادیه نشینی آمد و گفت : ای پیامبر خدا ! خداوند در قرآن از درختِ صدمه زننده ای یاد کرده است ، در حالی که من گمان نمی کنم در بهشت ، درختی باشد که به صاحبش آسیب برساند !

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود : «چه درختی؟» .

گفت : کُنار ؛ زیرا خاردار است .

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود : « «در [ زیر ] درختان کُنار بی خار» . خدا خارهای آن را قطع می کند و به جای هر خاری ، میوه ای می گذارد . این درخت ، میوه ای می دهد با هفتاد و دو رنگ که هیچ رنگی از آن ، شبیه دیگری نیست».۴ / ۱۰درخت طوبا۶۶۶۱.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :طوبا ، درختی است که از بهشت جاویدان می روید و آن را پروردگار ما با دست خود کاشته است.

.

۶۶۶۲.عنه صلی الله علیه و آله :عنه صلی الله علیه و آله :مَا مِنْکُمْ مِنْ أَحَدٍ یَدْخُلُ الجَنَّةَ إلّا اُنْطُلِقَ بِهِ إِلَی طُوبی، فَتُفْتَحُ لَهُ أَکْمامُهَا، فَیَأْخُذُ مِنْ أَیِ ذلِکَ شَاءَ، إِنْ شَاءَ أَبْیَضَ وَإِنْ شَاءَ أَحْمَرَ وَإِنْ شَاءَ أَصْفَرَ وَإِنْ شَاءَ أَسْوَدَ، مِثْلَ شَقَائِقِ النُّعْمَانِ ⁽¹⁾وَأَرَقَّ وَأَحْسَنَ . ⁽²⁾۶۶۶۳.عنه صلی الله علیه و آله :عنه صلی الله علیه و آلهـ فِی وَصفِ شَجَرَةِ طُوبی ـ: هِیَ شَجَرَةٌ غَرَسَها اللّهُ عز و جل ، وَنَفَخَ فِیها مِن رُوحِهِ ، وإنّ أَغصانَها لَتُری مِن وَراءِ سُورِ الجَنَّةِ ، تَنبُتُ بِالحُلِیِ وَالحُلَلِ ، مُتَدَلِّیَةً عَلَی أَفواهِهِم . ⁽³⁾۶۶۶۴.عنه صلی الله علیه و آله :الإمام الباقر علیه السلام عن رسول اللّه صلی الله علیه و آلهـ فِی قَولِ اللّهِ تَبارَکَ وَتَعالَی : «طُوبَی لَهُمْ وَ حُسْنُ مَئابٍ » ⁽⁴⁾ـ: یَعنِی وَحُسنَ مَرجِعٍ ، فَأَمّا طُوبی فَإِنَّها شَجَرَةٌ فِی الجَنَّةِ ، ساقُها فِی دارِ مُحَمَّدٍ صلی الله علیه و آله ، وَلَو أَنَّ طائِرا طارَ مِن ساقِها لَم یَبلُغ فَرعَها حَتَّی یَقتُلَهُ الهَرَمُ ، عَلی کُلِّ وَرَقَةٍ مِنها مَلَکٌ یَذکُرُ اللّهَ ، وَلَیسَ فِی الجَنَّةِ دارٌ إِلّا وَفِیها غُصنٌ مِن أَغصانِها ، وَإِنَّ أَغصانَها لَتُری مِن وَراءِ سُورِ الجَنَّةِ ، تَحمِلُ لَهُم ما یَشاؤُونَ مِن حُلِیِّها وَحُلَلِها وَثِمارِها، لا یُؤخَذُ مِنها شَیءٌ إِلّا أَعادَهُ اللّهُ کَما کانَ ، بِأَنَّهُم کَسَبُوا طَیِّبا وَأَنفَقُوا قَصدا ، وَقَدَّمُوا فَضلاً فَقَد أَفلَحُوا وَأَنجَحُوا. ⁽⁵⁾۶۶۶۵.عنه صلی الله علیه و آله :الإمام الکاظم عن آبائه علیهم السلام :سُئِلَ رَسُولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله عَن طُوبی ، فَقالَ : شَجَرَةٌ أَصلُها فِی دارِی ، وَفَرعُها عَلی أَهلِ الجَنَّةِ . ثُمَّ سُئِلَ عَنها مَرَّةً اُخری ، فَقالَ : فِی دارِ عَلِیٍ علیه السلام ، فَقِیلَ فِی ذَلِکَ ، فَقالَ : إِنَّ دارِی وَدارَ عَلِیٍ فِی الجَنَّةِ بِمکانٍ واحِدٍ . ⁽⁶⁾.

۶۶۶۶.عنه صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هیچ یک از شما نیست که وارد بهشت شود ، مگر آن که او را به نزد طوبا می برند و غلاف های شکوفه های آن برایش باز می شوند و او از هر کدام آنها که خواست ، بر می گیرد ، سفید بخواهد یا سرخ یا زرد یا سیاه ، مانند گل شقایق نعمان ؛ بلکه لطیف تر و زیباتر.۶۶۶۷.عنه صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ در توصیف درخت طوبا ـ: درختی است که خداوند عز و جل آن را کاشته و از جان خود در آن دمیده است و شاخه هایش از پشت دیوار بهشت ، دیده می شوند و زیور و حُلّه به بار می نشاند که در برابر دهان آنان ( بهشتیان ) آویزان اند.۶۶۶۸.عنه صلی الله علیه و آله :امام باقر علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله در باره این سخن خدای بزرگ و والا : «طُوبَی لَهُمْ وَ حُسْنُ مَآبٍ» فرمود : یعنی : خوش بازگشتگاهی است ! طوبا ، درختی است در بهشت که تنه آن ، در خانه محمّد صلی الله علیه و آله است و اگر پرنده ای از روی تنه آن به پرواز در آید ، به شاخه آن نمی رسد تا از پیری بمیرد . بر هر برگی از آن ، فرشته ای است که ذکر خدا می گوید . در بهشت ، سرایی نیست ، مگر این که شاخه ای از طوبا در آن است و شاخه هایش از پشت دیوار بهشت ، دیده می شوند . بر شاخه های طوبا ، هر زیور و جامه و میوه ای که بخواهند ، هست و هر چه از آنها برگرفته شود ، خداوند ، آن را به حال اوّلش باز می گرداند و این ، پاداش بهشتیان است ، از آن رو که حلال به دست آوردند و به اعتدال خرج کردند و اضافی آن را بخشیدند ، پس کامیاب و رستگار شدند.۶۶۶۹.عنه صلی الله علیه و آله :امام کاظم علیه السلامـ به نقل از پدرانش علیهم السلام ـ: از پیامبر خدا صلی الله علیه و آله در باره طوبا سؤال شد . فرمود : «درختی است که ریشه آن ، ، در خانه من است و شاخه هایش بر سر بهشتیان» .

دوباره در باره آن از ایشان سؤال شد . فرمود : «در خانه علی است» .

علّت را جویا شدند . فرمود : «خانه من و خانه علی در بهشت ، در یک مکان است». .

۶۶۶۲.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :الإمام علیّ علیه السلام :طُوبی شَجَرَةٌ فِی الجَنَّةِ ، أَصلُها فِی دارِ النَّبِیِ مُحَمَّدٍ صلی الله علیه و آله ، وَلَیسَ مِن مُؤمِنٍ إِلّا وَفِی دارِهِ غُصنٌ مِنها ، لا یَخطُرُ عَلی قَلبِهِ شَهوَةُ شَیءٍ إِلّا أَتاهُ بِهِ ذَلِکَ ، وَلَو أَنَّ راکِبا مُجِدّا سارَ فِی ظِلِّها مِئَةَ عامٍ ما خَرَجَ مِنهُ ، وَلَو طارَ مِن أَسفَلِها غُرابٌ ما بَلَغَ أَعلاها حَتَّی یَسقُطَ هَرَما . أَلا فَفِی هَذا فَارغَبُوا . ⁽¹⁾۶۶۶۳.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :الإمام الصادق علیه السلام :طُوبی شَجَرَةٌ فِی الجَنَّةِ فِی دارِ أَمِیرِ المُؤمِنِینَ علیه السلام ، وَلَیسَ أَحَدٌ مِن شِیعَتِهِ إِلّا وَفِی دارِهِ غُصنٌ مِن أَغصانِها وَوَرَقَةٌ مِن أَوراقِها ، یَستَظِلُّ تَحتَها أُمَّةٌ مِنَ الأُمَمِ . ⁽²⁾۶۶۶۴.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :کانَ رَسُولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله یُکثِرُ تَقبِیلَ فاطِمَةَ علیهاالسلام ، فَأَنکَرَت ذَلِکَ عائِشَةُ ، فَقالَ رَسُولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : یا عائِشَةُ ، إِنِّی لَمّا أُسرِیَ بِی إِلی السَّماءِ دَخَلتُ الجَنَّةَ فَأَدنانِی جَبرَئِیلُ مِن شَجَرَةِ طُوبی ، وَناوَلَنِی مِن ثِمارِها ، فَأَکَلتُ ، فَحَوَّلَ اللّهُ ذَلِکَ ماءً فِی ظَهرِی ، فَلَمّا هَبَطتُ إِلَی الأَرضِ واقَعتُ خَدِیجَةَ ، فَحَمَلَت بِفاطِمَةَ ، فَما قَبَّلتُها قَطُّ إِلّا وَجَدتُ رائِحَةَ شَجَرَةِ طُوبی مِنها . ⁽³⁾.

۶۶۶۵.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام :طوبا ، درختی است در بهشت که ریشه آن ، در خانه پیامبر ما محمّد صلی الله علیه و آله است و هیچ مؤمنی نیست ، مگر این که شاخه ای از آن درخت ، در خانه اوست و دلش هر چیزی را هوس کند ، آن درخت برایش می آورد و اگر سواری چابک ، صد سال در سایه آن راه بپیماید ، از آن خارج نمی شود و اگر از پایین آن ، کلاغی پرواز کند ، به بلندایش نمی رسد تا آن که از پیری به زیر افتد . هان! پس برای این نعمت بکوشید.۶۶۶۶.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :امام صادق علیه السلام :طوبا ، درختی است در بهشت در خانه امیر مؤمنان علیه السلام ، و در خانه هر یک از شیعیان او نیز شاخه ای از شاخه های این درخت و برگی از برگ های آن هست و در زیر آن ، یک امّت ، سایه می گیرد.۶۶۶۷.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :امام صادق علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله ، فاطمه علیهاالسلام را زیاد می بوسید . عایشه به این کار ، خرده گرفت . پیامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود : «ای عایشه ! شبی که به آسمان بُرده شدم ، به بهشت وارد شدم . جبرئیل ، مرا به نزدیک درخت طوبا برد و از میوه های آن به من داد و من خوردم و خداوند ، آن را به نطفه ای در پشت من تبدیل کرد . چون به زمین فرود آمدم ، با خدیجه هم بستر شدم و او فاطمه را حامله شد . از این رو ، هر وقت فاطمه را می بوسم ، بوی درخت طوبا را از او استشمام می کنم» . .

۶۶۶۸.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :الخصال عن عامر بن واثلة :کُنتُ فِی البَیتِ یَومَ الشُّوری ، فَسَمِعتُ عَلِیّا علیه السلام وَهُوَ یَقُولُ : ... نَشَدتُّکُم بِاللّهِ هَل فِیکُم أَحَدٌ قالَ لَهُ رَسُولُ اللّهِ کَما قالَ لِی : «إِنَّ طُوبی شَجَرَةٌ فِی الجَنَّةِ ، أَصلُها فِی دارِ عَلِیٍ ، لَیسَ مِن مُؤمِنٍ إِلّا وَفِی مَنزِلِهِ غُصنٌ مِن أَغصانِها» غَیرِی؟ قالُوا : اَللَّهُمَّ لا . ⁽¹⁾۶۶۶۹.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :کمال الدّین عن أبی بصیر :قالَ الصَّادِقُ علیه السلام : طُوبی لِمَن تَمَسَّکَ بِأَمرِنا فِی غَیبَةِ قائِمِنا ، فَلَم یَزِغْ قَلبُهُ بَعدَ الهِدایَةِ .

فَقُلتُ لَهُ : جُعِلتُ فِداکَ وَما طُوبی؟

قالَ : شَجَرَةٌ فِی الجَنَّةِ ، أَصلُها فِی دارِ عَلِیِ بنِ أَبِی طالِبٍ علیه السلام ، وَلَیسَ مِن مُؤمِنٍ إِلّا وَفِی دارِهِ غُصنٌ مِن أَغصانِها ، وَذَلِکَ قَولُ اللّهِ عز و جل : «طُوبَی لَهُمْ وَ حُسْنُ مَئابٍ » . ⁽²⁾۶۶۷۰.الإمام علیّ علیه السلام :الإمام الصادق علیه السلام :إِنَّ المُؤمِنَ إِذا لَقِیَ أَخاهُ وَتَصافَحا ⁽³⁾لَم تَزَلِ الذُّنُوبُ تَتَحاتُّ ⁽⁴⁾عَنهُما ماداما مُتَصافِحَینِ کَتَحاتِّ الوَرَقِ عَنِ الشَّجَرِ ، فَإِذا افتَرَقا قالَ مَلَکاهُما : جَزاکُما اللّهُ خَیرا عَن أَنفُسِکُما ، فَإِنِ التَزَمَ کُلُّ واحِدٍ مِنهُما صاحِبَهُ ناداهُما مُنادٍ : طُوبی لَکُما وَحُسنُ مَآبٍ . وَطُوبی شَجَرَةٌ فِی الجَنَّةِ ، أَصلُها فِی دارِ أَمیرِ المُؤمِنِینَ ، وَفَرعُها فِی مَنازِلِ أَهلِ الجَنَّةِ ، فَإِذا افتَرَقا ناداهُما مَلَکانِ کَرِیمانِ : أَبشِرا یا وَلِیَّیِ اللّهِ بِکَرامَةِ اللّهِ وَالجَنَّةُ مِن وَرائِکُما. ⁽⁵⁾۶۶۷۱.عنه علیه السلام :الدرّ المنثور عن فرقد السّبخیِ :أَوحَی اللّهُ إِلی عِیسَی بنِ مَریَمَ علیه السلام فِی الإِنجِیلِ : یا عِیسَی ، جِدَّ فِی أَمرِی وَلا تَهزُل ، وَاسمَع قَولِی وَأَطِع أَمرِی . یَابنَ البِکرِ البَتُولِ ، إِنِّی خَلَقتُکَ مِن غَیرِ فَحلٍ ، وَجَعَلتُکَ وَأُمَّکَ آیةً لِلعالَمِینَ ، فَإِیّایَ فَاعبُد ، وَعَلَیَ فَتَوَکَّل ، وَخُذِ الکِتابَ بِقُوَّةٍ .

قالَ عِیسی علیه السلام : أَی رَبِّ ، أَیَّ کِتابٍ آخُذُ بِقُوَّةٍ ؟ قالَ: خُذ کِتابَ الإِنجِیلِ بِقُوَّةٍ ، فَفَسِّرهُ لِأَهلِ السریانِیَّةِ ، وَأَخبِرهُم إِنِّی أَنا اللّهُ لا إِله إِلّا أَنَا ، الحَیُ القَیُّومُ ، البَدیِعُ الدّائِمُ ، الَّذِی لا زَوالَ لَهُ ، فَآمِنُوا بِاللّهِ وَرَسُولِهِ النَّبِیِ الَّذِی یَکُونُ فِی آخِرِ الزَّمانِ ، فَصَدِّقُوهُ وَاتَّبِعُوهُ ، صاحِبِ الجَمَلِ وَالمِدرَعَةِ وَالهِراوَةِ وَالتّاجِ ، الأَنجَلِ ⁽⁶⁾العَینِ ، المَقرُونِ الحاجِبَینِ ، صاحِبِ الکِساءِ ، الَّذِی إِنَّما نَسلُهُ مِنَ المُبارَکَةِ ـ یَعنِی خَدِیجَةَ ـ .

یا عِیسَی ، لَها بَیتٌ مِن لُؤلُؤٍ مِن قَصَبٍ مُوصَلٍ بِالذَّهَبِ ، لا یُسمَعُ فِیهِ أَذًی وَلا نَصَبٌ ، لَها ابنَةٌ ـ یَعنِی فاطِمَةَ ـ وَلَها ابنانِ فَیُستَشهَدانِ ـ یَعنِی الحَسَنَ وَالحُسَینَ علیهماالسلام ـ طُوبی لِمَن سَمِعَ کَلامَهُ ، وَأَدرَکَ زَمانَهُ ، وَشَهِدَ أَیّامَهُ .

قالَ عِیسَی علیه السلام : یا رَبِّ وَما طُوبی؟

قالَ : شَجَرَةٌ فِی الجَنَّةِ ، أَنا غَرَستُها بِیَدِی ، وَأَسکَنتُها مَلائِکَتِی ، أَصلُها مِن رِضوانَ ، وَماؤُها مِن تَسنِیمٍ . ⁽⁷⁾.

۶۶۷۲.عنه علیه السلام :الخصالـ به نقل از عامر بن واثله ـ: روز شورا ، من در خانه[ ی خدا ] بودم . صدای علی علیه السلام را شنیدم که می فرمود : «... شما را به خدا سوگند می دهم که آیا در میان شما کسی جز من هست که پیامبر خدا در باره او همچون من ، فرموده باشد : طوبا ، درختی است در بهشت که ریشه آن ، در خانه علی است و هیچ مؤمنی نیست ، مگر این که شاخه ای از شاخه های آن ، در خانه اوست ؟» .

گفتند : نه ، به خدا!۶۶۷۳.عنه علیه السلام :کمال الدینـ به نقل از ابو بصیر ـ: امام صادق علیه السلام فرمود : «طوبا ، از آنِ کسی است که در غیبت قائم ما ، در راه ما استوار بماند و دلش پس از آن که هدایت گشته است ، به گم راهی نیفتد » .

گفتم : فدایت شوم ! طوبا چیست؟

فرمود : «درختی بهشتی است که ریشه اش در خانه علی بن ابی طالب علیه السلام است و در خانه هر مؤمنی نیز شاخه ای از آن وجود دارد و این ، همان سخن خدای عز و جلاست که : «طوبا برای ایشان است و چه خوش بازگشتگاهی است ! » » .۶۶۷۴.عنه علیه السلام :امام صادق علیه السلام :مؤمن ، هر گاه به برادرش برسد و با هم دست دهند ، تا زمانی که دست در دست یکدیگر دارند ، گناهانشان همانند ریختن برگ درخت ، فرو می ریزد و آن گاه که از هم جدا شوند ، دو فرشته آنها می گویند : «خداوند به شما دو تن ، سزای نیک دهد !» . پس اگر یکدیگر را در آغوش کشند ، منادی ای ندا می دهد که : «طوبا برای شماست و چه خوش بازگشتگاهی است !» ـ و طوبا ، درختی است در بهشت که ریشه اش در خانه امیر مؤمنان علیه السلام و شاخه هایش در منازل بهشتیان است ـ و چون از هم جدا شوند ، دو فرشته گرامی به آنان ندا می دهند که : «مژده باد شما دو دوست خدا را به کرامت خدا ! بهشت ، پیش روی شماست ! ».۶۶۷۵.عنه علیه السلام :الدرّ المنثورـ به نقل از فرقد سبخی ـ: خداوند در انجیل به عیسی بن مریم علیه السلام وحی فرمود که : «ای عیسی! در کار من ، جدّی باش و آن را به شوخی مگیر و سخنم را بشنو و فرمانم را اطاعت کن . ای پسر آن باکره پاک دامن! من تو را بدون پدر آفریدم و تو و مادرت را نشانه ای [ از قدرت خویش ] برای جهانیان قرار دادم . پس فقط مرا بندگی کن و بر من توکّل نمای و کتاب را با قدرت بگیر» .

عیسی علیه السلام گفت : ای پروردگار من ! کدام کتاب را با قدرت بگیرم ؟ فرمود : «کتاب انجیل را با نیرو بگیر و آن را برای سریانیان ، بیان کن و آنان را آگاه گردان که منم خدای یگانه و معبودی جز من نیست ، زنده پایدارم و نوآفرین و پاینده ای هستم که هرگز از میان نمی رود .

پس [به آنان بگو :] به خدا و فرستاده او ، پیامبری که در آخرزمان می آید ، ایمان آورید و او را تصدیق کنید و از او پیروی نمایید ؛ از همان صاحب اُشتر و زره و چوب دستی و تاج ، درشت چشمِ ابرو پیوسته ، صاحب کسا ؛ همو که نسلش از بانویی خجسته است» یعنی خدیجه .

[و افزود :] «ای عیسی! برای او خانه ای است از مروارید آبدارِ پیوند خورده به طلا ، که در آن ، هیچ گزند و رنجی نمی رسد ، و یک دختر دارد» یعنی فاطمه علیهاالسلام«و برای آن دختر ، دو پسر است که هر دو به شهادت می رسند» یعنی حسن و حسین علیهماالسلام . «طوبا ، از آنِ کسی که سخن او را بشنود و زمانش را دریابد و در روزگار او به سر برد !» .

عیسی علیه السلام گفت : پروردگارا ! طوبا چیست؟

فرمود: «درختی است در بهشت که من با دستان خویش ، آن را کاشته ام و فرشتگانم را در آن ، سُکنا داده ام . ریشه اش از رضوان است و آبش از [ چشمه ]تسنیم» . .

۴ / ۱۱ظِلالُ الجَنَّةِالکتاب«إِنَّ أَصْحَـبَ الْجَنَّةِ الْیَوْمَ فِی شُغُلٍ فَـکِهُونَ * هُمْ وَ أَزْوَ جُهُمْ فِی ظِـلَـلٍ عَلَی الْأَرَائِکِ مُتَّکِئونَ * لَهُمْ فِیهَا فَـکِهَةٌ وَ لَهُم مَّا یَدَّعُونَ * سَلَـمٌ قَوْلًا مِّن رَّبٍّ رَّحِیمٍ ». ⁽¹⁾

«مَّتَّکِئینَ فِیهَا عَلَی الْأَرَائِکِ لَا یَرَوْنَ فِیهَا شَمْسًا وَ لَا زَمْهَرِیرًا * وَ دَانِیَةً عَلَیْهِمْ ظِـلَــلُهَا وَ ذُلِّلَتْ قُطُوفُهَا تَذْلِیلاً ». ⁽²⁾

.

۴ / ۱۱ سایه های بهشت

۴ / ۱۱سایه های بهشتقرآن«در آن روز [قیامت] ، اهل بهشت ، کار و باری خوش در پیش دارند . آنها با همسرانشان در زیر سایه ها بر تخت ها تکیه می زنند . در آن جا برای آنها [ هر گونه ] میوه و هر چه دلشان بخواهد ، است . از جانب پروردگاری مهربان ، [ به آنان ] سلام گفته می شود».

«در آن جا بر تخت ها تکیه می زنند . در آن جا نه آفتابی می بینند و نه سرمایی . و سایه های آنها (درختان) به آنان نزدیک است و میوه های آنها [ برای چیدن ] ، رام».

.

الحدیث۶۶۷۸.امام علی علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :إِنَّ فِی الجَنَّةِ لَشَجَرَةً یَسِیرُ الرّاکِبُ فِی ظِلِّها مِائَةَ سَنَةٍ ، وَاقرَؤُوا إِن شِئتُم «وَ ظِـلٍّ مَّمْدُودٍ » ⁽¹⁾. ⁽²⁾۶۶۷۹.عنه علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آلهـ فِی وَصفِ سِدرَةِ المُنتَهی ـ: یَسِیرُ الرّاکِبُ فِی الفَنَنِ ⁽³⁾مِنها مِائَةَ سَنَةٍ ، یَستَظِلُّ بِالفَنَنِ مِنها مِئَةُ راکِبٍ ، فِیها فِراشٌ مِن ذَهَبِ . ⁽⁴⁾۶۶۸۰.عنه علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آلهـ فِی أَحوالِ أَهلِ الجَنَّةِ ـ: یَتَنَعَّمُونَ فِی جَنّاتِهِم فِی ظِلٍّ مَمدُودٍ فِی مِثلِ ما بَینَ طُلُوعِ الفَجرِ إِلی طُلُوعِ الشَّمسِ . ⁽⁵⁾۶۶۸۱.عنه علیه السلام :المناقب لابن شهر آشوبـ فِی خَبَرِ الرّاهِبِ الَّذِی سَأَلَ الإِمامَ الکاظِمَ علیه السلام عَن بَعضِ الأُمُورِ ـ: قالَ [الرَّاهِبُ] : وَفِی الجَنَّةِ ظِلٌّ مَمدُودٌ؟

فَقالَ علیه السلام : الوَقتُ الَّذِی قَبلَ طُلُوعِ الشَّمسِ کُلُّها ظِلٌّ مَمدُودٌ ، قَولُهُ : «أَلَمْ تَرَ إِلَی رَبِّکَ کَیْفَ مَدَّ الظِّـلَّ» ⁽⁶⁾. ⁽⁷⁾.

حدیث۶۶۸۳.الإمام الحسین علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :در بهشت ، درختی است که سواره ، صد سال در سایه آن ، راه می پیماید . اگر خواستید آن را در قرآن بخوانید [ ، آن جاست که می گوید ] : «و در سایه ای کشیده » .۶۶۸۴.الإمام زین العابدین علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ در توصیف «سِدرةُ المُنتهی (آخرین درخت سدر)» ـ: سواره ، صد سال در [ سایه ] شاخه آن ، راه می پیماید و صد سوار در سایه شاخه آن جای می گیرند و در آن ، فرشی از طلاست.۶۸۰۵.عنه علیه السلام ( ـ فی دُعائِهِ ـ ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ در احوال بهشتیان ـ: در باغ های خویش ، در سایه ای که به اندازه طلوع سپیده تا طلوع آفتابْ کشیده است ، خوش و خرّم می زیَند.۶۸۰۴.عنه علیه السلام ( ـ فی کِتابِهِ لِلأَشتَرِ حینَ وَلّاهُ عَلی مِصرَ ) المناقب ، ابن شهرآشوبـ در گزارش از راهبی که در باره برخی چیزها از امام کاظم علیه السلام پرسید ـ: راهب گفت : آیا سایه ای گسترده ، در بهشت است؟

فرمود : «زمان پیش از طلوع آفتاب ، همه اش سایه گسترده است . خداوند می فرماید : «آیا ندیده ای که پروردگارت چگونه سایه را گسترده است؟» » . .

۴ / ۱۲ثِمارُ الجَنَّةِالکتاب«وَ بَشِّرِ الَّذِینَ ءَامَنُواْ وَ عَمِلُواْ الصَّــلِحَـتِ أَنَّ لَهُمْ جَنَّـتٍ تَجْرِی مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَـرُ کُلَّمَا رُزِقُواْ مِنْهَا مِن ثَمَرَةٍ رِّزْقًا قَالُواْ هَـذَا الَّذِی رُزِقْنَا مِن قَبْلُ وَ أُتُواْ بِهِ مُتَشَـبِهًا وَ لَهُمْ فِیهَا أَزْوَ جٌ مُّطَهَّرَةٌ وَ هُمْ فِیهَا خَــلِدُونَ ». ⁽¹⁾

«فَأَمَّا مَنْ أُوتِیَ کِتَـبَهُ بِیَمِینِهِ فَیَقُولُ هَاؤُمُ اقْرَءُواْ کِتَـبِیَهْ * إِنِّی ظَنَنتُ أَنِّی مُلَـقٍ حِسَابِیَهْ * فَهُوَ فِی عِیشَةٍ رَّاضِیَةٍ * فِی جَنَّةٍ عَالِیَةٍ * قُطُوفُهَا دَانِیَةٌ * کُلُواْ وَ اشْرَبُواْ هَنِیئا بِمَا أَسْلَفْتُمْ فِی الْأَیَّامِ الْخَالِیَةِ ». ⁽²⁾

الحدیث۶۸۰۲.الإمام علیّ علیه السلام ( ـ فی خُطبَتِهِ ـ ) رسول اللّه صلی الله علیه و آلهـ فِی وَصفِ ثِمارِ الجَنَّةِ ـ: وَالَّذِی نَفسُ مُحَمَّدٍ بِیَدِهِ! إِنَّ الحَبَّةَ ـ یَعنِی الرُّمّانَ ـ فِی الجَنَّةِ لَتَسقُطُ فَتَستُرُ الخادِمَ مِن المَخدُومِ عظما، وَالثِّمارُ کَثَدیِ الأَبکارِ ، أَلیَنُ مِنَ الزُّبدِ ، وَأَحلَی مِنَ الشَّهدِ . ⁽³⁾۶۸۰۱.عنه صلی الله علیه و آله :عنه صلی الله علیه و آلهـ فِی ذِکرِ ما یَلقَاهُ المُؤمِنُ عِندَ دُخُولِهِ الجَنَّةَ ـ: یَدخُلُ فَإِذا هُوَ بِسِماطَینِ مِن شَجَرٍ ، أَغصانُها اللُّؤلُؤُ ، وَفُرُوعُها الحُلِیُّ والحُلَلُ ، ثِمارُها مِثلُ ثَدیِ الجَوارِی الأَبکارِ . ⁽⁴⁾.

۴ / ۱۲ میوه های بهشت

۴ / ۱۲میوه های بهشتقرآن«و کسانی را که ایمان آورده و کارهای درست انجام داده اند ، مژده ده که ایشان را باغ هایی است که در آنها جوی ها روان اند . هر گاه میوه ای از آنها روزیِ ایشان شود ، می گویند : «این ، همان است که پیش از این ، روزیِ ما بوده است» و مانند آن نعمت ها برای آنان آورده می شود و در آن جا همسرانی پاکیزه خواهند داشت و در آن جا جاودانه می مانند».

«امّا کسی که کارنامه اش به دست راستش داده شود ، می گوید : «بیایید و کتابم را بخوانید . من یقین داشتم که به حساب خود می رسم» . پس ، او در یک زندگیِ خوش است ؛ در بهشتی برین که میوه هایش در دسترس است . بخورید و بنوشید ، گوارایتان باد ، به پاداش آنچه در روزهای گذشته انجام دادید ! ».

حدیث۶۷۹۴.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ در توصیف میوه های بهشت ـ: سوگند به آن که جان محمّد در دست اوست ، دانه ـ یعنی انار ـ در بهشت [ از درخت ] می افتد و چندان درشت است که میان خدمتکار و آقایش حایل می گردد . میوه هایش [ نیز ]به بزرگی پستان دوشیزگان است و نرم تر از مَسکه و شیرین تر از انگبین.۶۷۹۳.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ در بیان آنچه مؤمن هنگام ورودش به بهشت می یابد ـ: داخل [ بهشت ] می شود و با دو ردیف درخت مواجه می گردد که ترکه هایشان مروارید است و شاخه هایشان جواهرات و حُلّه ، و میوه هایشان مانند پستا دختران باکره.

.

۶۷۹۸.عنه علیه السلام :المنتخب من مسند عبد بن حمیدٍ عن عمر بن الخطّاب :جاءَ أُناسٌ مِنَ الیَهُودِ إِلی النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله فَقالُوا : یا مُحَمَّدُ ، أَفِی الجَنَّةِ فاکِهَةٌ؟ قالَ : نَعَم ، فِیها فاکِهَةٌ وَنَخلٌ وَرُمّانٌ . قالَ : أَفَیَأکُلُونَ کَما یَأْکُلُونَ فِی الدُّنیا؟ قالَ : نَعَم وَأَضعافٌ ، قالَ : أَفَیَقضُونَ الحَوائِجَ؟ قالَ : لا، وَلِکنَّهُم یَعرَقُونَ وَیَرشَحُونَ ، فَیَذهَبُ اللّهُ بِما فِی بُطُونِهِم مِن أَذًی . ⁽¹⁾۶۷۹۷.الإمام علیّ علیه السلام ( ـ فی خُطبَتِهِ ـ ) تفسیر الطّبری عن قتادةـ فِی قَولِهِ تَعالی : «وَ جَنَی الْجَنَّتَیْنِ دَانٍ » ⁽²⁾ـ: ثِمارُهُم [أَی أَهلِ الجَنَّةِ ]دانِیَةٌ ، لا یَرُدُّ أَیدِیَهُم عَنهُ بُعدٌ وَلا شَوکٌ ، ذکر لنا أَنَّ نَبِیَ اللّهِ صلی الله علیه و آله قالَ : وَالَّذِی نَفسِی بِیَدِهِ لا یَقطَعُ رَجُلٌ ثَمَرَةً مِنَ الجَنَّةِ فَتَصِلَ إِلی فِیهِ حَتَّی یُبَدِّلَ اللّهُ مَکانَها خَیرا مِنها . ⁽³⁾۶۷۹۶.رسول اللّه صلی الله علیه و آله :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :لا یَنزِعُ رَجُلٌ مِن أَهلِ الجَنَّةِ مِن ثَمَرِها شَیئا إِلّا أَخلَفَ اللّهُ مَکانَها مِثلَها . ⁽⁴⁾۴ / ۱۳فُرُشُ الجَنَّةِالکتاب«وَ فُرُشٍ مَّرْفُوعَةٍ ». ⁽⁵⁾

«مُتَّکِئینَ عَلَی فُرُشٍ بَطَـائِنُهَا مِنْ إِسْتَبْرَقٍ وَ جَنَی الْجَنَّتَیْنِ دَانٍ * فَبِأَیِّ ءَالَاءِ رَبِّکُمَا تُکَذِّبَانِ ». ⁽⁶⁾

.

۴ / ۱۳ فرش های بهشت

۶۷۹۰.امام علی علیه السلام :المنتخب من مسند عبد بن حمیدـ به نقل از عمر بن خطّاب ـ: جمعی از یهود ، نزد پیامبر صلی الله علیه و آله آمدند و گفتند : ای محمّد! آیا در بهشت ، میوه هست ؟

فرمود : «آری . در آن جا میوه و خرمابن و انار هست » .

[ یکی از آنان ] گفت : آیا همچنان که در دنیا می خورند ، در آن جا هم می خورند ؟ فرمود : «آری ، و چندین برابر» .

گفت : آیا قضای حاجت هم می کنند ؟ فرمود : «نه ؛ بلکه بدنشان عرق و ترشّح می کند و از این طریق ، خداوند ، فضولات شکم آنها را دفع می کند» .۶۷۸۹.امام صادق علیه السلام :تفسیر الطبریـ به نقل از قتاده ، ـدر باره این سخن خدای بلندمرتبه : « و چیدن میوه آن دو باغ ، در دسترس است» ـ : میوه های اهل بهشت ، به آنها نزدیک است و هیچ فاصله و یا خاری ، مانع دست های آنان از آن میوه ها نمی شود . پیامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود : «سوگند به آن که جانم در دست اوست ، هر میوه ای که کسی از بهشت می چیند ، هنوز به دهان او نرسیده ، خداوند ، بهتر از آن را جایگزینش می سازد» .۶۷۸۸.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هیچ مردی از بهشتیان ، چیزی از میوه های آن را نمی چیند ، مگر آن که خداوند ، مانندش را جایگزین آن می کند.۴ / ۱۳فرش های بهشتقرآن«و فرش هایی گسترده » . ⁽¹⁾

«بر فرش هایی که آستر آنها از ابریشم ستبر است ، تکیه می زنند و چیدن [ میوه ]آن دو باغ ، در دسترس است . پس ، کدام یک از نعمت های پروردگارتان را منکرید؟».

.

الحدیث۶۷۸۹.الإمام الصادق علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آلهـ فِی قَولِهِ تَعالی : «وَ فُرُشٍ مَّرْفُوعَةٍ » ـ: اِرتِفاعُها لَکَما بَینَ السَّماءِ وَالأَرضِ مَسِیرَةُ خَمسِمِائَةِ سَنَةٍ . ⁽¹⁾۶۷۸۸.عنه علیه السلام :المعجم الکبیر عن أبی امامة :سُئِلَ رَسُولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله عَنِ الفُرُشِ المَرفُوعَةِ فَقالَ : لَو طُرِحَ فِراشٌ مِن أَعلاها لَهَوَی إِلی قَرارِها مِائَةَ خَرِیفٍ . ⁽²⁾۴ / ۱۴سُرُرُ الجَنَّةِالکتاب«فِیهَا سُرُرٌ مَّرْفُوعَةٌ ». ⁽³⁾

«هُمْ وَ أَزْوَ جُهُمْ فِی ظِـلَـلٍ عَلَی الْأَرَائِکِ مُتَّکِئونَ ». ⁽⁴⁾

«وَ نَزَعْنَا مَا فِی صُدُورِهِم مِّنْ غِلٍّ إِخْوَ نًا عَلَی سُرُرٍ مُّتَقَـبِلِینَ ». ⁽⁵⁾

الحدیث۶۷۸۰.لقمان ( ـ به پسرش ـ ) رسول اللّه صلی الله علیه و آله :السُّرُرُ المَرفُوعَةُ عَرضُها فَرسَخٌ فِی طُولِ مِیلٍ فِی السَّماءِ ، عَلَیهِ سَبعُونَ فِراشا کَقَدرِ سَبعِینَ غُرفَةً ، بَعضُها فَوقَ بَعضٍ . ⁽⁶⁾.

۴ / ۱۴ تخت های بهشت

حدیث۶۷۷۸.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله ـ در باره این سخن خدای بلندمرتبه : «و فرش هایی گسترده » ـ : گستردگی آنها به اندازه فاصله آسمان و زمین است ، به مسافت پانصد سال راه.۶۷۷۷.امام علی علیه السلام :المعجم الکبیر ـ به نقل از ابو اُمامه ـ :از پیامبر خدا صلی الله علیه و آله در باره «فرش های گسترده» سؤال شد . فرمود : «اگر یک فرش از سرِ آن انداخته شود ، بعد از صد پاییز ⁽¹⁾به انتهای آن می رسد ».۴ / ۱۴تخت های بهشتقرآن«در آن ، تخت هایی بلند است».

«آنان و همسرانشان در سایه ها بر تخت ها تکیه زده اند».

«و هر کینه ای را از دل هایشان بر می کنیم ؛ برادرانی که بر تخت هایی رو به روی هم اند».

حدیث۶۷۷۷.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :تخت های بلند ، عرضشان یک فرسخ است ، با بلندای یک میل در آسمان و بر روی هر تختی ، هفتاد فرش است به اندازه هفتاد اتاق که بعضی از آنها بر روی هم افتاده اند .

.

۶۷۷۶.امام علی علیه السلام :الإمام الباقر علیه السلامـ فِی قَولِهِ تَعالی : «فِی ظِـلَـلٍ عَلَی الْأَرَائِکِ مُتَّکِئونَ » ـ: الأَرائِکُ : السُّرُرُ عَلَیها الحِجالُ ⁽¹⁾. ⁽²⁾۴ / ۱۵أَوانِی الجَنَّةِالکتاب«یُطَافُ عَلَیْهِم بِصِحَافٍ مِّن ذَهَبٍ وَ أَکْوَابٍ وَ فِیهَا مَا تَشْتَهِیهِ الْأَنفُسُ وَ تَلَذُّ الْأَعْیُنُ وَ أَنتُمْ فِیهَا خَــلِدُونَ». ⁽³⁾

«وَ یُطَافُ عَلَیْهِم بِئانِیَةٍ مِّن فِضَّةٍ وَ أَکْوَابٍ کَانَتْ قَوَارِیرَا * قَوَارِیرَاْ مِن فِضَّةٍ قَدَّرُوهَا تَقْدِیرًا ». ⁽⁴⁾

الحدیث۶۷۷۳.رسول اللّه صلی الله علیه و آله :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :مَن شَرِبَ الخَمرَ فِی الدُّنیا لَم یَشرَبهُ فِی الآخِرَةِ ، وَمَن شَرِبَ فِی آنِیَةِ الذَّهَبِ وَالفِضَّةِ فِی الدُّنیا لَم یَشْرَب بِها فِی الآخِرَةِ . ⁽⁵⁾۶۷۷۲.امام صادق علیه السلام :الإمام الصادق علیه السلام :یَنفُذُ البَصَرُ فِی فِضَّةِ الجَنَّةِ کَما یَنفُذُ فِی الزُّجاجِ . ⁽⁶⁾راجع : ص ۱۹۸ (حلیّ أهل الجنّة) .

.

۴ / ۱۵ ظرف های بهشت

۶۷۷۰.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :امام باقر علیه السلامـ در باره این سخن خدای بلندمرتبه: «در سایه ها ، بر اریکه ها تکیه زده اند» : اریکه ها ، تخت هایی هستند که بر روی آنها ، حجله نصب شده است .۴ / ۱۵ظرف های بهشتقرآن«سینی هایی از طلا و جام هایی ، بر گرد آنان ، گردانده می شود و در آن جا ، آنچه دل ها هوس آن کنند ، و دیدگان را خوش آید [ ، هست ] و شما در آن جاویدانید».

«و ظرف های سیمین و جام های بلورین ، بر گرد آنان ، گردانده می شود ؛ جام هایی از سیم که درست به اندازه ، آنها را از کار در آورده اند».

حدیث۶۷۶۸.الإمام علیّ علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هر کس در دنیا باده بنوشد ، در آخرت آن را نخواهد نوشید و هر کس در دنیا در ظرف های زرّین و سیمین بیاشامد ، در آخرت با آنها نخواهد آشامید.۶۷۶۷.امام علی علیه السلام :امام صادق علیه السلام :نگاه ، از [ ظروف ] نقره بهشت ، چنان عبور می کند که از شیشه عبور می کند .ر . ک : ص ۱۹۹ (زیورهای بهشتیان) .

.

۴ / ۱۶خَدَمُ الجَنَّةِالکتاب«وَ یَطُوفُ عَلَیْهِمْ وِلْدَ نٌ مُّخَلَّدُونَ إِذَا رَأَیْتَهُمْ حَسِبْتَهُمْ لُؤْلُؤًا مَّنثُورًا ». ⁽¹⁾

الحدیث۶۷۶۵.عنه علیه السلام :مجمع البیانـ فِی ذَیلِ قَولِهِ تَعالی : «وَیَطُوفُ عَلَیْهِمْ غِلْمَانٌ لَّهُمْ کَأَنَّهُمْ لُؤْلُؤٌ مَّکْنُونٌ » ⁽²⁾ـ: عَنِ الحَسَنِ أَنَّهُ قالَ : قِیلَ : یا رَسُولِ اللّهِ ، اَلخادِمُ کَاللُّؤلُؤِ فَکَیفَ المَخدُومُ؟ فَقالَ : وَالَّذِی نَفسِی بِیَدِهِ! إِنَّ فَضلَ المَخدُومِ عَلَی الخادِمِ کَفَضلِ القَمَرِ لَیلَةَ البَدرِ عَلَی سائِرِ الکَواکِبِ . ⁽³⁾۶۷۶۴.الإمام علیّ علیه السلام :الإمام علیٍّ علیه السلامـ فِی قَولِهِ تَعالی : «وَ یَطُوفُ عَلَیْهِمْ وِلْدَ نٌ مُّخَلَّدُونَ» ـ: إِنَّهُم أَولادُ أَهلِ الدُّنیا ، لَم یَکُن لَهُم حَسَناتٌ فَیُثابُوا عَلَیها ، وَلا سَیِّئاتٌ فَیُعاقَبُوا عَلَیها ، فَأُنزِلُوا هَذِهِ المَنزِلَةَ . ⁽⁴⁾۴ / ۱۷مَرکُوبُ الجَنَّةِ۶۷۶۱.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :إِنَّ أَهلَ الجَنَّةِ یَتَزاوَرُونَ عَلَی النَّجائِبِ ⁽⁵⁾، بیض کَأَنَّهُنَّ الیاقُوتُ ، وَلَیسَ فِی الجَنَّةِ شَیءٌ مِنَ البَهائِمِ إِلّا الإِبِلُ وَالطَّیرُ . ⁽⁶⁾.

۴ / ۱۶ خدمتکاران بهشت

۴ / ۱۷ مَرکب بهشت

۴ / ۱۶خدمتکاران بهشتقرآن«و بر گِرد آنان ، پسرانی جاودانی می گردند . چون آنها را ببینی ، گویی که مرواریدهایی پراکنده اند».

حدیث۶۷۵۸.امام علی علیه السلام :مجمع البیانـ در ذیل این سخن خدای بلندمرتبه : «برای [ خدمتکاری ] آنان ، پسرانی اند که بر گِردشان می گردند . گویا مرواریدی اند که [ در صدف ]نهفته است» ـ: از حسن ⁽¹⁾روایت شده است که : به پیامبر خدا صلی الله علیه و آله گفته شد : ای پیامبر خدا ! وقتی خدمتکار به سانِ مروارید است ، پس مخدوم (ارباب) ، چگونه است؟

فرمود : «سوگند به آن که جانم در دست اوست ، برتری مخدوم بر خدمتکار ، همچون برتری ماه شب چهارده بر دیگر ستارگان است» .۶۷۵۷.امام علی علیه السلام :امام علی علیه السلامـ در باره این سخنِ خدای بلندمرتبه : «و بر گِرد آنان ، پسرانی جاودانه می گردند» ـ: آنان ، فرزندان مردم دنیایند که نه کار نیکی داشته اند تا برای آن ، پاداش داده شوند و نه گناهی کرده اند تا برای آن ، مجازات شوند . از این رو ، این جایگاه به آنها داده شده است.۴ / ۱۷مَرکب بهشت۶۷۵۴.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بهشتیان ، یکدیگر را سوار بر ماده اُشتران نژاده سفیدی که به یاقوت می مانند ، دیدار می کنند . در بهشت ، حیوانی جز اُشتر و پرنده نیست .

.

۶۷۵۹.عنه علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :یَتَزاوَرُ أَهلُ الجَنَّةِ عَلَی نُوقٍ عَلَیها الحَشایا ، فَیَزُورُ أَهلُ عِلِّیِّینَ مَن أَسفَلُ مِنهُم ، وَلا یَزُورُ مَن أَسفَلُ مِنهُم أَهلَ عِلِّیِّینَ إِلَا المُتَحابِّینَ فِی اللّهِ ، فَإِنَّهُم یَتَزاوَرُونَ مِنَ الجَنَّةِ حَیثُ شاؤُوا . ⁽¹⁾۶۷۵۸.الإمام علیّ علیه السلام :سنن الترمذی عن أبی أیّوب :أَتَی النَّبِیَ صلی الله علیه و آله أَعرابِیٌ، فَقالَ : یا رَسُولَ اللّهِ ، إِنِّی أُحِبُّ الخَیلَ ، أَفِی الجَنَّةِ خَیلٌ؟ قالَ رَسُولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : إِن أُدخِلتَ الجَنَّةَ أُتِیتَ بِفَرَسٍ مِن یاقُوتَةٍ ، لَهُ جَناحانِ ، فَحُمِلتَ عَلَیهِ ، ثُمَّ طارَ بِکَ حَیثُ شِئتَ . ⁽²⁾۶۷۵۷.الإمام علیّ علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آلهـ لِعَلِیٍ علیه السلام فِی فَضلِ شِیعَتِهِ ـ: إِنَّهُم لَیُخرَجُونَ یَومَ القِیامَةِ مِن قُبُورِهِم وَهُم یَقُولُونَ : لا إِله إِلّا اللّهُ ، مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللّهِ ، عَلِیُ بنُ أَبِی طالِبٍ حُجَّةُ اللّهِ . فَیُؤتَونَ بِحُلَلٍ خُضرٍ مِنَ الجَنَّةِ ، وَأَکالِیلَ ⁽³⁾مِنَ الجَنَّةِ ، وَتِیجانٍ مِنَ الجَنَّةِ ، وَنَجائِبَ مِنَ الجَنَّةِ ، فَیُبلس کُلُّ واحِدٍ مِنهُم حُلَّةً خَضراءَ ، وَیُوضَعُ عَلی رَأسِهِ تاجُ المُلکِ وَإِکلِیلُ الکَرامَةِ ، ثُمَّ یُرکَبُونَ النَّجائِبَ فَتَطِیرُ بِهِم إِلی الجَنَّةِ . ⁽⁴⁾۶۷۵۶.عنه علیه السلام :مسند ابن حنبل عن النّعمان بن سعد :کُنّا جُلُوسا عِندَ عَلِیٍ علیه السلام ، فَقَرَأَ هَذِهِ الآیَةَ : «یَوْمَ نَحْشُرُ الْمُتَّقِینَ إِلَی الرَّحْمَـنِ وَفْدًا » ⁽⁵⁾قالَ : لا وَاللّهِ ، ما عَلی أَرجُلِهِم یُحشَرُونَ! وَلا یُحشَرُ الوَفدُ عَلی أَرجُلِهِم ، وَلَکِن بِنُوقٍ لَم یَرَ الخَلائِقُ مِثلَها ، عَلَیها رَحائِلُ ⁽⁶⁾مِن ذَهَبٍ ، فَیُرکَبُونَ عَلَیها حَتَّی یَضرِبُوا أَبوابَ الجَنَّةِ . ⁽⁷⁾.

۶۷۵۵.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بهشتیان ، سوار بر ماده اُشترانی که بر پشت آنها تُشک نهاده شده است ، به دیدار یکدیگر می روند . بالانشینان بهشت ، به دیدن پایین تر از خود می روند ؛ ولی کسانی که پایین تر از آنهایند ، نمی توانند به دیدار بالانشینان بروند ، مگر آنان که به خاطر خدا ، یکدیگر را دوست می داشته اند . اینان در هر جای بهشت که بخواهند ، یکدیگر را دیدار می کنند.۶۷۵۴.عنه علیه السلام :سنن الترمذیـ به نقل از ابو ایّوب ـ: بادیه نشینی نزد پیامبر صلی الله علیه و آله آمد و گفت : ای پیامبر خدا ! من اسب ، دوست دارم . آیا در بهشت ، اسب هم هست ؟

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود : «اگر به بهشت بُرده شوی ، اسبی از یاقوت برایت می آورند که دو بال دارد و تو را بر آن سوار می کنند . آن اسب ، تو را به هر کجا که بخواهی ، پرواز می دهد» .۶۷۵۳.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ به امام علی علیه السلام در باره مقام شیعیان او ـ: آنان در روز رستاخیز ، در حالی که زبانشان به ذکر «لا إله إلّا اللّه ، محمّدٌ رسولُ اللّه ، علیُّ بن أبی طالب حجّةُ اللّه » گویاست ، از گورهایشان بیرون می آیند . پس برایشان حلّه های سبز بهشتی و پیشانی بندهای جواهرنشان بهشتی و تاج های بهشتی ، و ماده اُشتران نژاده بهشتی آورده می شود . آن گاه بر تن هر یک از آنان ، حلّه ای سبز می پوشانند و تاج شاهی و پیشانی بندِ بزرگی بر سرش می نهند و سپس بر ماده اُشتران نژاده ، سوارشان می کنند و در بهشت به پرواز در می آیند.۶۷۵۲.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :مسند ابن حنبلـ به نقل از نعمان بن سعد ـ: نزد علی علیه السلام نشسته بودیم که این آیه را خواند : «روزی را [یاد کن ]که پرهیزگاران را به سوی [ خدای ] رحمان ، گروه گروه ، محشور می کنیم» و فرمود : «نه ، به خدا ! آنان ، پیاده محشور نمی شوند . گروه ها پیاده محشور نمی شوند ؛ بلکه سوار بر ماده اُشتران ـ که خلایق ، نظیر آنها را ندیده اند و بر پُشت آنها جهازهایی از طلاست ـ ، محشور می شوند . پس بر اینها نشانده می شوند تا آن که درهای بهشت را می زنند» . .

۶۷۵۱.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :الإمام الصادق علیه السلامـ فِی قَولِ اللّهِ تَعالَی : «یَوْمَ نَحْشُرُ الْمُتَّقِینَ إِلَی الرَّحْمَـنِ وَفْدًا » ـ: یُحشَرُونَ عَلَی النَّجائِبِ . ⁽¹⁾۴ / ۱۸بَهائِمُ الجَنَّةِ۶۷۴۸.امام علی علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :اِستَفرِهوا ⁽²⁾ضَحایاکُم ، فَإِنَّها مَطایاکُم عَلَی الصِّراطِ . ⁽³⁾۶۷۵۳.الإمام علیّ علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :اِستَوصوا بِالمِعزی خَیرا ؛ فَإِنَّها مالٌ رَقیقٌ ، وهُوَ فِی الجَنَّةِ . ⁽⁴⁾۶۷۵۲.عنه صلی الله علیه و آله :عنه صلی الله علیه و آله :الشّاةُ مِن دَوابِّ الجَنَّةِ . ⁽⁵⁾.

۴ / ۱۸ حیوانات بهشت

۶۷۵۱.رسول اللّه صلی الله علیه و آله :امام صادق علیه السلامـ در باره این سخن خدای بلندمرتبه : «روزی را [یاد کن] که پرهیزگاران را به سوی [ خدای ] رحمان ، گروه گروه ، محشور می کنیم» ـ: سوار بر شترانی نژاده ، وارد محشر می شوند .۴ / ۱۸حیوانات بهشت۶۷۴۸.الإمام علیّ علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :قربانی های خود را چاق و چالاک انتخاب کنید ؛ چرا که آنها مرکب های شما برای گذر از صراط اند .۶۷۴۷.امام صادق علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :با بز ، خوش رفتار باشید ؛ چرا که حیوانی ظریف است و جایگاهش بهشت است .۶۷۴۶.امام صادق علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :گوسفند ، از حیوانات بهشت است .

.

۶۷۴۵.امام علی علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :خُیولُ الغُزاةِ فِی الدُّنیا خُیولُهُم فِی الجَنَّةِ . ⁽¹⁾۶۷۴۴.امام علی علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :ما مِن بَعیرٍ یوقَفُ عَلَیهِ مَوقِفُ عَرَفَةَ سَبعَ حِجَجٍ ، إلّا جَعَلَهُ اللّهُ مِن نَعَمِ الجَنَّةِ ، وبارَکَ فی نَسلِهِ . ⁽²⁾۶۷۴۳.امام علی علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :إنَّهُ لَیسَ مِن دابَّةٍ عُرِّفَ بِها خَمسَ وَقفاتٍ ⁽³⁾، إلّا کانَت مِن نَعَمِ الجَنَّةِ . ⁽⁴⁾۶۷۴۲.امام علی علیه السلام :الإمام الصادق علیه السلام :أیُّ بَعیرٍ حُجَّ عَلَیهِ ثَلاثَ سِنینَ ، یُجعَلُ مِن نَعَمِ الجَنَّةِ . ⁽⁵⁾.

۶۷۴۱.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :اسب های جنگجویان در دنیا ، اسب های آنها در بهشت اند .۶۷۴۷.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هیچ شتری نیست که هفت حج در مَوقِف عَرَفه با آن وقوف شود ، مگر این که خداوند ، آن را از چارپایان بهشت می گرداند و به نسل آن ، برکت می دهد .۶۷۴۶.الإمام الصادق علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هیچ چارپایی نیست که با آن ، پنج مرتبه در عرفه وقوف شود ، مگر آن که از چارپایان بهشت خواهد بود .۶۷۴۵.عنه علیه السلام :امام صادق علیه السلام :هر شتری که سه سال با او به حج بروند ، از چارپایان بهشت قرار داده می شود . .

. .

توضیحی در باره شرط بهشتی شدن مَرکب حج گزار

توضیحی در باره شرط بهشتی شدن مَرکب حج گزاردر احادیثی که ملاحظه شد ، یکی می گوید : شتری که هفت بار با آن حج انجام شود ، در شمار حیوانات بهشتی خواهد بود ، دیگری می گوید : شتری که سه بار با آن حج انجام گردد ، از حیوانات بهشتی می گردد و در حدیث سوم ، هر حیوانی که پنج بار با آن حج شود ، از حیوانات بهشتی دانسته شده است . گفتنی است که از نظر سند ، تنها حدیث سوم ، صحیح است . از این رو ، حدیث اول و دوم نمی توانند معارض آن محسوب شوند ؛ ولی اگر فرض کنیم که هر سه حدیث از اهل بیت علیهم السلام صادر شده باشند ، برای جمع میان آنها ، این گونه می توان گفت که همه چارپایانی که پنج بار مَرکب حُجّاج واقع شوند ، بهشتی می گردند ؛ امّا شتر ، این خصوصیت را دارد که با سه بار مرکب شدن در سفر حج ، بهشتی می گردد و اگر شتری هفت بار در سفر حج ، مرکب قرار گیرد ، علاوه بر این که خودش بهشتی می گردد ، نسلش هم برکت می یابد . بررسی بنیادی در باره حشر حیوانات ، در مبحث معاد ، خواهد آمد ، إن شاء اللّه !

.

۴ / ۱۹أَسواقُ الجَنَّةِ۶۷۴۰.امام علی علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :إِنَّ فِی الجَنَّةِ لَسُوقا یَأْتُونَها کُلَّ جُمُعَةٍ، فَتهُبُّ رِیحُ الشِّمالِ، فَتَحْثُو فِی وُجُوهِهِمْ وَثِیَابِهِمْ، فَیَزْدادُونَ حُسْنا وَجَمالاً، فَیَرْجِعُونَ إلی أَهْلیهِمْ وَقَدِ ازْدَادُوا حُسْنا وَجَمالاً، فَیَقُولُ لَهُمْ أَهْلُوهُمْ : وَاللّهِ لَقَدِ ازْدَدْتُمْ بَعْدَنَا حُسْنا وَجَمالاً! فَیَقُولُونَ : وَأَنْتُمْ وَاللّهِ لَقَدِ ازْدَدْتُمْ بَعْدَنا حُسْنا وَجَمالاً . ⁽¹⁾۶۷۳۹.امام صادق علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :إنَّ فِی الجَنَّةِ سُوقا ما فِیها بَیعٌ وَلا شِراءٌ، إِلّا الصُّوَرُ مِن النِّساءِ وَالرِّجالِ ، فَإِذا اشتَهی الرَّجُلُ ، صُورَةً دَخَلَ فِیها، وَإِنَّ فِیها لَمَجْمَعا لِلحُورِ العِینِ ، یَرفَعنَ أَصواتا لَم یَرَ الخَلائِقُ مِثلَها، یَقُلنَ : «نَحنُ الخالِداتُ فَلا نَبِیدُ ، وَنَحْنُ الرّاضِیاتُ فَلا نَسخَطُ ، وَنَحنُ النّاعِماتُ فَلا نَبأَسُ ، فَطُوبی لِمَن کانَ لنا وَکُنّا لَهُ » . ⁽²⁾۶۷۳۸.فاطمه علیهاالسلام :عنه صلی الله علیه و آله :إِنَّ فِی الجَنَّةِ أَسواقا، لا شِراءَ فِیها وَلا بَیعَ ، یَجتَمِعُونَ فِیها حَلَقا حَلَقا ، یَتَذاکَرُونَ کَیفَ کانَتِ الدُّنیا ، وَکَیفَ کانَت عِبادَةُ الرَّبِّ ، وَکَیفَ کانَ فُقَراءُ الدُّنیا وَأَغنِیاؤُها ، وَکَیفَ کانَ المَوتُ ، وَکَیفَ صِرنا بَعدَ طُولِ البِلی ⁽³⁾إِلَی الجَنَّةِ! ⁽⁴⁾.

۴ / ۱۹ بازارهای بهشت

۴ / ۱۹بازارهای بهشت۶۷۳۹.الإمام الصادق علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :در بهشت ، بازاری است که هر جمعه به آن جا می روند . آن گاه باد شمال ، وزیدن می گیرد و بر چهره ها و جامه های آنان می خورد و بر زیبایی و جمالشان افزوده می شود ، و چون زیباتر و قشنگ تر از گذشته به نزد خانواده های خویش باز می گردند ، خانواده شان به آنها می گویند : «به خدا که بعد از [ رفتن از نزد ]ما ، زیباتر و قشنگ تر شده اید! » و آنها می گویند : به خدا که شما هم بعد از رفتن ما قشنگ تر و زیباتر شده اید!۶۷۳۸.فاطمة علیهاالسلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :در بهشت ، بازاری است که در آن ، خرید و فروشی نیست ؛ بلکه تمثال هایی از زنان و مردان است و هر گاه مردْ تمثالی بخواهد ، به آن بازار می رود . در آن جا انجمنی از حور العین است ـ که خلایق ، نظیر آنها را ندیده اند ـ که فریاد می زنند و می گویند : «ما جاودانگانی هستیم که هرگز از بین نمی رویم . ما هماره خوش حالیم و هرگز ناراحت نمی شویم . ما نازپروردگانی هستیم که هرگز گَرد بینوایی بر ما نمی نشیند . پس خوشا به حال کسی که از آنِ ما باشد و ما از آنِ او باشیم ! ».۶۷۳۷.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :در بهشت ، بازارهایی است ، امّا نه برای خرید و فروش ؛ بلکه بهشتیان در آنها گروه گروه گرد هم می نشینند و با یکدیگر سخن می گویند ، از این که دنیا چگونه بود و چگونه پروردگار را عبادت می کردند و تهی دستان و توانگران دنیا ، چگونه بودند و مُردن چگونه بود و چگونه بعد از آن که مدّت ها بدنشان پوسیده شده بود ، به بهشت آمدند.

.

۴ / ۲۰طَعامُ أَهلِ الجَنَّةِالکتاب«مَّثَلُ الْجَنَّةِ الَّتِی وُعِدَ الْمُتَّقُونَ تَجْرِی مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَـرُ أُکُلُهَا دَائِمٌ وَ ظِـلُّهَا تِلْکَ عُقْبَی الَّذِینَ اتَّقَواْ وَّ عُقْبَی الْکَـفِرِینَ النَّارُ ». ⁽¹⁾

الحدیث۶۷۳۴.الإمام الباقر والإمام الصادق علیهماالسلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :إِنَّکَ لَتَنظُرُ إِلی الطَّائِرِ فِی الجَنَّةِ فَتَشتَهِیهِ ، فَیَخِرُّ مَشوِیّا بَینَ یَدَیکَ . ⁽²⁾۶۷۳۳.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عنه صلی الله علیه و آله :إِنَّ الرَّجُلَ لَیَشتَهِی الطَّیرَ فِی الجَنَّةِ فَیَجِیءُ مِثلَ البُختِیِ ⁽³⁾حَتَّی یَقَعَ عَلَی خِوانِهِ ، لَم یُصِبهُ دُخانٌ ، وَلَم تَمَسَّهُ نارٌ ، فَیَأکُلُ مِنهُ حَتَّی یَشبَعَ ، ثُمَّ یَطِیرُ . ⁽⁴⁾۶۷۳۲.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عنه صلی الله علیه و آله :أَمّا أَوَّلُ طَعامٍ یَأکُلُهُ أَهلُ الجَنَّةِ فَزِیادَةُ کَبِدِ الحُوتِ . ⁽⁵⁾۶۷۳۱.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :صحیح مسلم عن جابر عن رسول اللّه صلی الله علیه و آله :إِنَّ أَهلَ الجَنَّةِ یَأکُلُونَ فِیها وَیَشرَبُونَ ، وَلا یَتفِلُونَ ⁽⁶⁾

وَلا یَبُولُونَ وَلا یَتَغَوَّطُونَ وَلا یَمتَخِطُونَ .

قالُوا : فَما بالُ الطَّعامِ؟ قالَ : جُشاءٌ ⁽⁷⁾وَرَشحٌ کَرَشحِ المِسکِ ، یُلهَمُونَ التَّسبِیحَ وَالتَّحمِیدَ ، کَما تُلهَمُونَ النَّفَسَ . ⁽⁸⁾.

۴ / ۲۰ خوراک بهشتیان

۴ / ۲۰خوراک بهشتیانقرآن«وصف بهشتی که به پرهیزگاران وعده داده شده ، [ این است که ] از زیر [ درختانِ ]آن نهرها روان اند [ و ] میوه و سایه اش پایدار است . این است فرجام کسانی که پرهیزگاری کرده اند و فرجام کافران ، آتش است».

حدیث۶۷۳۲.عنه صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :در بهشت ، پرنده ای را می بینی و هوس آن می کنی . بلافاصله برشته شده در برابرت می افتد !۶۷۳۱.رسول اللّه صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :انسان در بهشت ، هوس [ گوشت ] پرنده ای می کند . آن پرنده به سرعتِ شتر خراسانی ⁽¹⁾می آید و بر سفره او می افتد ، بدون آن که دود و آتشی به آن رسیده باشد . او از آن می خورد و چون سیر شد ، دوباره آن پرنده پرواز می کند !۶۷۳۰.الأمالی للمفید عن سلمان الفارسی :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :نخستین غذایی که بهشتیان می خورند ، زیاده جگر ماهی است.۶۷۲۹.عنه صلی الله علیه و آله ( ـ لِعَلِیٍّ علیه السلام ـ ) صحیح مسلمـ به نقل از جابر ـ: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود : «بهشتیان ، در بهشت می خورند و می نوشند ؛ ولی نه آب دهان می اندازند ، نه ادرار و نه مدفوع می کنند و نه ترشّحات بینی دارند» .

گفتند : پس غذا چه می شود؟

فرمود : «آروغ می شود و تراوشی مانند تراوش مُشک . به آنها تسبیح و تحمید الهام می شود ، همان گونه که نفَس به آنها داده می شود» .

.

۶۷۲۸.عنه صلی الله علیه و آله ( ـ لِعَلِیٍّ علیه السلام ـ ) رسول اللّه صلی الله علیه و آلهـ لَمّا سَأَلَهُ عبدُ اللّهِ بنُ سَلامٍ : أَخبِرنِی عَن أَهلِ الجَنَّةِ یَأکُلُونَ وَیَشرَبُونَ وَلا یَتَغَوَّطُونَ وَلا یَبُولُونَ؟ ـ: نَعَم یَابنَ سَلامٍ ، مَثَلُهُم فِی الدُّنیا کَمَثَلِ الجَنِینِ فِی بَطنِ أُمِّهِ ، یَأکُلُ مِمّا تَأکُلُ أُمُّهُ ، وَیَشْرَبُ مِمّا تَشرَبُهُ ، وَلا یَبُولُ وَلا یَتَغَوَّطُ ، وَلَو راثَ فِی بَطنِها وَبالَ لَانشَقَّ بَطنُها . ⁽¹⁾۶۷۲۷.رسول اللّه صلی الله علیه و آله :الإمام الباقر علیه السلامـ لَمّا سَأَلَهُ النَّصرانِیُ : أَخبِرنِی عَن أَهلِ الجَنَّةِ کَیفَ صارُوا یَأکُلُونَ وَلا یَتَغَوَّطُون ، أَعطِنِی مَثَلَهُم فِی الدُّنیا؟ ـ: هَذا الجَنِینُ فِی بَطنِ أُمِّهِ ، یَأکُلُ مِمّا تَأکُلُ أُمُّهُ وَلا یَتَغَوَّطُ ! ⁽²⁾۴ / ۲۱شَرابُ أَهلِ الجَنَّةِالکتاب«یُطَافُ عَلَیْهِم بِکَأْسٍ مِّن مَّعِینٍ * بَیْضَاءَ لَذَّةٍ لِّلشَّـرِبِینَ * لَا فِیهَا غَوْلٌ وَ لَا هُمْ عَنْهَا یُنزَفُونَ». ⁽³⁾

«وَ یُسْقَوْنَ فِیهَا کَأْسًا کَانَ مِزَاجُهَا زَنجَبِیلاً». ⁽⁴⁾

«وَ سَقَـاهُمْ رَبُّهُمْ شَرَابًا طَهُورًا». ⁽⁵⁾

«إِنَّ الْأَبْرَارَ یَشْرَبُونَ مِن کَأْسٍ کَانَ مِزَاجُهَا کَافُورًا». ⁽⁶⁾

.

۴ / ۲۱ نوشیدنی بهشتیان

۶۷۲۶.الإمام الصادق علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ در پاسخ این سؤال عبد اللّه بن سلام که : به من خبر دهید که اهل بهشت ، چگونه می خورند و می آشامند ؛ امّا مدفوع و ادرار ، دفع نمی کنند ـ: آری ، ای پسر سلام ! نمونه آنها در دنیا ، جنین در شکم مادرش است که از آنچه مادرش می خورد و می آشامد ، او هم می خورد و می آشامد ؛ امّا ادرار و مدفوع نمی کند ، که اگر در شکم مادرش ادرار و مدفوع می کرد ، شکم مادرش پاره می شد.۶۷۲۵.عنه علیه السلام :امام باقر علیه السلام ـ در پاسخ این پرسش نصرانی که گفت :به من بگو که چگونه اهل بهشت ، با آن که غذا می خورند ، چیزی دفع نمی کنند . نمونه آنها را در دنیا برایم باز گو ـ : این جنینی که در شکم مادرش است . از غذایی که مادرش می خورد ، او هم می خورد ؛ امّا مدفوع نمی کند .۴ / ۲۱نوشیدنی بهشتیانقرآن«جامی از باده ناب ، بر گردشان گردانده می شود ؛ [ باده ای ]سخت سپید که به نوشندگان ، لذّتی [ خاص ] می دهد . نه در آن ، فساد عقل است و نه ایشان از آن به بدمستی می افتند».

«و در آن جا از جامی که آمیزه زنجبیل دارد ، به آنها می نوشانند».

«و پروردگارشان شرابی پاک کننده به آنان می نوشاند».

«همانا نیکان از جامی می نوشند که آمیزه ای از کافور دارد».

.

الحدیث۶۷۱۶.امام صادق علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آلهـ فِی قَولِهِ تَعالَی : «وَ مِزَاجُهُو مِن تَسْنِیمٍ» ⁽¹⁾ـ: هُوَ أَشرَفُ شَرابٍ فِی الجَنَّةِ یَشرَبُهُ مُحَمَّدٌ وَآلُ مُحَمَّدٍ ، وَهُمُ المُقَرَّبُونَ السَّابِقُونَ : رسولُ اللّهِ وَعَلِیُ بنُ أَبِی طالِبٍ وَالأَئِمَّةُ وَفاطِمَةُ وَخَدِیجَةُ ـ صَلَواتُ اللّهِ عَلَیهِم وَعَلی ذُرِّیَّتِهُمُ الَّذِین اتَّبَعُوهُم بِإِیمانٍ ـ یَتَسَنَّمُ عَلَیهِم مِن أَعالِی دُورِهِم . ⁽²⁾۶۷۱۵.امام علی علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :إِنَّ عَلِیّا أَوَّلُ مَن یَشرَبُ مِنَ السَّلسَبِیلِ وَالزَّنجَبِیلِ ... وَإِنَّ لِعَلِیٍ وَشِیعَتِهِ مِنَ اللّهِ مَکانا یَغبِطُهُ بِهِ الأَوَّلُونَ وَالآخِرُونَ . ⁽³⁾۶۷۱۴.امام علی علیه السلام :علل الشرائع عن عبد اللّه بن مرّة عن ثوبان :إِنَّ یَهُودِیّا جاءَ إِلَی النَّبِیِ صلی الله علیه و آله فَقالَ لَهُ : یا مُحَمَّدُ ، أَسأَلُکَ فَتُخبِرُنِی! فَرَکَزَهُ ⁽⁴⁾ثَوبانُ بِرِجلِهِ وَقالَ لَهُ : قُل یا رَسُولَ اللّهِ! فَقالَ : لا أَدعُوهُ إِلّا بِما سَمّاهُ أَهلُهُ . فَقالَ : أَرَأَیتَ قولَهُ عز و جل : «یَوْمَ تُبَدَّلُ الْأَرْضُ غَیْرَ الْأَرْضِ وَ السَّمَـوَ تُ» ⁽⁵⁾أَینَ النّاسُ یَومَئِذٍ؟ قالَ : فِی الظُّلمَةِ دُونَ المَحشَرِ ، قالَ : فَما أَوَّلُ ما یَأکُلُ أَهلُ الجَنَّةِ إِذا دَخَلُوها؟ قالَ : کَبِدُ الحُوتِ ، قالَ : فَما شَرابُهُم عَلی أَثَرِ ذَلِکَ؟ قالَ : السَّلسَبِیلُ . قالَ : صَدَقتَ . ⁽⁶⁾.

حدیث۶۷۱۸.رسول اللّه صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ در باره این سخن خدای بلندمرتبه : «و آمیزه اش از تسنیم است» ـ: آن ، بهترین نوشیدنی بهشت است و محمّد و خاندان محمّد ، آن را می آشامند و ایشان اند آن مقرّبانِ پیشتاز : پیامبر خدا و علی بن ابی طالب و امامان و فاطمه و خدیجه ـ که درودهای خدا بر ایشان باد و بر فرزندان ایشان که با ایمان از آنان پیروی کردند ـ این نوشیدنی ، از فراز خانه شان برایشان فرو می ریزد.۶۷۱۷.الإمام الکاظم علیه السلام ( ـ فی بَیانِ جُنودِ العَقلِ وَالجَهلِ ـ ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :علی ، نخستین کسی است که از سلسبیل و زنجبیل می نوشد ... . علی و شیعیان او ، چنان مقامی در نزد خداوند دارند که همه جهانیان بر آن غبطه می خورند.۶۷۱۶.الإمام الصادق علیه السلام :علل الشرائعـ به نقل از عبد اللّه بن مُرّه ـ: مردی یهودی نزد پیامبر صلی الله علیه و آله آمد و گفت : ای محمّد ! پرسش هایی از تو دارم . پاسخ آنها را به من بگو .

ثوبان با پایش بر او زد و گفت : بگو : ای پیامبر خدا !

یهودی گفت : من او را جز با همان نامی که خانواده اش بر او نهاده اند ، نمی خوانم .

آن گاه گفت : خداوند عز و جل گفته است : «روزی که زمین به غیر این زمین ، و آسمان ها [ به غیر این آسمان ها ] تبدیل می شوند» ، در آن روز ، مردم کجایند ؟

فرمود : «در تاریکیِ پیش از محشر » .

گفت : نخستین چیزی که اهل بهشت پس از ورود به آن می خورند ، چیست؟

فرمود : «کبد ماهی » .

گفت : در پی آن ، چه می نوشند؟

فرمود : «سلسبیل » .

گفت : درست گفتی. .

۶۷۱۵.عنه علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :سَیِّدُ شَرابِ الجَنَّةِ الماءُ . ⁽¹⁾۶۷۱۴.الإمام علیّ علیه السلام :الإمام الباقر علیه السلام :تَسنِیمٌ أَشرَفُ شَرابٍ فِی الجَنَّةِ ، یَشرَبُهُ مُحَمَّدٌ وَآلُ مُحَمَّدٍ صِرفا ، وَیُمزَجُ لِأَصحابِ الیَمِینِ وَلِسائِرِ أَهلِ الجَنَّةِ . ⁽²⁾۶۷۱۳.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :الإمام الصادق علیه السلامـ فِی تَفسِیرِ قَولِهِ تَعالی : «وَ سَقَـاهُمْ رَبُّهُمْ شَرَابًا طَهُورًا» ـ: یُطَهِّرُهُم عَن کُلِّ شَیءٍ سِویَ اللّهِ ، إِذ لا طاهِرَ مِن تَدَنُّسٍ بِشَیءٍ مِنَ الأَکوانِ إِلّا اللّهُ . ⁽³⁾۴ / ۲۲ثیابُ أهلِ الجَنَّةِالکتاب«جَنَّـتُ عَدْنٍ یَدْخُلُونَهَا یُحَلَّوْنَ فِیهَا مِنْ أَسَاوِرَ مِن ذَهَبٍ وَ لُؤْلُؤًا وَلِبَاسُهُمْ فِیهَا حَرِیرٌ». ⁽⁴⁾

«عَــلِیَهُمْ ثِیَابُ سُندُسٍ خُضْرٌ وَ إِسْتَبْرَقٌ وَ حُلُّواْ أَسَاوِرَ مِن فِضَّةٍ». ⁽⁵⁾

«إِنَّ اللَّهَ یُدْخِلُ الَّذِینَ ءَامَنُواْ وَعَمِلُواْ الصَّــلِحَـتِ جَنَّـتٍ تَجْرِی مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَـرُ یُحَلَّوْنَ فِیهَا مِنْ أَسَاوِرَ مِن ذَهَبٍ وَ لُؤْلُؤًا وَ لِبَاسُهُمْ فِیهَا حَرِیرٌ». ⁽⁶⁾

.

۴ / ۲۲ جامه های بهشتیان

۶۷۱۰.الإمام الباقر علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بهترین نوشیدنی بهشت ، آب است.۶۷۰۹.امام زین العابدین علیه السلام :امام باقر علیه السلام :تسنیم ، عالی ترین نوشیدنی بهشت است . محمّد و خاندان محمّد ، خالص آن را می آشامند و برای دست راستی ها و دیگر بهشتیان ، آمیخته می شود.۶۷۰۸.امام علی علیه السلام :امام صادق علیه السلامـ در تفسیر این سخن خدای بلندمرتبه : «و پروردگارشان به آنان نوشیدنیِ پاک کننده می نوشاند» ـ: آنان را از هر چیزی جز خدا پاک [ و خالص ]می گرداند ؛ زیرا جز خدا هیچ موجودی نیست که از آلودگی به چیزی از طبایع ، پاک باشد.۴ / ۲۲جامه های بهشتیانقرآن«باغ هایی جاویدان که بهشتیان وارد آنها می شوند و در آن جا به دستبندهایی از طلا و مروارید ، آراسته می شوند و لباسشان در آن جا پرنیان است».

«بهشتیان را جامه های ابریشمیِ سبز و دیبای ستبر ، در بَر است و زیور آنان ، دستبندهای سیمین است».

«خدا کسانی را که ایمان آورده و کارهای شایسته کرده اند ، در باغ هایی که در آنها جویبارها روان است ، در می آورد . در آن جا با دستبندهایی از طلا و مروارید ، آراسته می شوند و لباسشان در آن جا از پرنیان است».

.

الحدیث۶۷۰۸.عنه علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :مَن لَبِسَ الحَرِیرَ فِی الدُّنیا فَلَن یَلبَسهُ فِی الآخِرَةِ . ⁽¹⁾۶۷۰۷.عنه علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :لَو أَنَّ ثَوبا مِن ثِیابِ أَهلِ الجَنَّةِ نُشِرَ الیَومَ فِی الدُّنیا لَصَعِقَ مَن یَنظُرُ إِلَیهِ وَما حَمَلَتهُ أَبصارُهُم! ⁽²⁾۶۷۰۶.عنه علیه السلام :مسند ابن حنبل عن عبد اللّه بن عمرو بن العاص :قامَ رَجُلٌ فَقالَ : یا رَسُولَ اللّهِ! أَرَأَیتَ ثِیابَ أَهلِ الجَنَّةِ ، أَتُنسَجُ نَسجا أَم تَشَقَّقُ مِن ثَمَرِ الجَنَّةِ؟ قالَ : فَکَأَنَّ القَومَ تَعَجَّبُوا مِن مَسأَلَةِ الأَعرابِیِ! فَقالَ : ما تَعجَبُونَ مِن جاهِلٍ یَسأَلُ عالِما! قالَ : فَسَکَتَ هُنَیَّةً ، ثُمَّ قالَ : أَینَ السّائِلُ عَن ثِیابِ الجَنَّةِ؟ قالَ : أَنا. قالَ : لا ، بَل تَشَقَّقُ مِن ثَمَرِ الجَنَّةِ . ⁽³⁾۶۷۰۵.عنه علیه السلام :المعجم الأوسط عن جابر :جاءَ أَعرابِیٌّ إِلی رَسُولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله ، فَقالَ : یا رَسُولَ اللّهِ ، ثِیابُنا فِی الجَنَّةِ نَنسَجُها بِأَیدِینا ؟ قالَ : فَضَحِکَ القَومُ ، فَقالَ رَسُولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : بِمَ تَضحَکُونَ ؟ مِن جاهِلٍ یَسأَلُ عالِما ؟ لا یا أَعرابِیُّ ، وَلَکِنَّها تَشَقَّقُ عَنها ثَمَراتُ الجَنَّةِ . ⁽⁴⁾.

حدیث۶۷۰۳.الإمام علیّ علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :کسی که در دنیا پرنیان بپوشد ، در آخرت هرگز آن را نخواهد پوشید.۶۷۰۲.عنه صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :اگر امروز جامه ای از جامه های بهشتیان در دنیا باز شود ، کسانی که آن را ببینند ، از هوش می روند و چشمانشان دیدن آن را تاب نمی آورد .۶۷۰۱.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله ( ـ به علی علیه السلام ـ ) مسند ابن حنبلـ به نقل از عبد اللّه بن عمرو بن عاص ـ: مردی برخاست و گفت : ای پیامبر خدا ! آیا جامه های اهل بهشت ، بافتنی اند یا از میوه های بهشت ، پدید می آیند ؟

گویا حاضران از سؤال مرد بادیه نشین تعجّب کردند . پس گفت : گویا از نادانی که سؤال عالمانه می کند ، تعجّب نمودید!

پیامبر صلی الله علیه و آله اندکی سکوت کرد و سپس فرمود : «کجاست آن که از جامه های بهشت پرسید؟» .

مرد گفت : منم .

فرمود : «نه ؛ بلکه از میوه های بهشت ، پدید می آیند» .۶۷۰۰.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :المعجم الأوسطـ به نقل از جابر ـ: بادیه نشینی خدمت پیامبر خدا صلی الله علیه و آله آمد و گفت : ای پیامبر خدا ! جامه هایمان را در بهشت با دست خود می بافیم؟

حاضران خندیدند .

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود : «به چه می خندید؟ از نادانی که عالمانه می پرسد؟ نه ـ ای اعرابی ـ ؛ بلکه از آن جامه ها میوه های بهشت ، ساخته می شوند» . .

۶۶۹۹.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :مسند ابن حنبل عن أبی سعید الخدری عن رسول اللّه صلی الله علیه و آله :طُوبی لِمَن رَآنِی وَآمَنَ بِی ، ثُمَّ طُوبی ثُمَّ طُوبی ثُمَّ طُوبی لِمَن آمَنَ بِی وَلَم یَرَنِی . قالَ لَهُ رَجُلٌ : وَما طُوبی؟ قالَ : شَجَرَةٌ فِی الجَنَّةِ مَسِیرَةَ مِئَةِ عامٍ ، ثیِابُ أَهلِ الجَنَّةِ تَخرُجُ مِن أَکمامِها . ⁽¹⁾۶۶۹۸.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :الإمام الصادق علیه السلامـ فِی قَولِهِ تَعالَی : «عَــلِیَهُمْ ثِیَابُ سُندُسٍ» ـ: تَعلُوهُمُ الثِّیابُ فَیَلبَسُونَها . ⁽²⁾۴ / ۲۳حُلیُّ أَهلِ الجَنَّةِالکتاب«أُوْلَـائِکَ لَهُمْ جَنَّـتُ عَدْنٍ تَجْرِی مِن تَحْتِهِمُ الْأَنْهَـرُ یُحَلَّوْنَ فِیهَا مِنْ أَسَاوِرَ مِن ذَهَبٍ وَ یَلْبَسُونَ ثِیَابًا خُضْرًا مِّن سُندُسٍ وَ إِسْتَبْرَقٍ مُّتَّکِئینَ فِیهَا عَلَی الْأَرَائِکِ نِعْمَ الثَّوَابُ وَحَسُنَتْ مُرْتَفَقًا». ⁽³⁾

الحدیث۶۶۸۶.الإمام الصادق علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آلهـ فِی وَصفِ أَهلِ الجَنَّةِ ـ: إِنَّ عَلَیهِمُ التِّیجانَ ، إِنَّ أَدنَی لُؤلُؤَةٍ مِنها لَتُضِیءُ ما بَینَ المَشرِقِ وَالمَغرِبِ . ⁽⁴⁾.

۴ / ۲۳ زیورهای بهشتیان

۶۶۷۹.امام علی علیه السلام :مسند ابن حنبلـ به نقل از ابو سعید خُدری ـ: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود : «طوبا ، از آنِ کسی باد که مرا دید و به من ایمان آورد ، و طوبا و طوبا و طوبا ، از آنِ کسی باد که مرا ندید و به من ایمان آورد !» .

مردی گفت : طوبا چیست؟

فرمود : «درختی است در بهشت به مسافت صد سال راه ، و جامه های بهشتیان از کاسه گُل های آن بیرون می آیند» .۶۶۸۰.امام علی علیه السلام :امام صادق علیه السلامـ در باره این سخن خدای بلندمرتبه : «جامه های ابریشمی در برِ ایشان است» ـ: این جامه ها بر فراز سر بهشتیان می آیند و بهشتیان ، آنها را می پوشند.۴ / ۲۳زیورهای بهشتیانقرآن«آنان اند که بهشت های جاویدان به ایشان اختصاص دارد که در آنها جویبارها روان است . آن جا با دستبندهایی از طلا آراسته می شوند و جامه هایی سبز از پرنیانِ نازک و ابریشمِ ستبر می پوشند . در آن جا بر تخت ها تکیه می زنند . چه خوش پاداشی و چه نیکو تکیه گاهی!».

حدیث۶۶۸۶.امام صادق علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ در وصف بهشتیان ـ: بر سر آنان ، تاج هایی است که [ درخشش ]پست ترین مرواریدِ آنها از مشرق تا مغرب را روشن می سازد.

.

۶۶۸۷.عنه علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :لَو أَنَّ مَا یُقِلُّ ظُفرٌ مِمّا فِی الجَنَّةِ بَدا لَتَزَخرَفَت لَهُ ما بَینَ خَوافِقِ ⁽¹⁾السَّماواتِ وَالأَرضِ ، وَلَو أَنَّ رَجُلاً مِن أَهلِ الجَنَّةِ اطَّلَعَ فَبَدا أَساوِرُهُ لَطَمَسَ ضَوءَ ⁽²⁾الشَّمسِ کَما تَطمِسُ الشَّمسُ ضَوءَ النُّجُومِ . ⁽³⁾۶۶۸۸.عنه علیه السلام :تفسیر ابن کثیر عن أبی امامة :إِنَّ رَسُولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله حَدَّثَهُم وَذَکَر حُلِیَّ أَهلِ الجَنَّةِ ، فَقالَ : مُسَوَّرُونَ بِالذَّهَبِ وَالفِضَّةِ ، مُکَلَّلَةٌ بِالدُّرِّ ، وَعَلَیهِم أَکالِیلُ مِن دُرٍّ وَیاقُوتٍ مُتواصِلَةٍ ، وَعَلَیهِم تاجٌ کَتاجِ المُلُوکِ ، شَبابٌ ، جُردٌ ، مُردٌ ، مُکَحَّلُونَ . ⁽⁴⁾۶۶۸۹.عنه علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :تَبلُغُ حِلیَةُ أَهلِ الجَنَّةِ مَبلَغَ الوَضُوءِ . ⁽⁵⁾۶۶۹۰.عنه علیه السلام :الإمام الصادق علیه السلام :إِنَّ المُؤمِنَ لَیَتَنَعَّمُ بِتَسبِیحِ الحُلِیِّ عَلَیهِ فِی الجَنَّةِ ، فِی کُلِّ مَفصِلٍ مِنَ المُؤمِنِ فِی الجَنَّةِ ثَلاثَةُ أَساوِرَ مِن ذَهَبٍ وَفِضَّةٍ وَلُؤلُؤٍ . ⁽⁶⁾۴ / ۲۴أَزواجُ أَهلِ الجَنَّةِالکتاب«وَ لَهُمْ فِیهَا أَزْوَ جٌ مُّطَهَّرَةٌ». ⁽⁷⁾

«إِنَّـا أَنشَأْنَـهُنَّ إِنشَاءً * فَجَعَلْنَـهُنَّ أَبْکَارًا * عُرُبًا أَتْرَابًا». ⁽⁸⁾

«فِیهِنَّ قَـصِرَ تُ الطَّرْفِ لَمْ یَطْمِثْهُنَّ إِنسٌ قَبْلَهُمْ وَ لَا جَانٌّ». ⁽⁹⁾

.

۴ / ۲۴ همسران بهشتیان

۶۶۹۲.الإمام الکاظم علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :اگر به اندازه سر ناخنی از آنچه در بهشت است ، [ در دنیا ]آشکار گردد ، کران تا کران [ یا شرق تا غربِ ] آسمان ها و زمین از آن مزّین می شود ، و اگر مردی از بهشتیان [ به دنیا ] سَرَک کشد و دستبندهایش نمایان گردد ، [ روشنایی درخششِ آن ، ] نور خورشید را محو می سازد ، چنان که خورشید ، نور ستارگان را محو می سازد.۶۶۹۳.الإمام الرضا علیه السلام :تفسیر ابن کثیرـ به نقل از ابو اُمامه ـ: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله برای آنان سخن گفت و از زیورهای بهشتیان یاد کرد و فرمود : «دستبندهایشان از زر و سیم و مرواریدنشان است . بر سرهایشان حلقه هایی از دُر و یاقوتِ به هم پیوسته و تاج هایی چون تاج شاهان است . جوانانی هستند با رخسارها و بدن هایی صاف و عاری از مو ، و چشمانی سرمه کشیده» .۶۶۹۴.عنه علیه السلام ( ـ فِی الفِقهِ المَنسوبِ إلَیهِ ـ ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :زیور بهشتیان [ در دست هایشان ] ، تا جایگاه وضویشان ( آرنج ) می رسد.۶۶۹۵.الإمام الصادق علیه السلام :امام صادق علیه السلام :مؤمن در بهشت ، از زیورهای تسبیحگو برخوردار است . در هر بندی از [ بدن ] مؤمن در بهشت ، سه دستبند طلا و نقره و مروارید قرار دارد.۴ / ۲۴همسران بهشتیانقرآن«و ایشان را در آن جا ، همسران پاک است».

«ما ایشان را پدید آوردیم پدید آوردنی . پس ایشان را دوشیزه قرار دادیم شوی دوست همسال».

«در آن [ باغ ها ، دلبرانی ] فروهشته نگاه اند که دست هیچ اِنس و جنّی پیش از ایشان به آنها نرسیده است».

.

الحدیث۶۶۹۸.رسول اللّه صلی الله علیه و آله :رسول اللّه صلی الله علیه و آلهـ فِی قَولِهِ تَعالی : «وَ لَهُمْ فِیهَا أَزْوَ جٌ مُّطَهَّرَةٌ» قالَ ـ: مِنَ الحَیضِ وَالغائِطِ وَالنُّخامَةِ ⁽¹⁾وَالبُزاقِ . ⁽²⁾۶۸۰۶.الإمام الحسین علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :خُلِقَ الحُورُ العِینُ مِن تَسبِیحِ المَلائِکَةِ ، فَلَیسَ فِیهِنَّ أَذًی ، قالَ اللّهُ عز و جل : «إِنَّـا أَنشَأْنَـهُنَّ إِنشَاءً * فَجَعَلْنَـهُنَّ أَبْکَارًا * عُرُبًا» عَوَاشِقَ لِأَزواجِهِنَّ «أَتْرَابًا» . ⁽³⁾۶۸۰۷.الإمام زین العابدین علیه السلام ( ـ فی دُعائِهِ ـ ) عنه صلی الله علیه و آلهـ فِی قَولِهِ تَعالی : «فِیهِنَّ خَیْرَ تٌ حِسَانٌ» ⁽⁴⁾ـ: خَیراتُ الأَخلاقِ ، حِسانُ الوُجُوهِ . ⁽⁵⁾۶۸۰۸.عنه علیه السلام ( ـ فی دُعائِهِ ـ ) عنه صلی الله علیه و آلهـ فِی قَولِهِ تَعالی : «إِنَّـا أَنشَأْنَـهُنَّ إِنشَاءً» ـ: إِنَّ مِن المُنشَآتِ الَّتِی کُنَّ فِی الدُّنیا عَجائِزَ عُمشا ⁽⁶⁾رُمصا . ⁽⁷⁾.

حدیث۶۸۰۴.امام علی علیه السلام ( ـ در نامه اش به اَشتر نخعی، آن گاه که او را والی ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ در باره این سخن خدای بلندمرتبه : «و ایشان را در آن جا ، همسران پاک است» ـ: [ پاک ] از حیض و مدفوع و خلط حلق و آب دهان.۶۸۰۵.امام علی علیه السلام ( ـ در دعایش ـ ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :حور العین از تسبیح فرشتگان ، آفریده شده اند . بنا بر این ، در آنان ، اذیّتی وجود ندارد . خدای عز و جلفرموده است : «ما ایشان را پدید آوردیم پدید آوردنی . پس ، ایشان را دوشیزگانی شوهردوست » : عاشق شوهرانشان «و همسال قرار دادیم» .۶۸۰۶.امام حسین علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ در باره این سخن خدای بلندمرتبه که : «در آن جا زنانی خوب و نیکویند» ـ: خوب در اخلاق ، نیکو در رخسار.۶۸۰۷.امام زین العابدین علیه السلام ( ـ در دعایش ـ ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ در باره این سخن خدای بلندمرتبه : «ما ایشان را پدید آوردیم پدید آوردنی» ـ: برخی از این دخترکانِ پدید آورده شده ، همان زنانی هستند که در دنیا پیر و فرتوت بوده اند و از چشمانشان همیشه چرک می آمده است. .

۶۸۰۸.امام زین العابدین علیه السلام ( ـ در دعایش ـ ) عنه صلی الله علیه و آله :الکَواعِبُ : الفَتَیاتُ النَّواهِدُ ، أَترابا : المُستَوِیاتُ القَدُّ عَلی مِیلادٍ واحِدٍ وَسِنٍّ واحِدٍ . ⁽¹⁾۶۸۰۹.امام زین العابدین علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :إِنَّ أهلَ الجَنَّةِ إِذا جامَعُوا نِساءَهُم عادُوا أَبکارا. ⁽²⁾۶۸۱۰.عنه علیه السلام ( ـ فی دُعائِهِ ـ ) عنه صلی الله علیه و آله :إِنَّ أَزواجَ أَهلِ الجَنَّةِ لَیُغَنِّینَ أَزواجَهُنَّ بِأَحسَنِ أَصواتٍ «ما» سَمِعَها أَحَدٌ قَطُّ . ⁽³⁾۶۸۱۱.عنه علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :إِنَّ الحُورَ فِی الجَنَّةِ یَتَغَنَّینَ یَقُلْنَ :

نَحنُ الحُورُ الحِسانُهُدِینا لِأَزواجٍ کِرامٍ⁽⁴⁾۶۸۱۲.عنه علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :إِنَّ فِی الجَنَّةِ لَمُجتَمَعا لِلحُورِ العِینِ یَرفَعنَ بِأَصواتٍ لَم یَسمَعِ الخَلائِقُ مِثلَها . قالَ : یَقُلنَ : «نَحنُ الخالِداتُ فَلا نَبِیدُ ، وَنَحنُ النّاعِماتُ فَلا نَبْأَسُ ، وَنَحنُ الرّاضِیاتُ فَلا نَسخَطُ ، طُوبی لِمَن کانَ لَنا وَکُنّا لَهُ» . ⁽⁵⁾.

۶۸۱۳.عنه علیه السلام ( ـ فی دُعائِهِ ـ ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :«الکَواعب» یعنی : دخترکان نورسیده نارپستان . «أَترابا» یعنی : هم قد و هم سال.۶۸۱۴.الإمام علیّ علیه السلام ( ـ فی دُعائِهِ ـ ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :اهل بهشت هر گاه با زنانشان نزدیکی کنند ، دوباره باکره می شوند.۶۸۱۵.الإمام الباقر علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :همسران بهشتیان برای شوهرانشان با خوش ترین صداهایی که هیچ کس هرگز آنها را نشنیده است ، آواز می خوانند.۶۸۱۶.الإمام المهدیّ علیه السلام ( ـ فی دُعائِهِ ـ ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :حوریان بهشتی ، آواز می خوانند و می گویند:

ما سیه چشمان خوب روی

به شوهرانی ارجمند ، هدیه گشته ایم .۶۸۱۰.امام زین العابدین علیه السلام ( ـ در دعایش ـ ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :در بهشت ، انجمنی از حور العین است که با آوازهایی که خلایق ، نظیر آنها را نشنیده اند ، می خوانند و می گویند : «ما جاودانگانیم و هرگز نابود نمی شویم . ما نازپروردگانیم و هرگز به درویشی نمی افتیم . ما همواره شادمانیم و هرگز ناشادمان نمی گردیم . خوشا به حال کسی که از آنِ ماست و ما از آنِ اوییم !» . .

۶۸۱۱.امام زین العابدین علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :لَو أَنَّ حُورا أَطلَعَت إِصبَعا مِن أَصابِعِها ، لَوَجَدَ رِیحَها کُلُّ ذِی رُوحٍ . ⁽¹⁾۶۸۱۲.امام زین العابدین علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :لَو أَنَّ امرَأَةً مِن أَهلِ الجَنَّةِ اطَّلَعَت إِلَی أَهلِ الأَرضِ لَأَضاءَت ما بَینَهُما، وَلَمَلَأَتهُ رِیحا، وَلَنَصِیفُها ⁽²⁾عَلی رَأسِها خَیرٌ مِن الدُّنیا وَما فِیها. ⁽³⁾۶۸۱۳.امام زین العابدین علیه السلام ( ـ در دعایش ـ ) عنه صلی الله علیه و آله :لَو أَنَّ امرَأَةً مِن نِساءِ أَهلِ الجَنَّةِ اطَّلَعَت مِن سَماءِ الدُّنیا فِی لَیلَةٍ ظَلماءَ لَأَضاءَت لَها الأَرضُ أَفضَلَ مِمّا یُضِیءُ القَمَرُ لَیلَةَ البَدرِ ، وَلَوَجَدَ رِیحَ نَشرِها جَمِیعُ أَهلِ الأَرضِ . ⁽⁴⁾۶۸۱۴.امام علی علیه السلام ( ـ در دعایش ـ ) عنه صلی الله علیه و آله :لَو أَنَّ امرَأَةً مِن أَهلِ الجَنَّةِ أَشرَفَت إِلَی أَهلِ الأَرضِ لَمَلَأَتِ الأَرضَ رِیحَ مِسکٍ ، وَلَأَذهَبَت ضَوءَ الشَّمسِ وَالقَمَرِ . ⁽⁵⁾۶۸۱۵.امام باقر علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :نِساءُ أَهلِ الجَنَّةِ یُری مُخُّ سُوقِهِنَّ مِن وَراءِ اللَّحمِ . ⁽⁶⁾.

۶۸۱۶.امام مهدی علیه السلام ( ـ در دعایش ـ ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :اگر حوری ، انگشتی از انگشتانش را نمایان سازد ، هر جانداری بوی خوش آن را حس خواهد کرد.۶۸۱۷.الإمام زین العابدین علیه السلام ( ـ فی دُعائِهِ ـ ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :اگر زنی از بهشتیان برای زمینیان نمایان گردد ، از آسمان تا زمین را روشن می کند و عالم را آکنده از بوی [ خوش خود ] می سازد . چارقد سر او از دنیا و هر آنچه در دنیاست ، بهتر است.۶۸۱۸.عنه علیه السلام ( ـ فی دُعائِهِ ـ ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :اگر زنی از زنان اهل بهشت ، در شبی تار در آسمان دنیا نمایان شود ، زمین از آن روشن می گردد ، بیشتر از روشن شدنش به وسیله ماه شب چهارده ، و همه اهل زمین ، بوی خوش او را حس می کنند.۶۸۱۹.عنه علیه السلام ( ـ فی دُعائِهِ ـ ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :اگر زنی از بهشتیان بر مردم زمین نمایان شود ، زمین را از بوی مشک می آکنَد و نور خورشید و ماه را محو می سازد.۶۸۲۰.الإمام الرضا علیه السلام ( ـ فی دُعائِهِ ـ ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :زنان بهشتی ، مغز ساق هایشان از پشت گوشت ، دیده می شود. .

۶۸۲۱.رسول اللّه صلی الله علیه و آله ( ـ فی مَکارِمِ الأَخلاقِ ـ ) عنه صلی الله علیه و آله :إِنَّ الرَّجُلَ لَیَتَّکِئُ فِی الجَنَّةِ سَبعِینَ سَنَةً قَبلَ أَن یَتَحَوَّلَ ، ثُمَّ تَأتِیهِ امرَأَةٌ فَتَضرِبُ عَلی مَنکِبَیهِ ، فَیَنظُرُ وَجهُهُ فِی خَدِّها أَصفی مِنَ المِرآةِ ، وَإِنَّ أَدْنی لُؤلُؤَةٍ عَلَیها تُضِیءُ ما بَینَ المَشرِقِ وَالمَغرِبِ ، فَتُسَلِّمُ عَلَیهِ فَیَرُدُّ السَّلامَ ، وَیَسأَلُها : مَن أَنتِ؟ وَتَقُولُ : أَنا مِن المَزِیدِ ، وَإِنَّهُ لَیَکُونُ عَلَیها سَبعُونَ ثَوبا أَدناها مِثلُ النُّعمانِ مِن طُوبی ، فَیَنفُذُها بَصَرُهُ ، حَتَّی یَری مُخَّ ساقِها مِن وَراءِ ذَلِکَ ، وَإِنَّ عَلَیها مِنَ التِّیجانِ ، إِنَّ أَدنی لُؤلُؤَةٍ فِیها لَتُضِیءُ ما بَینَ المَشرِقِ وَالمَغرِبِ . ⁽¹⁾۶۸۱۷.امام زین العابدین علیه السلام ( ـ در دعایش ـ ) عنه صلی الله علیه و آلهـ فِی قَولِهِ تَعالی : «کَأَنَّهُنَّ الْیَاقُوتُ وَ الْمَرْجَانُ» ⁽²⁾ـ: یَنظُرُ إِلی وَجهِهِ فِی خَدِّها أَصفی مِنَ المِرآةِ ، وَإِنَّ أَدنی لُؤلُؤَةٍ عَلَیها لَتُضِیءُ ما بَینَ المَشرِقِ وَالمَغرِبِ ، وَإِنَّها یَکُونُ عَلَیها سَبعُونَ ثَوبا یَنفُذُها بَصَرُهُ حَتَّی یَری مُخَّ ساقِها مِن وَراءِ ذَلِکَ . ⁽³⁾۶۸۱۸.امام زین العابدین علیه السلام ( ـ در دعایش ـ ) عنه صلی الله علیه و آله :إِنَّ المَرأَةَ مِن نِساءِ أَهلِ الجَنَّةِ لَیُری بَیاضُ ساقِها مِن وَراءِ سَبعِینَ حُلَّةً حَتَّی یُری مُخُّها ، وَذَلِکَ بِأَنَّ اللّهَ یَقُولُ : «کَأَنَّهُنَّ الْیَاقُوتُ وَ الْمَرْجَانُ» فَأَمّا الیاقُوتُ فَإِنَّهُ حَجَرٌ لَو أَدخَلتَ فِیهِ سِلکا ثُمَّ استَصفَیتَهُ لَرَأَیتَهُ مِن وَرائِهِ . ⁽⁴⁾۶۸۱۹.امام زین العابدین علیه السلام ( ـ در دعایش ـ ) سنن الترمذی عن أنس عن رسول اللّه صلی الله علیه و آله :یُعطَی المُؤمِنُ فِی الجَنَّةِ قُوَّةَ کَذا وَکَذا مِنَ الجِماعِ . قِیلَ : یا رَسولَ اللّهِ ، أَوَمَن یُطِیقُ ذَلِکَ؟ قالَ : یُعطَی قُوَّةَ مِائَةٍ . ⁽⁵⁾.

۶۸۲۰.امام رضا علیه السلام ( ـ در دعایش ـ ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :مرد ، در بهشت ، هفتاد سال تکیه می دهد ، بدون آن که صورتش را به طرفی برگرداند . سپس زنی نزد او می آید و به شانه اش می زند و او صورتش را به طرف چهره آن زن ـ که از آینه صاف تر است و کوچک ترین مرواریدش از مشرق تا مغرب را روشن می سازد ـ ، بر می گرداند . زن به او سلام می کند و او جواب سلامش را می دهد و می پرسد : تو کیستی؟

او می گوید : من از فزونی ام ⁽¹⁾.

بر تن آن زن ، هفتاد جامه از درخت طوبا پوشانده شده که کمترین آنها ، مانند شقایق نعمان است . پس نگاه مرد از آنها نفوذ می کند تا جایی که از پشت آنها مغز ساق او را می بیند . نیز تاج هایی بر سر دارد که کوچک ترین مروارید آنها ، از مشرق تا مغرب را روشن می کند .۶۸۲۱.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله ( ـ درباره فضایل اخلاقی ـ ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ در باره این سخن خدای بلندمرتبه : «گویا یاقوت و مرجان اند» ـ: به گونه او ( حوری ) می نگرد که از آینه صاف تر است و پست ترین مرواریدی که بر اوست ، از مشرق تا مغرب را روشن می کند . نیز هفتاد جامه بر تن اوست که نگاهش از آنها عبور می کند ، به طوری که از پشت آنها مغز ساق او را می بیند.۶۸۲۲.عنه صلی الله علیه و آله ( ـ مِن وَصِیَّةٍ طَویلَةٍ أوصی بِها أبا ذَرٍّ ـ ) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :زن بهشتی ، سپیدیِ ساقش از پس هفتاد جامه نمایان است ، به طوری که مغزِ [ ساقِ پای ] او دیده می شود . دلیلش این است که خداوند می فرماید : «گویا یاقوت و مرجان اند» . یاقوت ، سنگی است که اگر رشته نخی را داخل آن قرار دهی و سپس آن را صیقل دهی ، آن نخ دیده می شود.۶۸۲۳.الإمام علیّ علیه السلام :سنن الترمذیـ به نقل از اَنَس ـ: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود : «در بهشت به مؤمن ، فلان و بهمان اندازه نیروی مجامعت داده می شود» .

یکی گفت : ای پیامبر خدا ! آیا کسی توان آن را دارد؟

فرمود : «نیروی صد [ مرد ] به او داده می شود» . .

۶۸۲۴.الإمام علیّ علیه السلام :المعجم الکبیر عن ام سلمة :قُلتُ : یا رَسُولَ اللّهِ ، أَخبِرنِی عَن قَولِ اللّهِ : «وَ حُورٌ عِینٌ» ⁽¹⁾؟ قالَ : حُورٌ بِیضٌ عِینٌ ضِخامُ العُیُونِ شُقرُ الجَرداء بِمَنزِلَةِ جَناحِ النُّسُورِ .

قُلتُ : یا رَسُولَ اللّهِ ، أَخبِرنِی عَن قَولِهِ : «کَأَنَّهُمْ لُؤْلُؤٌ مَّکْنُونٌ» ⁽²⁾؟ قالَ : صَفاؤُهُنَّ صَفاءُ الدُّرِّ فِی الأَصدافِ الَّتِی لَم تَمَسَّهُ الأَیدِی .

قُلتُ : یا رَسُولَ اللّهِ ، أَخبِرنِی عَن قَولِهِ : «فِیهِنَّ خَیْرَ تٌ حِسَانٌ» ؟ قالَ : خَیراتُ الأَخلاقِ ، حِسانُ الوُجُوهِ .

قُلتُ : یا رَسُولَ اللّهِ ، أَخبِرنِی عَن قَولِهِ : «کَأَنَّهُنَّ بَیْضٌ مَّکْنُونٌ» ⁽³⁾؟ قالَ : رِقَّتُهُنَّ کَرِقَّةِ الجِلدِ الَّذِی رَأَیتِ فِی داخِلِ البَیضَةِ مِمّا یَلِی القِشرَ وَهُوَ الغِرقِئُ .

قُلتُ : یا رَسُولَ اللّهِ ، أَخبِرنی عَن قَولِهِ : «عُرُبًا أَتْرَابًا» ؟ قالَ : هُنَّ اللَّواتِی قُبِضنَ فِی دارِ الدُّنیا عَجائِزَ ، رُمصَا ⁽⁴⁾شُمطَا ⁽⁵⁾، خَلَقَهُنَّ اللّهُ بَعدَ الکِبَرِ فَجَعَلَهُنَّ عَذاری عُرُبا مُتَعَشَّقاتٍ مُحَبَّباتٍ ، أَترابا عَلی مِیلادٍ واحِدٍ .

قُلتُ : یا رَسُولَ اللّهِ ، أَنِساءُ الدُّنیا أَفضَلُ أَمِ الحُورُ العِینُ؟ قالَ : بَل نِساءُ الدُّنیا أَفضَلُ مِنَ الحُورِ العِینِ کَفَضلِ الظِهارَةِ عَلَی البِطانَةِ .

قُلتُ : یا رَسُولَ اللّهِ ، وَبِما ذاکَ؟ قَالَ : بِصَلاتِهِنَّ وَصِیامِهِنَّ وَعِبادَتِهِنَّ اللّهَ ، أَلبَسَ اللّهُ وُجُوهَهُنَّ النُّورَ ، وَأَجسادَهُنَّ الحَرِیرَ ، بِیضَ الأَلوانِ ، خُضرَ الثِّیابِ ، صَفراءَ الحُلِیِّ ، مَجامِرُهُنَّ الدُّرُّ، وَأَمشاطُهُنَّ الذَّهَبُ ، یَقُلنَ : «أَلا نَحنُ الخالِداتُ فَلا نَمُوتُ أَبَدا ، وَنَحنُ النّاعِماتُ فَلا نَبْأَسُ أَبَدا ، وَنَحنُ المُقِیماتُ فَلا نَظعَنُ أَبَدا، أَلا وَنَحنُ الرّاضِیاتُ فَلا نَسخَطُ أَبَدا ، طُوبی لِمَن کُنَّا لَهُ وَکانَ لَنا» .

قُلتُ : یا رَسُولَ اللّهِ ، اَلمَرأَةُ مِنّا تَتَزَوَّجُ زَوجَینِ وَالثَّلاثَةَ وَالأَربَعَةَ ثُمَّ تَمُوتُ فَتَدخُلُ الجَنَّةَ وَیَدخُلُونَ مَعَها مَن یَکُونُ زَوجُها؟ قَالَ : یا اُمَّ سَلَمَةَ ، إِنَّها تَخَیَّرُ فَتَختارُ أَحسَنَهم خُلُقا ، فَتَقُولُ : أَی رَبِّ إِنَّ هَذا کانَ أَحسَنَهُم مَعِی خُلُقا فِی دارِ الدُّنیا فَزَوِّجنِیهِ . یا اُمَّ سَلَمَةَ ، ذَهَبَ حُسنُ الخُلُقِ بِخَیرِ الدُّنیا وَالآخِرَةِ . ⁽⁶⁾.

۶۸۲۲.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله ( ـ در وصیّتی طولانی به ابو ذر ـ ) المعجم الکبیرـ به نقل از اُمّ سلمه ـ: گفتم : ای پیامبر خدا ! مرا از این سخن خداوند ، آگاه فرما : «وَ حُورٌ عِینٌ» .

فرمود : «سیه چشمانی هستند سیمین بر ، درشت چشم ، موبور مانند پر عقاب» .

گفتم : ای پیامبر خدا ! مرا از این سخن او آگاه فرما : «گویی مرواریدی نهفته اند» .

فرمود : «به شفافیّت دُر در صدف اند که هیچ دستی به آنها نرسیده است» .

گفتم : ای پیامبر خدا ! مرا از این سخن او آگاه فرما : «در آن جا زنانی خوب و نیکویند» .

فرمود : «خوب در اخلاق و نیکو در رخسارند» .

گفتم : ای پیامبر خدا ! مرا از این سخن او آگاه فرما : «گویی تخم مرغ زیر پَرند» .

فرمود : «نازکی آنها ، به نازکی پوستی است که در زیر پوسته تخم مرغ می بینی ؛ یعنی همان پوست نازکی که بر روی سفیده تخم مرغ کشیده شده است» .

گفتم : ای پیامبر خدا ! مرا از این سخن او آگاه فرما : «شوی دوستانی همسال» .

فرمود : «آنان ، همان زنانی هستند که وقتی از دنیا رفته اند ، پیر و فرتوت بوده اند و چشمانشان چرک می داده و موی سرشان به سفیدی می زده است . خداوند ، آنان را پس از پیری ، باز آفرید و آنان را دوشیزگانی شوی دوست و عاشق پیشه و دوست داشتنی و هم سن و سال ، قرار داد» .

گفتم : ای پیامبر خدا ! آیا زنان دنیا برترند ، یا حور العین؟

فرمود : «زنان دنیا برتر از حور العین اند ، همانند برتری رویه بر آستر» .

گفتم : ای پیامبر خدا ! این برتری ، به سبب چیست؟

فرمود : «به سبب نماز و روزه و عبادت خدا . خداوند بر چهره های آنان نور و بر تن هایشان پرنیان قرار داده است . بدن های سفید و جامه های سبز و زیورهای زرد دارند . موهایشان مروارید [ گونه ] است و شانه های سرشان طلاست و می گویند : هان! ما جاودانگانیم و هرگز نمی میریم . ما نازپروردگانیم و هرگز گرد بینوایی بر ما نمی نشیند . ما ماندگارانیم و هرگز رخت بر نمی بندیم . هان! ما هماره شادمانیم و هرگز ناراحتی نداریم . خوشا آن که ما از آنِ او باشیم و او از آنِ ما باشد ! » .

گفتم : ای پیامبر خدا ! از ما زنان ، کسانی هستند که دو ، سه و چهار بار ازدواج می کنند و سپس می میرند و به بهشت می روند و شوهرانشان نیز به بهشت می روند . کدام یک از آنها [ در بهشت ] ، شوهر او خواهد بود؟

فرمود : «ای اُمّ سلمه! او را در انتخاب ، آزاد می گذارند و او خوش اخلاق ترین آنان را انتخاب می کند و می گوید : پروردگارا ! این یکی در دنیا با من خوش اخلاق تر بود . پس ، اکنون او را به همسری من در آور . اُمّ سلمه! اخلاق خوش ، خیر دنیا و آخرت را به همراه دارد» . .

۶۸۲۳.امام علی علیه السلام :الإمام الصادق علیه السلام :ـ أَو لَأَماتَت أَهلَ الدُّنیا ⁽¹⁾ـلَو أَنَّ حُورا مِن حُورِ الجَنَّةِ أَشرَفَت عَلی أَهلِ الدُّنیا وَأَبدَت ذُؤَابَةً مِن ذَوائِبِها لَأَمتَنَ (لَأَفتَنَ) أَهلَ الدُّنیا وَإِنَّ المُصَلِّیَ لِیُصَلِّی ، فَإِذا لَم یَسأَل رَبَّهُ أَن یُزَوِّجَهُ مِن الحُورِ العِینِ قُلنَ : ما أَزهَدَ هذا فِینا! ⁽²⁾۶۸۲۴.امام علی علیه السلام :عنه علیه السلام :الخَیرَاُت الحِسانُ مِن نِساءِ أَهلِ الدُّنیا ، وَهُنَّ أَجمَلُ مِنَ الحُورِ العِینِ . ⁽³⁾.

۶۸۲۵.عنه علیه السلام :امام صادق علیه السلام :اگر حوری از حوریان بهشتی بر اهل دنیا سَرَک کشد و زلفی از زلف های او نمایان گردد ، اهل دنیا قالب تهی می کنند (اهل دنیا را فریفته می سازد) . نمازگزار ، نماز می خواند و اگر [ در نمازش ] از پروردگارش درخواست نکند که از حوریان بهشتی به همسری اش در آورد ، حوریان می گویند : این چه قدر به ما بی اعتناست !۶۸۲۶.عنه علیه السلام :امام صادق علیه السلام :نیک خویان خوب روی [ که در قرآن آمده ] ، از زنان دنیا هستند . آنان از حورالعین ، زیباترند. .

۶۸۲۷.الإمام الصادق علیه السلام :الکافی عن جمیل بن درّاج :قَالَ أَبُو عَبدِ اللّهِ علیه السلام : ما تَلَذَّذَ النّاسُ فِی الدُّنیا وَالآخِرَةِ بِلَذَّةٍ أَکثَرَ لَهُم مِن لَذَّةِ النِّساءِ ، وَهُوَ قَولُ اللّهِ عز و جل : «زُیِّنَ لِلنَّاسِ حُبُّ الشَّهَوَ تِ مِنَ النِّسَاءِ وَالْبَنِینَ ...» ⁽¹⁾إِلی آخِرِ الآیَةِ .

ثُمَّ قَالَ : وَإِنَّ أَهلَ الجَنَّةِ ما یَتَلَذَّذُونَ بِشَیءٍ مِنَ الجَنَّةِ أَشهی عِندَهُم مِنَ النِّکاحِ ؛ لا طَعامٍ وَلا شَرابٍ . ⁽²⁾۶۸۲۸.رسول اللّه صلی الله علیه و آله :مجمع البیان عن أبی بصیر :قُلتُ لَهُ [أَی لِلإِمامِ الصّادِقِ علیه السلام ] : جُعِلتُ فِداکَ ، أَخبِرنِی عَنِ الرَّجُلِ المُؤمِنِ تَکُونُ [لَهُ] ⁽³⁾امرَأَةٌ مُؤمِنَةٌ یَدخُلانِ الجَنَّةَ یَتَزَوَّجُ أَحَدُهُما الآخَرَ؟ فَقالَ : یا أَبا مُحَمَّدٍ، إِنَّ اللّهَ حَکَمٌ عَدلٌ ، إِذا کانَ هُو أَفضَلَ مِنها خَیَّرَهُ ؛ فَإِنِ اختارَها کانَت مِن أَزواجِهِ ، وَإِن کانَت هِی خَیرا مِنهُ خَیَّرَها ؛ فَإِنِ اختارَتهُ کانَ زَوجا لَها . ⁽⁴⁾۴ / ۲۵جَمالُ أَهلِ الجَنَّةِالکتاب«إِنَّ الْأَبْرَارَ لَفِی نَعِیمٍ * عَلَی الْأَرَائِکِ یَنظُرُونَ * تَعْرِفُ فِی وُجُوهِهِمْ نَضْرَةَ النَّعِیمِ * یُسْقَوْنَ مِن رَّحِیقٍ مَّخْتُومٍ * خِتَـمُهُ مِسْکٌ وَ فِی ذَ لِکَ فَلْیَتَنَافَسِ الْمُتَنَـفِسُونَ». ⁽⁵⁾

«وُجُوهٌ یَوْمَـئِذٍ نَّاضِرَةٌ * إِلَی رَبِّهَا نَاظِرَةٌ». ⁽⁶⁾

«وُجُوهٌ یَوْمَـئِذٍ مُّسْفِرَةٌ * ضَاحِکَةٌ مُّسْتَبْشِرَةٌ * وَ وُجُوهٌ یَوْمَـئِذٍ عَلَیْهَا غَبَرَةٌ * تَرْهَقُهَا قَتَرَةٌ * أُوْلَـائِکَ هُمُ الْکَفَرَةُ الْفَجَرَةُ». ⁽⁷⁾

«وُجُوهٌ یَوْمَـئِذٍ نَّاعِمَةٌ * لِّسَعْیِهَا رَاضِیَةٌ * فِی جَنَّةٍ عَالِیَةٍ». ⁽⁸⁾

.

۴ / ۲۵ زیبایی بهشتیان

۶۸۳۰.کامل الزیارات ( ـ به نقل از عبد اللّه بن میمون قدّاح ـ ) الکافیـ به نقل از جمیل بن دَرّاج ـ: امام صادق علیه السلام فرمود : «مردم در دنیا و آخرت ، لذّتی بالاتر از لذّت زن نمی چشند و این ، همان سخن خدای عز و جل است که : «برای مردم آراسته شده است دوست داشتنِ خواستنی ها ، از زنان و پسران و ... » » تا آخر آیه .

سپس فرمود : «بهشتیان به اندازه ای که از نکاحْ لذّت می برند ، از هیچ چیزِ بهشت لذّت نمی برند ، نه از خوراکی هایش و نه از نوشیدنی هایش» .۶۸۳۱.الإمام علیّ علیه السلام :مجمع البیانـ به نقل از ابو بصیر ـ: به ایشان (امام صادق علیه السلام ) گفتم : فدایت شوم ! مرد مؤمن ، زنی مؤمن دارد و هر دو به بهشت می روند . آیا در آن جا نیز با هم ازدواج می کنند؟

فرمود : «ای ابو محمّد! خداوند ، داوری دادگر است . اگر آن مرد از همسرش بهتر بوده است ، او را مخیّر می کند و چنانچه آن مرد مؤمن ، همان همسرش را انتخاب کرد ، او نیز یکی از همسرانش می شود ، و اگر همسرش از او بهتر بوده ، او را مخیّر می سازد و اگر آن زن ، همان مرد را انتخاب کرد ، او شوهرش خواهد بود» .۴ / ۲۵زیبایی بهشتیانقرآن«به راستی که نیکوکاران ، در ناز و نعمت اند . بر تخت هایی ، نشسته می نگرند . از چهره هایشان طراوت نعمت را در می یابی . از باده ای مُهر شده نوشانیده می شوند . باده ای که مُهر آن ، مُشک است ، و در این نعمت ها ، مشتاقان باید بر یکدیگر پیشی بگیرند».

«در آن روز ، چهره هایی شاداب اند . به پروردگار خود ، می نگرند ».

«در آن روز ، چهره هایی درخشان و خندان و شاداب اند و در آن روز ، چهره هایی هستند که بر آنها غبار نشسته و آنها را تاریکی پوشانده است . آنان ، همان کافران بدکارند».

«در آن روز ، چهره هایی شاداب اند . از کوشش خود ، خشنودند . در بهشتی برین اند».

.

الحدیث۶۸۳۶.الإمام الصادق علیه السلام ( ـ فی قَولِهِ : {Q} «فَأَنذَرْتُکُمْ نَارًا تَلَظّ ) رسول اللّه صلی الله علیه و آله :وَالَّذِی أَنزَلَ الکِتابَ عَلی مُحَمَّدٍ! إِنَّ أَهلَ الجَنَّةِ لَیَزدادُونَ جَمالاً وَحُسنا کَما یَزدادُونَ فِی الدُّنیا قَباحَةً وَهَرَما . ⁽¹⁾۶۸۳۵.امام علی علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :یُبعَثُ أَهلُ الجَنَّةِ عَلی صُورَةِ آدَمَ فِی مِیلادِ ثَلاثٍ وَثَلاثِینَ سَنَةً مُردا، مُکَحَّلِینَ ، ثُمَّ یُذهَبُ بِهِم إِلی شَجَرَةٍ فِی الجَنَّةِ فَیُکسَونَ مِنها ، لا تَبلَی ثِیابُهُم ، وَلا یَفنی شَبابُهُم . ⁽²⁾۶۸۳۶.امام صادق علیه السلام ( ـ درباره این سخن خدا : {Q} «پس، شما را به آتشی که ) عنه صلی الله علیه و آله :مَن ماتَ مِن أَهلِ الجَنَّةِ مِن صَغِیرٍ أَو کَبِیرٍ دُونَ ⁽³⁾أَبناءِ ثَلاثِینَ فِی الجَنَّةِ ، لا یَزِیدُونَ عَلَیها أَبَدا ، وَکَذلِکَ أَهلُ النّارِ . ⁽⁴⁾۶۸۳۷.رسول اللّه صلی الله علیه و آله :عنه صلی الله علیه و آله :یَدخُلُ أَهلُ الجَنَّةِ الجَنَّةَ جُردا، مُردا، بِیضا، جِعادا ⁽⁵⁾، مُکَحَّلِینَ ، أَبناءَ ثَلاثٍ وَثلاثِینَ ، عَلی خَلقِ آدَمَ سِتُّونَ ذِراعا فِی عَرضِ سَبعِ أَذرُعٍ . ⁽⁶⁾.

حدیث۶۸۳۹.الإمام علیّ علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :سوگند به آن که کتاب (قرآن) را بر محمّد فرو فرستاد ، اهل بهشت پیوسته بر حُسن و زیبایی شان افزوده می شود ، همچنان که در دنیا پیوسته زشت تر و پیرتر می شوند.۶۸۴۰.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :اهل بهشت ، در حالی برانگیخته می شوند که به صورت آدمی سی و سه ساله اند ، صورت هایشان از مو پیراسته است و چشمانی سرمه کشیده دارند . سپس آنان را به نزد درختی در بهشت می برند و از آن درخت بر ایشان جامه می پوشانند . جامه هایشان هرگز کهنه نمی شود و جوانی شان هیچ گاه از بین نمی رود.۶۸۴۱.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هر کس که بهشتی باشد و بمیرد ، کوچک باشد یا بزرگ ، در بهشت ، سی ساله خواهد بود و هرگز بر سنّ او افزوده نخواهد شد . اهل دوزخ نیز همین گونه اند .۶۸۴۲.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :اهل بهشت ، در حالی به بهشت وارد می شوند که بدن ها و صورت هایی عاری از مو دارند ، سیمین بَرند ، موهای سرشان پُر چین و شکن است ، چشمانی سرمه کشیده دارند ، سی و سه ساله اند ، در هیئت آدمی هستند که شصت گز قامت و هفت گز پهنا دارد. .

۶۸۳۷.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :المناقب لابن شهر آشوب :قالَت عَجُوزٌ مِنَ الأَنصارِ لِلنَّبِیِ صلی الله علیه و آله : اُدعُ لِی بِالجَنَّةِ ، فَقالَ : إِنَّ الجَنَّةَ لا یَدخُلُها العُجُزُ . فَبَکَتِ المَرأَةُ ، فَضَحِکَ النَّبِیُ صلی الله علیه و آله وَقالَ : أَما سَمِعتِ قَولَ اللّهِ تَعالی : «إِنَّـا أَنشَأْنَـهُنَّ إِنشَاءً * فَجَعَلْنَـهُنَّ أَبْکَارًا» ⁽¹⁾؟! ⁽²⁾۶۸۳۸.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :إِنَّ أَهلَ الجَنَّةِ شُبّانٌ جُردٌ مُردٌ ، لَیسَ لَهُم شَعرٌ إِلّا فِی الرَّأسِ وَالحاجِبَینِ وَأَهدابِ العَینَینِ ، یَعنِی لَیسَ لَهُم شَعرُ عانَةٍ وَلا إِبطٍ ، عَلی طُولِ آدَمَ ، سِتُّونَ ذِراعا، وَعَلی مَولِدِ عَیسَی بنِ مَریَمَ ثَلاثَةً وَثَلاثِینَ سَنَةً ، بِیضُ الأَلوانِ ، خُضرُ الثِّیابِ ، یَضَعُ أَحَدُهُم مائِدَةً بَینَ یَدَیهِ ، فَیُقبِلُ طائِرٌ ، فَیَقُولُ : یا وَلِیَ اللّهِ ، أَما إِنِّی قَد شَرِبتُ مِن عَینِ السَّلسَبِیلِ ، وَرَعَیتُ مِن رِیاضِ الجَنَّةِ تَحتَ العَرشِ ، وَأَکَلتُ مِن ثِمارِ کَذا، طَعمُ أَحَدِ الجانِبَینِ مَطبُوخٌ ، وَطَعمُ الجانِبِ الآخَرِ مَشوِیٌّ ، فَیَأکُلُ مِنها ما شاءَ اللّهُ . وَعَلَی الوَلِیِ سَبعُونَ حُلَّةً ، لَیسَ فِیها حُلَّةٌ عَلی لَونِ آخَرَ ، فِی أَصابِعِهِم عَشَرَةُ خَواتِیمَ ، مَکتُوبٌ عَلَی الأَوَّلِ : «سَلَـمٌ عَلَیْکُم بِمَا صَبَرْتُمْ» ⁽³⁾، وَمَکتُوبٌ فِی الثّانِی : «ادْخُلُوهَا بِسَلَـمٍ ءَامِنِینَ» ، ⁽⁴⁾وَفِی الثّالِثِ : «وَ تِلْکَ الْجَنَّةُ الَّتِی أُورِثْتُمُوهَا بِمَا کُنتُمْ تَعْمَلُونَ» ⁽⁵⁾، وَفِی الرّابِعِ : رُفِعَت عَنکُمُ الأَحزانُ وَالهُمُومُ ، وَفِی الخامِسِ : أَلبَسناکُمُ الحُلِیَّ وَالحُلَلَ ، وَفِی السّادِسِ : زَوَّجناکُمُ الحُورَ العِینَ ، وَفِی السّابِعِ : «وَ فِیهَا مَا تَشْتَهِیهِ الْأَنفُسُ وَ تَلَذُّ الْأَعْیُنُ وَ أَنتُمْ فِیهَا خَــلِدُونَ» ⁽⁶⁾، وَفِی الثّامِنِ : رافَقتُمُ النَّبِیِّینَ وَالصِّدِّیقِینَ ، وَفِی التّاسِعِ : صِرتُم شُبّانا لا تهرمون، وَفِی العاشِرِ : سَکَنتُم فِی جِوارِ مَن لا یُؤذِی الجِیرانَ . ⁽⁷⁾.

۶۸۳۹.امام علی علیه السلام :المناقب ، ابن شهرآشوب :پیرزنی از انصار به پیامبر صلی الله علیه و آله گفت : برایم دعا کن که به بهشت بروم .

فرمود : «پیرزنان به بهشت نمی روند» .

پیرزن گریست . پیامبر صلی الله علیه و آله خندید و فرمود : «مگر نشنیده ای که خدای بلندمرتبه می فرماید : «ما ایشان را پدید آوردیم پدید آوردنی . پس آنان را دوشیزگان قرار دادیم» ؟» .۶۸۴۰.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بهشتیان ، جوانانی هستند با پیکرها و چهره هایی عاری از مو و تنها موی بدن آنها ، موی سر است و ابروان و مژگان ؛ یعنی در زهار و زیر بغل آنها ، مویی نیست . به قامت آدمی شصت گزند و به سنّ عیسی بن مریم ، سی و سه ساله . بدن هایی سپید دارند و جامه هایی سبز .

در برابر هر یک از آنان ، سفره ای پهن می شود و پرنده ای می آید و می گوید : ای ولیّ خدا ! من از چشمه سلسبیل نوشیده ام و در باغ های بهشت ، زیر عرش ، دانه بر چیده ام و از فلان میوه ها خورده ام . یک طرف [ آن پرنده ] ، طعم پخته دارد و طرف دیگر ، طعم بریانی . پس ، او از [ گوشت ] آن پرنده ، آنچه می خواهد ، تناول می کند .

بر ولیّ [ خدا ] ، هفتاد جامه پوشانده شده که رنگ هر یک از آنها متفاوت با دیگری است ، و در انگشتانشان ده انگشتری است که بر اوّلی نوشته شده است : «درود بر شما که شکیبایی کردید ! » . بر دومی نوشته شده است : «با سلامت و ایمنی به آن جا در آیید» ، و بر سومی : «این است آن بهشتی که به پاداش کارهایی که می کردید ، میراث گرفتید» ، و بر چهارمی : «غم و اندوه ها از شما برداشته شده است» ، و بر پنجمی : «زیورها و جامه ها بر شما پوشاندیم» ، و بر ششمی : «سیه چشمان بهشتی را به همسری شما در آوردیم» ، و بر هفتمی : «و در آن جاست آنچه دل ها آن را بخواهند و دیدگان ، لذّت برند و شما در آن ، جاودانید» ، و بر هشتمی : «با پیامبران و صدّیقان ، همنشین گشته اید» ، و بر نُهمی : «جوانانی گشته اید که هرگز پیر نمی شوید» ، و بر دهمی : «در همسایگی کسی ساکن شده اید که همسایگان را نمی آزارد» . .

۶۸۴۱.امام علی علیه السلام :الإمام الباقر علیه السلام :إِنَّ أَهلَ الجَنَّةِ جُردٌ ، مُردٌ ، مُکَحَّلِینَ ، مُکَلَّلِینَ ، مُطَوَّقِینَ ، مُسَوَّرِینَ ، مُخَتَّمِینَ ، ناعِمِینَ ، مَحبُورِینَ ، مُکرَمِینَ . ⁽¹⁾راجع : ص ۵۶۴ (الفصل الخامس عشر : نظام الجنة / صفة أوّل زمرة یدخلون الجنّة) .

۴ / ۲۶إِلحاق ذُرِّیَّةِ أَهلِ الجَنَّةِ بِهِمالکتاب«وَ الَّذِینَ ءَامَنُواْ وَ اتَّبَعَتْهُمْ ذُرِّیَّتُهُم بِإِیمَـنٍ أَلْحَقْنَا بِهِمْ ذُرِّیَّتَهُمْ». ⁽²⁾

«وَ الَّذِینَ صَبَرُواْ ابْتِغَاءَ وَجْهِ رَبِّهِمْ وَ أَقَامُواْ الصَّلَوةَ وَ أَنفَقُواْ مِمَّا رَزَقْنَـهُمْ سِرًّا وَ عَلَانِیَةً وَ یَدْرَءُونَ بِالْحَسَنَةِ السَّیِّئَةَ أُوْلَـائِکَ لَهُمْ عُقْبَی الدَّارِ * جَنَّـتُ عَدْنٍ یَدْخُلُونَهَا وَ مَن صَلَحَ مِنْ ءَابَائِهِمْ وَ أَزْوَ جِهِمْ وَ ذُرِّیَّـتِهِمْ وَالْمَلَـائِکَةُ یَدْخُلُونَ عَلَیْهِم مِّن کُلِّ بَابٍ * سَلَـمٌ عَلَیْکُم بِمَا صَبَرْتُمْ فَنِعْمَ عُقْبَی الدَّارِ». ⁽³⁾

.

۴ / ۲۶ ملحق ساختن فرزندان اهل بهشت به آنان

۶۸۴۸.عنه علیه السلام :امام باقر علیه السلام :بهشتیان ، بدن ها و صورت هایشان عاری از موست ، چشمانی سرمه کشیده دارند ، تاج بر سر ، طوق بر گردن ، دستبند در دست ، و انگشتری در انگشتان خویش دارند . راحت اند ، شادان اند ، گرامی اند.ر . ک : ص ۵۶۵ (فصل پانزدهم : نظام بهشت / ویژگی نخستین گروه وارد شونده به بهشت) .

۴ / ۲۶ملحق ساختن فرزندان اهل بهشت به آنانقرآن«و کسانی که ایمان آورده اند و فرزندانشان آنها را در ایمان پیروی کرده اند ، فرزندانشان را به آنان ملحق خواهیم کرد».

«و کسانی که برای طلب خشنودی پروردگارشان شکیبایی کردند و نماز برپا داشتند و از آنچه روزی شان دادیم ، نهان و آشکارا انفاق کردند و بدی را با نیکی دفع می کنند ، ایشان راست فرجام خوشِ سرای باقی ؛ همان بهشت های جاویدان که آنان با پدرانشان و همسرانشان و فرزندانشان که درستکارند ، در آن داخل می شوند و فرشتگان از هر دری بر آنان در می آیند [ و به آنان می گویند : ] «درود بر شما که شکیبایی کردید !» . به راستی ، چه نیکوست فرجام آن سرای ! ».

.

الحدیث۶۸۴۹.امام صادق علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :إِذا دَخَلَ الرَّجُلُ الجَنَّةَ سَأَلَ عَن أَبَوَیهِ وَزَوجَتِهِ وَوُلدِهِ ، فَیُقالُ لَهُ : إِنَّهُم لَم یَبلُغُوا دَرَجَتَکَ وَعَمَلَکَ ، فَیَقُولُ : یا رَبِّ قَد عَمِلتُ لِی وَلَهُم! فَیُؤمَرُ بِإِلحاقِهِم . ⁽¹⁾۶۸۵۰.الإمام علیّ علیه السلام :الإمام الصادق علیه السلام :إِذا کانَ المُؤمِنُ یُحاسَبُ تَنتَظِرُهُ أَزواجُهُ عَلَی عَتَباتِ الأَبوابِ کَما یَنتَظِرُونَ أَزواجَهُنَّ فِی الدُّنیا مِن عِندِ العَتَبَةِ ، قالَ : فَیَجِیءُ الرَّسُولُ فَیُبَشِّرُهُنَّ ، فَیَقُولُ : قَد وَاللّهِ انقَلَبَ فُلانٌ مِنَ الحِسابِ ، قالَ : فَیَقُلنَ : بِاللّهِ؟ فَیَقُولُ : قَد وَاللّهِ لَقَد رَأَیتُهُ انقَلَبَ مِنَ الحِسابِ ، قالَ : فَإِذا جاءَهُنَّ قُلنَ : مَرحبا وَأَهلاً، ما أَهلُکَ الَّذِینَ کُنتَ عِندَهُم فِی الدُّنیا بِأَحَقَّ بِکَ مِنّا . ⁽²⁾۴ / ۲۷الغِناءُ لِأَهلِ الجَنَّةِ۶۸۵۳.عنه علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :إِنَّ الحُورَ العِینَ فِی الجَنَّةِ یُغَنِّینَ . ⁽³⁾۶۸۵۴.عنه علیه السلام :الدرّ المنثور عن أبی هریرة :قالَ رَجُلٌ : یا رَسُولَ اللّهِ ، إِنِّی رَجُلٌ حُبِّبَ إِلَیَ الصَّوتُ الحَسَنُ ، فَهَل فِی الجَنَّةِ صَوتٌ حَسَنٌ؟ فَقالَ : إِی وَالَّذِی نَفسِی بِیَدِهِ! إِنَّ اللّهَ یُوحِی إِلی شَجَرَةٍ فِی الجَنَّةِ أَن أَسمِعِی عِبادِیَ الَّذِینَ اشتَغَلُوا بِعِبادَتِی وَذِکرِی عَن عَزفِ البَرابِطِ وَالمَزامِیرِ ، فَتَرفَعُ بِصَوتٍ لَم یَسمَعِ الخَلائِقُ بِمِثلِهِ مِن تَسبِیحِ الرَّبِّ وَتَقدِیسِهِ . ⁽⁴⁾.

۴ / ۲۷ آوازخوانی برای بهشتیان

حدیث۶۸۵۶.عنه علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :زمانی که مرد وارد بهشت می شود ، از پدر و مادرش و همسرش و فرزندانش پرس و جو می کند . به او گفته می شود : آنها به درجه و عمل تو نرسیدند .

می گوید : پروردگارا ! من برای خودم و برای آنها کار کرده ام!

پس ، دستور داده می شود که آنها را به او ملحق سازند.۶۸۵۷.الإمام علیّ علیه السلام :امام صادق علیه السلام :زمانی که مؤمن حسابرسی می شود ، همسرانِ [ بهشتیِ ] او بر آستان درها[ ی بهشت ] منتظر او هستند ، همچنان که در دنیا همسرانشان بر درگاه ، منتظر آنها می ایستند . پس پیغام رسان می آید و به آنان مژده می دهد و می گوید : «به خدا که فلانی از حسابرسی ، باز گشت ! » .

آنها می گویند : تو را به خدا؟

او می گوید : به خدا سوگند که خودم دیدم از حسابرسی بازگشت .

چون مؤمن نزد همسرانش می آید ، می گویند : خوش آمدی ! آن خانواده ای که در دنیا نزد ایشان بودی ، سزاوارتر از ما به تو نیستند.۴ / ۲۷آوازخوانی برای بهشتیان۶۸۵۱.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :حوریان ، در بهشت ، آوازمی خوانند.۶۸۵۲.امام علی علیه السلام :الدرّ المنثورـ به نقل از ابو هریره ـ: مردی گفت : ای پیامبر خدا ! من مردی هستم که آواز خوش را دوست می دارم . آیا در بهشت ، آواز خوش هست؟

فرمود : «آری ، سوگند به آن که جانم در دست اوست . خداوند به درختی از درختان بهشت ، وحی می فرماید که : برای بندگانم که پرداختن به عبادت و ذکر من ، آنان را از نواختن عود و نی باز داشته بود ، آواز بخوان و آن درخت ، با چنان آوازی به تسبیح و تقدیس پروردگار می پردازد که خلایق ، مانند آن را نشنیده اند» .

.

۶۸۵۳.امام علی علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :ما مِن عَبدٍ یَدخُلُ الجَنَّةَ إِلّا وَیَجلِسُ عِندَ رَأسِهِ وَعِندَ رِجلَیهِ ثِنتانِ مِنَ الحُورِ العِینِ ، تُغَنِّیانِهِ بِأَحسَنِ صَوتٍ سَمِعَهُ الإِنسُ وَالجِنُّ ، وَلَیسَ بِمِزمارِ الشَّیطانِ ، وَلَکِن بِتَمجِیدِ اللّهِ وَتَقدِیسِهِ . ⁽¹⁾۶۸۵۴.امام علی علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :إِنَّ فِی الجَنَّةِ شَجَرَةً جُذُوعُها مِن ذَهَبٍ ، وَفُرُوعُها مِن زَبَرجَدٍ وَلُؤلُؤٍ ، فَتَهُبُّ لَها رِیحٌ فَتَصطَفِقُ ، فَما سَمِعَ السّامِعُونَ بِصَوتِ شَیءٍ قَطُّ أَلَذَّ مِنْهُ. ⁽²⁾۶۸۵۵.امام علی علیه السلام :تفسیر القمِّی عن عاصم بن حمید عن الإمام الصّادق علیه السلام ، قال :... قُلتُ : جُعِلتُ فِداکَ ، هَل فِی الجَنَّةِ غِناءٌ؟ قالَ : إِنَّ فِی الجَنَّةِ شَجَرَةً یُأمَرُ رِیاحُها فَتَهُبُّ ، فَتَضرِبُ تِلکَ الشَّجَرَةُ بِأَصواتٍ لَم یَسمَعِ الخَلائِقُ مِثلَها حُسنا ـ ثُمَّ قالَ : ـ هذا عِوَضٌ لِمَن تَرَکَ السَّماعَ لِلغِناءِ فِی الدُّنیا مِن مَخافَةِ اللّهِ . ⁽³⁾۶۸۵۶.امام علی علیه السلام :الإمام الرضا علیه السلام :مَن نَزَّهَ نَفسَهُ عَنِ الغِناءِ فَإِنَّ فِی الجَنَّةِ شَجَرَةً یَأمُرُ اللّهُ عز و جلالرِّیاحَ أَن تُحَرِّکَها ، فَیَسمَعُ لَها صوتا لَم یَسمَع بِمِثلِهِ ، وَمَن لَم یَتَنَزَّه عَنهُ لَم یَسمَعهُ . ⁽⁴⁾۴ / ۲۸فیها ما تَشتَهِیهِ الأَنفُسُ وَتَلَذُّ الأَعیُنُالکتاب«ادْخُلُواْ الْجَنَّةَ أَنتُمْ وَ أَزْوَ جُکُمْ تُحْبَرُونَ * یُطَافُ عَلَیْهِم بِصِحَافٍ مِّن ذَهَبٍ وَ أَکْوَابٍ وَ فِیهَا مَا تَشْتَهِیهِ الْأَنفُسُ وَ تَلَذُّ الْأَعْیُنُ وَ أَنتُمْ فِیهَا خَــلِدُونَ». ⁽⁵⁾

«جَنَّـتُ عَدْنٍ یَدْخُلُونَهَا تَجْرِی مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَـرُ لَهُمْ فِیهَا مَا یَشَاءُونَ کَذَ لِکَ یَجْزِی اللَّهُ الْمُتَّقِینَ». ⁽⁶⁾

«إِنَّ الَّذِینَ سَبَقَتْ لَهُم مِّنَّا الْحُسْنَی أُوْلَـائِکَ عَنْهَا مُبْعَدُونَ * لَا یَسْمَعُونَ حَسِیسَهَا وَ هُمْ فِی مَا اشْتَهَتْ أَنفُسُهُمْ خَــلِدُونَ». ⁽⁷⁾

«هَـذَا ذِکْرٌ وَ إِنَّ لِلْمُتَّقِینَ لَحُسْنَ مَئابٍ * جَنَّـتِ عَدْنٍ مُّفَتَّحَةً لَّهُمُ الْأَبْوَ بُ * مُتَّکِئینَ فِیهَا یَدْعُونَ فِیهَا بِفَـکِهَةٍ کَثِیرَةٍ وَ شَرَابٍ * وَ عِندَهُمْ قَـصِرَ تُ الطَّرْفِ أَتْرَابٌ * هَـذَا مَا تُوعَدُونَ لِیَوْمِ الْحِسَابِ * إِنَّ هَـذَا لَرِزْقُنَا مَا لَهُ مِن نَّفَادٍ». ⁽⁸⁾

«إِنَّ الْمُتَّقِینَ فِی مَقَامٍ أَمِینٍ * فِی جَنَّـتٍ وَ عُیُونٍ * یَلْبَسُونَ مِن سُندُسٍ وَ إِسْتَبْرَقٍ مُّتَقَـبِلِینَ * کَذَ لِکَ وَ زَوَّجْنَـهُم بِحُورٍ عِینٍ * یَدْعُونَ فِیهَا بِکُلِّ فَـکِهَةٍ ءَامِنِینَ * لَا یَذُوقُونَ فِیهَا الْمَوْتَ إِلَّا الْمَوْتَةَ الْأُولَی وَوَقَاهُمْ عَذَابَ الْجَحِیمِ * فَضْلاً مِّن رَّبِّکَ ذَ لِکَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِیمُ». ⁽⁹⁾

«وَ السَّـبِقُونَ السَّـبِقُونَ * أُوْلَـائِکَ الْمُقَرَّبُونَ * فِی جَنَّـتِ النَّعِیمِ * ثُـلَّةٌ مِّنَ الْأَوَّلِینَ * وَقَلِیلٌ مِّنَ الْاخِرِینَ * عَلَی سُرُرٍ مَّوْضُونَةٍ * مُّتَّکِئینَ عَلَیْهَا مُتَقَـبِلِینَ». ⁽¹⁰⁾

«إِنَّ الْمُتَّقِینَ فِی جَنَّـتٍ وَ نَعِیمٍ * فَـکِهِینَ بِمَا ءَاتَـاهُمْ رَبُّهُمْ وَ وَقَـاهُمْ رَبُّهُمْ عَذَابَ الْجَحِیمِ * کُلُواْ وَ اشْرَبُواْ هَنِیئا بِمَا کُنتُمْ تَعْمَلُونَ * مُتَّکِئینَ عَلَی سُرُرٍ مَّصْفُوفَةٍ وَ زَوَّجْنَـهُم بِحُورٍ عِینٍ * وَ الَّذِینَ ءَامَنُواْ وَ اتَّبَعَتْهُمْ ذُرِّیَّتُهُم بِإِیمَـنٍ أَلْحَقْنَا بِهِمْ ذُرِّیَّتَهُمْ وَ مَا أَلَتْنَـهُم مِّنْ عَمَلِهِم مِّن شَیْ ءٍ کُلُّ امْرِیءٍ بِمَا کَسَبَ رَهِینٌ * وَ أَمْدَدْنَـهُم بِفَـکِهَةٍ وَ لَحْمٍ مِّمَّا یَشْتَهُونَ * یَتَنَـزَعُونَ فِیهَا کَأْسًا لَا لَغْوٌ فِیهَا وَ لَا تَأْثِیمٌ * وَیَطُوفُ عَلَیْهِمْ غِلْمَانٌ لَّهُمْ کَأَنَّهُمْ لُؤْلُؤٌ مَّکْنُونٌ». ⁽¹¹⁾

«وَ جَزَاهُم بِمَا صَبَرُواْ جَنَّةً وَ حَرِیرًا * مَّتَّکِئینَ فِیهَا عَلَی الْأَرَائِکِ لَا یَرَوْنَ فِیهَا شَمْسًا وَ لَا زَمْهَرِیرًا * وَ دَانِیَةً عَلَیْهِمْ ظِـلَــلُهَا وَ ذُلِّلَتْ قُطُوفُهَا تَذْلِیلاً * وَ یُطَافُ عَلَیْهِم بِئانِیَةٍ مِّن فِضَّةٍ وَ أَکْوَابٍ کَانَتْ قَوَارِیرَا * قَوَارِیرَاْ مِن فِضَّةٍ قَدَّرُوهَا تَقْدِیرًا * وَ یُسْقَوْنَ فِیهَا کَأْسًا کَانَ مِزَاجُهَا زَنجَبِیلاً * عَیْنًا فِیهَا تُسَمَّی سَلْسَبِیلاً * وَ یَطُوفُ عَلَیْهِمْ وِلْدَ نٌ مُّخَلَّدُونَ إِذَا رَأَیْتَهُمْ حَسِبْتَهُمْ لُؤْلُؤًا مَّنثُورًا * وَ إِذَا رَأَیْتَ ثَمَّ رَأَیْتَ نَعِیمًا وَ مُلْکًا کَبِیرًا * عَــلِیَهُمْ ثِیَابُ سُندُسٍ خُضْرٌ وَ إِسْتَبْرَقٌ وَ حُلُّواْ أَسَاوِرَ مِن فِضَّةٍ وَ سَقَـاهُمْ رَبُّهُمْ شَرَابًا طَهُورًا * إِنَّ هَـذَا کَانَ لَکُمْ جَزَاءً وَ کَانَ سَعْیُکُم مَّشْکُورًا». ⁽¹²⁾

«وُجُوهٌ یَوْمَـئِذٍ نَّاعِمَةٌ * لِّسَعْیِهَا رَاضِیَةٌ * فِی جَنَّةٍ عَالِیَةٍ * لَا تَسْمَعُ فِیهَا لَـغِیَةً * فِیهَا عَیْنٌ جَارِیَةٌ * فِیهَا سُرُرٌ مَّرْفُوعَةٌ * وَ أَکْوَابٌ مَّوْضُوعَةٌ * وَ نَمَارِقُ مَصْفُوفَةٌ * وَ زَرَابِیُّ مَبْثُوثَةٌ». ⁽¹³⁾

«فَأَقْبَلَ بَعْضُهُمْ عَلَی بَعْضٍ یَتَسَاءَلُونَ * قَالَ قَائِلٌ مِّنْهُمْ إِنِّی کَانَ لِی قَرِینٌ * یَقُولُ أَءِنَّکَ لَمِنَ الْمُصَدِّقِینَ * أَءِذَا مِتْنَا وَکُنَّا تُرَابًا وَ عِظَـمًا أَءِنَّا لَمَدِینُونَ * قَالَ هَلْ أَنتُم مُّطَّـلِعُونَ * فَاطَّـلَعَ فَرَءَاهُ فِی سَوَاءِ الْجَحِیمِ * قَالَ تَاللَّهِ إِن کِدتَّ لَتُرْدِینِ * وَ لَوْلَا نِعْمَةُ رَبِّی لَکُنتُ مِنَ الْمُحْضَرِینَ * أَفَمَا نَحْنُ بِمَیِّتِینَ * إِلَّا مَوْتَتَنَا الْأُولَی وَ مَا نَحْنُ بِمُعَذَّبِینَ * إِنَّ هَـذَا لَهُوَ الْفَوْزُ الْعَظِیمُ * لِمِثْلِ هَـذَا فَلْیَعْمَلِ الْعَـمِلُونَ». ⁽¹⁴⁾

.

۴ / ۲۸ هر آنچه دل بخواهد و دیده از آن لذّت ببَرَد ، در بهشت هست

۶۸۶۵.رسول اللّه صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هر بنده ای که وارد بهشت شود ، بر بالین او و در پایین پایش ، دو حوری می نشینند و با خوش ترین صدا برایش آواز می خوانند ، چنان که جن و انس ، آن را می شنوند . آن ، ساز و آواز شیطان نیست ؛ بلکه تمجید و تقدیس خداست.۶۸۶۶.الإمام علیّ علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :در بهشت ، درختی است که تنه اش از طلا و شاخه هایش از زبرجد و مروارید است . بر این درخت ، بادی وزیدن می گیرد و چنان صدایی از آن بر می خیزد که شنوندگان هرگز صدایی لذّت بخش تر از آن نشنیده اند.۶۸۶۴.امام علی علیه السلام :تفسیر القمّیـ به نقل از عاصم بن حمید ـ: به امام صادق صلی الله علیه و آله گفتم : قربانت گردم ! آیا در بهشت ، آوازخوانی هست ؟

فرمود : «در بهشت ، درختی است که به بادها دستور داده می شود و وزیدن می گیرند . پس آن درخت ، آهنگی می زند که خلایق ، آهنگی به زیباییِ آن نشنیده اند» .

سپس فرمود : «این عوض برای کسی است که در دنیا از ترس خداوند ، گوش کردن به آوازخوانی را ترک کرده است» .۶۸۶۵.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :امام رضا علیه السلام :هر کس خود را از غنا دور کند ، در بهشت ، درختی هست که خداوند عز و جل دستور می دهد بادها آن را به حرکت در می آورند و آوازی از آن به گوش می رسد که تا کنون همانند آن را نشنیده است . هر که از غنا دوری نکند ، آن را نمی شنود.۴ / ۲۸هر آنچه دل بخواهد و دیده از آن لذّت ببَرَد ، در بهشت هستقرآن«شما با همسرانتان شادمان به بهشت وارد شوید . سینی هایی از زر و جام هایی در برابر آنان می گردانند و در آن جا ، آنچه دل ها آن را بخواهند و دیدگان را خوش آید ، هست و شما در آن ، جاویدانید».

«بهشت های دست نخورده ای که وارد آنها می شوند ، جوی ها در زیر آنها روان اند . در آنها آنچه بخواهند ، برایشان هست . این گونه ، خدا پرهیزگاران را پاداش می دهد» .

«بی گمان ، کسانی که پیش تر ، از جانب ما به آنان وعده نیکو داده شده است ، از آن (آتش) دور داشته خواهند شد . صدای آن را نمی شنوند ، و آنان در میان آنچه دل هایشان بخواهد ، جاودان اند».

«این ، یادکردی است ، و قطعا برای پرهیزگاران ، فرجامی نیک است : باغ های همیشگی ، در حالی که درهای آنها برایشان گشوده است . در آن جا تکیه می زنند و میوه های فراوان و نوشیدنی در آن جا طلب می کنند و نزدشان [ دلبرانِ ]فروهشته نگاه همسال اند . این است آنچه برای روز حساب به شما وعده داده می شد . [ می گویند : ] در حقیقت ، این ، روزیِ ماست و آن را پایانی نیست».

«همانا پرهیزگاران در جایگاهی امن و آسوده اند ، در بوستان ها و [کنار] چشمه سارها . پرنیان نازک و دیبای ستبر می پوشند و برابر هم نشسته اند . چنین [ خواهد بود ] و آنها را با حوریان درشت چشم ، همسر می گردانیم . در آن جا هر میوه ای را [ که بخواهند ، ]آسوده خاطر می طلبند . جز مرگِ نخستین در آن جا ، مرگ نخواهند چشید و خدا آنها را از عذاب دوزخ نگاه می دارد . این ، بخششی است از جانب پروردگار تو . این است همان کامیابی بزرگ».

«و پیشی گیرندگان ، پیشی گیرندگان ، آنان اند همان مقرّبان [ خدا ] ، در باغستان های پُر نعمت ؛ گروهی از پیشینیان و اندکی از آیندگان[ اند ] ، بر تخت هایی جواهرنشان که روبه روی هم بر آنها تکیه داده اند».

«پرهیزگاران در بهشت ها و در ناز و نعمت اند . به آنچه پروردگارشان به آنان داده ، دل شادند و پروردگارشان ، آنان را از عذاب دوزخ ، مصون داشته است . به پاداش آنچه به جای می آوردید ، بخورید و بنوشید . گوارایتان باد ! بر تخت هایی ردیف هم ، تکیه زده اند و حوریان درشت چشم را همسر آنان گردانیده ایم . و کسانی که گرویده اند و فرزندانشان آنها را در ایمان پیروی کرده اند ، فرزندانشان را به آنان ملحق خواهیم کرد و چیزی را از کارهایشان نمی کاهیم . هر کسی در گرو دستاورد خویش است . با [ هر نوع ]میوه و گوشتی که دلخواه آنهاست ، آنان را مدد می کنیم . در آن جا ، جامی از دست هم می ربایند که در آن ، نه زیاده گویی است و نه گناه . و برای [ خدمتکاری ]آنان ، پسرانی هستند که بر گردشان می گردند . گویا آنها مرواریدی اند که [ در صدف ، ] نهفته است».

«و [خداوند] به پاس آن که صبر کردند ، بهشت و پرنیان را به آنان پاداش داد . در آن [ بهشت ] ، بر تخت ها تکیه می زنند . در آن ، نه آفتابی می بینند و نه سرمایی ، و سایه ها به آنان نزدیک است و میوه هایش [ برای چیدن ] ، رام ، و ظروف سیمین و جام های بلورین ، بر گِرد آنان گردانده می شود ؛ جام هایی از سیم که آنها را درست به اندازه از کار در آورده اند . و در آن جا از جامی که آمیزه زنجبیل دارد ، به آنان می نوشانند ، از چشمه ای در آن جا که سلسبیل نامیده می شود . و بر گرد آنان ، پسرانی جاودانی می گردند . چون آنها را ببینی ، گویی که مرواریدهایی پراکنده اند و چون بِدان جا بنگری ، نعمتی و سلطنتی بزرگ می بینی . در بَر آنان (بهشتیان) ، جامه های ابریشمی سبز و دیبایی ستبر است و پیرایه آنان ، دستبندهای سیمین است و پروردگارشان باده ای پاک کننده به آنان می نوشاند . این [ پاداش ] ، برای شماست و کوشش شما مقبول افتاده است».

«در آن روز ، چهره هایی شاداب اند . از کوشش خود ، خشنودند . در بهشت برین اند . سخن بیهوده ای در آن جا نمی شنوند . در آن ، چشمه ای روان است . تخت هایی بلند در آن جاست ، و قدح هایی نهاده شده ، و بالش هایی پهلوی هم چیده ، و فرش هایی [ زربفت ]گسترده».

«پس برخی شان به برخی روی می کنند و از همدیگر پرس و جو می نمایند . گوینده ای از آنان ، می گوید : «راستی ، من [ در دنیا ]همنشینی داشتم که می گفت : آیا تو واقعا از باور دارندگانی؟ آیا وقتی مُردیم و خاک و [ مشتی ]استخوان شدیم ، آیا واقعا جزا می یابیم؟ می پرسد : «آیا شما اطّلاع دارید [ کجاست ]؟» . پس اطّلاع می یابد و او را در میان آتش می بیند و می گوید : «به خدا سوگند ، چیزی نمانده بود که تو مرا به هلاکت اندازی و اگر رحمت پروردگارم نبود ، هر آینه من نیز از احضار شدگان بودم . آیا دیگر روی مرگ را نمی بینیم ، جز همان مرگ نخستین خود؟ و ما هرگز عذاب نخواهیم شد؟ راستی که این ، همان کامیابی بزرگ است » . برای چنین پاداشی ، کوشندگان باید بکوشند».

.

. .

. .

الحدیث۶۸۷۶.عنه علیه السلام :سنن الترمذی عن سلیمان بن یزید عن أبیه :إِنَّ رَجُلاً سَأَلَ النَّبِیَ صلی الله علیه و آله فَقالَ : یا رَسُولَ اللّهِ ، هَل فِی الجَنَّةِ مِن خَیلٍ؟ قالَ : إِنِ اللّهُ أَدخَلَکَ الجَنَّةَ ، فَلا تَشاءُ أَن تُحمَلَ فِیها عَلَی فَرَسٍ مِن یاقُوتَةٍ حَمراءَ ، یَطِیرُ بِکَ فِی الجَنَّةِ حَیثُ شِئتَ!

قالَ : وَسَأَلَهُ رَجُلٌ فَقالَ : یا رَسُولِ اللّهِ ، هَل فِی الجَنَّةِ مِن إِبِلٍ؟ قالَ : فَلَم یَقُل لَهُ مِثلَ ما قالَ لِصاحِبِهِ . قالَ : إِنْ یُدخِلکَ اللّهُ الجَنَّةَ یَکُن لَکَ فِیها ما اشتَهَت نَفسُکَ وَلَذَّت عَینُکَ . ⁽¹⁾.

حدیث۶۸۷۱.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :سنن الترمذیـ به نقل از سلیمان بن یزید ، از پدرش ـ: مردی از پیامبر صلی الله علیه و آله سؤال کرد و گفت : ای پیامبر خدا ! آیا در بهشت ، اسب هم هست ؟

فرمود : «اگر خدا تو را به بهشت وارد کند ، نمی خواهی که در آن جا بر اسبی از یاقوت سرخ سوارت کنند و با آن در بهشت ، هر جا که می خواهی ، پرواز کنی ؟» .

مرد دیگری پرسید : ای پیامبر خدا ! آیا در بهشت ، شتر هم هست؟

پیامبر صلی الله علیه و آله پاسخی را که به اوّلی داده بود ، به او نداد ؛ بلکه فرمود : «اگر خدا تو را به بهشت وارد کند ، در آن جا آنچه دلت بخواهد و دیده لذّت می برد ، برایت خواهد بود» . .

۶۸۷۲.امام علی علیه السلام ( ـ در نامه اش به مالک اَشتر، هنگامی که او را والی ) تفسیر ابن کثیر عن أبی هریرة :إِنَّ أَبا أُمامَةَ حَدَّثَ أَنَّ رَسُولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله حَدَّثَهُم وَذَکَر الجَنَّةَ ، فَقالَ : وَالَّذِی نَفسُ مُحَمَّدٍ بِیَدِهِ! لَیَأخُذَنَّ أَحَدُکُم اللُّقمَةَ فَیَجعَلُها فِی فِیهِ ، ثُمَّ یَخطُرُ عَلی بالِهِ طَعامٌ آخَرُ ، فَیَتَحَوَّلُ الطَّعامُ الَّذِی فِی فِیهِ عَلَی الَّذِی اشتَهی . ثُمَّ قَرَأَ : «وَ فِیهَا مَا تَشْتَهِیهِ الْأَنفُسُ وَ تَلَذُّ الْأَعْیُنُ وَ أَنتُمْ فِیهَا خَــلِدُونَ » ⁽¹⁾. ⁽²⁾۶۸۷۳.امام علی علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :إِذا اشتَهی المُؤمِنُ الوَلَدَ فِی الجَنَّةِ کانَ حَملُهُ وَوَضعُهُ وَسِنُّهُ فِی ساعَةٍ واحِدَةٍ کَما یَشتَهِی . ⁽³⁾۶۸۷۴.امام علی علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :أَهلُ الجَنَّةِ رَشحُهُمُ المِسکُ ، وَوَقُودُهُمُ الألُوَّةُ ⁽⁴⁾. ⁽⁵⁾.

۶۸۷۵.امام علی علیه السلام :تفسیر ابن کثیرـ به نقل از ابو هریره ـ: ابو اُمامه روایت کرد که پیامبر خدا صلی الله علیه و آله برایشان از بهشت یاد کرد و فرمود : «سوگند به آن که جان محمّد در دست اوست ، هر یک از شما لقمه را بر می دارد و در دهانش می گذارد و سپس آرزوی خوراک دیگری می کند . پس در دم ، همان لقمه ای که در دهان اوست ، به خوراکی که هوس کرده است ، تبدیل می شود» .

پیامبر صلی الله علیه و آله سپس این آیه را خواند : «و در آن جا ، آنچه دل ها آن را بخواهند و دیدگان را خوش آید ، هست و شما در آن ، جاویدانید» .۶۸۷۶.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هر گاه مؤمن در بهشتْ هوس فرزند کند ، در همان دم ، بارداری و زایمان فرزند دلخواهش ، در همان سنّی که او می خواهد ، صورت می پذیرد.۶۸۷۷.امام زین العابدین علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بهشتیان ، عرقشان مُشک است و سوختشان اَلاویه . ⁽¹⁾.

۶۸۷۸.الإمام الصادق علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :مَن یَدخُل الجَنَّةَ یُنعَم لا یَبأَسُ ، لا تَبلی ثِیابُهُ ، وَلا یَفنی شَبابُهُ . ⁽¹⁾۶۸۷۹.الإمام الرضا علیه السلام ( ـ فی دُعائِهِ ـ ) عنه صلی الله علیه و آله :إِذا استَقَرَّ أَهلُ الجَنَّةِ فِی الجَنَّةِ اشتاقَ الإِخوانُ إِلَی الإِخوانِ ، فَیَسِیرُ سَرِیرُ ذا إِلی سَرِیرِ ذا فَیَلتَقِیانِ ، فَیَتَحَدَّثانِ ما کانَ بَینَهُما فِی دارِ الدُّنیا ، ویَقولُ : یا أَخِی ، تَذکُرُ یَومَ کَذا کُنّا فِی دارِ الدُّنیا فِی مَجلِسِ کَذا ، فَدَعَونا اللّهَ فَغَفَرَ لَنا . ⁽²⁾۶۸۸۰.تحف العقول ( ـ فی مُناجاةِ اللّه ِ عز و جللِموسی علیه السلام ـ ) سنن الدّارمیّ عن زید بن أرقم :قالَ رَسُولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : إِنَّ الرَّجُلَ مِن أَهلِ الجَنَّةِ لَیُعطَی قُوَّةَ مِئَةِ رَجُلٍ ، فِی الأَکلِ وَالشُّربِ وَالجِماعِ وَالشَّهوَةِ .

فَقالَ رَجُلٌ مِنَ الیَهُودِ : إِنَّ الَّذِی یَأکُلُ وَیَشرَبُ تَکُونُ مِنهُ الحاجَةُ؟ فَقالَ : یُفِیضُ مِن جِلدِهِ عَرَقٌ ، فَإِذا بَطنُهُ قَد ضَمَرَ . ⁽³⁾۶۸۸۱.رسول اللّه صلی الله علیه و آله :مسند ابن حنبل عن زید بن أرقم :أَتی النَّبِیَ صلی الله علیه و آله رَجُلٌ مِنَ الیَهُودِ فَقالَ : یا أَبا القاسِمِ ، أَلَستَ تَزعَمُ أَنَّ أَهلَ الجَنَّةِ یَأکُلُونَ فِیها وَیَشرَبُونَ؟ وَقالَ لِأَصحابِهِ : إِن أَقَرَّ لِی بِهَذِهِ خَصَمتُهُ .

قالَ : فَقالَ رَسُولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : بَلی ، وَالَّذِی نَفسِی بِیَدِهِ! إِنَّ أَحَدَهُم لَیُعطَی قُوَّةَ مِئَةِ رَجُلٍ فِی المَطعَمِ وَالمَشرَبِ وَالشَّهوَةِ وَالجِماعِ .

قالَ : فَقالَ لَهُ الیَهُودِیُ : فَإِنَّ الَّذِی یَأکُلُ وَیَشرَبُ تَکُونُ لَهُ الحاجَةُ؟ قالَ : فَقالَ رَسُولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : حاجَةُ أَحَدِهِم عَرَقٌ یُفِیضُ مِن جُلُودِهِم مِثلَ رِیحِ المِسکِ ، فَإِذا البَطنُ قَد ضَمَرَ . ⁽⁴⁾.

۶۸۸۲.الإمام زین العابدین علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :کسی که به بهشت وارد شود ، همواره برخوردار است و هرگز بینوا نمی شود ، جامه هایش کهنه نمی شوند و جوانی اش از بین نمی رود.۶۸۸۳.الإمام الصادق علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :چون بهشتیان در بهشت استقرار یابند ، برادرانْ مشتاق دیدار یکدیگر می شوند . پس ، تخت این یکی به سوی تخت دیگری حرکت می کند و آن دو با هم دیدار می کنند و از آنچه در سرای دنیا میانشان گذشته است ، سخن می گویند و یکی می گوید : برادرم ! یادت می آید که فلان روز ، در سرای دنیا در فلان مجلس بودیم و دعا کردیم و خدا ما را آمرزید ؟۶۸۷۸.امام صادق علیه السلام :سنن الدارمیـ به نقل از زید بن ارقم ـ: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود : «در بهشت به مرد ، نیروی صد مرد در خوردن و آشامیدن و جِماع و شهوت داده می شود» .

مردی از یهود گفت : کسی که می خورد و می آشامد ، به قضای حاجت نیاز ندارد ؟

پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود : «از پوست او عرق می ریزد و شکمش خالی می شود» .۶۸۷۹.امام رضا علیه السلام ( ـ در دعایش ـ ) مسند ابن حنبلـ به نقل از زید بن ارقم ـ: مردی از یهود ، نزد پیامبر صلی الله علیه و آله آمد و گفت : ای ابو القاسم ! آیا نه این است که می گویی بهشتیان می خورند و می آشامند؟ و به دوستانش گفت : اگر به این اقرار کند ، او را محکوم می کنم.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود : «چرا ! سوگند به آن که جانم در دست اوست ، به هر یک از آنان ، نیروی صد مرد در خوردن و آشامیدن و شهوت و جِماع داده می شود» .

یهودی گفت : کسی که می خورد و می آشامد ، قضای حاجت نمی کند؟

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود : «قضای حاجت هر یک از آنها ، عرق مشک فشانی است که از پوستش می تراود و شکمش فرو می نشیند». .

۶۸۸۰.تحف العقول ( ـ در نجوای خداوند با موسی علیه السلام ـ ) الإمام علیّ علیه السلام :قالَ رَجُلٌ : یا رَسُولَ اللّهِ ، إِنِّی أُحِبُّ الخَیلَ ؛ أَفِی الجَنَّةِ خَیلٌ؟ قالَ : نَعَم ، وَالَّذِی نَفسِی بِیَدِهِ! إِنَّ فِیها خَیلاً مِن یاقُوتٍ أَحمَرَ ، عَلَیها یُرکَبُونَ فَتَدِفُّ ⁽¹⁾بِهِم خِلالَ وَرَقِ الجَنَّةِ .

قالَ رَجُلٌ : یا رَسُولَ اللّهِ ، إِنِّی یُعجِبُنِی الصَّوتُ الحَسَنُ ؛ أَفِی الجَنَّةِ الصَّوتُ الحَسَنُ؟ قالَ : نَعَم، وَالَّذِی نَفسِی بِیَدِهِ! إِنَّ اللّهَ لَیَأمُرُ لِمَن أَحَبَّ ذَلِکَ مِنهُم بِشَجَرٍ یُسمِعُهُ صَوتا بِالتَّسبِیحِ ، ما سَمِعَتِ الآذانُ بِأَحسَنَ مِنهُ قَطُّ .

قالَ رَجُلٌ : یا رَسُولَ اللّهِ ، إِنِّی أُحِبُّ الإِبِلَ ؛ أَفِی الجَنَّةِ إِبِلٌ؟ قالَ : نَعَم ، وَالَّذِی نَفسِی بِیَدِهِ! إِنَّ فِیها نَجائِبَ مِن یاقُوتٍ أَحمَرَ ، عَلَیها رِحالُ الذَّهَبِ ، قَد أُلحِفَت بِنَمارِقِ الدِّیباجِ ، یُرکَبُونَ فَتَزُفُّ ⁽²⁾بِهِم خِلالَ وَرَقِ الجَنَّةِ .

وَإِنَّ فِیها صُوَرَ رِجالٍ وَنِساءٍ یَرکَبُونَ مَراکِبَ أَهلِ الجَنَّةِ ، فَإِذا أَعجَبَ أَحَدَهُمُ الصُّورَةُ قالَ : اِجعَل صُورَتِی مِثلَ هَذِهِ الصُّورَةِ ؛ فَیَجعَلُ صُورَتَهُ عَلَیها ، وَإِذا أَعجَبَتهُ صُورَةُ المَرأَةِ قالَ : رَبِّ اجعَل صُورَةَ فُلانَةَ ـ زَوجَتِهِ ـ مِثلَ هَذِهِ الصُّورَةِ ؛ فَیَرجِعُ وَقَد صارَت صُورَةُ زَوجَتِهِ عَلَی مَا اشتَهی . ⁽³⁾۶۸۸۱.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :الإمام زین العابدین علیه السلام :مَن طَلَبَ الغِنی وَالأَموالَ وَالسَّعَةَ فِی الدُّنیا فَإِنَّما یَطلُبُ ذَلِکَ لِلرّاحَةِ ، وَالرّاحَةُ لَم تُخلَق فِی الدُّنیا وَلا لِأَهلِ الدُّنیا ، إِنَّما خُلِقَتِ الرّاحَةُ فِی الجَنَّةِ وَلِأَهلِ الجَنَّةِ . ⁽⁴⁾راجع : ص ۱۷۶ (مرکوب الجنّة) .

.

۶۸۸۳.امام صادق علیه السلام :امام علی علیه السلام :مردی گفت : ای پیامبر خدا ! من به اسب علاقه دارم . آیا در بهشت هم اسب هست؟

فرمود : «آری ، سوگند به آن که جانم در دست اوست . در آن جا اسبانی از یاقوت سرخ هستند که [ بهشتیان ] بر آنها نشانده می شوند و آن اسب ها آنان را در میان برگ های بهشت ، به آرامی می گردانند» .

مرد دیگری گفت : ای پیامبر خدا ! من آواز خوش را دوست دارم . آیا در بهشت ، آواز خوش هم هست؟

فرمود : «آری ، سوگند به آن که جانم در دست اوست . خداوند برای هر یک از بهشتیان که آواز خوش را دوست دارد ، به درختی فرمان می دهد که آواز تسبیح برایش سر دهد ؛ آوازی که گوش ها هرگز خوش تر از آن را نشنیده اند» .

مرد دیگری گفت : ای پیامبر خدا ! من شتر دوست دارم . آیا در بهشت ، شتر هم هست ؟

فرمود : «آری ، سوگند به آن که جانم در دست اوست . در آن جا اشتران نژاده ای از یاقوت سرخ اند که جهاز طلا بر آنهاست و با بالشتک های دیبا پوشانده شده اند و بهشتیان بر آنها نشانده می شوند و در لا به لای برگ های بهشت می تازند.

در بهشت ، تصاویری از مردان و زنان هست که بر مرکب های بهشتی سوارند و چون یکی از بهشتیان از تصویری خوشش آید ، می گوید : خدایا ! صورت مرا مانند این صورت بگردان و خداوند ، صورتش را مانند آن می گرداند ، و چون تصویر زنی را بپسندد ، می گوید : پروردگارا ! صورت فلانی [ یعنی همسرم ]را مانند این صورت بگردان و چون [ به منزل خود ] بر می گردد ، می بیند که صورت همسرش به مانند همان صورت دلخواهش شده است» .۶۸۸۴.عنه علیه السلام :امام زین العابدین علیه السلام :کسی که در دنیا در پی توانگری و ثروت و رفاه است ، در حقیقت ، آنها را برای آسایش می جوید ، حال آن که آسایش ، در دنیا و برای اهل دنیا آفریده نشده است ؛ بلکه آسایش ، در بهشت است و برای بهشتیان ، خلق شده است.ر . ک : ص ۱۷۷ (مرکب بهشت) .

.

۴ / ۲۹أَطیَبُ شَیءٍ فِی الجَنَّةِأ ـ رِضوانُ اللّهِ سُبحانَهُالکتاب«وَعَدَ اللَّهُ الْمُؤْمِنِینَ وَالْمُؤْمِنَـتِ جَنَّـتٍ تَجْرِی مِن تَحْتِهَا الأَْنْهَـرُ خَــلِدِینَ فِیهَا وَمَسَـکِنَ طَیِّبَةً فِی جَنَّـتِ عَدْنٍ وَرِضْوَ نٌ مِّنَ اللَّهِ أَکْبَرُ ذَ لِکَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِیمُ». ⁽¹⁾

الحدیث۶۸۸۷.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :لَنَعِیمُ أَهلِ الجَنَّةِ بِرِضوانِ اللّهِ عَنهُم أَفضَلُ مِن نَعِیمِهِم بِما فِی الجِنانِ . ⁽²⁾۶۸۸۸.امام علی علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :إِذا دَخَلَ أَهلُ الجَنَّةِ الجَنَّةَ یَقُولُ اللّهِ عز و جل : هَل تَشتَهُونَ شَیئا فَأَزِیدَکُم؟ فَیَقُولُونَ : رَبَّنا وَما فَوقَ مَا أَعطَیتنَا؟ یَقُولُ : رِضوانِی أَکبَرُ . ⁽³⁾۶۸۸۹.عنه علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آله :إِنَّ اللّهَ یَقُولُ لِأَهلِ الجَنَّةِ : یا أَهلَ الجَنَّةِ! یَقُولُونَ : لَبَّیکَ رَبَّنا وَسَعدَیکَ ، فَیَقُولُ : هَل رَضِیتُم؟ فَیَقُولُونَ : وَما لَنا لَا نَرضی وَقَد أَعطَیتَنا ما لَم تُعطِ أَحَدا مِن خَلقِکَ! فَیَقُولُ : أَنا أُعطِیکُم أَفضَلَ مِن ذَلِکَ ، قالُوا : یا رَبِّ! وَأَیُ شَیءٍ أَفضَلُ مِن ذَلِکَ؟ قالَ : أُحِلُّ عَلَیکُم رِضوانِی ، فَلا أَسخَطُ عَلَیکُم بَعدَهُ أَبَدا . ⁽⁴⁾.

۴ / ۲۹ بهترین چیز در بهشت

الف ـ خشنودی خدای سبحان

۴ / ۲۹بهترین چیز در بهشتالف ـ خشنودی خدای سبحانقرآن«خدا به مردان و زنان مؤمن ، بهشت هایی را وعده داده که در آنها جویبارها روان است و در آنها جاویدان اند ، و [ نیز ] سراهایی پاکیزه را در بهشت های جاودان ، و [ البتّه ] خشنودی خدا ، بزرگ تر است . این است همان کامیابی بزرگ».

حدیث۶۸۹۰.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :نعمت خشنودی خداوند از اهل بهشت ، از تمام نعمت های بهشتی ، برتر است .۶۸۹۱.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هر گاه بهشتیان به بهشت وارد شوند ، خدای عز و جل می فرماید : «آیا چیزی می خواهید که برایتان اضافه کنم؟» .

بهشتیان می گویند : پروردگارا ! بالاتر از آنچه به ما عطا فرموده ای ، چیست؟

خداوند می فرماید : «خشنودی من ، بزرگ تر است» .۶۸۹۲.امام علی علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خدا به اهل بهشت می فرماید : «ای اهل بهشت!» و آنها می گویند : گوش به فرمانیم ـ ای پروردگار ما ـ و در خدمتیم .

خدا می فرماید : «آیا خشنود شدید؟» .

بهشتیان می گویند : چرا خشنود نباشیم ، در حالی که به ما چیزی عطا کرده ای که به هیچ کدام از آفریدگانت نداده ای!

خدا می فرماید : «از این برتر به شما عطا می کنم ! » .

می گویند : پروردگارا ! از اینها برتر چیست؟

می فرماید : «خشنودی ام را بر شما فرود می آورم و از آن پس ، هرگز بر شما خشم نخواهم گرفت» .

.

۶۸۹۳.امام صادق علیه السلام :الغارات عن عبایة :کَتَبَ عَلِیٌ علیه السلام إِلی مُحَمَّدِ [بنِ أَبِی بَکرٍ ]وَأَهلِ مِصرَ : ... إِنَّ أَهلَ الجَنَّةِ یَزُورُونَ الجَبّارَ کُلَّ جُمُعَةٍ ، فَیَکُونُ أَقرَبُهُم مِنهُ عَلی مَنابِرَ مِن نُورٍ ، وَالَّذِینَ یَلُونَهُم عَلَی مَنابِرَ مِن یاقُوتٍ ، وَالَّذِینَ یَلُونَهُم عَلَی مَنابِرَ مِن زَبَرجَدٍ ، وَالَّذِینَ یَلُونَهُم عَلَی مَنابِرَ مِن مِسکٍ ، فَبَینا هُم کَذلِکَ یَنظُرُونَ إِلی نُورِ اللّهِ جَلَّ جَلالُهُ وَیَنظُرُ اللّهُ فِی وُجُوهِهِم ، إِذا أَقبَلَت سَحابَةٌ تَغشاهُم فَتُمطِرُ عَلَیهِم مِنَ النِّعمَةِ وَاللَّذَّةِ وَالسُّرُورِ وَالبَهجَةِ ما لا یَعلَمُهُ إِلَا اللّهُ سُبحانَهُ . ثُمَّ قالَ : بَلی إِنَّ مَعَ هَذا ما هُوَ أَفضَلُ مِنهُ ؛ رِضوانُ اللّهِ الأَکبَرُ . ⁽¹⁾۶۸۹۴.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :الإمام الصادق علیه السلامـ فِی قَولِهِ عز و جل : «رَبَّنَا ءَاتِنَا فِی الدُّنْیَا حَسَنَةً وَفِی الْاخِرَةِ حَسَنَةً » ⁽²⁾ـ: رِضوانُ اللّهِ وَالجَنَّةُ فِی الآخِرَةِ ، وَالمَعاشُ وَحُسنُ الخُلُقِ فِی الدُّنیا . ⁽³⁾تنبیه الغافلین :رُوِیَ فِی خَبَرٍ أَنَّ اللّهَ تَعالی یَقُولُ لِمَلائِکَتِهِ : أَطعِمُوا أَولِیائِی ، فَیُؤتی بِأَلوانِ الأَطِعِمَةِ ، فَیَجِدُونَ لِکُلِّ لُقمَةٍ لَذَّةً غَیرَ ما یَجِدُونَ لِلأُخری ، فَإِذا فَرَغُوا مِنَ الطَّعامِ ، یَقُولُ اللّهِ تَعالی : اِسقُوا عِبادِی ، فَیُؤتی بِأَشرِبَةٍ ، فَیَجِدُونَ لِکُلِّ شَربَةٍ لَذَّةً بِخِلافِ الأُخری ، فَإِذا فَرَغُوا یَقُولُ اللّهِ تَعالی لَهُم : أَنَا رَبُّکُم ، قَد صَدَقتُکُم وَعدِی ، فَاسأَلُونِی أُعطِکُم ، قالُوا : رَبَّنا نَسأَلُکَ رِضوانَکَ ـ مَرَّتَینِ أَو ثَلاثا ـ فَیَقُولُ تَعالی : رَضِیتُ عَنکُم ، وَلَدَیَ المَزِیدُ . الیَومَ أُکرِمُکُم بِکَرامَةٍ أَعظَمَ مِن ذَلِکَ کُلِّهِ ، فَیُکشَفُ الحِجابُ ، فَیَنظُرُونَ إِلَیهِ ما شاءَ اللّهُ ، فَیَخِرُّونَ لَهُ سُجَّدا ، فَکانُوا فِی السُّجُودِ ما شاءَ اللّهُ .

ثُمَّ یَقُولُ لَهُم : اِرفَعُوا رُؤُوسَکُم ، لَیسَ هَذا مَوضِعَ عِبادَةٍ ، فَیَنسَونَ کُلَّ نِعمَةٍ کانُوا فِیها ، وَیَکُونُ النَّظَرُ إِلَیهِ أَحَبَّ إِلَیهِم مِن جَمِیعِ النِّعَمِ ، ثُمَّ یَرجِعُونَ ، فَتَهِیجُ رِیحٌ مِن تَحتِ العَرشِ ، عَلَی تَلٍّ مِن مِسکٍ أَبیَضَ ، فَیَنثُرُ ذَلِکَ عَلَی رُؤُوسِهِم ، وَنَواصِی خُیُولِهِم ، فَإِذا رَجَعُوا إِلی أَهلِیهِم تَراهم أَزواجُهُم فِی الحُسنِ وَالبَهاءِ أَفضَلَ مِمّا تَرَکُوهُنَّ ، فَیَقُولُ لَهُم أَزواجُهُم : إِنَّکُم قَد رَجَعتُم عَلَی أَحسَنَ ما کُنتُم . ⁽⁴⁾.

الغاراتـ به نقل از عبایه ـ: علی علیه السلام به محمّد [ بن ابی بکر ] و مردم مصر نوشت : «... بهشتیان هر آدینه به دیدار پادشاه عالم می روند . آنان که به او نزدیک ترند ، بر منبرهایی از نور می نشینند و کسانی که در مرتبه بعد از آنها قرار دارند ، بر منبرهایی از یاقوت ، و کسان بعد از آنها بر منبرهایی از زبرجد ، و مرتبه پایین تر از اینها بر منبرهایی از مُشک می نشینند . در همان حال که نشسته اند و به نور خدای عز و جلمی نگرند و خداوند به چهره آنان می نگرد ، به ناگاه ، ابری می آید و بر فراز سرشان می ایستد و چندان نعمت و لذّت و شادمانی و سرخوشی بر آنان فرو می بارد که تنها خدای سبحان می داند و بس» .

سپس فرمود : «آری ، با این همه ، چیزی هست که از این هم برتر است : خشنودی بزرگِ خدا».امام صادق علیه السلامـ در باره این سخن خدای عز و جل : «پروردگارا ! در دنیا به ما نیکی دِه و در آخرت نیز نیکی دِه» ـ: [ یعنی ]خشنودی خدا و بهشت در آخرت ، و معاش و اخلاق خوش در دنیا.تنبیه الغافلین :در خبری آمده است که خدای بلندمرتبه ، به فرشتگانش می فرماید : «از دوستانم پذیرایی کنید» .

پس خوراکی های رنگارنگ آورده می شود و دوستان خدا از هر لقمه ای لذّتی متفاوت با لقمه دیگر می برند و چون از خوردنْ دست می کشند ، خدای بلندمرتبه می فرماید : «به بندگانم بنوشانید» .

پس نوشیدنی هایی آورده می شود و آنان از هر نوشیدنی ، لذّتی متفاوت با دیگری می برند و چون از نوشیدنْ دست می کشند ، خدای بلندمرتبه به ایشان می فرماید : «منم پروردگار شما . به وعده ام با شما عمل کردم . پس اینک از من بخواهید تا به شما عطا کنم» .

دوستان خدا دو یا سه بار می گویند : پروردگارا ! خشنودی ات را از تو می خواهیم .

پس خدای بلندمرتبه می فرماید : «از شما خشنود شدم و افزون بر این هم دارم . امروز ، شما را به کرامتی بزرگ تر از همه اینها مفتخر می سازم» .

آن گاه پرده کنار زده می شود و آنان تا آن گاه که خدا بخواهد ، به او می نگرند . سپس برایش به خاک می افتند و تا آن گاه که خدا بخواهد ، همچنان در سجده خواهند بود .

سپس به آنان می فرماید : «سرهایتان را بلند کنید . این جا ، جای عبادت نیست» . پس هر نعمتی را که در آن به سر می بردند ، از یاد می برند و نگریستن به او ، برایشان از همه نعمت ها خوش تر است . سپس بر می گردند و از زیر عرش ، بادی بر تپّه ای از مشک سفید ، وزیدن می گیرد و آن را بر سر آنها و پیشانی اسبانشان می پاشد ، و چون به نزد کسان خویش باز گردند ، همسرانشان آنان را زیباتر و نورانی تر از زمانی می بینند که ترکشان کرده بودند . پس همسرانشان به آنان می گویند : زیباتر از آنچه بودید ، باز گشته اید ! .

ب ـ مَحَبَّةُ اللّهِالإمام علیّ علیه السلام :إِنَّ أَطیَبَ شَیءٍ فِی الجَنَّةِ وَأَلَذَّهُ حُبُّ اللّهِ ، وَالحُبُّ [فِی] اللّهِ ، وَالحَمدُ للّهِِ . قالَ اللّهُ عز و جل : «وَ ءَاخِرُ دَعْوَاهُمْ أَنِ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَــلَمِینَ » ⁽¹⁾وَذَلِکَ أَنَّهُم إِذا عایَنُوا ما فِی الجَنَّةِ مِن النَّعِیمِ هاجَتِ المَحَبَّةُ فِی قُلُوبِهِم ، فَیُنادُونَ عِندَ ذَلِکَ : أَنِ الحَمدُ للّهِِ رَبِّ العالَمِینَ . ⁽²⁾قال:تفسیر العیاشی عن ثویر عن الإمام زین العابدین علیه السلام :إِذا صارَ أَهلُ الجَنَّةِ فِی الجَنَّةِ ، وَدَخَلَ وَلِیُ اللّهِ إِلی جَنّاتِهِ وَمَساکِنِهِ ، وَاتَّکَأَ کُلُّ مُؤمِنٍ مِنهُم عَلی أَرِیکَتِهِ ، حَفَّتهُ خُدّامُهُ ، وَتَهَدَّلَت عَلَیهِ الثِّمارُ ، وَتَفَجَّرَت حَولَهُ العُیُونُ ، وَجَرَت مِن تَحتِهِ الأَنهارُ ، وَبُسِطَت لَهُ الزَّرابِیُ ، وَصُفِّفَت له النَّمارِقُ ، وَأَتَتهُ الخُدّامُ بِما شاءَت شَهوَتُهُ مِن قَبلِ أَن یَسأَلَهُم ذَلِکَ .

قالَ : وَیَخرُجُ عَلَیهِمُ الحُورُ العِینُ مِنَ الجِنانِ ، فَیَمکُثُونَ بِذَلِکَ ما شاءَ اللّهُ . ثُمَّ إِنَّ الجَبّارَ یُشرِفُ عَلَیهِم فَیَقُولُ لَهُم : أَولِیائِی وَأَهلَ طاعَتِی وَسُکَّانَ جَنَّتِی فِی جِوارِی ، أَلا هَلُ أُنَبِّئُکُم بِخَیرٍ مِمّا أَنتُم فِیهِ؟ فَیَقُولُونَ : رَبَّنا وَأَیُ شَیءٍ خَیرٌ مِمّا نَحنُ فِیهِ! نَحنُ فِیما اشتَهَت أَنفُسُنا وَلَذَّت أَعیُنُنا مِنَ النِّعَمِ فِی جِوارِ الکَرِیمِ .

قالَ : فَیَعُودُ عَلَیهِمُ القَولُ ، فَیَقُولُونَ : رَبَّنا نَعَم ، فَأتِنا بِخَیرٍ مِمّا نَحنُ فِیهِ ، فَیَقُولُ لَهُم : تَبارَکَ وَتَعالی : رِضایَ عَنکُم وَمَحَبَّتِی لَکُم خَیرٌ وَأَعظَمُ مِمّا أَنتُم فِیهِ ، قالَ : فَیَقُولُونَ : نَعَم یا رَبَّنا ، رِضاکَ عَنّا وَمَحَبَّتُکَ لَنا خَیرٌ لَنا وَأَطیَبُ لِأَنفُسِنا.

ثُمَّ قَرَأَ عَلِیُ بنُ الحُسَینِ علیه السلام هَذِهِ الآیَةَ : «وَعَدَ اللَّهُ الْمُؤْمِنِینَ وَالْمُؤْمِنَـتِ جَنَّـتٍ تَجْرِی مِن تَحْتِهَا الأَْنْهَـرُ خَــلِدِینَ فِیهَا وَمَسَـکِنَ طَیِّبَةً فِی جَنَّـتِ عَدْنٍ وَرِضْوَ نٌ مِّنَ اللَّهِ أَکْبَرُ ذَ لِکَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِیمُ» ⁽³⁾. ⁽⁴⁾.

ب ـ محبّت خدا

ب ـ محبّت خداو از آن جمله است، نیز حدیثی است که ثقة الاسلام -امام علی علیه السلام :بهترین و لذّتبخش ترین چیز در بهشت ، محبّت خدا و محبّت به خاطر خدا و ستایش خداست . خدای عز و جل فرموده است : «و واپسین دعایشان ، این است که : ستایش ، خدای را که پروردگار جهانیان است» ؛ زیرا آن گاه که چشمشان به نعمت های بهشت می افتد ، عشق و محبّت در دل هایشان برانگیخته می شود و در این هنگام ، بانگ بر می آورند که : ستایش ، از آنِ خداست که پروردگار جهانیان است.تفسیر العیّاشیـ به نقل از ثویر ـ: امام زین العابدین علیه السلام فرمود : «چون بهشتیان به بهشت داخل شود و دوست خدا به باغستان ها و سکونتگاه هایش وارد شود و هر مؤمنی بر تخت خویش تکیه زند ، خدمتکارانش او را در میان می گیرند و میوه ها به طرفش آویزان می شوند و چشمه سارها در پیرامونش جوشیدن می گیرند و جویبارها در زیر پایش روان می شوند و فرش های زربافت برایش گسترده می شوند و پشتی ها برایش چیده می شوند و خدمتکاران ، آنچه را هوس کند ، پیش از آن که از آنان بخواهد ، برای او می آورند .

و حوریان از بهشت ها به سوی او می آیند و مدّتی دراز در نزدش می مانند . سپس پادشاه عالم به آنان نزدیک می گردد و به آنان می فرماید : ای دوستان و فرمان برداران من و ای کسانی که در بهشت من ، در جوار من آرمیده اید! آیا شما را به بهتر از این وضع که دارید ، خبر دهم؟ .

دوستان خدا می گویند : ای پروردگار ما ! بهتر از این وضع که داریم ، چیست ؟ ما از هر نعمتی که دلمان بخواهد و دیدگانمان از آن لذّت برد ، برخورداریم و در جوار پروردگار کریم ، به سر می بریم.

خداوند ، دوباره سخن خویش را تکرار می کند و آنها می گویند : آری ، ای پروردگار ! بهتر از این وضع که داریم ، به ما عطا فرما .

پس خدای بزرگ و والا ، به ایشان می فرماید : خشنودیِ من از شما و محبّتم به شما ، بهتر و بالاتر از این وضعی است که در آنید .

آنان می گویند : درست است ، ای پروردگار ! خشنودیِ تو از ما و محبتّت به ما ، برای ما بهتر و خوش تر است» .

امام زین العابدین علیه السلام سپس این آیه را تلاوت نمود : «خدا به مردان و زنان مؤمن ، بهشت هایی را وعده داده که در آنها جویبارها روان است و در آنها جاویدان اند ، و [ نیز ]سراهایی پاکیزه را در بهشت های جاودان ، و [ البتّه ] خشنودی خدا ، بزرگ تر است . این است همان کامیابی بزرگ» .

.

ج ـ لِقاءُ اللّهِالکتاب«لَهُم مَّا یَشَاءُونَ فِیهَا وَ لَدَیْنَا مَزِیدٌ». ⁽¹⁾

الحدیثرسول اللّه صلی الله علیه و آله : «وَ لَدَیْنَا مَزِیدٌ» تَجَلَّی لَهُمُ الرَّبُّ عز و جل . ⁽²⁾عنه صلی الله علیه و آله :إِذا دَخَلَ أَهلُ الجَنَّةِ الجَنَّةَ یَقُولُ اللّهُ تَبارَکَ وَتَعالی : تُرِیدُونَ شَیئا أَزِیدُکُم؟ فَیَقُولُونَ : أَلَم تُبَیِّض وُجُوهَنا؟ أَلَم تُدخِلنَا الجَنَّةَ وَتُنَجِّنا مِنَ النَّارِ؟ قالَ : فَیُکشَفُ الحِجابُ ، فَما أُعطُوا شَیئا أَحَبَّ إِلَیهِم مِنَ النَّظَرِ إِلی رَبِّهِم عز و جل . ⁽³⁾.

ج ـ دیدار خدا

ج ـ دیدار خداقرآن«هر چه بخواهند ، در آن جا دارند و پیش ما ، فزون تر [ هم ] هست».

حدیثو ایضاً در فقیه روایت کرده که حضرت صادق(ع) فرمود:پیامبر خدا صلی الله علیه و آله : «و پیش ما ، فزون تر [هم] هست» . آن ، تجلّی پروردگار عز و جل برای آنان است .پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :چون بهشتیان به بهشت وارد شوند ، خدای بزرگ و والا می فرماید : «می خواهید که برایتان اضافه کنم؟» .

بهشتیان می گویند : آیا ما را روسپید نساختی؟ آیا ما را وارد بهشت ننمودی و از آتش ، نجاتمان ندادی؟

در این هنگام ، پرده کنار زده می شود . پس چیزی به آنان داده نشده که برایشان خوش تر و محبوب تر از نگریستن به پروردگار بزرگ و توانایشان باشد.

.

۱.عن عبداللّه بن الفضل الهاشمی، قال: کنت عند الصادقعنه صلی الله علیه و آلهـ فِی قَولِهِ تَعالی : «لِّلَّذِینَ أَحْسَنُواْ الْحُسْنَی وَ زِیَادَةٌ» ⁽¹⁾ـ: الحُسنی : الجَنَّةُ ، وَالزِّیادَةُ : النَّظَرُ إِلی وَجهِ اللّهِ . ⁽²⁾۲.عن زیاد بن أبی الحلال، قال:عنه صلی الله علیه و آلهـ فِی قَولِهِ تَعالی : «وُجُوهٌ یَوْمَـئِذٍ نَّاضِرَةٌ * إِلَی رَبِّهَا نَاظِرَةٌ» ⁽³⁾ـ :یَنظُرُونَ إِلی رَبِّهِم بِلا کَیفِیَّةٍ ، وَلا حَدٍّ مَحدُودٍ ، وَلا صِفَةٍ مَعلُومَةٍ . ⁽⁴⁾۳.عن أبی محمّد حسن بن علی الثانی(ع)، قال:سنن ابن ماجة عن جابر بن عبد اللّه :قالَ رَسُولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : بَینا أَهلُ الجَنَّةِ فِی نَعِیمِهِم إِذ سَطَعَ لَهُم نُورٌ فَرَفَعُوا رُؤُوسَهُم ، فَإِذا الرَّبُّ قَد أَشرَفَ عَلَیهِم مِن فَوقِهِم ، فَقالَ : اَلسَّلامُ عَلَیکُم یا أَهلَ الجَنَّةِ . وَذَلِکَ قَولُ اللّهِ : «سَلَـمٌ قَوْلًا مِّن رَّبٍّ رَّحِیمٍ » . ⁽⁵⁾

قالَ : فَیَنظُرُ إِلَیهِم وَیَنظُرُونَ إِلَیهِ ، فَلا یَلتَفِتُونَ إِلی شَیءٍ مِنَ النَّعِیمِ ما دامُوا یَنظُرُونَ إِلَیهِ حَتّی یَحتَجِبَ عَنهُم وَیَبقی نُورُهُ وَبَرَکَتُهُ عَلَیهِم فِی دِیارِهِم . ⁽⁶⁾.

۴.عن زیاد بن أبی الحلال، قال:پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ در باره این سخن خدای بلندمرتبه : «برای کسانی که نیکویی می کنند ، نیکی است و افزون تر» ـ: «نیکویی» ، بهشت است و «افزون تر» ، دیدن روی خدا.۵.عن أبی جمیلة، عن جابر الجعفی، قال:پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ در باره این سخن خدای بلندمرتبه : «چهره هایی در آن روز ، خرّم اند . به پروردگار خویش می نگرند» ـ: به پروردگار خویش می نگرند ، بی آن که او را چگونگی باشد ، یا محدودیّتی ، و یا صفتی خاص .۶.عن جابر بن یزید، قال:سنن ابن ماجةـ به نقل از جابر بن عبد اللّه ـ: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود : «در حالی که بهشتیان ، غرق در نعمت خویش اند ، به ناگاه ، نوری برایشان درخشیدن می گیرد . سرهایشان را بلند می کنند و پروردگار را می بینند که از فراز سرشان بر آنان مشرف شده است و می فرماید : درود بر شما ، ای بهشتیان ! . این ، همان سخن خداست که : «درودی که از جانب پروردگاری مهربان به آنان گفته می شود» » .

پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود : «پس خدا به آنان می نگرد و آنان به خدا می نگرند و تا زمانی که غرق در نگریستن به او هستند ، به چیزی از نعمت ها توجّه ندارند ، تا آن که از آنان پنهان می شود ؛ ولی نور و برکت او برای آنان در خانه هایشان باقی می ماند» . .

۷.عن أبی جعفر(ع) ، قال:رسول اللّه صلی الله علیه و آله :إِنَّ أَفضَلَهُم ـ یَعنِی أَهلَ الجَنَّةِ ـ مَنزِلَةً لَیَنظُرُ فِی وَجهِ اللّهِ تَعالی کُلَّ یَومٍ مَرَّتَینِ . ⁽¹⁾قد روی شیخنا الصدوق بإسناده إلی إسماعیل بن مهران،عنه صلی الله علیه و آله :إِنَّ أَرفَعَ أَهلِ الجَنَّةِ دَرَجَةً : مََن یَنظُرُ إِلی وَجهِ رَبِّهِ غُدوَةً وَعَشِیّا. ⁽²⁾سنن الترمذی عن ابن عمر :قالَ رَسُولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : إِنَّ أَدنَی أَهلِ الجَنَّةِ مَنزِلَةً لَمَن یَنظُرُ إِلی جِنانِهِ وَأَزواجِهِ وَخَدَمِهِ وَسُرُرِهِ مَسِیرَةَ أَلفِ سَنَةٍ ، وَأَکرَمَهُم عَلَی اللّهِ مَن یَنظُرُ إِلی وَجهِهِ غُدوَةً وَعَشِیّةً. ثُمَّ قَرَأَ رَسُولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : «وُجُوهٌ یَوْمَـئِذٍ نَّاضِرَةٌ * إِلَی رَبِّهَا نَاظِرَةٌ» . ⁽³⁾کفایة الأثر عن هشام [بن الحکم] :کُنتُ عِندَ الصّادِقِ جَعفَرِ بنِ مُحَمَّدٍ علیه السلام إِذ دَخَلَ عَلَیهِ مُعاوِیَةُ بنُ وَهبٍ وَعَبدُ المَلِکِ بنُ أَعیَنَ ، فَقالَ لَهُ مُعاوِیَةُ بنُ وَهبٍ : یَابنَ رَسُولِ اللّهِ ، ما تَقُولُ فِی الخَبَرِ الَّذِی رُوِیَ أَنَّ رَسُولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله رَأَی رَبَّهُ ، عَلَی أَیِ صُورَةٍ رَآهُ؟ وَعَنِ الحَدِیثِ الَّذِی رَوَوهُ أَنَّ المُؤمِنِینَ یَرَونَ رَبَّهُم فِی الجَنَّةِ عَلَی أَیِ صُورَةٍ یَرَونَهُ؟

فَتَبَسَّمَ علیه السلام ثُمَّ قالَ : یا مُعاوِیَةُ ، ما أَقبَحَ بِالرَّجُلِ یَأتِی عَلَیهِ سَبعُونَ سَنَةً أَو ثَمانُونَ سَنَةَ یَعِیشُ فِی مُلکِ اللّهِ وَیَأکُلُ مِن نِعَمِهِ لا یَعرِفُ اللّهَ حَقَّ مَعرِفَتِهِ؟!

ثُمَّ قالَ علیه السلام : یا مُعاوِیَةُ ، إِنَّ مُحَمَّدا صلی الله علیه و آله لَم یَرَ رَبَّهُ تَبارَکَ وَتَعالی بِمُشاهَدَةِ العِیانِ ، وَإِنّ الرُّؤیَةَ عَلَی وَجهَینِ : رُؤیَةُ القَلبِ وَرُؤیَةُ البَصَرِ ، فَمَن عَنی بِرُؤیَةِ القَلبِ فَهُوَ مُصِیبٌ ، وَمَن عَنی بِرُؤیَةِ البَصَرِ فَقَد کَفَرَ بِاللّهِ وَبِآیاتِهِ ؛ لِقَولِ رَسُولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله : مَن شَبَّهَ اللّهَ بِخَلقِهِ فَقَد کَفَرَ . ⁽⁴⁾.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بامنزلت ترین آنان (اهل بهشت) ، روزی دو بار به روی خدای بلندمرتبه ، نظر می کنند.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بلندپایه ترینِ اهل بهشت ، کسی است که هر بام و شام ، به روی پروردگارش نظر می کند.سنن الترمذیـ به نقل از ابن عمر ـ: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود : «دون پایه ترینِ اهل بهشت ، چنان است که باغستان ها و همسران و خدمتکاران و تخت های خود را از فاصله هزار سال می بیند ، و گرامی ترینِ آنان نزد خدا ، هر بام و شام ، به روی او (خدا) نظر می کند» .

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله سپس این آیات را خواند : «چهره هایی در آن روز ، خرّم اند . به پروردگار خویش می نگرند» .کفایة الأثرـ به نقل از هشام [ بن حکم ] ـ: در محضر امام صادق علیه السلام بودم که معاویة بن وَهْب و عبد الملک بن اَعیَن وارد شدند . معاویة بن وَهب به ایشان گفت : ای فرزند پیامبر خدا ! در باره این خبری که روایت شده است و می گوید که پیامبر خدا صلی الله علیه و آله پروردگارش را دید ، چه می فرمایید ؟ در چه صورتی ، او را دید؟ و نیز در باره حدیثی که روایت کرده اند که مؤمنان ، پروردگار خود را در بهشت می بینند ، او را در چه صورتی می بینند؟

ایشان لبخندی زد و سپس فرمود : «ای معاویه! چه قدر زشت است برای مردی که هفتاد یا هشتاد سال از عمرش می گذرد و در مُلک خدا زندگی می کند و از نعمت هایش می خورد ؛ امّا او را چنان که باید ، نمی شناسد!» .

آن گاه افزود : «ای معاویه! محمّد صلی الله علیه و آله ، پروردگار بزرگ و والایش را با چشم سر ندید . دیدن ، دو گونه است : دیدن با دل و دیدن با چشم . بنا بر این ، کسی که [آن را ]دیدن با دل بداند ، او به راه صواب رفته ، و کسی که بگوید مقصود ، دیدن با چشم سر است ، به خدا و آیات او ، کافر گشته است ؛ زیرا پیامبر خدا صلی الله علیه و آله فرموده است : هر کس خدا را به مخلوقش تشبیه کند ، کافر است » . .

الفصل الخامس: الأوصاف السلبیة فی الجنة۵ / ۱التَّکلیفُالکتاب«الَّذِی أَحَلَّنَا دَارَ الْمُقَامَةِ مِن فَضْلِهِ لَا یَمَسُّنَا فِیهَا نَصَبٌ وَ لَا یَمَسُّنَا فِیهَا لُغُوبٌ» . ⁽¹⁾

«لَا یَمَسُّهُمْ فِیهَا نَصَبٌ وَ مَا هُم مِّنْهَا بِمُخْرَجِینَ » . ⁽²⁾

«ادْخُلُواْ الْجَنَّةَ أَنتُمْ وَ أَزْوَ جُکُمْ تُحْبَرُونَ * یُطَافُ عَلَیْهِم بِصِحَافٍ مِّن ذَهَبٍ وَ أَکْوَابٍ وَ فِیهَا مَا تَشْتَهِیهِ الْأَنفُسُ وَ تَلَذُّ الْأَعْیُنُ وَ أَنتُمْ فِیهَا خَــلِدُونَ» . ⁽³⁾

«جَنَّـتُ عَدْنٍ یَدْخُلُونَهَا تَجْرِی مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَـرُ لَهُمْ فِیهَا مَا یَشَاءُونَ کَذَ لِکَ یَجْزِی اللَّهُ الْمُتَّقِینَ» . ⁽⁴⁾

الحدیثرسول اللّه صلی الله علیه و آله :هذِهِ الدُّنیا قَدِ ارتَحَلَت مُدبِرَةً ، وهذِهِ الآخِرَةُ قَدِ ارتَحَلَت مُقبِلَةً ،ولِکُلِّ واحِدَةٍ مِنهُما بَنونَ؛ فَإِنِ استَطَعتُم أن تَکونوا مِن أبناءِ الآخِرَةِ ولا تَکونوا مِن أبناءِ الدُّنیا فَافعَلوا؛ فَإِنَّکُمُ الیَومَ فی دارِ عَمَلٍ ولا حِسابَ ، وأنتُم غَدا فی دارِ حِسابٍ ولا عَمَلَ . ⁽⁵⁾.

فصل پنجم: آنچه در بهشت نیست

۵ / ۱ تکلیف

فصل پنجم: آنچه در بهشت نیست۵ / ۱تکلیفقرآن« همان [ خدایی ] که به فضل خویش ، ما را در سرای ابدی ، جای داد . در این جا رنجی به ما نمی رسد و در این جا درماندگی ، به ما دست نمی دهد » .

« در آن جا ، نه رنجی به آنان می رسد و نه از آن جا بیرون رانده می شوند » .

« شما با همسرانتان ، شادمان به بهشت وارد شوید . سینی هایی از زر و جام هایی در برابر آنان می گردانند و در آن جا ، آنچه دل ها آن را بخواهند و دیدگان را خوش آید ، هست و شما در آن ، جاویدانید » .

« بهشت های دست نخورده ای که وارد آنها می شوند . جوی ها از زیر آنها روان اند . در آنها آنچه بخواهند ، برایشان هست . این گونه ، خدا پرهیزگاران را پاداش می دهد » .

حدیثپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :این دنیا ، پشت کرده است و می رود و این آخرت ، روی کُنان در حال آمدن است ، و برای هر یک از آن دو ، فرزندانی است . پس اگر توانستید که از فرزندان آخرت باشید و از فرزندان دنیا نباشید ، چنین کنید ؛ چرا که شما امروز در سرای عمل هستید و حسابرسی در کار نیست ، و فردا در سرای حسابرسی خواهید بود و عملی نخواهد بود .

.

عنه صلی الله علیه و آله :قالَ أخی عیسی علیه السلام : مَعاشِرَ الحَوارِیّینَ ، اِحذَرُوا الدُّنیا لا تَسحَرکُم ، لَهِیَ ـ وَاللّهِ ـ أشَدُّ سِحرا مِن هاروتَ وماروتَ . وَاعلَموا أنَّ الدُّنیا مُدبِرَةٌ وَالآخِرَةَ مُقبِلَةٌ ، وإنَّ لِکُلِّ واحِدٍ مِنهُما بَنینَ ، فَکونوا مِن أبناءِ الآخِرَةِ دونَ بَنِی الدُّنیا ؛ فَإِنَّ الیَومَ عَمَلٌ ولا حِسابَ ، وغَدا الحِسابُ ولا عَمَلَ . ⁽¹⁾عنه صلی الله علیه و آله :ألا وإنَّکُم فی یَومِ عَملٍ ولا حِسابَ فیهِ ، ویوشَکُ أن تَکونوا فی یَومِ حِسابٍ لَیس فیهِ عَمَلٌ . ⁽²⁾الإمام علیّ علیه السلام :فِی الآخِرَةِ حِسابٌ ولا عَمَلَ . ⁽³⁾حدیث الکافی این گونه است:عنه علیه السلام :إنَّ الیَومَ عَمَلٌ ولا حِسابَ ، وإنَّ غَدا حِسابٌ ولا عَمَلَ . ⁽⁴⁾.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :برادرم عیسی علیه السلام گفت : «ای گروه حواریان! به هوش باشید که دنیا شما را افسون نکند . به خدا سوگند که دنیا افسونگرتر از هاروت و ماروت است . بدانید که دنیا رفتنی است و آخرت ، آمدنی ، و برای هر یک از آن دو ، فرزندانی است . پس شما ، از فرزندان آخرت باشید ، نه فرزندان دنیا ؛ زیرا امروز ، روز عمل است ، نه حسابرسی ، و فردا روز حسابرسی است ، نه عمل» .۱.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :آگاه باشید که شما در روز عمل هستید و حسابرسی ، در آن نیست و به زودی ، در روزی خواهید بود که در آن ، حسابرسی است و عمل ، در کار نیست .۲.امام علی علیه السلام :در آخرت ، حسابرسی است و عمل ، در کار نیست .۳.امام علی علیه السلام :امروز ، روز عمل است ، نه حسابرسی ، و فردا ، روز حسابرسی است ، نه عمل . .

الإمام الصادق علیه السلام :إنَّ للّهِِ کَرامَةً فی عِبادِهِ المُؤمِنینَ فی کُلِّ یَومِ جُمُعَةٍ ، فَإِذا کانَ یَومُ الجُمُعَةِ بَعَثَ اللّهُ إلَی المُؤمِنینَ مَلَکسٌ مَعَهُ حُلَّتانِ ، فَیَنتَهی إلی بابِ الجَنَّةِ فَیَقولُ : استَأذِنوا لی عَلی فُلانٍ ، فَیُقالُ لَهُ : هذا رَسولُ رَبِّکَ عَلَی البابِ .

فَیَقولُ لِأَزواجِهِ : أیَّ شَیءٍ تَرَینَ عَلَیَّ أحسَنَ ؟ فَیَقُلنَ : یا سَیِّدَنا ، وَالَّذی أباحَکَ الجَنَّةَ! ما رَأَینا عَلَیکَ شَیئا أحسَنَ مِن هذا ؛ قَد بَعَثَ إلَیکَ رَبُّکَ . فَیَتَّزِرُ بِواحِدَةٍ ویَتَعَطَّفُ بِالاُخری . فَلا یَمُرُّ بِشَیءٍ إلّا أضاءَ لَهُ ، حَتّی یَنتَهِیَ إلَی المَوعِدِ ، فَإِذَا اجتَمَعوا تَجَلّی لَهُمُ الرَّبُّ تَبارَکَ وتَعالی ، فَإِذا نَظَروا إلَیهِ ـ أی إلی رَحمَتِهِ ـ خَرّوا سُجَّدا .

فَیَقولُ : عِبادی ، اِرفَعوا رُؤوسَکُم! لَیسَ هذا یَومَ سُجودٍ ولا عِبادَةٍ ، قَد رَفَعتُ عَنکُمُ المُؤنَةَ . فَیَقولونَ : یا رَبِّ ، وأیُّ شَیءٍ أفضَلُ مِمّا أعطَیتَنا ؟! أعطَیتَنا الجَنَّةَ . فَیَقولُ : لَکُم مِثلُ ما فی أیدیکُم سَبعینَ ضِعفا . ⁽¹⁾۵ / ۲النَّصَبُ والتَّعَبُالکتاب«الَّذِی أَحَلَّنَا دَارَ الْمُقَامَةِ مِن فَضْلِهِ لَا یَمَسُّنَا فِیهَا نَصَبٌ وَ لَا یَمَسُّنَا فِیهَا لُغُوبٌ ». ⁽²⁾

«لَا یَمَسُّهُمْ فِیهَا نَصَبٌ وَ مَا هُم مِّنْهَا بِمُخْرَجِینَ ». ⁽³⁾

الحدیثالإمام علیّ علیه السلام :بادِرُوا بِأَعمالِکُم تَکُونُوا مَعَ جِیرانِ اللّهِ فِی دارِهِ ، رافَقَ بِهِم رُسُلَهُ ، وَأَزارَهُم مَلائِکَتَهُ ، وَأَکرَمَ أَسماعَهُم أَن تَسمَعَ حَسِیسَ نارٍ أَبَدا ، وَصانَ أَجسادَهُم أَن تَلقی لُغُوبا ⁽⁴⁾وَنَصَبا «ذَ لِکَ فَضْلُ اللَّهِ یُؤْتِیهِ مَن یَشَاءُ وَ اللَّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِیمِ » ⁽⁵⁾. ⁽⁶⁾.

۵ / ۲ رنج و خستگی

امام صادق علیه السلام :خداوند در هر روز جمعه به بندگان مؤمنش لطفی می کند . چون روز جمعه می شود ، خداوند ، فرشته ای را با دو جامه نزد مؤمنان می فرستد . آن فرشته به درِ بهشت می رسد و می گوید : از فلانی برایم اجازه ورود بگیرید .

به آن کس گفته می شود : فرستاده پروردگارت ، بر دَر است .

آن مؤمن به همسرانش می گوید : چه چیزی را برایم زیباتر می بینید؟

همسرانش می گویند : ای آقای ما ! سوگند به آن که بهشت را بر تو روا ساخت ، چیزی زیباتر از این که پروردگارت برای تو فرستاده است ، برایت نمی شناسیم .

پس ، یکی از آن دو جامه را به کمر خود می بندد و دیگری را بر دوش خویش می اندازد ، و بر هر چه می گذرد ، آن را روشن می سازد ، تا آن که به وعده گاه می رسد و چون جمع شدند ، پروردگار بزرگ و والا ، بر آنان تجلّی می یابد و همین که او را ـ یعنی رحمت او را ـ می بینند ، به سجده می افتند .

خداوند می فرماید : «ای بندگان من ! سرهایتان را بلند کنید . اینک ، روز سجده و عبادت نیست . رنج تکلیف را از شما برداشتم» .

مؤمنان می گویند : پروردگارا ! چه چیز ، برتر از آن چیزی است که به ما داده ای ، که بهشت را به ما عطا کرده ای ؟

خداوند نیز می فرماید : «هفتاد برابر آنچه دارید ، برایتان باد!» .۵ / ۲رنج و خستگیقرآن«همان خدایی که به فضل خویش ، ما را در سرای ابدی ، جای داد . در آن جا رنجی به ما نمی رسد و در آن جا خستگی به ما نمی رسد».

«در آن جا رنجی به ایشان نمی رسد و از آن جا بیرون برده نمی شوند».

حدیث۱.الامام الصادق (ع):امام علی علیه السلام :در عمل خویش بکوشید تا با همسایگان خدا در سرای او باشید ، که خدا پیامبرانش را با آنان همنشین قرار داده و فرشتگانش را به زیارت آنان فرستاده و گوش هایشان را از این که صدای آتشی را بشنوند ، برکنار داشته و بدن هایشان را از این که خستگی و رنجی را احساس کنند ، مصون داشت است . «این ، فضل خداست که آن را به هر که بخواهد ، می دهد و خدا صاحب فضل بزرگ است» .

.

امام صادق(ع) فرمود:الإمام زین العابدین علیه السلامـ فِی الدُّعاءِ ـ: اللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وَاجعَلِنی وجَمیعَ إِخوانی بِکَ مُؤمِنینَ ، وعَلَی الإِسلامِ ثابِتینَ ... ولِلجَنَّةِ طالِبینَ ، ولِلفِردَوسِ وارِثینَ ، ومِن ثِیابِ السُّندُسِ وَالاِستَبرَقِ لابِسینَ ، وعَلَی الأَرائِکِ مُتَّکِئینَ ، وبِالتّیجانِ المُکَلَّلَةِ بِالدُّرِّ وَالیَواقِیتِ وَالزَّبَرجَدِ مُتَوَّجینَ ، ولِلوِلدانِ المُخَلَّدینَ مُستَخدِمینَ ، وبِأَکوابٍ وأبارِیقَ وکَأسٍ مِن مَعینٍ شارِبینَ ، ومِنَ الحورِ العینِ مُزَوَّجینَ ، وفی نَعیمِ الجَنَّةِ مُقیمینَ ، وفی دارِ المُقامَةِ خالِدینَ ، لایَمَسُّهُم فیها نَصَبٌ ⁽¹⁾وما هُم مِنها بِمُخرَجینَ . ⁽²⁾۲.الإمام الصادق (ع):الإمام العسکریّ علیه السلامـ فِی التَّفسِیرِ المَنسُوبِ إِلَیهِ ، فِی قَولِهِ تَعالی : «فَکُلُوا مِنْهَا حَیْثُ شِئْتُمْ رَغَدًا» ⁽³⁾ـ: واسِعا بِلا تَعَبٍ . ⁽⁴⁾۵ / ۳الخَوفُ وَالحُزنُالکتاب«أَهَـؤُلَاءِ الَّذِینَ أَقْسَمْتُمْ لَا یَنَالُهُمُ اللَّهُ بِرَحْمَةٍ ادْخُلُواْ الْجَنَّةَ لَاخَوْفٌ عَلَیْکُمْ وَلَا أَنتُمْ تَحْزَنُونَ ». ⁽⁵⁾

«وَ قَالُواْ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی أَذْهَبَ عَنَّا الْحَزَنَ إِنَّ رَبَّنَا لَغَفُورٌ شَکُورٌ ». ⁽⁶⁾

«لَا یَحْزُنُهُمُ الْفَزَعُ الْأَکْبَرُ وَ تَتَلَقَّـاهُمُ الْمَلَـائِکَةُ هَـذَا یَوْمُکُمُ الَّذِی کُنتُمْ تُوعَدُونَ ». ⁽⁷⁾

.

۵ / ۳ بیم و اندوه

امام زین العابدین علیه السلامـ در دعا ـ: بار خدایا ! بر محمّد و خاندان محمّد ، درود فرست و مرا و همه برادرانم را مؤمن به خودت قرار ده ، و نیز پایدار بر اسلام ... و خواهان بهشت ، و از وارثان فردوس که جامه هایی از ابریشم نازک و ستبر ، بر تن می کنند و بر تخت ها تکیه می زنند و تاج های مزیّن به دُر و یاقوت و زبرجد ، بر سر می نهند و فرزندانی جاویدان به آنان خدمت می کنند و با جام ها و ابریق ها و پیاله ها ، از چشمه ای روان می نوشند و با سیه چشمان بهشتی ، ازدواج می کنند و در نعمت های بهشت ، غوطه ورند و در سرایِ ماندگاری ، جاویدان اند و در آن جا نه [خستگی و ]رنجی احساس می کنند و نه از آن جا اخراج می شوند .۶.امام عسکری علیه السلامـ در تفسیر منسوب به ایشان ، در باره این سخن خدای بزرگ : «از هر کجای آن که خواستید ، فراوان بخورید» ـ: یعنی گسترده و بدون خستگی.۵ / ۳بیم و اندوهقرآن«آیا اینان ، همان کسانی نبودند که سوگند یاد می کردید خدا آنان را به رحمتی نخواهد رسانید؟ [ اینک ] به بهشت وارد شوید . نه بیمی بر شماست و نه اندوهگین می شوید».

«و گفتند : ستایش ، خدایی را که اندوه از ما ببُرد . به راستی که پروردگار ما ، آمرزگار و قدردان است».

«آن هراس بزرگ ، آنان را اندوهگین نمی کند و فرشتگان از ایشان استقبال می کنند [ و به آنان می گویند : ] «این ، همان روزی است که به شما وعده می دادند » ».

.

الحدیثاز امام صادق(ع) درباره آفرینش حوا سؤال شد و به آنالإمام الباقر علیه السلامـ فِی قَولِهِ تَبارَکَ وَتَعالی : «وَ قَالُواْ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی أَذْهَبَ عَنَّا الْحَزَنَ إِنَّ رَبَّنَا لَغَفُورٌ شَکُورٌ » ـ: الحَزَنُ : ما أَصابَهُم فِی الدُّنیا مِنَ الخَوفِ وَالشِّدَّةِ . ⁽¹⁾عن عمرو بن ابی المقدام عن ابیه قال سألت ابا جعفر(رسول اللّه صلی الله علیه و آله :یَمحُو اللّهُ عز و جل مِن قُلُوبِ أَهلِ الجَنَّةِ ذِکرَ الآباءِ وَالأُمَّهاتِ وَالإِخوانِ وَالمَعارِفِ مِمَّنِ استَوجَبَ النّارَ ، فَلا یَذکُرُونَهُم أَبَدا . ⁽²⁾۵ / ۴الأمراضُ الرّوحِیَّةُالکتاب«وَنَزَعْنَا مَا فِی صُدُورِهِم مِّنْ غِلٍّ تَجْرِی مِن تَحْتِهِمُ الأَْنْهَـرُ وَقَالُواْ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی هَدَانَا لِهَـذَا وَمَا کُنَّا لِنَهْتَدِیَ لَوْلَا أَنْ هَدَانَا اللَّهُ لَقَدْ جَاءَتْ رُسُلُ رَبِّنَا بِالْحَقِّ وَنُودُواْ أَن تِلْکُمُ الْجَنَّةُ أُورِثْتُمُوهَا بِمَا کُنتُمْ تَعْمَلُونَ» . ⁽³⁾

«وَ نَزَعْنَا مَا فِی صُدُورِهِم مِّنْ غِلٍّ إِخْوَ نًا عَلَی سُرُرٍ مُّتَقَـبِلِینَ» . ⁽⁴⁾

«فِی جَنَّةٍ عَالِیَةٍ * لَا تَسْمَعُ فِیهَا لَـغِیَةً» . ⁽⁵⁾

.

۵ / ۴ بیماری های روحی

حدیث۵.امام باقر علیه السلامـ در باره این سخن خدای بلندمرتبه : «و گفتند : ستایش ، خدایی را که اندوه از ما ببُرد . به راستی که پروردگار ما ، آمرزگار و قدردان است» ـ: اندوه ، همان ترس و سختی هایی است که در دنیا به آنان می رسیده است.۶.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خداوند عز و جل ، یاد پدران و مادران و برادران و آشنایانی را که دوزخی شده اند ، از دل های بهشتیان می زداید و آنان دیگر هرگز به یاد آنها نمی افتند.۵ / ۴بیماری های روحیقرآن« و هر گونه کینه ای را از سینه هایشان می زداییم . از زیر [ قصرهای ] آنان ، نهرها جاری اند . و می گویند : «ستایش ، خدایی را که ما را بِدین ، هدایت نمود و اگر خدا ما را هدایت نمی کرد ، ما خود ، هدایت نمی یافتیم . در حقیقت ، فرستادگان پروردگار ما ، حق را آوردند» . و به آنان ، ندا داده می شود که : این ، همان بهشتی است که آن را به [ پاداش ]آنچه انجام می دادید ، میراث یافته اید » .

« آنچه کینه در سینه های آنان است ، بر می کَنیم . برادرانه بر تخت هایی ، رو به روی یکدیگر نشسته اند » .

« در بهشتی برین اند . سخنی بیهوده در آن نمی شنوند » .

.

الحدیث۱۴.رسول اللّه صلی الله علیه و آله :یُحبَسُ أَهلُ الجَنَّةِ بَعدَما یَجوزونَ الصِّراطَ حَتّی یُؤخَذَ لِبَعضِهِم مِن بَعضٍ ظُلاماتُهُم فِی الدُّنیا ، ویَدخُلونَ الجَنَّةَ ولَیسَ فی قُلوبِ بَعضِهِم عَلی بَعضِهِم غِلٌّ . ⁽¹⁾۱۵.عنه صلی الله علیه و آلهـ فی حَدیثٍ یَصِفُ فیهِ کَیفِیَّةَ حَشرِ المُتَّقینَ یَومَ القِیامَةِ ـ: وإذا عِندَ بابِ الجَنَّةِ شَجَرَةٌ یَنبُعُ مِن أصلِها عَینانِ ، فَیَشرَبونَ مِن إحدَی العَینَینِ ، فَإِذا بَلَغَ الشَّرابُ الصَّدرَ أَخرَجَ اللّهُ ما فی صُدورِهِم مِن غِلٍّ أو حَسَدٍ أو بَغیٍ ، وذلِکَ قَولُ اللّهِ تَعالی : «وَ نَزَعْنَا مَا فِی صُدُورِهِم مِّنْ غِلٍّ إِخْوَ نًا عَلَی سُرُرٍ مُّتَقَـبِلِینَ » ⁽²⁾، فَلَمَّا انتَهَی الشَّرابُ إِلَی البَطنِ طَهَّرَهُم مِن دَنَسِ الدُّنیا وَقَذَرِها، وَذلِکَ قَولُ اللّهِ تَعالَی : «وَ سَقَـاهُمْ رَبُّهُمْ شَرَابًا طَهُورًا » ، ثُمَّ اغتَسَلوا مِنَ الاُخری فَجَرَت عَلَیهِم نَضرَةُ النَّعیمِ ، فَلا تَشعَثُ أَبدانُهُم وَلا تَغَیَّرُ أَلوانُهُم أَبَدا . ⁽³⁾۱۶.عنه صلی الله علیه و آله :أوَّلُ زُمرَةٍ تَلِجُ الجَنَّةَ صورَتُهُم عَلی صورَةِ القَمَرِ لَیلَةَ البَدرِ ، لا یَبصُقونَ فیها ولا یَمتَخِطونَ ولا یَتَغَوَّطونَ ، آنِیَتُهُم فیهَا الذَّهَبُ ، أمشاطُهُم مِنَ الذَّهَبِ وَالفِضَّةِ ، ومَجامِرُهُمُ الأُلُوَّةُ ⁽⁴⁾، ورَشحُهُمُ المِسکُ ، ولِکُلِّ واحِدٍ مِنهُم زَوجَتانِ یُری مُخُّ سوقِهِما مِن وَراءِ اللَّحمِ مِنَ الحُسنِ ، لَا اختِلافَ بَینَهُم ولا تَباغُضَ ، قُلوبُهُم قَلبُ رَجُلٍ واحِدٍ ، یُسَبِّحونَ اللّهَ بُکرَةً وَعَشِیّا . ⁽⁵⁾.

حدیث۱۸.پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بهشتیان را ، پس از گذشتن از صراط ، نگه می دارند تا تقاصِ ستم هایی که در دنیا به یکدیگر کرده اند ، از آنها گرفته شود و با دل هایی خالی از کینه نسبت به هم ، وارد بهشت شوند .۱۹.پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ در حدیثی که در آن ، چگونگی محشور شدن پرهیزگاران را در قیامت ، بیان می کند ـ: بر درِ بهشت ، با درختی رو به رو می شوند که از پای آن ، دو چشمه می جوشد : از یک چشمه اش می نوشند و به محض آن که نوشیدنی به سینه شان رسید ، خداوند ، هر آنچه کینه و حسادت و بدخواهی در سینه های آنهاست ، همه را بیرون می برد . این است سخن خدای بلندمرتبه : «و آنچه کینه در سینه های آنان است ، بر می کَنیم . برادرانه بر تخت هایی ، رو به روی یکدیگر نشسته اند» .

و نوشیدنی چون به معده رسد ، آنان را از آلودگی ها و نجاست های دنیا پاک می گرداند . این است سخن خدای بلندمرتبه : « و پروردگارشان نوشیدنی ای پاک کننده به آنان نوشانید» .

سپس خود را در چشمه دیگر ، شستشو می دهند و خرّمی ، نعمت وجودشان را فرا می گیرد و دیگر ، نه بدن هایشان کثیف می شود و نه رنگشان هرگز تغییر می کند .پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :نخستین گروهی که وارد بهشت می شوند ، صورت هایشان مانند ماه شب چهارده می درخشد . در بهشت ، نه آب دهان می اندازند و نه ترشّحات بینی و نه قضای حاجت دارند . ظرف هایشان در آن جا ، طلاست و شانه های سرشان ، از طلا و نقره و بخوردان هایشان ، عود و عرقشان مُشک است . هر یک از ایشان ، دو همسر دارد که از شدّت زیبایی ، مغز ساق آنها از پشت گوشت ، دیده می شود .

هیچ ناسازی و نفرتی میان ایشان (بهشتیان) نیست و همگی یک دل اند و بام و شام ، خداوند را به پاکی می ستایند . .

۲۰.الإمام علیّ علیه السلامـ فی أحوالِ المُتَّقینَ ـ: اِنتَحَوا ⁽¹⁾دارَ السَّلامِ الَّتی مَن دَخَلَها کانَ آمِنا مِنَ الرَّیبِ وَالأَحزانِ . ⁽²⁾۵ / ۵الأَمراضُ الجِسمِیَّةُ۲۳.رسول اللّه صلی الله علیه و آله : «وَنُودُواْ أَن تِلْکُمُ الْجَنَّةُ أُورِثْتُمُوهَا» ⁽³⁾نودُوا أن صِحّوا فَلا تَسقَموا ، وَادخُلوا فَلا تَموتُوا، وَانعَمُوا فَلا تَبأَسوا . ⁽⁴⁾۲۴.عنه صلی الله علیه و آله :یُنادی مُنادٍ : إِنَّ لَکُم أَن تَحیَوا فَلا تَموتوا أبَدا، وإِنَّ لَکُم أن تَصِحّوا فَلا تَسقَمُوا أبَدا، وَإنَّ لَکُم أن تَشِبّوا فَلا تَهرَموا أبَدا ، وَإِنَّ لَکُم أَن تَنعَموا فَلا تَبأَسوا أبَدا ، فَذلِکَ قَولُهُ تَعالی : «وَ تِلْکَ الْجَنَّةُ الَّتِی أُورِثْتُمُوهَا بِمَا کُنتُمْ تَعْمَلُونَ » ⁽⁵⁾. ⁽⁶⁾۲۵.عنه صلی الله علیه و آلهـ فی ذِکرِ ما یَلقَی المُؤمِنُ عِندَ دُخولِهِ الجَنَّةَ ـ: فَیَدخُلُ فَإِذا هُوَ بِشَجَرَةٍ ذاتِ ظِلٍّ مَمدودٍ ، وماءٍ مَسکوبٍ ، وثِمارٍ مُهدَلَةٍ تُسَمّی رِضوانَ ، یَخرُجُ مِن ساقِها عَینانِ تَجرِیانِ ، فَیَنطَلِقُ إِلی إِحداهُما وکُلَّما مَرَّ بِذَلِکَ فَیَغتَسِلُ مِنها، فَیَخرُجُ وعَلَیهِ نَضرَةُ النَّعیمِ ، ثُمَّ یَشرَبُ مِنَ الاُخری ، فَلا تَکُن فی بَطنِهِ مَغصٌ وَلا مَرَضٌ وَلا داءٌ أبَدا ، وَذلِکَ قَولُهُ تَعالی : «وَ سَقَـاهُمْ رَبُّهُمْ شَرَابًا طَهُورًا » ⁽⁷⁾. ⁽⁸⁾.

۵ / ۵ بیماری های جسمی

۲۶.امام علی علیه السلامـ در احوال پرهیزگاران ـ: آهنگ سرای سلامت کردند ؛ سرایی که هر کس به آن وارد شود ، از نگرانی و اندوه ها در امان است.۵ / ۵بیماری های جسمیعن ابی جعفر(ع) قال:پیامبر خدا صلی الله علیه و آله : «و به آنان ندا می رسد که : این است همان بهشتی که میراث یافته اید» . به آنان ندا می رسد که : «همواره تن درست باشید و بیمار نشوید . داخل شوید و هرگز نمیرید ، و همواره در ناز و نعمت باشید و بینوا نگردید» .پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :آواز دهنده ای آواز می دهد که : «حقّ شماست که زنده بمانید و هرگز نمیرید . حقّ شماست که سالم باشید و هرگز بیمار نشوید . حقّ شماست که جوان باشید و هرگز پیر نشوید . و حقّ شماست که در ناز و نعمت باشید و هرگز به بینوایی نیفتید » . این ، سخن خدای بلندمرتبه است که : «و این است همان بهشتی که به پاداش کارهایی که می کردید ، میراث یافته اید» .پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ در بیان آنچه مؤمن ، هنگام ورودش به بهشت می بیند ـ: پس وارد می شود و ناگهان به درختی با سایه ای گسترده و آبی ریزان و میوه های آویزان ، به نام رضوان ، بر می خورد که از تنه آن ، دو چشمه جاری است .

به سوی یکی از آن دو چشمه می رود و خود را در آن ، می شوید و چون بیرون می آید ، سرشار از طراوت است . سپس از چشمه دیگر می نوشد و از آن پس ، هرگز قولنج و مرض و دردی در شکم او پدید نمی آید . این ، همان سخن خدای بلندمرتبه است که : «و پروردگارشان به آنان نوشیدنی ای پاک کننده نوشانید» .

.

المصنف لابن أبی شیبة عن عاصم بن ضمرة :سَمِعتُ عَلِیّا یَقولُ : «وَ سِیقَ الَّذِینَ اتَّقَوْاْ رَبَّهُمْ إِلَی الْجَنَّةِ زُمَرًا» ⁽¹⁾حَتّی إذَا انتَهَوا إلی بابٍ مِن أبوابِ الجَنَّةِ وَجَدوا عِندَ بابِها شَجَرَةً تَخرُجُ مِن تَحتِ ساقِها عَینانِ ، فَیَأتونَ إحداهُما کَأَنَّما اُمِروا بِها ، فَیَتَطَهَّرونَ فیها ، فَتَجری عَلَیهِم نَضرَةُ النَّعیمِ .

قالَ: فَلاتَتَغَیَّرُ أبشارُهُم بَعدَها أبَدا، ولا تَشعَثُ شُعورُهُم بَعدَها أبَدا، کَأَنَّما دُهِنوا. قالَ: ثُمَّ یَعمِدون إلَی الاُخری فَیَشرَبونَ مِنها، فَتُذهِبُ ما فی بُطونِهِم مِن أذیً وقَذیً. ⁽²⁾الإمام علیّ علیه السلام :نَظَرَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله إِلَی امرَأَةٍ رَمصاءَ العَینَینِ ، فَقالَ : أما إنَّهُ لا یَدخُلُ الجَنَّةَ رَمصاءُ العَینَینِ . فَبَکَت، وقالَت : یا رَسولَ اللّهِ ، وَإنّی لَفِی النّارِ؟ فَقالَ : لا ، ولکِن لا تَدخُلینَ الجَنَّةَ عَلی مِثلِ صورَتِکِ هذِهِ .

ثُمَّ قالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : لا یَدخُلُ الجَنَّةَ الأَعوَرُ وَالأَعمی . عَلی هَذَا المَعنی . ⁽³⁾۵ / ۶الحَرُّ وَالبَردُالکتاب«وَ جَزَاهُم بِمَا صَبَرُواْ جَنَّةً وَ حَرِیرًا * مَّتَّکِئِینَ فِیهَا عَلَی الْأَرَائِکِ لَا یَرَوْنَ فِیهَا شَمْسًا وَ لَا زَمْهَرِیرًا» . ⁽⁴⁾