جلسه 1400/01/14

بسم الله الرحمن الرحیم



اعتقاد به ظهور امام زمان(عج)/مهدويت /امامت



 
موضوع: امامت/مهدویت / اعتقاد به ظهور امام زمان(عج)
تبریک عرض می کنیم ماه مبارک شعبان را ماهی که متعلق است به وجود با برکت رسول گرامی اسلام همان طور که در کلام نورانی آن حضرت وارد شده است «شعبان شهری» شعبان ماه من است؛ انتظاری که رسول خدا(ص) از امت خود دارند این است که آن حضرت را به عبادت مخصوصا با روزه داری یاری دهند.
همچنین تبریک عرض می کنیم اعیاد با برکت این ماه عزیز مخصوصا نیمه ی شعبان را، روزی که مصادف است با ولادت موفور سرور حضرت بقیة الله فی الأرضین آقا امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف علیه آلاف التحیة و الثناء، این روز عزیز را به همه ی شما عزیران تبریک عرض می کنیم، ولادت آن حضرت میمون و مبارک است و امیدوار هستیم در ظل ولادت آن حضرت که ولادتی پرخیر و برکت است این سال جدید بر امت اسلامی سال مبارکی باشد سالی سرشار از امنیت و عافیت و إن شاء الله رفع این بلیه ی کرونا از امت اسلامی و جهان اسلام و إن شاء الله این سال سال بازگشت سلامتی و عافیت برای امت اسلامی باشد.
تعطیلاتی را پشت سر گذاشتیم و إن شاء الله شروع می کنیم به تحصیلات در سال جدید؛ این دوره از دروس از شنبه تا چهارشنبه و طبق برنامه ای که داشتیم سه ساعت به اذان ظهر است؛ بعد از این هفته به جهت نزدیک بودن ماه مبارک رمضان و آماده شدن برای ورود در این ماه مجدد این تعطیلات آغاز خواهد شد تا پایان ماه مبارک رمضان و انتظار داریم از همین ایامی که توفیق برگزاری دروس داریم استفاده ی کامل ببریم.
با توجه به اتمام بحث جهاد، امروز تا پایان این هفته موضوع بحث را عید ولادت و مسائل مرتبط با غیبت مولایمان آقا بقیة الله الأعظم امام عصر(عج) قرار می دهیم.
عقیده ی شیعه راجع به دوران غیبت امام زمان(عج):
به عقیده ی ما شیعیان آقا امام زمان(عج) امامِ حی است و به اراده ی الهی تا زمانی که خدای متعال صلاح بداند آن حضرت در پس غیبت قرار خواهد گرفت و همچنین عقیده داریم ظهور آن حضرت معلوم نیست در چه زمانی واقع خواهد شد، آنچه در روایات وارد شده این است که دوران غیبت آن حضرت طولانی خواهد بود تا زمانی که خدای متعال اجازه ی ظهور دهد و هیچ کس شاید حتی خود امام زمان(عج) خبر ندارد چه زمانی این ظهور واقع خواهد شد و زمان این ظهور بستگی به اراده و عنایت خدای متعال دارد و هر زمان این اراده الهی محقق شود قطعا چنین ظهوری واقع خواهد شد.
دوران غیبت به قدری طول می کشد که بعضی از عقیده ی خود برمی گردند و در اصل وجود امام و غیبت او تردید می کنند! ولی به فضل الهی ما این عقیده را داریم که آن حضرت زنده است و از همه ی امور اطلاع دارد به نحوی که از همه ی مسائل مربوط به امت اسلامی اعم از عبادات و معاصی آنها خبر دارد و هفته ای دو بار پرونده ی اعمال همگان بر حضرت عرضه می شود تا زمان ظهور همان زمانی که حضرت به همراه تعدادی از عباد الصالحین به اراده ی الهی قیام می کنند و بنای حکومت جهانی به دست با برکت آن حضرت پایه گذاری می شود و شروع می شود؛ حکومتی که سراسر جهان را در سیطره ی خود قرار می دهد و دنیا را پر می کند از عدل و داد و خوشی و برادری و مهربانی بعد از آن که پر شده باشد از ظلم و جور و ستم.
گستره ی اعتقاد به وجود امام زمان(عج) و قطعیت ظهور حضرت:
اعتقاد به مهدویت در بین فرق اسلامی منحصر به شیعیان نیست بلکه تمام فرق اسلامی بدون استثناء کاملا به این حقیقت باور دارند و قائلند در آخر الزمان مردی از دودمان پیامبر اسلام(ص) ظهور می کند تا دنیا را پر از عدل داد نماید.
همه ی فرق به همین مضمون روایاتی را از رسول گرامی اسلام نقل کرده اند و کتاب های فراوان از علمای اهل سنت و تشیع در این باب نوشته شده است و روایات این باب را روایات صحیح و متواتر و قطعی می دانند؛ حتی بعضی گروه های متعصب نوظهور مانند وهابیت که خود را منتسب به فرق اسلامی معرفی می کنند این عقیده را پذیرفته اند که روایات فراوانی وجود دارد راجع به وجود شخصی از دودمان رسول گرامی اسلام(ص) به نام مهدی(عج) و ظهور آن حضرت و اقامه ی عدل و داد و رفع ظلم و ستم به دست آن حضرت.
یکی از مراکز تحت نفوذ و وابسته ی به وهابیت مرکز «رابطة العالم الإسلامی»[1]
می باشد، دبیر کل این مرکز در پاسخ به سؤالی که راجع به اعتقاد به امام زمان(عج) و ظهور آن حضرت شده بود به امضای خود بیانیه ای صادر کرده است و در آنجا تصریح می کند: «گروهی از دانشمندان بزرگ اسلامی از قدیم و جدید در نوشته های خود تصریح کرده اند که احادیث درباره حضرت مهدی(عج) در حد تواتر است و قابل انکار نیست بنا بر این اعتقاد به حضرت مهدی(عج) بر هر مسلمانی واجب است و این جزء عقاید اهل سنت و جماعت است و هیچ کس جز انسان های بی خرد و بدعت گذار آن را انکار نمی کند».
حتی بعضی از دانشمندان مسلمان تصریح دارند که اعتقاد به ظهور یک منجی و مصلح کل در آخر الزمان منحصر به مسلمان هم نیست و مربوط به تمام ادیان آسمانی و حتی مربوط به تمام بشریت است.
ادله ی قرآنی و روایی از منابع اهل سنت و تشیع در حقانیت حضرت مهدی(عج) و مسئله ظهور:
اعتقاد به این که یکی از ذریّه ی رسول خدا(ص) غیبت طولانی خواهد داشت و در نهایت دنیا را پر از عدل و داد خواهد نمود در منابع معتبر شیعه و سنی در حد تواتر وارد شده است به همین جهت لازم است برخی از این اسناد را مورد بررسی قرار دهیم:
1. تصریح بر حکومت صالحان در سوره انبیاء آیه105: ﴿وَلَقَدْ كَتَبْنَا فِي الزَّبُورِ مِن بَعْدِ الذِّكْرِ أَنَّ الْأَرْضَ يَرِثُهَا عِبَادِيَ الصَّالِحُونَ﴾[2]
. «در زبور بعد از ذكر [تورات ] نوشتيم: بندگان شايسته ام وارث حكومت زمين خواهند شد»[3]
. ﴿إِنَّ فِي هَذَا لَبَلَاغًا لِّقَوْمٍ عَابِدِينَ﴾[4]
. «در اين، پيام روشنى است براى گروه عبادت كنندگان پروردگار»[5]
.
بیان استاد: در این آیه خدای متعال یکی از وقایع حتمی را به ارث رسیدن تمام زمین برای صالحین می داند همان طور که در زبور که کتاب حضرت داود(ع) است و همان طور که در تورات کتاب آسمانی حضرت موسی(ع) است این حقیقت وارد شده است و اما این که می گوییم مقصود این آیه کریمه به ارث رسیدن تمام زمین برای صالحین است از الف و لام «الأرض» به دست می آید و دلالت بر تمام زمین می کند و اما مقصود از «ارث» همان حکومت و تسلط بر تمام زمین است و این مطلب نیز از تفاسیر قرآن کریم به دست می آید؛ در آیه بعدی پروردگار عالم این وعده و بشارت را یک پیام روشن برای بندگان و عبادت کننده گان می داند.
با توجه به آیه ی 105 و آیات قبل از آن متوجه می شویم قرآن کریم در صدد بیان نعماتی است که برای بندگان خود در دنیا و آخرت مهیا نموده و در سرنوشت آنها لحاظ کرده است؛ همان بندگانی که هَم و غمّ آنها و دغدغه ی آنها انس و عبادت با خدای متعال بوده و عمر خود را صرف بندگی و اطاعت خدا نموده اند؛ اما نعمات و پاداش های أخروی همان درجات و مقامات متعالی و بهشت و رضوان الهی است و اما یکی از پاداش ها و نعمت های مهم دنیوی که منشأ بسیاری از نعمات می باشد نعمت حکومت و تسلط بر تمام دنیا و تشکیل نظام جهانی به رهبری صالحین است.
البته در طول تاریخ اسلام مواردی پیش آمده که حکومت بخشی از زمین نه تمام زمین در اختیار حجت های الهی قرار گرفته است مانند زمان رسول گرامی اسلام(ص) که حضرت پس از هجرت به مدینه حکومت اسلامی تشکیل دادند و در محدوده ی جزیرة العرب با مرکزیت مدینه چنین حکومتی را تأسیس نمودند و همچنین در زمان امیرالمؤمنین(ع) پس از بیعت مسلمان با حضرت به مدت چهار سال و چند ماه در محدوده ی بیشتری نسبت به زمان رسول خدا(ص) با مرکزیت کوفه چنین حکومتی دایر گردید ولی باز شامل تمام دنیا نبود در نتیجه تا این تاریخ که ما در آن زندگی می کنیم حکومت جهانی با رهبری صالحین و حجت های الهی تأسیس نشده است.
ما شیعیان بر اساس روایات قطعی و متواتر یقین داریم آن حکومت جهانی که در آیات قرآن کریم بشارت آن داده شده است به دست با کفایت امام زمان آقا بقیة الله الأعظم به وجود خواهد آمد و ما منتظر این وعده ی قطعی قرآنی هستیم.
کلام مرحوم طبرسی در تفسیر مجمع البیان: «و قال أبو جعفر ع «هم أصحاب المهدي (ع) في آخر الزمان » و يدل على ذلك ما رواه الخاص و العام عن النبي ص أنه قال: «لو لم يبق من الدنيا إلا يوم واحد لطول الله ذلك اليوم حتى يبعث رجلا صالحا من أهل بيتي يملأ الأرض عدلا و قسطا كما قد ملئت ظلما و جورا»[6]
.
بیان استاد: مرحوم طبرسی در این قسمت از کتاب تفسیر مجمع البیان در تفسیر آیه ی 105 سوره ی انبیاء در بیان مقصود از عباد صالحین، روایتی را از امام باقر(ع) نقل می نماید، در این روایت، حضرت، مقصود از بندگان صالح خدای متعال را یاران امام مهدی(ع) در آخر الزمان معرفی می نمایند؛ مرحوم طبرسی در تأیید این تفسیر، روایتی که منقول از علمای شیعه و سنی است را بیان می نماید که در این روایت آقا رسول الله(ص) فرموده اند: اگر از عمر این دنیا یک روز بیشتر نمانده باشد خدای متعال آن را به قدری طولانی خواهد نمود تا مردی از أهل بیت مرا برانگیزد و او زمین را پر از عدل و داد نماید چنانچه پر از ظلم و جور شده باشد.
کلام مرحوم قمی: «و قوله: ﴿وَ لَقَدْ كَتَبْنا فِي الزَّبُورِ مِنْ بَعْدِ الذِّكْرِ﴾ قال الكتب كلها ذكر ﴿أَنَّ الْأَرْضَ يَرِثُها عِبادِيَ الصَّالِحُونَ ﴾ قال: القائم ع و أصحابه»[7]
.
بیان استاد: در این عبارت که قسمتی از تفسیر کتاب شریف «تفسیر القمی» است، مرحوم قمی در تفسیر این آیه ی شریفه به نقل از امام باقر(ع) مقصود از عباد صالحین را امام زمان(عج) و یاران آن حضرت معرفی می فرمایند.
در نتیجه ادعای حکومت جهانی حضرت مهدی(عج) و یاران آن حضرت در آخر الزمان مستند به آیات قرآن است چنانچه یک آیه را در این جا مورد بررسی قرار دادیم و همچنین مستند است به روایات کثیر و قطعی و متواتر که هم علمای تشیع در منابع معتبر خود تصریح نموده اند و هم علمای أهل سنت در منابع مورد وثوق و مورد اطمینان خود معتقد به آن هستند.
یکی از بزرگان معاصر از علمای اهل سنت بنام «شیخ منصور علی ناصف» کتابی نوشته بنام «التاج الجامع للأصول» و در آن اصول اهل سنت که معتقد به آن هستند بر مبنای آثار بزرگان خود مانند امام شافعی و احمد حنبل و غیره تنظیم و تدوین نموده است این کتاب ما حصل پنج کتاب اصل و شریف و مقدس آنهاست که این شخصیت این اصول پنچ گانه را جمع کرده و تبویب و تقسیم و تشریح نموده این کتاب دارای چنان اهمیتی در بین آنهاست که علمای فراوانی از جمله علمای دانشگاه الأزهر شروح و حواشی فراوانی بر آن نوشته اند به هر حال این کتاب بین علما و اندیشمندان اهل سنت بسیار معتبر است.
در این کتاب نویسنده ی آن می گوید: «اشتهر بين العلماء ـ سلفاً و خلفاً ـ انه في آخر الزمان لابد من ظهور رجل من اهل البيت يسمي «المهدي» يستولي علي الممالك الاسلامية و يتبعه المسلمون و يعدل بينهم و يؤيد الدين» در ميان همه ی دانشمندان امروز و گذشته مشهور است كه سرانجام مردي از اهل بيت پيامبر (ص) ظاهر مي شود كه بر تمام كشورهاي اسلامي مسلّط مي گردد، و مسلمانان از او پيروي مي كنند؛ و در ميان آنها عدالت را اجرا مي نمايد، و دين را تقويت مي کند.
در ادامه می گوید: «و قد روي احاديث المهدي جماعة من خيار الصحابة و اخرجها اكابر المحدثين كابي داود؛ و الترمذي و ابن ماجه و الطبراني، و ابي يعلي، والبزاز، و الامام احمد، و الحاكم؛ رضي الله عنهم اجمعين و لقد اخطأ من ضعف احاديث المهدي كلها كابن خلدون و غيره»[8]
.احاديث مهدي را بسياري از بزرگان صحابه و محدّثين نقل كرده اند... و كسي كه همچون ابن خلدون آنها را ضعيف شمرده خطا كرده است.
بیان استاد: البته باید به این نکته توجه کنیم وقتی مطلبی به صحابی نسبت داده می شود مقصود آن است که آن مطلب در نهایت به خود پیغمبر(ص) ختم می شود و در واقع این ادعای شیخ منصور علی ناصف نویسنده ی این کتاب به عنوان روایت پیغمبر(ص) تلقی می شود و إلا صرف کلام صحابی بدون استناد به قول پیغمبر(ص) اعتباری ندارد؛ در این روایات صحیح و قطعی و متواتر در نزد اهل سنت نیز که از رسول گرامی اسلام نقل شده اعتقاد به مهدویت به طور وضوح و روشن قابل استناد است.
مختار استاد: اعتقاد به مهدویت مستند به قرآن و روایات صحیحه است و این اعتقاد مشترک بین همه ی فرق اسلامی اعم از شیعیان و تمام فرق اهل سنت است و بدون استثناء همه آن را قبول دارند که مضمون این اعتقاد این است که در آخر الزمان کسی از ذرّیه ی رسول گرامی است بنام مهدی(عج) ظهور می کند و حکومت جهانی اسلامی در تمام دنیا تأسیس می کند و عدل و داد را در تمام دنیا نشر می دهد بنا بر این اعتقاد به مهدویت اختصاص به شیعه ندارد و مشترک بین تمام فرق اسلامی است و حتی برخی بزرگان مدعی هستند اعتقاد به ظهور منجی بشریت و مصلح کل مربوط به تمام ادیان آسمانی است و منحصر در مسلمانان نیست و حتی از آن بالاتر این عقیده ی به ظهور منجی بشریت مربوط به تمام انسان ها اعم از معتقدین به ادیان آسمانی و غیر آنها می باشد.
تا این جا یک آیه و چند روایت راجع به عقیده ی مهدویت بیان کردیم و البته آیات و رویات دیگری در این عقیده وجود دارد؛ به نظر می رسد به جهت اهمیت بالا و اعتقادی بودن این موضوع و مصادف بودن این ایام با ایام میلاد با برکت امام زمان(عج) این چند روز را تا پایان این هفته موضوع درس خود را مباحث مهدویت قرار دهیم و إن شاء الله در این فرصت بتوانیم مستندات قرآنی این موضوع را مطرح کنیم و همچنین مستندات روایی از منابع شیعی و منابع اهل سنت علاوه بر مستنداتی که در این جلسه مطرح شده سایر مستندات را هم بررسی کنیم تا این عقیده ی مهدویت را منطبق بر این مستندات قطعی بنماییم چنانچه دبیر کل مرکز «رابطة العالم الإسلامی» اعتراف دارد اعتقاد به مهدویت یک امر واجب بر همه ی مسلمان است و کسی نمی تواند این عقیده را انکار نماید مگر این که انسان بی خرد و بدعیت گذار باشد.
ان شاء الله بتوانیم در جلسات آینده این مطلب را توضیح بدهیم.
 

[1] تفسیر نمونه، مکارم شیرازی، ناصر، ج7، ص375، دار الکتب الاسلامیه.

[2] سوره انبیاء/آیه105.

[3] ترجمه قرآن، مکارم شیرازی، ناصر، ج1، ص331، دار القرآن الکریم.

[4] سوره انبیاء/آیه106.

[5] ترجمه قرآن، مکارم شیرازی، ناصر، ج1، ص331، دار القرآن الکریم.

[6] مجمع البيان، شيخ طبرسي، ج7، ص106، دار المعرفة.

[7] تفسير القمي، قمي، علي بن ابراهيم، ج2، ص77، دار الکتاب.

[8] التاج، ج5، ص310.