مشخصات کتاب

سرشناسه : محمدی ری شهری، محمد، ۱۳۲۵ -

عنوان قراردادی : موسوعه الامام علی بن ابی طالب فی الکتاب و السنته و التاریخ. فارسی.

عنوان و نام پدیدآور : دانش نامه امیرالمؤمنین علیه السلام بر پایه قرآن، حدیث و تاریخ / محمدی ری شهری، با همکاری محمد کاظم طباطبایی، محمود طباطبایی نژاد ؛ ترجمه ی مهدی مهریزی.

مشخصات نشر : قم : موسسه علمی فرهنگی دارالحدیث، سازمان چاپ و نشر، ۱۳۸x-

مشخصات ظاهری : ج.: نقشه (رنگی).

شابک : ۳۰۰۰۰ریال: دوره : 964-7489-11-0

یادداشت : فهرستنویسی بر اساس جلد پنجم، ۱۳۸۲.

یادداشت : مترجم جلد هشتم، نهم و یازدهم کتاب حاضر محمدعلی سلطانی می باشد.

یادداشت : مترجم جلد دوم و دوازدهم کتاب حاضر عبدالهادی مسعودی می باشد.

یادداشت : ج. ۲، ۸ ، ۹، ۱۱ و ۱۲ (چاپ اول: ۱۴۲۴ق. = ۱۳۸۲).

یادداشت : کتابنامه.

موضوع : علی بن ابی طالب (ع)، امام اول، ۲۳ قبل از هجرت - ۴۰ ق.

شناسه افزوده : طباطبائی، سیدمحمدکاظم، ۱۳۴۴ -

شناسه افزوده : طباطبائی نژاد، محمود، ۱۳۴۰ -

شناسه افزوده : مهریزی، مهدی، ۱۳۴۱ -، مترجم

شناسه افزوده : موسسه علمی - فرهنگی دارالحدیث. سازمان چاپ و نشر

رده بندی کنگره : BP۳۷/۳۵/م۴د۲ ۱۳۰۰ی

رده بندی دیویی : ۲۹۷/۹۵۱

شماره کتابشناسی ملی : ۲۰۹۲۷۳۰

اشاره

الفصل الثالث : الخصائص العملیّة۳ / ۱إمامُ المُصَلّینَ۳ / ۱ ـ ۱أوَّلُ مَن صَلّی مَعَ النَّبِیِّ۹۴۷.الإمام زین العابدین علیه السلام :رسول اللّه صلی الله علیه و آله :أوَّلُ مَن صَلّی مَعی عَلِیٌّ . ⁽¹⁾۹۴۸.عنه علیه السلام :عنه صلی الله علیه و آلهـ فی وَصفِ عَلِیٍّ علیه السلام ـ: هذا أوَّلُ مَن آمَنَ بی وصَدَّقَنی وصَلّی مَعی . ⁽²⁾۹۴۹.عنه علیه السلام ( ـ مِن دُعائِهِ عِندَ الشِّدَّةِ ـ ) عنه صلی الله علیه و آله :یا عَلِیُّ أنتَ أوَّلُ مَن آمَنَ بی وصَدَّقَنی ، وأنتَ أوَّلُ مَن أعانَنی عَلی أمری ، وجاهَدَ مَعی عَدُوّی ، وأنتَ أوَّلُ مَن صَلّی مَعی وَالنّاسُ یَومَئِذٍ فی غَفلَةِ الجَهالَةِ . ⁽³⁾.

فصل سوم : ویژگی های عملی

۳ / ۱ پیشوای نمازگزاران

۳ / ۱ ـ ۱ نخستین نمازگزار با پیامبر

فصل سوم : ویژگی های عملی۳ / ۱پیشوای نمازگزاران۳ / ۱ ـ ۱نخستین نمازگزار با پیامبر۹۵۵.رسول اللّه صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :اوّلین کسی که با من نماز گزارد ، علی بود .۹۵۶.رسول اللّه صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ در وصف علی علیه السلام ـ: این ، نخستین کسی است که به من ایمان آورد ، مرا تصدیق کرد و با من نماز گزارد .۹۵۷.الفردوس عن رسول اللّه صلی الله علیه و آله :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :ای علی! تو نخستین کسی هستی که به من ایمان آوردی و مرا تصدیق کردی . تو نخستین کسی هستی که مرا در کارم یاری کردی و همراه من با دشمنم جنگیدی . تو نخستین کسی هستی که با من نماز گزاردی و مردم در آن روز ، در غفلت نادانی بودند .

.

۹۵۸.رسول اللّه صلی الله علیه و آله :الإمام علیّ علیه السلام :أنَا أَوّلُ مَن صَلّی مَعَ رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله . ⁽¹⁾۹۵۹.عنه صلی الله علیه و آله ( ـ لِسَلمانَ ـ ) رسول اللّه صلی الله علیه و آله :لَقَد صَلَّتِ المَلائِکَةُ عَلَیَّ وعَلی عَلِیٍّ سَبعَ سِنینَ ؛ لِأَ نّا کُنّا نُصَلّی لَیسَ مَعَنا أحَدٌ یُصَلّی غَیرَنا . ⁽²⁾۹۶۰.الإمام الصادق علیه السلام :الإمام علیّ علیه السلام :اللّهُمَّ إنّی أوَّلُ مَن أنابَ ، وسَمِعَ وأجابَ ، لَم یَسبِقنی إلّا رَسولُ اللّه صلی الله علیه و آله بِالصَّلاةِ . ⁽³⁾۹۶۱.عنه علیه السلام :عنه علیه السلام :لَم یَسبِقنی بِصَلاتی مَعَ رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله أحَدٌ ⁽⁴⁾. ⁽⁵⁾۹۶۲.عنه علیه السلام :عنه علیه السلام :صَلَّیتُ مَعَ رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله کَذا وکَذا لا یُصَلّی مَعَهُ غَیری إلّا خَدیجَةُ . ⁽⁶⁾۹۶۳.السنن الکبری عن ابن عبّاس :عنه علیه السلام :أنَا عَبدُ اللّهِ وأخو رَسولِهِ صلی الله علیه و آله ، وأنَا الصِّدّیقُ الأَکبَرُ ، لا یَقولُها بَعدی إلّا کَذّابٌ ، صَلَّیتُ قَبلَ النّاسِ لِسَبعِ سِنینَ . ⁽⁷⁾.

۹۶۴.الإمام الباقر والإمام الصادق علیهماالسلام :امام علی علیه السلام :من نخستین کسی هستم که با پیامبر خدا نماز گزاردم .۹۶۵.الإمام الکاظم علیه السلام :پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :فرشتگان بر من و بر علی ، هفت سال درود فرستادند ؛ چون ما نماز می خواندیم و کسی همراهمان نماز نمی گزارد .۹۶۶.طبّ الأئمّة عن الوشّاء عن الإمام الرضا علیه السلاامام علی علیه السلام :پروردگارا ! من نخستین کسی هستم که روی آورد ، شنید و اجابت کرد و جز پیامبر خدا ، کسی در نماز بر من پیشی نگرفت .۹۶۷.رسول اللّه صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام :هیچ کس در نمازگزاری با پیامبر خدا بر من پیشی نگرفت .۹۶۸.الإمام علیّ علیه السلام :امام علی علیه السلام :با پیامبر خدا ، چنین و چنان نماز گزاردم و جز خدیجه ، کس دیگری همراه من با او نماز نگزارد .۹۶۹.الإمام زین العابدین علیه السلام :امام علی علیه السلام :من ، بنده خدا و برادر پیامبر خدایم . من صِدّیق اکبرم و پس از من ، جز دروغگو این ادّعا را نخواهد کرد . هفت سال پیش از مردم ، نماز گزاردم . .

۹۷۰.عدّة الداعی :عنه علیه السلام :لَقَد صَلَّیتُ مَعَ رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله سَبعَ حِجَجٍ ، ما یُصَلّی مَعَهُ غَیری إلّا خَدیجَةُ بِنتُ خُوَیلِدٍ ، ولَقَد رَأَیتُنی أدخُلُ مَعَهُ الوادِیَ ، فَلا نَمُرُّ بِحَجَرٍ ولا شَجَرٍ إلّا قالَ : السَّلامُ عَلَیکَ یا رَسولَ اللّهِ ، وأنَا أسمَعُهُ . ⁽¹⁾۹۷۱.الإمام زین العابدین علیه السلام :عنه علیه السلام :لَقَد صَلَّیتُ مَعَ رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله ثَلاثَ سِنینَ قَبلَ أن یُصَلِّیَ مَعَهُ أحَدٌ مِنَ النّاسِ . ⁽²⁾۹۷۲.رسول اللّه صلی الله علیه و آله :سنن الترمذی عن ابن عبّاس :أوَّلُ مَن صَلّی عَلِیٌّ علیه السلام . ⁽³⁾۹۷۳.رسول اللّه صلی الله علیه و آله :مسند ابن حنبل عن زید بن أرقم :أوَّلُ مَن صَلّی مَعَ رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله عَلِیٌّ علیه السلام . ⁽⁴⁾۹۷۴.عنه صلی الله علیه و آله :الطبقات الکبری عن مجاهد :أوَّلُ مَن صَلّی عَلِیٌّ علیه السلام وهُوَ ابنُ عَشرِ سِنینَ . ⁽⁵⁾۹۷۵.عنه صلی الله علیه و آله :مسند ابن حنبل عن ابن عبّاس :أوَّلُ مَن صَلّی مَعَ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله بَعدَ خَدیجَةَ عَلِیٌّ علیه السلام . ⁽⁶⁾۹۷۶.عنه صلی الله علیه و آله :سنن الترمذی عن أنس :بُعِثَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله یَومَ الإِثنَینِ ، وصَلّی عَلِیٌّ یَومَ الثُّلاثاءِ . ⁽⁷⁾.

۹۷۷.عنه صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام :با پیامبر خدا ، هفت سال نماز گزاردم . جز من کسی همراه او نماز نمی گزارد ، غیر از خدیجه دختر خُوَیلِد ، و تو مرا می دیدی که همراه او وارد وادی ای می شدم و به سنگی و درختی نمی گذشتیم ، جز آن که می گفت : «سلام بر تو ای پیامبر خدا!» و من می شنیدم .۹۷۸.الإمام الصادق علیه السلام :امام علی علیه السلام :سه سال با پیامبر خدا نماز می گزاردم ، پیش از آن که کسی همراه او نماز بگزارد .۹۷۹.عنه علیه السلام :سنن التِّرمَذیـ به نقل از ابن عبّاس ـ: اوّلین کسی که نماز گزارد ، علی علیه السلام بود .۹۸۰.الإمام الباقر علیه السلام :مسند ابن حنبلـ به نقل از زید بن ارقم ـ: نخستین کسی که با پیامبر خدا نماز گزارد ، علی علیه السلام بود .۹۸۱.الإمام زین العابدین علیه السلام :الطبقات الکبریـ به نقل از مجاهد ـ: اوّلین کسی که نماز گزارد ، علی علیه السلام بود ، در حالی که ده سال داشت .۹۸۲.الإمام الصادق علیه السلام :مسند ابن حنبلـ به نقل از ابن عبّاس ـ: اوّلین کسی که پس از خدیجه همراه پیامبر صلی الله علیه و آله نماز گزارد ، علی علیه السلام بود .۹۸۳.رسول اللّه صلی الله علیه و آله ( ـ فی وَصِیَّتِهِ لِعَلِیٍّ علیه السلام ـ ) سنن الترمذیـ به نـقل از اَنَـس ـ: پـیامبر صلی الله علیه و آله روز دوشنبه برانگیخته شد و علی علیه السلام روز سه شنبه نماز گزارد . .

۹۸۴.الإمام الباقر علیه السلام :المستدرک علی الصحیحین عن بریدة :اِنطَلَقَ أبو ذَرٍّ ونُعَیمٌ ابنُ عَمِّ أبی ذَرٍّ وأنَا مَعَهُم نَطلُبُ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله ، وهُوَ بِالجَبَلِ مُکتَتِمٌ ، فَقالَ أبو ذَرٍّ : یا مُحَمَّدُ ، أتَیناکَ نَسمَعُ ما تَقولُ وإلی ما تَدعو ؟ فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : أقولُ : لا إلهَ إلَا اللّهُ ، وإنّی رَسولُ اللّهِ . فَآمَنَ بِهِ أبو ذَرٍّ وصاحِبُهُ وآمَنتُ بِهِ ، وکانَ عَلِیٌّ فی حاجَةٍ لِرَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله أرسَلَهُ فیها . واُوحِیَ إلی رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله یَومَ الإِثنَینِ ، وصَلّی عَلِیٌّ یَومَ الثُّلاثاءِ . ⁽¹⁾۹۸۵.رسول اللّه صلی الله علیه و آله :المعجم الکبیر عن أبی رافع :صَلَّی النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله غَداةَ الإِثنَینِ ، وصَلَّت خَدیجَةُ یَومَ الإِثنَینِ مِن آخِرِ النَّهارِ ، وصَلّی عَلِیٌّ علیه السلام یَومَ الثُّلاثاءِ ، فَمَکَثَ عَلِیٌّ علیه السلام یُصَلّی مُستَخفِیا سَبعَ سِنینَ وأشهُرا قَبلَ أن یُصَلِّیَ أحَدٌ . ⁽²⁾۹۸۶.عنه صلی الله علیه و آله :المستدرک علی الصحیحین عن أبی رافع :إنَّ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله صَلّی یَومَ الإِثنَینِ ، وصَلَّت مَعَهُ خَدیجَةُ ، وإنَّهُ عَرَضَ عَلی عَلِیٍّ یَومَ الثُّلاثاءِ الصَّلاةَ فَأَسلَمَ وقالَ : دَعنی اُوامِرُ أبا طالِبٍ فِی الصَّلاةِ ، قالَ : فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : إنَّما هُوَ أمانَةٌ . قالَ : فَقالَ عَلِیٌّ : فَاُصَلّی إذا . فَصَلّی مَعَ رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله یَومَ الثُّلاثاءِ . ⁽³⁾۹۸۷.عنه صلی الله علیه و آله :تذکرة الخواصّ عن ابن عبّاس :أوَّلُ مَن رَکَعَ مَعَ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله عَلِیُّ بنُ أبی طالِبٍ علیه السلام ، فَنَزَلَت فیهِ هذِهِ الآیَةُ : «وَ أَقِیمُواْ الصَّلَوةَ وَ ءَاتُواْ الزَّکَوةَ وَ ارْکَعُواْ مَعَ الرَّ کِعِینَ» ⁽⁴⁾. ⁽⁵⁾۹۸۸.عنه صلی الله علیه و آله :المناقب للخوارزمی عن ابن عبّاسـ فی قَولِهِ تَعالی : «وَ ارْکَعُواْ مَعَ الرَّ کِعِینَ» ـ: إنَّها نَزَلَت فی رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله وعَلِیٍّ خاصَّةً ، وهُما أوَّلُ مَن صَلّی ورَکَعَ . ⁽⁶⁾.

۹۸۹.عنه صلی الله علیه و آله :المستدرک علی الصحیحینـ به نقل از بُرَیده ـ: ابوذر و نعیم (پسر عموی ابوذر) به راه افتادند و من هم با آنان بودم و پیامبر خدا را که در کوه مخفی بود ، می جُستیم . ابوذر گفت : ای محمّد! آمده ایم بشنویم چه می گویی و به چه چیزی فرا می خوانی .

پیامبر خدا فرمود : «می گویم : خدایی جز اللّه نیست و من پیامبر خدا هستم» .

ابوذر و همراهش به وی ایمان آوردند و من هم ایمان آوردم و علی علیه السلام در پی کاری رفته بود که پیامبر خدا او را فرستاده بود . روز دوشنبه به پیامبر خدا وحی شد و علی علیه السلام روز سه شنبه نماز گزارد .۹۹۰.عنه صلی الله علیه و آله :المعجم الکبیرـ به نقل از ابو رافع ـ: پیامبر صلی الله علیه و آله صبح دوشنبه نماز گزارد و خدیجه ، روز دوشنبه ، اواخر روز ، نماز گزارد و علی علیه السلام روز سه شنبه نماز به جا آورد و علی علیه السلام هفت سال و چند ماه مخفیانه نماز می گزارد ، پیش از آن که کسی نماز بگزارد .۹۹۱.عنه صلی الله علیه و آله :المستدرک علی الصحیحینـ به نقل از ابو رافع ـ: پیامبر خدا ، روز دوشنبه نماز گزارد و خدیجه نیز با او نماز به جا آورد و وی روز سه شنبه ، نماز را به علی علیه السلام عرضه کرد . اسلام آورد و گفت : اجازه بده تا ابوطالب را به نماز فرا خوانم . پیامبر خدا فرمود : این [ نماز] ، نزد تو امانت است . علی علیه السلام گفت : «پس نماز می گذارم» و با پیامبر خدا ، روز سه شنبه نماز گزارد .۹۹۲.عنه صلی الله علیه و آله :تذکرة الخواصّـ به نقل از ابن عبّاس ـ: نخستین کسی که با پیامبر صلی الله علیه و آله رکوع کرد ، علی بن ابی طالب علیه السلام بود و این آیه ، درباره وی نازل شد : «و نماز را به پا دارید ، و زکات بدهید ، و با رکوع کنندگان ، رکوع کنید» .۹۹۳.عنه صلی الله علیه و آله :المناقب ، خوارزمیـ به نقل از ابن عبّاس ، درباره سخن خدا «با رکوع کنندگان رکوع کنید» ـ: این آیه در مورد پیامبر خدا و علی علیه السلام نازل شده است و آن دو نخستین کسانی بودند که نماز گزاردند و رکوع کردند . .

۳ / ۱ ـ ۲اِهتِمامُهُ بِأَوَّلِ الوَقتِ۹۹۶.الإمام علیّ علیه السلام :إرشاد القلوب :کانَ [عَلِیٌّ علیه السلام ] یَوما فی حَربِ صِفّینَ مُشتَغِلاً بِالحَربِ وَالقِتالِ ، وهُوَ مَعَ ذلِکَ بَینَ الصَّفَّینِ یَرقُبُ الشَّمسَ ، فَقالَ لَهُ ابنُ عَبّاسٍ : یا أمیرَ المُؤمِنینَ ، ما هذَا الفِعلُ ؟ فَقالَ علیه السلام : أنظُرُ إلَی الزَّوالِ حَتّی نُصَلِّیَ . فَقالَ لَهُ ابنُ عَبّاسٍ : وهَل هذا وَقتُ صَلاةٍ ؟ ! إنَّ عِندَنا لَشُغُلاً بِالقِتالِ عَنِ الصَّلاةِ . فَقالَ علیه السلام : عَلامَ نُقاتِلُهُم ؟ إنَّما نُقاتِلُهُم عَلَی الصَّلاةِ . ⁽¹⁾۳ / ۱ ـ ۳صَلاتُهُ صَلاةُ رَسولِ اللّهِ۹۹۹.عنه علیه السلام :صحیح البخاری عن مطرف بن عبد اللّه :صَلَّیتُ خَلفَ عَلِیِّ بنِ أبی طالِبٍ علیه السلام ، أنَا وعِمرانُ بنُ حُصَینٍ ، فَکانَ إذا سَجَدَ کَبَّرَ ، وإذا رَفَعَ رَأسَهُ کَبَّرَ ، وإذا نَهَضَ مِنَ الرَّکعَتَینِ کَبَّرَ ، فَلَمّا قَضَی الصَّلاةَ ، أخَذَ بِیَدی عِمرانُ بنُ حُصَینٍ فَقالَ : قَد ذَکَّرَنی هذا صَلاةَ مُحَمَّدٍ صلی الله علیه و آله ، أو قالَ : لَقَد صَلّی بِنا صَلاةَ مُحَمَّدٍ صلی الله علیه و آله . ⁽²⁾۱۰۰۰.عنه علیه السلام :مسند ابن حنبل عن مطرف بن عبد اللّه بن الشخیر :صَلَّیتُ أنَا وعِمرانُ بنُ حُصَینٍ بِالکوفَةِ خَلفَ عَلِیِّ بنِ أبی طالِبٍ ، فَکَبَّرَ بِنا هذَا التَّکبیرَ حینَ یَرکَعُ وحینَ یَسجُدُ فَکَبَّرَهُ کُلَّهُ ، فَلَمَّا انصَرَفنا قالَ لی عِمرانُ : ما صَلَّیتُ مُنذُ حینَ ـ أو قالَ : مُنذُ کَذا وکَذا ـ أشبَهَ بِصَلاةِ رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله مِن هذِهِ الصَّلاةِ ، یَعنی صَلاةَ عَلِیٍّ علیه السلام . ⁽³⁾.

۳ / ۱ ـ ۲ اهتمام به نماز اوّل وقت

۳ / ۱ ـ ۳ نماز او مانند نماز پیامبر

۳ / ۱ ـ ۲اهتمام به نماز اوّل وقت۱۰۰۳.عنه صلی الله علیه و آله :إرشاد القلوب :در جنگ صفّین [ علی علیه السلام ]مشغول جنگ و مبارزه بود و در عین حال ، بین دو سپاه ، مراقب خورشید بود . ابن عبّاس گفت : ای امیر مؤمنان! این چه کاری است؟

فرمود : «منتظر زوال خورشیدم تا نماز به جای آوریم» .

ابن عبّاس گفت : آیا اکنون وقت نماز است ؟! جنگ ، فرصتی برای نماز باقی نگذاشته است .

فرمود : «برای چه با آنان می جنگیم؟! همانا ما برای نماز با آنان می جنگیم» .۳ / ۱ ـ ۳نماز او مانند نماز پیامبر۱۰۰۶.عنه علیه السلام ( ـ فیما یُقالُ فی کُلِّ یَومٍ مِن رَجَبٍ ـ ) صحیح البخاریـ به نقل از مطرف بن عبد اللّه ـ: من و عمران بن حصین ، پشت سرِ علی بن ابی طالب علیه السلام نماز به جا آوردیم . هرگاه سجده می کرد ، تکبیر می گفت و هرگاه سر بلند می کرد ، تکبیر می گفت و هرگاه برمی خاست ، تکبیر می گفت .

هنگام پایان نماز ، عمران بن حصین دست مرا گرفت و گفت : این نماز ، نماز محمّد صلی الله علیه و آله را به یاد من آورد (و یا گفت : با ما نماز محمّد صلی الله علیه و آله را به جا آورد) .۱۰۰۷.رسول اللّه صلی الله علیه و آله :مسند ابن حنبلـ به نقل از مطرف بن عبد اللّه بن شخیر ـ: من و عمران بن حصین ، در کوفه پشت سرِ علی بن ابی طالب علیه السلام نماز گزاردیم . هرگاه رکوع می کرد یا به سجده می رفت ، همراه ما تکبیر می گفت . در همه تکبیر گفت .

هنگامی که از نماز فارغ شدیم ، عمران به من گفت : از مدّت ها پیش (یا گفت : از فلان وقت) ، نمازی شبیه تر از این (یعنی از نماز علی علیه السلام )به نمازِ پیامبر خدا به جا نیاورده بودم .

.

۳ / ۱ ـ ۴حالُهُ عِندَ حُضورِ وَقتِ الصَّلاةِ۱۰۱۰.الإمام الصادق علیه السلام ( ـ مِمّا قالَهُ علیه السلام فی جَوابِ الصّوفِیَّةِ ) الإمام الصادق علیه السلامـ فِی الإِمامِ عَلِیٍّ علیه السلام ـ: وإن کانَ لَیَقومُ إلَی الصَّلاةِ ، فَإِذا قالَ : وَجَّهتُ وَجهی تَغَیَّرَ لَونُهُ ، حَتّی یُعرَفُ ذلِکَ فی وَجهِهِ . ⁽¹⁾۱۰۱۱.الکافی عن الولید بن صبیح عن الإمام الصادق علیه التنبیه الغافلین :إنَّهُ [عَلِیّا علیه السلام ] کانَ إذا حَضَرَ وَقتُ الصَّلاةِ ارتَعَدَت فَرائِصُهُ ⁽²⁾وتَغَیَّرَ لَونُهُ ، فَسُئِلَ عَن ذلِکَ ، فَقالَ : جاءَ وَقتُ الأَمانَةِ الَّتی عَرَضَهَا اللّهُ عَلَی السَّماواتِ وَالأَرضِ وَالجِبالِ فَأَبَینَ أن یَحمِلنَها وأشفَقنَ مِنها ، وحَمَلَهَا الإِنسانُ ، فَلا أدری أ اُحسِنُ أداءَ ما حُمِّلتُ أم لا ؟ ⁽³⁾۳ / ۱ ـ ۵حُضورُ قَلبِهِ فِی الصَّلاةِ۱۰۱۴.مجمع البیان عن عمرو بن زید عن الإمام الصادق علیهالمناقب لابن شهر آشوب عن ابن عبّاس :اُهدِیَ إلی رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله ناقَتانِ عَظیمَتانِ سَمینَتانِ ، فَقالَ لِلصَّحابَةِ : هَل فیکُم أحَدٌ یُصَلّی رَکعَتَینِ بِقیامِهِما ورُکوعِهِما وسُجودِهِما ووُضوئِهِما وخُشوعِهِما لا یَهتَمُّ فیهِما مِن أمرِ الدُّنیا بِشَیءٍ ، ولا یُحَدِّثُ قَلبَهُ بِفِکرِ الدُّنیا ، اُهدی إلَیهِ إحدی هاتَینِ النّاقَتَینِ ؟ فَقالَها : مَرَّةً ومَرَّتَینِ وثَلاثَةً ، لَم یُجِبهُ أحَدٌ مِن أصحابِهِ .

فَقامَ أمیرُ المُؤمِنینَ فَقالَ : أنَا یا رَسولَ اللّهِ ، اُصَلّی رَکعَتَینِ اُکَبِّرُ تَکبیرَةَ الاُولی إلی أن اُسَلِّمَ مِنهُما ، لا اُحَدِّثُ نَفسی بِشَیءٍ مِن أمرِ الدُّنیا ، فَقالَ : یا عَلِیُّ ، صَلِّ صَلَّی اللّهُ عَلَیکَ .

فَکَبَّرَ أمیرُ المُؤمِنینَ ودَخَلَ فِی الصَّلاةِ ، فَلَمّا سَلَّمَ مِنَ الرَّکعَتَینِ هَبَطَ جَبرَئیلُ عَلَی النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله فَقالَ : یا مُحَمَّدُ ، إنَّ اللّهَ یُقرِئُکَ السَّلامَ ویَقولُ لَکَ : أعطِهِ إحدَی النّاقَتَینِ ، فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : إنّی شارَطتُهُ أن یُصَلِّیَ رَکعَتَینِ لا یُحَدِّثُ فیهِما بِشَیءٍ مِنَ الدُّنیا اُعطیهِ إحدَی النّاقَتَینِ إن صَلّاهُما ، وإنَّهُ جَلَسَ فِی التَّشَهُّدِ فَتَفَکَّرَ فی نَفسِهِ أیَّهُما یَأخُذُ ؟ فَقالَ جَبرَئیلُ : یا مُحَمَّدُ ، إنَّ اللّهَ یُقرِئُکَ السَّلامَ ویَقولُ لَکَ : تَفَکَّرَ أیَّهُما یَأخُذُها أسمَنَهُما وأعظَمَهُما فَیَنحَرَها ویَتَصَدَّقَ بِها لِوَجهِ اللّهِ ؟ فَکانَ تَفَکُّرُهُ لِلّهِ عَزَّ وجَلَّ لا لِنَفسِهِ ولا لِلدُّنیا ، فَبَکی رَسولُ اللّهِ وأعطاهُ کِلَیهِما .

وأنزَلَ اللّهُ فیهِ : «إِنَّ فِی ذَ لِکَ لَذِکْرَی» لَعِظَةٌ «لِمَن کَانَ لَهُ قَلْبٌ» عَقلٌ «أَوْ أَلْقَی السَّمْعَ» یَعنی یَستَمِعُ أمیرُ المُؤمِنینَ بِاُذُنَیهِ إلی مَن تَلاهُ بِلِسانِهِ مِن کَلامِ اللّهِ «وَ هُوَ شَهِیدٌ» ⁽⁴⁾یَعنی وأمیرُ المُؤمِنینَ شاهِدُ القَلبِ لِلّهِ فی صَلاتِهِ ، لا یَتَفَکَّرُ فیها بِشَیءٍ مِن أمرِ الدُّنیا . ⁽⁵⁾.

۳ / ۱ ـ ۴ حال او به هنگام رسیدن وقت نماز

۳ / ۱ ـ ۵ حضور قلب در نماز

۳ / ۱ ـ ۴حال او به هنگام رسیدن وقت نماز۱۰۱۷.الکافی عن کلیب الصیداوی :امام صادق علیه السلامـ درباره امام علی علیه السلام ـ: به نماز می ایستاد ، و آنگاه که می گفت : «به سوی آفریننده آسمان و زمینْ رو کردم ...» ، رنگش تغییر می کرد ، به گونه ای که این دگرگونی در چهره اش نمایان می گشت .۱۰۱۸.الکافی عن أیّوب أخی أدیم بیّاع الهروی :تنبیه الغافلین :[ علی علیه السلام ] هنگامی که وقت نماز می شد، شانه هایش به لرزه درمی آمد و رنگش تغییر می کرد . از وی درباره این حالت پرسیده شد . فرمود : «هنگام [ ادا کردنِ ]امانتی است که خداوند ، آن را بر آسمان ها و زمین و کوه ها عرضه داشت و آنان از این که آن را بر دوش کشند ، سر باز زدند و آن را نپذیرفتند و انسانْ آن را پذیرفت ⁽¹⁾و من نمی دانم آیا آنچه را بر دوشم نهاده اند، به نیکی ادا خواهم کرد ، یا نه؟» .۳ / ۱ ـ ۵حضور قلب در نماز۱۰۲۱.عنه صلی الله علیه و آله :المناقب ، ابن شهر آشوبـ به نقل از ابن عبّاس ـ: دو ناقه (ماده شتر) چاق و بزرگ به پیامبر خدا هدیه شد . به صحابیان فرمود : «آیا بین شما کسی هست که دو رکعت نماز با قیام ، رکوع ، سجود ، وضو و فروتنی به جا آورد و در آن به چیزی از دنیا اهتمام نورزد و دلش به فکر دنیا نیفتد تا یکی از این دو ناقه را به او هدیه بدهم؟». یک بار ، دو بار و سه بار فرمود و هیچ کدام از یارانش پاسخ ندادند .

امیر مؤمنان برخاست و گفت : من ، ای پیامبر خدا! دو رکعت نماز به جا می آورم و تکبیرة الإحرام می گویم و تا آن هنگام که سلام بدهم، به یاد چیزی از دنیا نخواهم افتاد.

فرمود : «ای علی! درود خدا بر تو باد ! بخوان» .

امیر مؤمنان ، تکبیر گفت و وارد نماز شد . هنگامی که سلام داد ، جبرئیل علیه السلام بر پیامبر صلی الله علیه و آله فرود آمد و گفت : ای محمّد! خداوند به تو سلام می رساند و می گوید : یکی از دو ناقه را به او بده .

پیامبر خدا فرمود : «من با او شرط کردم که دو رکعت نماز بگزارد و در آن ، هیچ به یاد چیزی از دنیا نیفتد تا اگر نماز گزارد ، یکی از دو ناقه را به وی بدهم و او در تشهّد نشست و پیش خود فکر کرد که کدام یک از آن دو را بگیرد» .

جبرئیل علیه السلام گفت : ای محمّد! خداوند به تو سلام می رساند و می گوید : او اندیشید که کدام یک را بگیرد که چاق تر و بزرگ تر باشد و آن را نحر کند و در راه خدا ، آن را صدقه بدهد . بنابراین ، تفکّر او برای خداوند عز و جل بود ، نه خودش و یا دنیا .

پیامبر خدا گریست و هر دو ناقه را به وی داد .

خداوند درباره او این آیه را نازل کرد : «قطعا در این یادآوری ای است» ، یعنی پندی است . «برای هر صاحبدلی» یعنی صاحب خردی . «و گوش فرادهنده ای» یعنی امیر مؤمنان به کسی که از زبان او کلام خدا را تلاوت کرد ، گوش فرا می دهد . «در حالی که گواه است» یعنی امیر مؤمنان در نمازش گواهِ بر دلی بود که از آنِ خداوند بود ، و در نمازش به هیچ کاری از کارهای دنیا نمی اندیشید .

.

۱۰۲۲.عنه صلی الله علیه و آله :إرشاد القلوبـ فی عَلِیٍّ علیه السلام ـ: لَقَد کانَ یُفرَشُ لَهُ بَینَ الصَّفَّینِ وَالسِّهامُ تَتَساقَطُ حَولَهُ ، وهُوَ لا یَلتَفِتُ عَن رَبِّهِ ولا یُغَیِّرُ عادَتَهُ ، ولا یَفتُرُ عَن عِبادَتِهِ ، وکانَ إذا تَوَجَّهَ إلَی اللّهِ تَعالی تَوَجَّهَ بِکُلِّیَّتِهِ ، وَانقَطَعَ نَظَرُهُ عَنِ الدُّنیا وما فیها ، حَتّی أنَّهُ یَبقی لا یُدرِکُ الأَلـَمَ ؛ لِأَ نَّهُم کانوا إذا أرادوا إخراجَ الحَدیدِ وَالنُّشابَ مِن جَسَدِهِ الشَّریفِ تَرَکوهُ حَتّی یُصَلِّیَ ؛ فَإِذَا اشتَغَلَ بِالصَّلاةِ وأقبَلَ إلَی اللّهِ تَعالی أخرَجُوا الحَدیدَ مِن جَسَدِهِ ولَم یُحِسَّ ، فَإِذا فَرَغَ مِن صَلاتِهِ یَری ذلِکَ ، فَیَقولُ لِوَلَدِهِ الحَسَنِ علیه السلام : إن هِیَ إلّا فَعَلتُکَ یا حَسَنُ . ⁽¹⁾.

۱۰۲۳.الإمام الباقر علیه السلام :إرشاد القلوبـ درباره علی علیه السلام ـ: در بین دو سپاه ، برای او بساط نماز می گستردند وتیرها از هرسو در اطرافش فرود می آمدند . با این حال ، او از پروردگارش غافل نمی شد و روشش را تغییر نمی داد و در عبادتش سستی نمی کرد .

هرگاه روی به سوی خدا می کرد ، با تمام وجود،به خدا توجّه می کرد و نظرش از دنیا و آنچه در آن است ، قطع می شد.حتی به گونه ای می شد که درد را حس نمی کرد ؛ چون هر وقت می خواستند آهن و یا پیکانی را از تنش خارج کنند، رهایش می کردند تا به نماز بِایستد و هنگامی که به نماز می ایستاد و رو به خدا می کرد ، آهن را از تنش درمی آوردند و او احساس نمی کرد و هنگامی که از نماز فارغ می شد ، آن را می دید و به پسرش حسن علیه السلام می فرمود : «ای حسن! این کار توست» . .

۱۰۲۴.رسول اللّه صلی الله علیه و آله :المحجّة البیضاء :یُنسَبُ إلی مَولانا أمیرِ المُؤمِنینَ علیه السلام أنَّهُ وَقَعَ فی رِجلِهِ نَصلٌ فَلَم یُمکِن مِن إخراجِهِ ، فَقالَت فاطِمَةُ علیهاالسلام : أخرِجوهُ فی حالِ صَلاتِهِ ؛ فَإِنَّهُ لا یُحِسُّ بِما یَجری عَلَیهِ حینَئِذٍ ، فَاُخرِجَ وهُوَ علیه السلام فی صَلاتِهِ . ⁽¹⁾۳ / ۱ ـ ۶اِهتِمامُهُ بِصَلاةِ اللَّیلِ۱۰۲۷.الإمام الصادق علیه السلام :الإمام علیّ علیه السلام :ما تَرَکتُ صَلاةَ اللَّیلِ مُنذُ سَمِعتُ قَولَ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله : صَلاةُ اللَّیلِ نورٌ ، فَقالَ ابنُ الکَوّاء : ولا لَیلَةَ ⁽²⁾الهَریرِ ⁽³⁾؟ قالَ : ولا لَیلَةَ الهَریرِ . ⁽⁴⁾۱۰۲۸.الکافی عن إسحاق بن عمّار :إرشاد القلوب :لَم یَترُک [عَلِیٌّ علیه السلام ] صَلاةَ اللَّیلِ قَطُّ حَتّی لَیلَةَ الهَریرِ . ⁽⁵⁾راجع : ص ۴۰ (اهتمامه بالذکر) .

.

۳ / ۱ ـ ۶ اهتمام به نماز شب

۱۰۳۰.رسول اللّه صلی الله علیه و آله :المَحَجّة البیضاء :درباره مولایمان امیر مؤمنان گفته اند که در پایش پیکانی فرو رفته بود که نمی شد آن را درآورد . فاطمه علیهاالسلام فرمود : «در حال نماز ، خارجش کنید؛ چون در این هنگام ، آنچه را بر وی بگذرد ، احساس نمی کند» . پس در هنگامی که در نماز بود ، آن را بیرون آوردند .۳ / ۱ ـ ۶اهتمام به نماز شب۱۰۳۳.الإمام الصادق علیه السلام :امام علی علیه السلام :از زمانی که سخن پیامبر صلی الله علیه و آله را شنیدم که : «نماز شب ، نور است» ، نماز شب را ترک نکرده ام . ابن کوّاء گفت : حتی در شب هریر (لیلة الهریر) ⁽¹⁾؟ فرمود : «حتی در شب هریر» .۱۰۳۴.عدّة الداعی عن کعب الأحبار :إرشاد القلوب :[ علی علیه السلام ] نماز شب را حتی در شب هریر ، ترک نکرد .ر . ک : ص ۴۱ (اهتمام به ذکر) .

.

۳ / ۱ ـ ۷رُکوعُهُ۱۰۳۸.رسول اللّه صلی الله علیه و آله :الإمام الصادق علیه السلام :کانَ عَلِیٌّ علیه السلام یَرکَعُ فَیَسیلُ عَرَقُهُ حَتّی یَطَأَ فی عَرَقِهِ مِن طولِ قِیامِهِ . ⁽¹⁾۱۰۳۹.عنه صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :إنَّ عَلِیّا علیه السلام کانَ یَعتَدِلُ فِی الرُّکوعِ مُستَوِیا حَتّی یُقالَ : لَو صُبَّ الماءُ عَلی ظَهرِهِ لَاستَمسَکَ ... وکانَ یَکرَهُ أن یَحدُرَ رَأسَهُ ومَنکِبَیهِ فِی الرُّکوعِ . ⁽²⁾۳ / ۲إمامُ العابِدینَ۳ / ۲ ـ ۱أوَّلُ مَن عَبَدَ اللّهَ مِنَ الاُمَّةِ۱۰۴۴.عنه علیه السلام :الإمام علیّ علیه السلام :عَبَدتُ اللّهَ مَعَ رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله سَبعَ سِنینَ قَبلَ أن یَعبُدَهُ أحَدٌ مِن هذِهِ الاُمَّةِ . ⁽³⁾۱۰۴۵.الدرّ المنثور عن الدیلمی :عنه علیه السلام :ما أعرِفُ أحَدا مِن هذِهِ الاُمَّةِ عَبَدَ اللّهَ بَعدَ نَبِیِّنا غَیری ؛ عَبَدتُ اللّهَ قَبلَ أن یَعبُدَهُ أحَدٌ مِن هذِهِ الاُمَّةِ سَبعَ سِنینَ . ⁽⁴⁾.

۳ / ۱ ـ ۷ رکوع او

۳ / ۲ پیشوای عبادت کنندگان

۳ / ۲ ـ ۱ نخستین عبادت کننده از بین امّت

۳ / ۱ ـ ۷رکوع او۱۰۴۸.الإمام الصادق علیه السلام :امام صادق علیه السلام :علی علیه السلام ، چنان رکوع به جا می آورد که عرقش جاری می شد ، به گونه ای که از طولانی شدن نماز ، غرق در عرق می شد.۱۰۴۹.الدعوات :امام صادق علیه السلام :علی علیه السلام در حال رکوع ، چنان صاف و کشیده می ایستاد که می گفتند : اگر آب بر پشتش ریخته شود ، آن را نگه می دارد .. . و دوست نداشت که سر و زانوانش در رکوع خمیده باشند.۳ / ۲پیشوای عبادت کنندگان۳ / ۲ ـ ۱نخستین عبادت کننده از بین امّت۱۰۵۴.الإمام الباقر علیه السلام ( ـ فی حَدیثٍ ـ ) امام علی علیه السلام :همراه پیامبر خدا ، هفت سالْ خدا را پرستیدم ، پیش از آن که از این امّت ، کسی او را بپرستد .۱۰۵۵.الإمام الصادق علیه السلام ( ـ فِی الرَّجُلِ یَحزُنُهُ الأَمرُ أو یُریدُ الحاج ) امام علی علیه السلام :هیچ کس جز خودم را از بینِ این امّت نمی شناسم که پس از پیامبرمان خدا را پرستیده باشد . پیش از آن که کسی از این امّتْ خدا را بپرستد ، هفت سالْ خدا را پرستش کردم .

.

۱۰۵۶.عنه علیه السلام :فضائل الصحابة عن حبّة العرنی عن الإمام علیّ علیه السلام :اللّهُمَّ لا أعتَرِفُ أنَّ عَبدا لَکَ مِن هذِهِ الاُمَّةِ عَبَدَکَ قَبلی غَیرَ نَبِیِّکَ صلی الله علیه و آله . قالَ : فَقالَ ذلِکَ ثَلاثَ مِرارٍ ، ثُمَّ قالَ : لَقَد صَلَّیتُ قَبلَ أن یُصَلِّیَ أحَدٌ سَبعا . ⁽¹⁾۱۰۵۷.عنه علیه السلام :الإمام علیّ علیه السلام :لَقَد عَبَدتُ اللّهَ قَبلَ أن یَعبُدَهُ أحَدٌ مِن هذِهِ الاُمَّةِ خَمسَ سِنینَ . ⁽²⁾۱۰۵۸.الإمام الباقر علیه السلام :عنه علیه السلام :ما عَبَدَ اللّهَ أحَدٌ قَبلی مَعَ نَبِیِّهِ . ⁽³⁾راجع : ج ۹ ص ۴۰۲ (أوّل من أسلم) و ص ۴۲۰ (عمره یوم أسلم) و ص ۴۲۴ (یوم إسلامه) .

۳ / ۲ ـ ۲صِفَةُ عِبادَتِهِ۱۰۶۲.الإمام الباقر علیه السلام :الإمام علیّ علیه السلامـ مُناجِیا لِرَبِّهِ ـ: إلهی ما عَبَدتُکَ خَوفا مِن عِقابِکَ ، ولا رَغبَةً فی ثَوابِکَ ، ولکِن وَجَدتُکَ أهلاً لِلعِبادَةِ فَعَبَدتُکَ . ⁽⁴⁾۱۰۶۳.الإمام الصادق علیه السلام :عنه علیه السلام :لَم أعبُدهُ خَوفا ولا طَمَعا ، لکِنی وَجَدتُهُ أهلاً لِلعِبادَةِ فعَبَدتُهُ . ⁽⁵⁾.

۳ / ۲ ـ ۲ ویژگی عبادت او

۱۰۶۴.الکافی عن ابن الولید بن صبیح ، عن أبیه :فضائل الصحابةـ به نقل از حَبّه عُرَنی ، از امام علی علیه السلام ـ: «بار الها! بجز پیامبرت بنده ای از این امّت را نمی شناسم که پیش از من تو را پرستش کرده باشد» . این را سه بار تکرار کرد و آن گاه گفت : «پیش از آن که کسی نماز بگزارد ، هفت سالْ نماز گزاردم» .۱۰۶۵.الکافی عن ابن طیّار :امام علی علیه السلام :پنج سال پیش از آن که کسی از این امّتْ خدا را بپرستد ، خدا را پرستیدم .۱۰۶۶.الکافی عن محمّد بن الحسن العطّار عن رجل من أصحابنامام علی علیه السلام :هیچ کس پیش از من با پیامبر خدا ، خداوند را نپرستید .ر . ک : ج ۹ ص ۴۰۳ (نخستین مسلمان) و ص ۴۲۱ (سنّ وی در زمان ایمان آوردن) و ص ۴۲۵ (روز اسلام آوردنش) .

۳ / ۲ ـ ۲ویژگی عبادت او۱۰۷۰.الإمام الصادق علیه السلام :امام علی علیه السلامـ در مناجات با خدا ـ: پروردگارا! نه از ترس مجازاتت عبادتت می کنم و نه به شوق پاداشت ؛ بلکه چون تو را شایسته پرستش یافتم ، عبادتت می کنم .۱۰۷۱.عنه علیه السلام ( ـ فِی الأَمرِ یَطلُبُهُ الطّالِبُ مِن رَبِّهِ ـ ) امام علی علیه السلام :خـدا را از تـرس و یا طـمـع نمی پرستم ؛ بلکه او را شایسته پرستش یافتم و او را می پرستم .

.

۳ / ۲ ـ ۳شِدَّةُ عِبادَتِهِ۱۰۷۴.مصباح المتهجّد :الإمام الباقر علیه السلامـ فی عَلِیٍّ علیه السلام ـ: ما أطاقَ أحَدٌ عَمَلَهُ ، وإن کانَ عَلِیُّ بنُ الحُسَینِ علیهماالسلاملَیَنظُرُ فِی الکِتابِ مِن کُتُبِ عَلِیٍّ علیه السلام فَیَضرِبُ بِهِ الأَرضَ ویَقولُ : مَن یُطیقُ هذا ؟ ⁽¹⁾۱۰۷۵.الکافی عن أبی علیّ الخزّاز :الإمام الصادق علیه السلامـ فی عَلِیٍّ علیه السلام ـ: وَاللّهِ ، ما أطاقَ عَمَلَ رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله مِن بَعدِهِ أحَدٌ غَیرُهُ ، وَاللّهِ ما نَزَلَت بِرَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله نازِلَةٌ قَطُّ إلّا قَدَّمَهُ فیها ثِقةً مِنهُ بِهِ . ⁽²⁾۱۰۷۶.تهذیب الأحکام عن صفوان بن یحیی ومحمّد بن سهیل عنشرح نهج البلاغة :قیلَ لِعَلِیِّ بنِ الحُسَینِ علیهماالسلام ـ وکانَ الغایَةَ فِی العِبادَةِ ـ : أینَ عِبادَتُکَ مِن عِبادَةِ جَدِّکَ ؟ قالَ : عِبادَتی عِندَ عِبادَةِ جَدّی کَعِبادَةِ جَدّی عِندَ عِبادَةِ رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله . ⁽³⁾۱۰۷۷.رسول اللّه صلی الله علیه و آله :نهج البلاغة عن نوف البکالیـ فی وَصفِ عَلِیٍّ علیه السلام ـ: کَأَنَّ جَبینَهُ ثَفِنَةُ ⁽⁴⁾بَعیرٍ . ⁽⁵⁾۳ / ۲ ـ ۴کَثرَةُ صَلاتِهِ وصَومِهِ۱۰۸۰.عنه صلی الله علیه و آله :الإمام الصادق علیه السلام :إنَّ عَلِیّا علیه السلام فی آخِرِ عُمُرِهِ کانَ یُصَلِّی فی کُلِّ یَومٍ ولَیلَةٍ ألفَ رَکعَةٍ . ⁽⁶⁾.

۳ / ۲ ـ ۳ شدّت عبادت او

۳ / ۲ ـ ۴ فراوانی نماز و روزه اش

۳ / ۲ ـ ۳شدّت عبادت او۱۰۸۳.إثبات الوصیّة عن سعید بن المسیّب :امام باقر علیه السلامـ درباره علی علیه السلام ـ: هیچ کس توان رفتار کردن همانند او را نداشت و حتّی علی بن حسین علیهماالسلام به نوشته ای از نوشته های علی علیه السلام نگاه می کرد و آن را بر زمین می گذاشت و می فرمود : «چه کسی توان این [ عبادت سنگین ]را دارد؟!» .۱۰۸۴.الخرائج والجرائح :امام صادق علیه السلامـ دربـاره عـلـی علیه السلام ـ: بـه خـدا سوگند ، هیچ کس پس از پیامبرخدا ، جز علی علیه السلام طاقت رفتار کردن همانند او را نداشت . به خدا سوگند ، هیچ گاه حادثه ای برای پیامبرخدا پیش نمی آمد، جز آن که به خاطر اعتماد به او، او را پیش می داشت.۱۰۸۵.الکافی عن جمیل :شرح نهج البلاغة :به علی بن حسین علیهماالسلام ـ که در عبادت ، نهایت تلاش را داشت ـ ، گفته شد : عبادت تو نسبت به عبادت جدّت در چه سطحی است؟

فرمود : «عبادت من در مقابل عبادت جدّم مثل عبادت جدّم در مقابل عبادت پیامبر خداست» .۱۰۸۶.الکافی عن إسماعیل بن الأرقط ( ـ ابنِ اُمِّ سَلَمَةَ اُختِ الإِمامِ الصّادِقِ عل ) نهج البلاغةـ به نقل از نوف بکالی ، در وصف علی علیه السلام ـ: گویی پیشانی وی [ از شدّت عبادت] مثل زانوی شتر بود .۳ / ۲ ـ ۴فراوانی نماز و روزه اش۱۰۸۹.الکافی عن یونس بن عمّار :امام صادق علیه السلام :علی علیه السلام در آخر عمر خود ، در هر شبانه روز ، هزار رکعت نماز می گزارد .

.

۱۰۹۰.الکافی عن إسحاق بن عمّار :المناقب لابن شهر آشوب عن سلیمان بن المغیرة عن اُمّه :سَأَلتُ اُمَّ سَعیدٍ سُرِّیَّةَ عَلِیٍّ عَن صَلاةِ عَلِیٍّ علیه السلام فی شَهرِ رَمَضانَ . فَقالَت : رَمَضانُ وشَوّالٌ سَواءٌ ، یُحیِی اللَّیلَ کُلَّهُ . ⁽¹⁾۱۰۹۱.کتاب من لا یحضره الفقیه عن شیخ من آل سعد :سنن الترمذی عن جمیع بن عمیر التیمی :دَخَلتُ مَعَ عَمَّتی عَلی عائِشَةَ فَسُئِلَت : أیُّ النّاسِ کانَ أحَبَّ إلی رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله ؟ قالَت : فاطِمَةُ ، فَقیلَ : مِنَ الرِّجالِ ؟ قالَت : زَوجُها ؛ إن کانَ ما عَلِمتُ صَوّاما قَوّاما . ⁽²⁾۱۰۹۲.تهذیب الأحکام عن علیّ بن مهزیار :کفایة الطالب عن الأسود بن یزید :کانَ عَلِیٌّ علیه السلام یَصومُ شَطرَ الدَّهرِ . ⁽³⁾۱۰۹۳.عدّة الداعی :الإمام الصادق علیه السلام :کانَ أمیرُ المُؤمِنینَ علیه السلام یَدخُلُ إلی أهلِهِ ویَقولُ : عِندَکُم شَیءٌ ؟ وإلّا صُمتُ ، فَإِن کانَ عِندَهُم شَیءٌ أتَوهُ بِهِ وإلّا صامَ . ⁽⁴⁾۱۰۹۴.رسول اللّه صلی الله علیه و آله :شرح نهج البلاغةـ فی بَیانِ فَضائِلِ عَلِیٍّ علیه السلام ـ: أمَّا العِبادَةُ ؛ فَکانَ أعبَدَ النّاسِ وأکثَرَهُم صَلاةً وصَوما ، ومِنهُ تَعَلَّمَ النّاسُ صَلاةَ اللَّیلِ ، ومُلازَمَةَ الأَورادِ ، وقِیامَ النّافِلَةِ ، وما ظَنُّکَ بِرَجُلٍ یَبلُغُ مِن مُحافَظَتِهِ عَلی وِردِهِ أن یُبسَطَ لَهُ نِطَعٌ بَینَ الصَّفَّینِ لَیلَةَ الهَریرِ ، فَیُصَلّی عَلَیهِ وِردَهُ ، وَالسِّهامُ تَقَعُ بَینَ یَدَیهِ وتَمُرُّ عَلی صِماخَیهِ یَمینا وشِمالاً ، فَلا یَرتاعُ لِذلِکَ ، ولا یَقومُ حَتّی یَفرُغَ مِن وَظیفَتِهِ ! وما ظَنُّکَ بِرَجُلٍ کانَت جَبهَتُهُ کَثَفِنَةِ البَعیرِ لِطولِ سُجودِهِ ! ⁽⁵⁾.

۱۰۹۵.رسول اللّه صلی الله علیه و آله :المناقب ، ابن شهر آشوبـ به نقل از سلیمان بن مُغَیره ، از مادرش ـ: از اُمّ سعید (کنیز علی علیه السلام ) از نماز علی علیه السلام در ماه رمضان پرسیدم . گفت : رمضان و شوّال ، یک سان بود . تمام شب را شب زنده داری می کرد .۱۰۹۶.الإمام الصادق علیه السلام :سنن الترمذیـ به نقل از جمیع بن عمیر تیمی ـ: همراه عمّه ام نزد عایشه رفتیم . از وی پرسیده شد : چه کسی در نزد پیامبر خدا محبوب تر بود؟ گفت : فاطمه . گفته شد : از بینِ مردان ؟ گفت : شوهرش (علی علیه السلام ) . تا آن جا که من می دانم ، او پُر روزه و پُر نماز بود .۱۰۹۷.الإمام الکاظم علیه السلام :کفایة الطالبـ به نقل از اسود بن یزید ـ: علی علیه السلام نصف سال را روزه می گرفت .۱۰۹۸.محاسبة النفس عن طلحة :امام صادق علیه السلام :امیر مؤمنان نزد خانواده اش می آمد و می فرمود : «چیزی دارید؟ اگر نیست ، روزه می گیرم» . اگر چیزی [ برای خوردن ] داشتند ، نزدش می آوردند ، وگرنه ، روزه می گرفت .۱۰۹۹.الأمالی للصدوق عن لیث بن أبی سلیم :شرح نهج البلاغةـ در بیان فضایل علی علیه السلام ـ: امّا در عبادت ، عابدترینِ مردم و روزه گیرترین و نمازگزارترینِ آنان بود . مردم ، نماز شب ، پیگیری برنامه عبادت شبانه و نافله شب را از او یاد گرفتند .

چه گمان می بری درباره کسی که از شدّت پیگیری برنامه شبانه عبادتش در لیلة الهریر در صفّین [ نیز ]سجاده اش پهن بود ؟! او نماز می خوانْد و دعا می کرد ، در حالی که تیرها پیش پایش می افتادند و از چپ و راستِ گوشش می گذشتند و باعث ترسش نشدند و تا از وظیفه عبادی اش فارغ نشد ، برنخاست .

و گمان تو نسبت به مردی که پیشانی او به خاطر سجده های طولانی چون زانوی شتر ، پینه بسته بود ، چیست؟! .

۳ / ۲ ـ ۵قِصَصٌ مِن عِبادَتِهِ۱۱۰۲.عنه صلی الله علیه و آله :حلیة الأولیاء عن أبی صالح :دَخَلَ ضِرارُ بنُ ضَمرَةَ الکِنانِیُّ عَلی مُعاوِیَةَ ، فَقالَ لَهُ : صِف لی عَلِیّا . فَقالَ : أ وَتُعفینی یا أمیرَ المُؤمِنینَ ؟ قالَ : لا اُعفیکَ ، قالَ : أمّا إذ لابُدَّ ؛ فَإِنَّهُ کانَ وَاللّهِ بَعیدَ المَدی ، شَدیدَ القُوی ، یَقولُ فَصلاً ، ویَحکُمُ عَدلاً ، یَتَفَجَّرُ العِلمُ من جَوانِبِهِ ، وتَنطِقُ الحِکمَةُ مِن نَواحِیهِ ، یَستَوحِشُ مِن الدُّنیا وزَهرَتِها ، ویَستَأنِسُ بِاللَّیلِ وظُلمَتِهِ .

کانَ وَاللّهِ غَزیرَ العَبرَةِ ، طَویلَ الفِکرَةِ ، یُقَلِّبُ کَفَّهُ ، ویُخاطِبَ نَفسَهُ ، یُعجِبُهُ مِن اللِّباسِ ما قَصُرَ ، ومِنَ الطَّعامِ ما جَشَبَ ، کانَ وَاللّهِ کَأَحَدِنا ؛ یُدنینا إذا أتَیناهُ ، ویُجیبُنا إذا سَأَلناهُ ، وکانَ مَعَ تَقَرُّبِهِ إلَینا وقُربِهِ مِنّا لا نُکَلِّمُهُ هَیبَةً لَهُ ؛ فَإِن تَبَسَّمَ فَعَن مِثلِ اللُّؤلُؤِ المَنظومِ ، یُعَظِّمُ أهلَ الدِّینِ ، ویُحِبُّ المَساکینَ ، لا یَطمَعُ القَوِیُّ فی باطِلِهِ ، ولا یَیأَسُ الضَّعیفُ مِن عَدلِهِ .

فَأَشهَدُ بِاللّهِ لَقَد رَأَیتُهُ فی بَعضِ مَواقِفِهِ وقَد أرخَی اللَّیلُ سُدولَهُ ، وغارَت نُجومُهُ یَمیلُ فی مِحرابِهِ ، قابِضا عَلی لِحیَتِهِ ، یَتَمَلمَلُ تَمَلمُلَ السَّلیمِ ⁽¹⁾، ویَبکی بُکاءَ الحَزینِ ، فَکَأَنّی أسمَعُهُ الآنَ وهُوَ یَقولُ : یا رَبَّنا یا رَبَّنا ـ یَتَضَرَّعُ إلَیهِ ـ ثُمَّ یَقولُ لِلدُّنیا : إلَیَّ تَغَرَّرتِ ! إلَیَّ تَشَوَّفتِ ! هَیهاتَ هَیهاتَ ، غُرّی غَیری ، قَد بَتَتُّکِ ثَلاثا ، فَعُمُرُکِ قَصیرٌ ، ومَجلِسُکِ حَقیرٌ ، وخَطَرُکِ یَسیرٌ ، آهِ آهِ مِن قِلَّةِ الزّادِ ، وبُعدِ السَّفَرِ ، ووَحشَةِ الطَّریقِ .

فَوَکَفَت ⁽²⁾دُموعُ مُعاوِیَةَ عَلی لِحیَتِهِ ما یَملِکُها ، وجَعَلَ یَنشُفُها بِکُمِّهِ وقَدِ اختَنَقَ القَومُ بِالبُکاءِ ، فَقالَ : کَذا کانَ أبُو الحَسَنِ رحمه الله ! کَیفَ وَجدُکَ عَلَیهِ یا ضِرارُ ؟ قالَ : وَجدُ مَن ذُبِحَ واحِدُها فی حِجرِها ، لا تَرقَأُ ⁽³⁾دَمعَتُها ، ولا یَسکُنُ حُزنُها . ثُمَّ قامَ فَخَرَجَ . ⁽⁴⁾.

۳ / ۲ ـ ۵ داستان هایی از عبادتش

۳ / ۲ ـ ۵داستان هایی از عبادتش۱۱۰۵.الأمالی للصدوق عن أبی بصیر :حلیة الأولیاءـ به نقل از ابو صالح ـ: ضرار بن ضمره کنانی بر معاویه وارد شد . معاویه گفت : علی را برایم توصیف کن .

گفت : ای امیر مؤمنان! مرا معاف دار .

گفت : نه ، معافت نمی دارم .

ضرار گفت : حال که چاره ای نیست ، توصیف می کنم :

به خدا سوگند ، او بسیار دوراندیش و پر قدرت بود ، سخنش قاطع و روشنگر بود و به عدل حکم می کرد ، دانش از اطراف او می جوشید و وجودش از حکمت ، سرشار بود ، از دنیا و درخشش آن می ترسید و به شب و تاریکی اش اُنس داشت .

به خدا سوگند ، بسیار پُر اشک و پُر اندیشه بود . دریغ می خورد و خویشتن را مخاطب می ساخت . از لباس ، کوتاهش ⁽¹⁾را و از طعام ، درشت ناگوارش را دوست می داشت .

به خدا سوگند ، همچون یکی از ما بود . وقتی نزدش می رفتیم ، ما را نزدیک می ساخت و هرگاه می پرسیدیم ، پاسخمان می داد . با همه نزدیکی اش به ما و نزدیکی ما به او ، به خاطر هیبتش با او سخن نمی گفتیم . هرگاه لبخند می زد ، چون دُرّ به نظم کشیده بود . دینداران را بزرگ می شمرد و فقیران را دوست می داشت . فرد قوی ، امید به نادرستی او نمی بُرد و ضعیف از عدلش ناامید نمی گشت .

خدا را گواه می گیرم که او را در جایی دیدم ، در حالی که شبْ پرده فرو افکنده بود و ستارگان رو به غروب می نهادند ، رو به محرابش کرد و در حالی که مَحاسنش را در دست گرفته بود ، چون مار گزیدگان به خود پیچید و چون غمگینان ، اشک ریخت .

گویی هم اکنون صدایش را می شنوم که به تضرّع می گوید : «پروردگارا! پروردگارا!» و خطاب به دنیا می گوید : «مرا می فریبی؟ شیفته من گشته ای؟ هیهات! هیهات ! غیر مرا بفریب . تو را سه باره طلاق دادم . عمرت کوتاه و انجمنت حقیر و ارزشت کم است . آه آه ، از کمیِ توشه ، بلندی سفر و بیم راه!» .

اشک معاویه بی اختیار بر ریشش جاری شد که با آستینش آن را پاک کرد و همه شروع به گریه کردند . [ معاویه ]گفت : ابوالحسن ـ خدا رحمتش کند ـ ، چنین بود . ای ضرار ! غم تو بر او چگونه است؟

گفت : غم کسی که دُردانه اش را در دامنش سر ببُرند ، [ که] نه اشکش قطع می شود و نه غمش آرام می گیرد .

آن گاه برخاست و بیرون رفت .

.

۱۱۰۶.مهج الدعوات ( ـ فیما ذَکَرَهُ مِن دُعاءِ یوسُفَ علیه السلام فی ) الأمالی للصدوق عن الأصبغ بن نباتة :دَخَلَ ضِرارُ بنُ ضَمرَةَ النَّهشَلِیُّ عَلی مُعاوِیَةَ بنِ أبی سُفیانَ فَقالَ لَهُ : صِف لی عَلِیّا . قالَ : أوَتُعفینی ، فَقالَ : لا ، بَل صِفْهُ لی ، فَقالَ لَهُ ضِرارٌ : رَحِمَ اللّهُ عَلِیّا ! کانَ وَاللّهِ فینا کَأَحَدِنا ؛ یُدنینا إذا أتَیناهُ ، ویُجیبُنا إذا سَأَلناهُ ، ویُقَرِّبُنا إذا زُرناهُ ، لا یُغلَقُ لَهُ دونَنا بابٌ ، ولا یَحجُبُنا عَنهُ حاجِبٌ ، ونَحنُ وَاللّهِ مَعَ تَقریبِهِ لَنا وقُربِهِ مِنّا ، لا نُکَلِّمُهُ لِهَیبَتِهِ ، ولا نَبتَدیهِ لِعَظَمَتِهِ ، فَإِذا تَبَسَّمَ فَعَن مِثلِ اللُّؤلُوَ المَنظومِ .

فَقالَ مُعاوِیَةُ : زِدنی مِن صِفَتِهِ ، فَقالَ ضِرارٌ : رَحِمَ اللّهُ عَلِیّا ! کانَ وَاللّهِ طَویلَ السُّهادِ ، قَلیلَ الرُّقادِ ، یَتلو کِتابَ اللّهِ آناءَ اللَّیلِ وأطرافَ النَّهارِ ، ویَجودُ لِلّهِ بِمُهجَتِهِ ، ویَبوءُ إلَیهِ بِعَبرَتِهِ ، لا تُغلَقُ لَهُ السُّتورُ ، ولا یَدَّخِرُ عَنَّا البُدورَ ، ولا یَستَلینُ الاِتِّکاءَ ، ولا یَستَخشِنُ الجَفاءَ ، ولَو رَأیتَهُ إذ مُثِّلَ فی مِحرابِهِ ، وقَد أرخَی اللَّیلُ سُدولَهُ ، وغارَت نُجومُهُ ، وهُوَ قابِضٌ عَلی لِحیَتِهِ ، یَتَمَلمَلُ تَمَلمُلَ السَّلیمِ ، ویَبکی بُکاءَ الحَزینِ ، وهُوَ یَقولُ : یا دُنیا ! إلیَّ تَعَرَّضتِ أم إلَیَّ تَشَوَّقتِ ؟ هَیهاتَ هَیهاتَ ، لا حاجَةَ لی فیکِ ، أبَنْتُکِ ثَلاثا لا رَجعَةَ لی عَلَیکِ ، ثُمَّ یَقولُ : واهٍ واهٍ لِبُعدِ السَّفَرِ ، وقِلَّةِ الزّادِ ، وخُشونَةِ الطَّریقِ .

قالَ : فَبَکی مُعاوِیَةُ وقالَ : حَسبُکَ یا ضِرارُ ، کَذلِکَ کانَ وَاللّهِ عَلِیٌّ ! رَحِمَ اللّهُ أبَا الحَسَنِ ! ⁽¹⁾.

۱۱۰۷.رسول اللّه صلی الله علیه و آله :الأمالی ، صدوقـ به نقل از اصبغ بن نُباتَه ـ: ضرار بن ضمره نَهشَلی بر معاویة بن ابی سفیان وارد شد . معاویه به وی گفت : علی را برایم توصیف کن .

گفت : مرا معذور دار .

گفت : نه ، برایم توصیف کن .

ضرار گفت : خدا رحمت کند علی را ! در بین ما چون یکی از ما بود . هرگاه نزدش می رفتیم ، ما را نزدیک می ساخت و هرگاه می پرسیدیم ، پاسخمان می داد . هرگاه به دیدارش می رفتیم ، ما را مقرّب می ساخت . هیچ گاه در را بر روی ما نمی بست و هیچ دربانی ، ما را از او منع نمی کرد .

به خدا سوگند،ما با همه نزدیک ساختن خویش به او و نزدیک بودنش با ما،به خاطر هیبتش با او حرف نمی زدیم و به خاطر عظمتش شروع به سخن نمی کردیم . هرگاه لبخند می زد ، دندان هایش چون مرواریدهای چیده بود .

معاویه گفت : از اوصافش بیشتر برایم بگو .

ضرار گفت : خدا رحمت کند علی را! به خدا سوگند ، او بسیارْ بیدار و کمْ خواب بود . در دل شب و در طول روز ، کتاب خدا را می خواند . با تمام وجودش در راه خدا می بخشید و با اشک به سوی او روی می کرد . پرده ها او را جدا نمی کرد و شتاب ها او را از ما نمی گرفت . اعتماد ، وی را نرم نمی ساخت و ستم ، وی را به خشونت نمی کشانْد .

اگر در هنگامی که شب ، پرده خود را فرو افکنده بود و ستاره هایش رو به غروب می گذاشت ، او را در محرابش می دیدی،دست به مَحاسن خود گرفته بود و چون مار گزیده به خود می پیچید و غمگینانه اشک می ریخت و می گفت : «ای دنیا! به من خودنمایی می کنی یا دل به من می بندی؟ هیهات! هیهات ! من هیچ نیازی به تو ندارم . تو را سه طلاقه کرده ام و جایی برای رجوع من به تو نیست» و آن گاه می افزود: «آه، آه، از درازیِ سفر،کمی توشه و سختی راه!».

معاویه گریست و گفت : ای ضرار ! بس است . به خدا سوگند ، علی چنین بود . خدا ابو الحسن را بیامرزد ! .

۱۱۰۸.عنه صلی الله علیه و آله :الأمالی للصدوق عن عروة بن الزبیر :کُنّا جُلوسا فی مَجلِسٍ فی مَسجِدِ رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله ، فَتَذاکَرنا أعمالَ أهلِ بَدرٍ وبَیعَةَ الرِّضوانِ ، فَقالَ أبُو الدَّرداءِ : یا قَومُ ! ألا اُخبِرُکُم بِأَقَلِّ القَومِ مالاً ، وأکثَرِهِم وَرَعا ، وأشَدِّهِمُ اجتِهادا فِی العِبادَةِ ، قالوا : مَن ؟ قالَ : عَلِیُّ بنُ أبی طالِبٍ علیه السلام .

قالَ : فَوَاللّهِ إن کانَ فی جَماعَةِ أهلِ المَجلِسِ إلّا مُعرِضٌ عَنهُ بِوَجهِهِ ، ثُمَّ انتَدَبَ لَهُ رَجُلٌ مِنَ الأَنصارِ فَقالَ لَهُ : یا عُوَیمِرُ ! لَقَد تَکَلَّمتَ بِکَلِمَةٍ ما وافَقَکَ عَلَیها أحَدٌ مُنذُ أتَیتَ بِها .

فَقالَ أبُو الدَّرداءِ : یا قَومُ ، إنّی قائِلٌ ما رَأَیتُ ، وَلیَقُل کُلُّ قَومٍ مِنکُم ما رَأَوا ، شَهِدتُ عَلِیَّ بنَ أبی طالِبٍ علیه السلام بِشُوَیحِطاتِ النَّجّارِ وقَدِ اعتَزَلَ عَن مَوالیهِ وَاختَفی مِمَّن یَلیهِ ، وَاستَتَرَ بِمُغَیِّلاتِ النَّخِلِ ، فَافتَقَدتُهُ وبَعُدَ عَلَیَّ مَکانُهُ ، فَقُلتُ : لَحِقَ بِمَنزِلِهِ ، فِإِذا أنَا بِصَوتٍ حَزینٍ ونَغمَةٍ سِحرٍ ⁽¹⁾شَجِیٍّ ، وهُوَ یَقولُ : إلهی کَم مِن موبِقَةٍ حَمَلتَ عَنّی فَقابَلتَها بِنِعمَتِکَ ، وکَم مِن جَریرَةٍ تَکَرَّمتَ عَن کَشفِها بِکَرَمِکَ ، إلهی إن طالَ فی عِصیانِکَ عُمُری ، وعَظُمَ فِی الصُّحُفِ ذَنبی ؛ فَما أنَا مُؤَمِّلٌ غَیرَ غُفرانِکَ ، ولا أنَا بِراجٍ غَیرَ رِضوانِکَ . فَشَغَلَنِی الصَّوتُ ، وَاقتَفَیتُ الأَثَرَ ، فَإِذا هُوَ عَلِیُّ بنُ أبی طالِبٍ علیه السلام بِعَینِهِ ، فَاستَتَرتُ لَهُ وأخمَلتُ الحَرَکَةَ ، فَرَکَعَ رَکَعاتٍ فی جَوفِ اللَّیلِ الغابِرِ ، ثُمَّ فَزَعَ إلَی الدُّعاءِ وَالبُکاءِ وَالبَثِّ وَالشَّکوی . فَکانَ مِمّا ناجی بِهِ اللّهَ أن قالَ :

إلهی اُفَکِّرُ فی عَفوِکَ ؛ فَتَهونُ عَلَیَّ خَطیئَتی ، ثُمَّ أذکُرُ العَظیمَ مِن أخذِکَ ؛ فَتَعظُمُ عَلَیَّ بَلِیَّتی ، ثُمَّ قالَ : آهِ إن أنَا قَرَأتُ فِی الصُّحُفِ سَیِّئَةً أنَا ناسیها ، وأنتَ مُحصیها ، فَتَقولُ : خُذوهُ ! ! فَیالَهُ مِن مَأخوذٍ ، لا تُنجیهِ عَشیرَتُهُ ، ولا تَنفَعُهُ قَبیلَتُهُ ، یَرحَمُهُ المَلأَُ إذا اُذِنَ فیهِ بِالنِّداءِ ، ثُمَّ قالَ : آهِ مِن نارٍ تُنضِجُ الأَکبادَ وَالکُلی ، آهِ مِن نارٍ نَزّاعَةٍ لِلشَّوی ، آهِ مِن غَمرَةٍ مِن مُلهَباتِ لَظی .

قالَ : ثُمَّ أنعَمَ فِی البُکاءِ ؛ فَلَم أسمَع لَهُ حِسّا ولا حَرَکَةً ، فَقُلتُ : غَلَبَ عَلَیهِ النَّومُ لِطولِ السَّهَرِ ، اُوقِظُهُ لِصَلاةِ الفَجرِ .

قالَ أبُو الدَّرداءِ : فَأَتَیتُهُ فَإِذا هُوَ کَالخَشَبَةِ المُلقاةِ ، فَحَرَّکتُهُ فَلَم یَتَحَرَّک ، وزَوَیتُهُ فَلَم یَنزَوِ ، فَقُلتُ : إنّا لِلّهِ وإنّا إلَیهِ راجِعونَ ، ماتَ وَاللّهِ عَلِیُّ بنُ أبی طالِبٍ علیه السلام ! قالَ : فَأَتَیتُ مَنزِلَهُ مُبادِرا أنعاهُ إلَیهِم ، فَقالَت فاطِمَةُ علیهاالسلام : یا أبَا الدَّرداءِ ، ما کانَ مِن شَأنِهِ ومِن قِصَّتِهِ ؟ فَأَخبَرتُهَا الخَبَرَ ، فَقالَت : هِیَ وَاللّهِ یا أبَا الدَّرداءِ الغَشیَةُ الَّتی تَأخُذُهُ مِن خَشیَةِ اللّهِ ، ثُمَّ أَتَوهُ بِماءٍ فَنَضَحوهُ عَلی وَجهِهِ ، فَأَفاقَ ونَظَرَ إلَیَّ وأنَا أبکی ، فَقالَ : مِمَّ بُکاؤُکَ یا أبَا الدَّرداءِ ؟

فَقُلتُ : مِمّا أراهُ تُنزِلُهُ بِنَفسِکَ ، فَقالَ : یا أبَا الدَّرداءِ ، فَکَیفَ لَو رَأَیتَنی ودُعِیَ بی إلَی الحِسابِ ، وأیقَنَ أهلُ الجَرائِمِ بِالعَذابِ ، وَاحتَوَشَتنی مَلائِکَةٌ غِلاظٌ ، وزَبانِیَةٌ فِظاظٌ ، فَوَقَفتُ بَینَ یَدَیِ المَلِکِ الجَبّارِ ، قَد أسلَمَنِی الأَحِبّاءُ ، ورَحِمَنی أهلُ الدُّنیا ، لَکُنتَ أشَدَّ رَحمَةً لی بَینَ یَدَی مَن لا تَخفی عَلَیهِ خافِیَةٌ . فَقالَ أبُو الدَّرداءِ : فَوَاللّهِ مارَأَیتُ ذلِکَ لِأَحَدٍ مِن أصحابِ رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله . ⁽²⁾.

۱۱۰۹.عنه صلی الله علیه و آله :الأمالی ، صدوقـ به نقل از عُروة بن زبیر ـ: در مسجد پیامبر خدا ، گِرد هم نشسته بودیم و کارهای اهل بدر و بیعت رضوان را یادآور می شدیم . ابودرداء [ عُوَیمِر بن مالک ]گفت : ای مردم! می خواهید به شما از کم ثروت ترین ، پارساترین و کوشاترینِ مردمان در عبادت خبر بدهم؟

گفتند : چه کسی است؟

گفت : علی بن ابی طالب .

به خدا سوگند ، در جمع ، همه از ابو درداء ، روی برگرداندند . یکی از انصار ، به او پاسخ داد و گفت : ای عُوَیمِر! سخنی گفتی که از زمان مطرح کردن آن ، هیچ کس با تو در آن سخن ، هم نوا نیست .

ابودرداء گفت : ای مردم! من آنچه که دیدم ، می گویم و هر کدام از شما هرچه دیده ، بگوید .

علی بن ابی طالب را در باغات بنی نجّار دیدم که از اطرافیانش جدا شد و از آنها مخفی شد و در انبوه درختان نخل ، پنهان شد . گُمش کردم و از من دور شد . با خود گفتم : حتما به خانه اش رفت . ناگهان ، ناله ای غمگین و نغمه سوزناک تأثیرگذاری شنیدم که می گفت : «پروردگارا! چه بسیار گرفتاری که از دوش من برداشتی و آن را با نعمت هایت عوض کردی ! و چه بسیار خطاهایی که به کَرَمت از آشکار ساختن آن ، پرهیز کردی ! پروردگارا! اگر عمر من در نافرمانی تو طولانی شد و گناه من در نامه عملم افزون گشت ، من جز بخشش تو را آرزومند نیستم و جز به خشنودی تو امید ندارم» .

صدای ناله ، نظرم را جلب کرد و به دنبال صدا رفتم . ناگهان دیدم خود علی بن ابی طالب است . خود را مخفی کردم و از حرکت باز ایستادم . در دل آن شبِ تاریک ، چند رکعت نماز گزارد و آن گاه فریادش به دعا ، گریه و ناله و زاری بلند شد و از جمله مناجات هایش با خدا این بود : «پروردگارا! به گذشتت می اندیشم ، خطاهایم برایم کوچک می گردد. آن گاه ، بازخواست عظیم تو یادم می افتد و گرفتاری ام برایم سنگین می نماید».

و آن گاه گفت : «آه از این که من در نامه عملم گناهی را بخوانم که فراموشش کرده ام و تو آن را نگه داشته باشی و بگویی : او را بگیرید! وای بر گرفتاری که عشیره اش نمی توانند نجاتش بدهند و قبیله اش سودی برای او ندارند و هرگاه به او ندا دهند ، همه به ترحّم می افتند!» .

آن گاه ، گفت : «آه از آتشی که دل و جگر را کباب می کند! آه از آتشی که پوست از سر می کَند! آه از فرو رفتن در شعله های سوزناک!» .

آن گاه ، علی علیه السلام بسیار گریست و سپس هیچ صدایی از او نشنیدم و حرکتی ندیدم . با خود گفتم : حتما به خاطر شبْ بیداری ، خواب بر او غلبه کرده است . [ بروم و ] وی را برای نماز صبح بیدار کنم .

نزدش آمدم . دیدم که مثل چوب افتاده است . تکانش دادم ، تکان نخورد و جمعش کردم ، جمع نشد . گفتم : إنّا للّه و إنا إلیه راجعون! به خدا سوگند ، علی بن ابی طالب درگذشت . سریع به خانه اش آمدم تا خبر درگذشتش را به خانواده اش بدهم .

فاطمه علیهاالسلام فرمود : «ابو درداء! چه طور بود و داستانش چیست؟» .

همه داستان را به وی گفتم .

فرمود : ای ابو درداء! به خدا سوگند که آن ، حالتِ بیخود شدنی است که از خوف خدا به او دست می دهد» .

آن گاه ، آبی آوردند و به صورتش پاشیدند . به هوش آمد . به من نگاه کرد . در حالی که من می گریستم ، فرمود : «ای ابو درداء! از چه چیزی می گِریی؟» .

گفتم : از این که تو را می بینم که چه بر سر خود می آوری .

فرمود : «ای ابو درداء! اگر مرا ببینی که برای حسابْ فراخوانده شده ام و اهل گناه ، به عذابْ یقین کنند و فرشتگان خشن و آتش دردناک ، مرا به وحشت اندازند و پیش خداوند جبّار بِایستم ـ در حالی که دوستانم مرا تسلیم کرده اند و اهل دنیا بر من دل می سوزانند ـ ، در پیشگاه آن که هیچ چیزی برایش مخفی نمی مانَد ، دلت بیشتر برای من خواهد سوخت» .

ابو درداء گفت : به خدا سوگند ، این حالت را در هیچ کدام از یاران پیامبر خدا ندیدم . .

. .

. .

۱۱۱۰.الإمام علیّ علیه السلام :فلاح السائل عن حبّة العرنی :بَینا أنَا ونَوفٌ نائِمینَ فی رَحَبَةِ القَصرِ ؛ إذ نَحنُ بِأَمیرِ المُؤمِنینَ علیه السلام فی بَقِیَّةٍ مِنَ اللَّیلِ واضِعا یَدَهُ عَلَی الحائِطِ شِبهَ الوالِهِ ⁽¹⁾وهُوَ یَقولُ : «إِنَّ فِی خَلْقِ السَّمَـوَ تِ وَ الْأَرْضِ» إلی آخِرِ الآیَةِ ⁽²⁾قالَ : ثُمَّ جَعَلَ یَقرَأُ هذِهِ الآیاتِ ، ویَمُرُّ شِبهَ الطّائِرِ عَقلُهُ ، فَقالَ : أ راقِدٌ یا حَبَّةُ أم رامِقٌ ؟ قُلتُ : رامِقٌ ، هذا أنتَ تَعمَلُ هذَا العَمَلَ فَکَیفَ نَحنُ ؟ ! قالَ : فَأَرخی عَینَیهِ فَبَکی ، ثُمَّ قالَ لی : یا حَبَّةُ ، إنَّ لِلّهِ مَوقِفا ، ولَنا بَینَ یَدَیهِ مَوقِفٌ ، لا یَخفی عَلَیهِ شَیءٌ مِن أعمالِنا . یا حَبَّةُ ، إنَّ اللّهَ أقرَبُ إلَیکَ وإلَیَّ مِن حَبلِ الوَریدِ . یا حَبَّةُ ، إنَّهُ لَن یَحجُبَنی ولا إیّاکَ عَنِ اللّهِ شَیءٌ .

قالَ ثُمَّ قالَ : أراقِدٌ أنتَ یا نَوفٌ ؟ قالَ : لا یا أمیرَ المُؤمِنینَ ما أنَا بِراقِدٍ ، ولَقَد أطَلتَ بُکائی هذِهِ اللَّیلَةَ . فَقالَ : یا نَوفُ ، إن طالَ بُکاؤُکَ فِی هذَا اللَّیلِ مَخافَةً مِنَ اللّهِ عَزَّ وجَلَّ ، قَرَّت عَیناکَ غَدا بَینَ یَدَیِ اللّهِ عَزَّ وجَلَّ . یا نَوفُ ، إنَّهُ لَیسَ مِن قَطرَةٍ قَطَرَت مِن عَینِ رَجُلٍ مِن خَشیَةِ اللّهِ إلّا أطفَأَت بِحارا مِنَ النّیرانِ .

یا نَوفٌ ، إنَّهُ لَیسَ مِن رَجُلٍ أعظَمَ مَنزِلَةً عِندَ اللّهِ مِن رَجُلٍ بَکی مِن خَشیَةِ اللّهِ ، وأحَبَّ فِی اللّهِ ، وأبغَضَ فِی اللّهِ . یا نَوفُ ، إنَّهُ مَن أحَبَّ فِی اللّهِ لَم یَستَأثِر عَلی مُحِبّیهِ ، ومَن أبغَضَ فِی اللّهِ لَم یُنِل مُبغِضیهِ خَیرا ، عِندَ ذلِکَ استَکمَلتُم حَقائِقَ الإِیمانِ .

ثُمَّ وَعَظَهُما وذَکَّرَهُما . وقالَ فی أواخِرِهِ : فَکونوا مِنَ اللّهِ عَلی حَذَرٍ فَقَد أنذَرتُکُما .

ثُمَّ جَعَلَ یَمُرُّ وهُوَ یَقولُ : لَیتَ شِعری فی غَفَلاتی ، أمُعرِضٌ أنتَ عَنّی أم ناظِرٌ إلَیَّ ؟ ولَیتَ شِعری فی طولِ مَنامی وقِلَّةِ شُکری فی نِعَمِکَ عَلَیَّ ، ما حالی ؟ قالَ : فَوَاللّهِ ما زالَ فِی هذَا الحالِ حَتّی طَلَعَ الفَجرُ . ⁽³⁾.

۱۱۱۱.الإمام زین العابدین علیه السلام ( ـ وکانَ مِن دُعائِهِ علیه السلام لِوُلدِهِ علیهم ) فلاح السائلـ به نقل از حَبّه عُرَنی ـ: در حالی که من و نَوف در فضای باز قصر (دار الحکومه) خوابیده بودیم ، امیر مؤمنان را در حالی که دست روی دیوار گذاشته بود ، چون آدم های متحیّر در دل شب دیدیم که می گوید : «مسلّما در آفرینش آسمان ها و زمین ، در پیِ یکدیگر آمدن شب و روز ، و کشتی هایی که در دریا روان اند با آنچه به مردم سود می رساند ، و [ همچنین ]آبی که خدا از آسمان فرو فرستاده و با آن ، زمین را پس از مردنش زنده گردانیده ، و در آن هرگونه جنبنده ای پراکنده کرده ، و [ نیز در ]گردانیدن بادها و ابری که میان آسمان و زمینْ آرمیده است ، برای گروهی که می اندیشند ، واقعا نشانه هایی [ گویا ]وجود دارد .» و شروع کرد این آیات را خواندن و همچون کسی که هوش خود را از دست داده باشد ، راه می رفت .

فرمود : «ای حبّه! خوابی یا بیدار؟» .

گفتم : بیدارم . تو چنین می کنی ، پس ما چه کنیم؟!

اشک از دیدگانش سرازیر شد و گریست و به من فرمود : «ای حبّه! خدای را ایستگاهی است و ما را در پیشگاهش ایستادنی . هیچ کاری از کارهای ما برایش پوشیده نیست . ای حبّه! خدا به من و تو از رگ گردن ، نزدیک تر است . ای حبّه! هیچ چیز ، من و تو را از [ چشم ] خدا پوشیده نمی دارد» .

سپس فرمود : «ای نَوف! تو خوابی؟» .

گفتم : نه ، ای امیر مؤمنان! من خواب نیستم . در این شب ، مرا بسیار گریان کردی .

فرمود : «ای نوف! اگر در این شب از خوف خداوند عز و جل گریه ات طولانی گشت ، فردا در پیشگاه خدای عز و جل دیدگانت روشن خواهد شد .

ای نوف! هیچ قطره ای از چشم کسی به خاطر ترس از خدا فرو نریخت ، جز آن که دریایی از آتش را خاموش ساخت .

ای نوف! در نزد خدا هیچ کس با منزلت تر از کسی نیست که از خوف خدا بگرید ، برای خدا دوست بدارد و برای خدا دشمن بدارد .

ای نوف! هر کس برای خدا دوست بدارد کسی را بر دوستان خدا مقدّم ندارد و هر کس برای خدا دشمن بدارد به دشمنان خیری نرساند ، و در این صورت ، حقایق ایمان را کامل کرده است».

آن گاه ، آن دو تن را پند داد و به آنها تذکّر داد و در آخر فرمود : «همواره از خدا پروا کنید ، که من شما را بیم دادم» .

آن گاه شروع به راه رفتن کرد ، در حالی که می فرمود : «ای کاش می دانستم در هنگامی که در غفلت هستم ، تو از من رویگردانی یا بر من نظاره گری؟ و ای کاش می دانستم هنگامی که در خوابم و هنگامی که در برابر نعمت هایت کم شکرم ، حال من چگونه است» .

به خدا سوگند ، او پیوسته در این حال بود تا آن که فجر ، طلوع کرد . .

۱۱۱۲.الإمام الصادق علیه السلام :الخصال عن نوف البکالی :بِتُّ لَیلَةً عِندَ أمیرِ المُؤمِنینَ عَلِیٍّ علیه السلام ، فَکانَ یُصَلِّی اللَّیلَ کُلَّهُ ، ویَخرُجُ ساعَةً بَعدَ ساعَةٍ ؛ فَیَنظُرُ إلَی السَّماءِ ویَتلُو القُرآنَ قالَ : فَمُرَّ بی بَعدَ هُدوءٍ مِنَ اللَّیلِ ، فَقالَ : یا نَوفُ ، أراقِدٌ أنتَ أم رامِقٌ ؟ قُلتُ : بَل رامِقٌ ، أرمُقُکَ بِبَصَری یا أمیرَ المُؤمِنینَ . قالَ :

طوبی لِلزّاهِدینَ فِی الدُّنیا ، وَالرّاغِبینَ فِی الآخِرَةِ ، اُولئِکَ الَّذینَ اتَّخَذُوا الأَرضَ بَساطا ، وتُرابَها فِراشا ، وماءَها طیبا ، وَالقُرآنَ دِثارا ، وَالدُّعاءَ شِعارا ، وقَرَّضوا مِنَ الدُّنیا تَقریضا عَلی مِنهاجِ عیسَی بنِ مَریَمَ علیه السلام . ⁽¹⁾۳ / ۳إمامُ الدّاعینَ۳ / ۳ ـ ۱اِهتِمامُهُ بِالدُّعاءِ۱۱۱۷.عنه صلی الله علیه و آله :الإمام الصادق علیه السلام :کانَ أمیرُ المُؤمِنینَ علیه السلام رَجُلاً دَعّاءً . ⁽²⁾۱۱۱۸.عنه صلی الله علیه و آله :الإمام علیّ علیه السلام :ما مِن أحَدٍ ابتُلِیَ وإن عَظُمَت بَلواهُ بِأَحَقَّ بِالدُّعاءِ مِنَ المُعافَی الَّذی لا یَأمَنُ البَلاءَ . ⁽³⁾.

۳ / ۳ پیشوای دعا کنندگان

۳ / ۳ ـ ۱ اهتمام به دعا

۱۱۱۹.عنه صلی الله علیه و آله :الخصالـ به نقل از نَوف بِکالی ـ: شبی نزد علی بن ابی طالب علیه السلام به سر بردم . همه شب را نماز می خواند و ساعت به ساعت بیرون می رفت و به آسمان می نگریست و قرآن می خواند . پس از پاره ای از شب نزد من آمد و گفت : «ای نوف! بیداری یا خوابی؟».

گفتم : بیدارم ، ای امیر مؤمنان! با نگاه تو را دنبال می کنم .

فرمود : «خوشا بر دل کَندگان از دنیا و شیفتگان به آخرت! آنان همانهایی اند که زمین را بستر،خاکش را فرش، آبش را شربت گوارا، قرآن را لباسِ رو، و دعا را لباس زیر گرفته اند و به روش عیسی بن مریم علیهماالسلام از دنیا بُریده اند».۳ / ۳پیشوای دعا کنندگان۳ / ۳ ـ ۱اهتمام به دعا۱۱۲۴.رسول اللّه صلی الله علیه و آله :امام صادق علیه السلام :امیر مؤمنان ، مردی پُر دعا بود.۱۱۲۵.عنه صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام :هیچ گرفتاری ـ گرچه گرفتاری اش بسیار باشد ـ ، از شخص آسوده ای که از بلا در امان نیست ، به دعا کردن سزاوارتر نیست .

.

۱۱۲۶.صحیح مسلم عن صفوان بن عبد اللّه بن صفوان ( ـ وکانَت تَحتَهُ الدَّرداءُ ـ ) عنه علیه السلامـ لِابنِهِ الإِمامِ الحَسَنِ علیه السلام ـ: وَاعلَم أنَّ الَّذی بِیَدِهِ خَزائِنُ السَّماواتِ وَالأَرضِ قَد أذِنَ لَکَ فِی الدُّعاءِ ، وتَکَفَّلَ لَکَ بِالإِجابَةِ ، وأمَرَکَ أن تَسأَلَهُ لِیُعطِیَکَ ، وتَستَرحِمَهُ لِیَرحَمَکَ ، ولَم یَجعَل بَینَکَ وبَینَهُ مَن یَحجُبُکَ عَنهُ ، ولَم یُلجِئکَ إلی مَن یَشفَعُ لَکَ إلَیهِ ، ولَم یَمنَعکَ إن أَسَأتَ مِنَ التَّوبَةِ ... وفَتَحَ لَکَ بابَ المَتابِ ، وبابَ الاِستِعتابِ ؛ فَإِذا نادَیتَهُ سَمِعَ نِداکَ ، وإذا ناجَیتَهُ عَلِمَ نَجواکَ ؛ فَأَفضَیتَ إلَیهِ بِحاجَتِکَ ، وأبثَثتَهُ ذاتَ نَفسِکَ ، وشَکَوتَ إلَیهِ هُمومَکَ ، وَاستَکشَفتَهُ کُروبَکَ ، وَاستَعَنتَهُ عَلی اُمورِکَ ، وسَأَلتَهُ مِن خَزائِنِ رَحمَتِهِ ما لا یَقدِرُ عَلی إعطائِهِ غَیرُهُ ، مِن زِیادَةِ الأَعمارِ ، وصِحَّةِ الأَبدانِ ، وسَعَةِ الأَرزاقِ .

ثُمَّ جَعَلَ فی یَدَیکَ مَفاتیحَ خَزائِنِهِ بِما أذِنَ لَکَ مِن مَسأَلَتِهِ ، فَمَتی شِئتَ استَفتَحتَ بِالدُّعاءِ أبوابَ نِعمَتِهِ ، وَاستَمطَرتَ شَآبیبَ ⁽¹⁾رَحمَتِهِ . ⁽²⁾۱۱۲۷.رسول اللّه صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :أکثِرِ الدُّعاءَ تَسلَم مِن سَورَةِ الشَّیطانِ . ⁽³⁾۱۱۲۸.الإمام زین العابدین علیه السلام :عنه علیه السلام :أعلَمُ النّاسِ بِاللّهِ أکثَرُهُم لَهُ مَسأَلَةً . ⁽⁴⁾۱۱۲۹.الإمام الصادق علیه السلام :عنه علیه السلام :لِلمُؤمِنِ ثَلاثُ ساعاتٍ : فَساعَةٌ یُناجی فیها رَبَّهُ ، وساعَةٌ یَرُمُّ مَعاشَهُ ، وساعَةٌ یُخَلِّی بَینَ نَفسِهِ وبَینَ لِذَّتِها فیما یَحِلُّ ویَجمُلُ . ⁽⁵⁾.

۱۱۳۰.الإمام الباقر علیه السلام :امام علی علیه السلامـ خطاب به پسرش امام حسن علیه السلام ـ: بدان ، آن که گنجینه های آسمان ها و زمین در دست اوست ، به تو برای دعا کردن اذن داده است و پذیرش آن را تعهّد نموده و به تو فرمان داده است تا از او درخواست کنی تا به تو ببخشد ، و از او رحمت خواهی تا به تو رحم کند و[ نیز ] بین تو و او ، کسی را که مانعت شود ، قرار نداده و تو را به کسی که بین تو و او شفیع باشد ، حوالت نداده است ، و اگر بدی کرده ای ، از توبه منعت نساخته است... و برای تو درِ توبه و بازگشت را گشود .

هرگاه او را بخوانی ، صدایت را می شنود و هرگاه با او مناجات کنی ، مناجاتت را می داند . از این رو ، خواست دلت را به او می رسانی و راز دلت را در پیشش می گشایی و غم هایت را با او دردِ دل می کنی و گشودن غم هایت را از او می خواهی و در کارهایت از او یاری می جویی و از گنجینه رحمتش چیزهایی را که جز او بر دادنش توانمند نیست ، می خواهی ، از قبیل : فزونی عمر، سلامت بدن و فراوانی روزی.

آن گاه با اجازه دادن به تو در درخواست از او ، کلید گنجینه هایش را در دستان تو قرار داد، تا هرگاه خواستی ، درهای نعمتش را با دعا بگشایی و باران پیاپی رحمتش را از او بخواهی.۱۱۳۱.أبو الحسن علیه السلام ( ـ إنَّهُ کانَ یَقولُ ـ ) امام علی علیه السلام :بسیار دعا کن تا از سیطره شیطان ، در امان باشی.۱۱۳۲.رسول اللّه صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام :داناترینِ مردم به خداوند ، پُردرخواست ترین آنان از اوست.۱۱۳۳.الإمام الصادق علیه السلام :امام علی علیه السلام :وقت مؤمن سه بخش است : وقتی که در آن با پروردگارش راز و نیاز می کند ؛ وقتی که به سامان دادن زندگی اش می پردازد ؛ و وقتی که در آن خویش را با لذّت های حلال و زیبا سپری می کند. .

۱۱۳۴.عنه علیه السلام :عنه علیه السلام :التَّقَرُّبُ إلَی اللّهِ تَعالی بِمَسأَلَتِهِ ، وإلَی النّاسِ بِتَرکِها . ⁽¹⁾۱۱۳۵.رسول اللّه صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :الحُظوَةُ عِندَ الخالِقِ بِالرَّغبَةِ فیما لَدَیهِ ، الحُظوَةُ عِندَ المَخلوقِ بِالرَّغبَةِ عَمّا فی یَدَیهِ . ⁽²⁾۱۱۳۶.عنه صلی الله علیه و آله :الإمام الباقر علیه السلامـ لِأَبِی المِقدامِ ـ: یا أبَا المِقدامِ ، إنَّما شیعَةُ عَلِیٍّ علیه السلام الشّاحِبونَ ، النّاحِلونَ ، الذّابِلونَ ... کَثیرٌ سُجودُهُم ، کَثیرَةٌ دُموعُهُم ، کَثیرٌ دُعاؤُهُم ، کَثیرٌ بُکاؤُهُم ، یَفرَحُ النّاسُ وهُم یَحزَنونَ . ⁽³⁾۳ / ۳ ـ ۲اِهتِمامُهُ بِالذِّکرِ۱۱۳۹.عنه صلی الله علیه و آله :صحیح البخاری عن عبد الرحمن بن أبی لیلی عن الإمام علیّ علیه السلام :إنَّ فاطِمَةَ علیهاالسلامأتَتِ النَّبِیَّ صلی الله علیه و آله تَسأَلُهُ خادِما ، فَقالَ : ألا اُخبِرُکِ ما هُوَ خَیرٌ لَکِ مِنهُ ؟ تُسَبِّحینَ اللّهَ عِندَ مَنامِکِ ثَلاثا وثَلاثینَ ، وتَحمَدینَ اللّهَ ثَلاثا وثَلاثینَ ، وتُکَبِّرینَ اللّهَ أربَعا وثَلاثینَ ، ثُمَّ قالَ سُفیانُ ⁽⁴⁾: إحداهُنَّ أربَعٌ وثَلاثونَ ، فَما تَرَکتُها بَعدُ . قیلَ : ولا لَیلَةَ صِفّینَ ؟ قالَ : ولا لَیلَةَ صِفّینَ . ⁽⁵⁾.

۳ / ۳ ـ ۲ اهتمام به ذکر

۱۱۴۰.الإمام الصادق علیه السلام :امام علی علیه السلام :نزدیک شدن به خداوند متعال ، با درخواست از اوست و نزدیک شدن به مردم ، به ترک درخواست است.۱۱۴۱.عنه علیه السلام :امام علی علیه السلام :بهره مندی در نزد خالق ، به درخواستِ چیزهایی است که نزد اوست ، و بهره مندی در نزد مخلوق ، به رویگردانی از چیزهایی است که در دست اوست .۱۱۴۲.الإمام الباقر علیه السلام :امام باقر علیه السلامـ به ابو المقداد ـ: ای ابو المقداد! پیروان علی علیه السلام ، نحیف ، نزار و تکیده اند ... سجده شان فراوان، اشکشان بسیار، دعایشان فزون، و گریه شان زیاد است . مردم ، شادی می کنند و آنان غمگین اند.۳ / ۳ ـ ۲اهتمام به ذکر۱۱۴۵.عنه علیه السلام :صحیح البخاریـ به نقل از عبد الرحمان بن ابی لیلی ، از امام علی علیه السلام ـ: فاطمه علیهاالسلامنزد پیامبر صلی الله علیه و آله آمد و از او درخواست خدمتگزار کرد. فرمود : «آیا از چیزی که بهتر از این است ، تو را آگاه سازم؟ به گاه خواب ، ۳۳ مرتبه سبحان اللّه ، ۳۳ مرتبه الحمد للّه و ۳۴ مرتبه اللّه اکبر بگو ـ سفیان می گوید : یکی از آنها ۳۴ مرتبه بود ـ . آن را هیچ گاه ترک نکردم». گفته شد : حتی در شب صِفّین؟ گفت : حتی در شب صِفّین !

.

۱۱۴۶.رسول اللّه صلی الله علیه و آله ( ـ مِن دُعائِهِ صلی الله علیه و آله فی شَهرِ رَمَض ) المناقب لابن شهر آشوبـ فی عَلِیٍّ علیه السلام ـ: لَهُ لَیلَةَ الهَریرِ ثَلاثُمِئَةِ تَکبیرَةٍ ؛ أسقَطَ بِکُلِّ تَکبیرَةٍ عَدُوّا . وفی رِوایَةٍ خَمسُمِئَةٍ وثَلاثَةٌ وعِشرونَ ، رَواهُ الأَعثَمُ . وفی رِوایَةٍ سَبعُمِئَةٍ . ⁽¹⁾۱۱۴۷.دلائل الإمامة عن علیّ بن محمّد ( ـ فی خَبرِ عَبدِ الحَمیدِ ـ ) إرشاد القلوب :رُوِیَ أنَّهُ علیه السلام کانَ إذا یَفرَغُ مِنَ الجِهادِ یَتَفَرَّغُ لِتَعلیمِ النّاسِ وَالقَضاءِ بَینَهُم ، فَإِذا فَرَغَ مِن ذلِکَ اشتَغَلَ فی حائِطٍ لَهُ یَعمَلُ فیهِ بِیَدِهِ ، وهُوَ مَعَ ذلِکَ ذاکِرُ اللّهِ ⁽²⁾تَعالی جَلَّ جَلالُهُ . ⁽³⁾۳ / ۳ ـ ۳أدعِیَتُهُ فی تَسبیحِ اللّهِ وتَحمیدِهِأ : التَّسبیحاتُ۱۱۵۱.الکافی عن إبراهیم بن أبی البلاد أو عبد اللّه بن جالإمام الصادق علیه السلامـ فی ذِکرِ تَسبیحِ أمیرِ المُؤمِنینَ علیه السلام بَعدَ صَلاتِهِ ـ: سُبحانَ مَن لا تَبیدُ مَعالِمُهُ ، سُبحانَ مَن لا تَنقُصُ خَزائِنُهُ ، سُبحانَ مَن لَا اضمِحلالَ لِفَخرِهِ ، سُبحانَ مَن لا یَنفَدُ ما عِندَهُ ، سُبحانَ مَن لَا انقِطاعَ لِمُدَّتِهِ ، سُبحانَ مَن لا یُشارِکُ أحَدا فی أمرِهِ ، سُبحانَ مَن لا إلهَ غَیرُهُ . ⁽⁴⁾۱۱۵۲.الکافی عن إبراهیم بن هاشم :کامل الزیارات عن أبی سعید المدائنی :دَخَلتُ عَلی أبی عَبدِ اللّهِ علیه السلام فَقُلتُ : ... جُعِلتُ فِداکَ ، عَلِّمنی تَسبیحَ عَلِیٍّ وفاطِمَةَ علیهماالسلام . قالَ : نَعَم یا أبا سَعیدٍ ، تَسبیحُ عَلِیٍّ علیه السلام :

سُبحانَ الَّذی لا تَنفَدُ خَزائِنُهُ ، سُبحانَ الَّذی لا تَبیدُ مَعالِمُهُ ، سُبحانَ الَّذی لا یَفنی ما عِندَهُ ، سُبحانَ الَّذی لا یُشرِکُ أحَدا فی حُکمِهِ ، سُبحانَ الَّذی لَا اضمِحلالَ لِفَخرِهِ ، سُبحانَ الَّذی لَا انقِطاعَ لِمُدَّتِهِ ، سُبحانَ الَّذی لا إلهَ غَیرُهُ . ⁽⁵⁾.

۳ / ۳ ـ ۳ دعاهای وی در تسبیح و حمد خدا

الف ـ تسبیح ها

۱۱۵۳.الکافی عن ابن أبی عمیر :المناقب ، ابن شهر آشوبـ درباره علی علیه السلام ـ: در شب هریر (در جنگ صِفّین) سیصد بار تکبیر گفت و با هر تکبیرش دشمنی را به خاک افکند. در روایتی دیگر ، بنا به گزارش اعثم ، ۵۲۳ بار گفت، و بنا بر روایتی دیگر ، هفتصد بار.۱۱۵۴.الاُصول الستّة عشر عن زید النرسی :إرشاد القلوب :روایت شده است که [ علی علیه السلام ]هرگاه از جنگْ رهایی می یافت ، به آموزش مردم و داوری بین آنان می پرداخت و هرگاه از این کارها فارغ می شد ، در باغی که از آنِ او بود ، با دست خود کار می کرد و با این حال ، به ذکر خداوند متعال مشغول بود.۳ / ۳ ـ ۳دعاهای وی در تسبیح و حمد خداالف ـ تسبیح ها۱۱۵۸.تفسیر القمّی :امام صادق علیه السلامـ در بیان تسبیح امیرمؤمنان علیه السلام پس از نمازش ـ: منزّه است آن که نشانه هایش از بین نمی رود . منزّه است آن که گنجینه هایش کم نمی گردد . منزّه است آن که فخرش از بین نمی رود . منزّه است آن که آنچه در نزدش است ، پایان نمی یابد . منزّه است آن که روزگارش پایان نمی پذیرد . منزّه است آن که هیچ کس در کارش همباز او نیست . منزّه است خدایی که جز او خدایی نیست.۱۱۵۹.قرب الإسناد عن علیّ بن جعفر عن الإمام الکاظم علیهکامل الزیاراتـ به نقل از ابو سعید مدائنی ـ: نزد امام صادق علیه السلام رفتم و گفتم : ... فدایت گردم! تسبیح علی و فاطمه علیهماالسلام را به من بیاموز. فرمود : «ای ابو سعید! تسبیح علی علیه السلام چنین است:

منزّه است آن که گنجینه هایش پایان نمی یابد . منزّه است آن که نشانه هایش از بین نمی رود . منزّه است آن که هر آنچه در پیش اوست ، نابود نمی گردد . منزّه است آن که هیچ کس در فرمانروایی اش انباز نیست . منزّه است آن که فخرش از بین نمی رود. منزّه است آن که دورانش از بین نمی رود . منزّه است آن که جز او خدایی نیست».

.

۱۱۶۰.کشف الغمّة عن أبی سهل البلخی :الإمام علیّ علیه السلام :سُبحانَکَ مَلَأتَ کُلَّ شَیءٍ ، وبایَنتَ کُلَّ شَیءٍ ، فَأَنتَ الَّذی لا یَفقِدُکَ شَیءٌ ، وأنتَ الفَعّالُ لِما تَشاءُ . ⁽¹⁾۱۱۶۱.رسول اللّه صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :سُبحانَ الَّذی بَهَرَ العُقولَ عَن وَصفِ خَلقٍ جَلّاهُ لِلعُیونِ ، فَأَدرَکَتهُ مَحدودا مُکَوَّنا ، ومُؤَلَّفا مُلَوَّنا ، وأعجَزَ الأَلسُنَ عَن تَلخیصِ صِفَتِهِ ، وقَعَدَ بِها عَن تَأدِیَةِ نَعتِهِ ، وسُبحانَ مَن أدمَجَ قَوائِمَ الذَّرَّةِ وَالهَمَجَةِ ⁽²⁾إلی ما فَوقَهُما مِن خَلقِ الحیتانِ وَالفِیَلَةِ ، ووَأی ⁽³⁾عَلی نَفسِهِ أنْ لا یَضطَرِبَ شَبَحٌ مِمّا أولَجَ فِیهِ الرّوحَ ، إلّا وجَعَلَ الحِمامَ مَوعِدَهُ ، وَالفَناءَ غایَتَهُ . ⁽⁴⁾۱۱۶۲.رسول اللّه صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :سُبحانَکَ ما أعظَمَ شَأنَکَ ! سُبحانَکَ ما أعظَمَ ما نَری مِن خَلقِکَ ! وما أصغَرَ کُلَّ عَظیمَةٍ فی جَنبِ قُدرَتِکَ ! وما أهوَلَ ما نَری مِن مَلَکوتِکَ ! وما أحقَرَ ذلِکَ فیما غابَ عَنّا مِن سُلطانِکَ ! وما أسبَغَ نِعَمَکَ فِی الدُّنیا ! وما أصغَرَها فی نِعَمِ الآخِرَةِ ... سُبحانَکَ خالِقا ومَعبودا بِحُسنِ بَلائِکَ عِندَ خَلقِکَ ! ⁽⁵⁾۱۱۶۳.الإمام الرضا علیه السلام :عنه علیه السلامـ فی صِفَةِ الأَرضِ ـ: سُبحانَ مَن أمسَکَها بَعدَ مَوَجانِ مِیاهِها ، وأجمَدَها بَعدَ رُطوبَةِ أکنافِها ؛ فَجَعَلَها لِخَلقِهِ مِهادا ، وبَسَطَها لَهُم فِراشا ! فَوقَ بَحرٍ لُجِّیٍّ راکِدٍ لا یَجری ، وقائِمٍ لا یَسری ، تُکَرکِرُهُ ⁽⁶⁾الرِّیاحُ العَواصِفُ ، وتَمخَضُهُ ⁽⁷⁾الغَمامُ الذَّوارِفُ . ⁽⁸⁾.

۱۱۶۴.رسول اللّه صلی الله علیه و آله ( ـ فی عَلِیٍّ علیه السلام ـ ) امام علی علیه السلام :منزّهی تو که همه جا را پُر کرده ای و با همه چیزْ فرق داری ، و تو همانی که هیچ چیز تو را گم نمی کند و تو هر آنچه را بخواهی ، انجام می دهی.۱۱۶۵.عنه صلی الله علیه و آله ( ـ أیضا ـ ) امام علی علیه السلام :منزّه است آن که خِرَدها را از توصیف آفریده هایی که او در پیش دیده ها متجلّی ساخته ، به حیرت انداخته است ، از این رو ، آنها را محدود و ساخته شده و ترکیب یافته و رنگ آمیزی شده ، دریافته است و زبان ها را از وصف وی ، عاجز گردانیده و نمی توانند اوصاف او را شرح کنند. منزّه است خدایی که پاهای موران خُرد و پشه های ریز و آفرینش جانداران بزرگ تر از آنها را چون فیلان و ماهیان استواری بخشید ، و [ نیز ]برخود بایسته ساخت که هیچ پیکری که وی جان در آن دمیده ، نجنبد ، جز آن که مرگ را وعده گاه و نیستی را پایان کارش قرار داده است.۱۱۶۶.الإمام علیّ علیه السلام :امام علی علیه السلام :پاکا ! چه قدر شأن تو بزرگ است! پاکا ! چه بزرگ است آنچه از خلقت تو می بینم ؛ و چه خُرد است هر حادثه بزرگی در کنار قدرت تو ؛ و چه با عظمت است آنچه از ملکوت تو می بینم ؛ و چه ناچیز است در برابر آنچه از سلطنت تو بر ما نهان است ؛ و چه فراگیر است نعمتِ تو در این جهان ؛ و چه اندک است در کنار نعمت های آن جهان ... به آفرینندگی و معبودی ستودنی تری به خاطر نیکْ آزمایی بندگانت .۱۱۶۷.عنه علیه السلام :امام علی علیه السلامـ درباره زمین ـ: منزّه است آن که زمین را پس از تموّج آب های آن ، ساکن کرد و پس از رطوبت کرانه هایش ، آن را خشک نمود و آن را برای بندگانش مکان آرامش قرار داد و برای زندگیْ آن را گستراند، بر روی دریای ژرفِ آرامی که حرکت نمی کند و ایستاده ای که سِیر نمی کند، بادهای سخت ، آن را می بَرَند و برمی گردانند و ابرها آن را چون مَشک می جنباند. .

۱۱۶۸.عنه علیه السلام :عنه علیه السلام :سُبحانَ مَن لا یَخفی عَلَیهِ سَوادُ غَسَقٍ داجٍ ، ولا لَیلٍ ساجٍ ، فی بِقاعِ الأَرَضینَ المُتَطَأطِئاتِ ، ولا فی یَفاعِ ⁽¹⁾السُّفعِ ⁽²⁾المُتَجاوِراتِ ، وما یَتَجَلجَلُ بِهِ الرَّعدُ فی اُفُقِ السَّماءِ ، وما تَلاشَت عَنهُ بُروقُ الغَمامِ . ⁽³⁾۱۱۶۹.عنه علیه السلام :عنه علیه السلامـ فِی الحِکَمِ المَنسوبَةِ إلَیهِ ـ: سُبحانَ مَن نَدعوهُ لِحَظِّنا فَیُسرِعُ ، ویَدعونا لِحَظِّنا فَنُبطِئُ . خَیرُهُ إلَینا نازِلٌ ، وشَرُّنا إلَیهِ صاعِدٌ ، وهُوَ مالِکٌ قادِرٌ . ⁽⁴⁾۱۱۷۰.تاریخ دمشق عن عبد اللّه بن الحارث :عنه علیه السلامـ أیضا ـ: سُبحانَ الواحِدِ الَّذی لَیسَ غَیرُهُ ، سُبحانَ الدّائِمِ الَّذی لا نَفادَ لَهُ ، سُبحانَ القَدیمِ الَّذی لَا ابتِداءَ لَهُ ، سُبحانَ الغَنِیِّ عَن کُلِّ شَیءٍ ، ولا شَیءَ مِنَ الأَشیاءِ یُغنی عَنهُ ! ⁽⁵⁾ب : التَّحمیداتُ۱۱۷۲.عنه صلی الله علیه و آله ( ـ أیضا ـ ) الإمام علیّ علیه السلام :الحَمدُِللّهِ الَّذی لَم أکُن عِندَهُ مَنسِیّا ، الحَمدُِللّهِ الَّذی أثبَتَنی عِندَهُ فی صَحیفَةِ الأَبرارِ ، وَالحَمدُ للّهِِ ذِی الجَلالِ وَالإِکرامِ . ⁽⁶⁾.

ب ـ حمدهای او

۱۱۷۳.عنه صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام :منزّه است آن که سیاهی تیره و تار و شب آرام و پایدار در گوشه های ژرفناهای زمین و در بلندی های به هم نزدیک و زنجیره وار، بر وی پوشیده نیست و [ نیز] غرّشی که رعد در کرانه آسمان پدید می آورد و برق هایی که از ابر می جهند و پراکنده و نابود می شوند.۱۱۷۴.کفایة الطالب عن أنس ( ـ فی خَبَرِ تَزویجِ فاطِمَةَ بِعَلِیٍّ علیهماالسل ) امام علی علیه السلامـ در حکمت های منسوب به ایشان ـ: منزّه است آن که ما به خاطر بهره خویشْ او را می خوانیم ، به شتابْ پاسخ می دهد و ما را برای بهره خودمان می خوانَد و ما کُندی می کنیم! خوبی او به سوی ما فرود می آید و بدی ما به سوی او فراز می رود ، در حالی که او مالکی تواناست.۱۱۷۵.الإمام علیّ علیه السلام :امام علی علیه السلامـ در حکمت های منسوب به ایشان ـ: منزّه است یکتایی که جز او نیست . منزّه است جاودانه ای که پایان ندارد . منزّه است قدیمی که آغازی برای او نیست . منزّه است آن که از هر چیزی بی نیاز است و هیچ چیزی از او بی نیاز نیست.ب ـ حمدهای او۱۱۷۷.رسول اللّه صلی الله علیه و آله ( ـ فی عَلِیٍّ وفاطِمَةَ علیهماالسلام ـ ) امام علی علیه السلام :سپاسْ خدایی را که در نزدش از فراموش شدگان نبودم . سپاسْ خدایی را که نام مرا در دفتر خوبان نوشت، و سپاسْ خدای شکوهمندِ بزرگوار را .

.

۱۱۷۸.تاریخ دمشق عن ابن عبّاس :عنه علیه السلام :الحَمدُ للّهِ الَّذی أنعَمَ عَلَیَّ بِالإِسلامِ ، وعَلَّمَنِی القُرآنَ ، وحَبَّبَنی إلی خَیرِ البَرِیَّةِ خاتَمِ النَّبِیّینَ وسَیِّدِ المُرسَلینَ ؛ إحسانا مِنهُ [ إلَیَّ ] ⁽¹⁾، وفَضلاً مِنهُ عَلَیَّ . ⁽²⁾۱۱۷۹.السنن الکبری عن بریدة :عنه علیه السلام :الحَمدُِللّهِ الَّذی لا مِن شَیءٍ کانَ ، ولا مِن شَیءٍ کَوَّنَ ما قَد کانَ ؛ المُستَشهِدِ بِحُدوثِ الأَشیاءِ عَلی أزَلِیَّتِهِ ، وبِما وَسَمَها بِهِ مِنَ العَجزِ عَلی قُدرَتِهِ ، وبِمَا اضطَرَّها إلَیه مِنَ الفَناءِ عَلی دَوامِهِ . ⁽³⁾۱۱۸۰.رسول اللّه صلی الله علیه و آله ( ـ لِعَلِیٍّ وفاطِمَةَ علیهماالسلام لَیلَةَ الزِّف ) عنه علیه السلام :الحَمدُِللّهِ الَّذی جَعَلَ الحَمدَ مِفتاحا لِذِکرِهِ ، وسَبَبا لِلمَزیدِ مِن فَضلِهِ ، ودَلیلاً عَلی آلائِهِ وعَظَمَتِهِ . ⁽⁴⁾۱۱۸۱.المناقب لابن شهرآشوب ( ـ فی ذِکرِ زَواجِ فاطِمَةَ مِن عَلِیٍّ علیهماالسل ) عنه علیه السلام :الحَمدُِللّهِ خالِقِ العِبادِ ، وساطِحِ المِهادِ ⁽⁵⁾، ومُسیلِ الوِهادِ ⁽⁶⁾، مُخصِبِ النِّجادِ ⁽⁷⁾؛ لَیسَ لِأَوَّلِیَّتِهِ ابتِداءٌ ، ولا لِأَزَلِیَّتِهِ انقِضاءٌ . ⁽⁸⁾۱۱۸۲.صحیح البخاری عن البراء :عنه علیه السلام :الحَمدُِللّهِ الَّذی لا تُواری عَنهُ سَماءٌ سَماءً ، ولا أرضٌ أرضا . ⁽⁹⁾۱۱۸۳.المناقب لابن شهرآشوب عن أبی هریرة :عنه علیه السلام :الحَمدُِللّهِ الَّذی نَصَرَ وَلِیَّهُ ، وخَذَلَ عَدُوَّهُ ، وأعَزَّ الصّادِقَ المُحِقَّ ، وأذَلَّ الکاذِبَ المُبطِلَ . ⁽¹⁰⁾.

۱۱۸۴.تاریخ دمشق عن أبی هریرة :امام علی علیه السلام :سپاسْ خدایی را که به من ، نعمت اسلام داد و قرآن را به من آموخت، و مرا نزد بهترینِ بندگان ، خاتم پیامبران و سرور رسولان ، محبوب ساخت که [ نشانه ]نیکویی او بر من و لطف او با من است .۱۱۸۵.کفایة الطالب عن أبی هریرة :امام علی علیه السلام :سپاسْ خدایی را که نه بودش از چیزی است و نه آنچه را هست از چیزی پدید آورده است ؛ آن که به پیدایش چیزها بر ازلیّت خویش و به ناتوانی که اشیا را بدان نشان کرده ، بر توانایی خود و به خاطر نیاز چیزها در حفظ از نابودی، بر دوامش گواهی گرفته است.۱۱۸۶.المناقب لابن المغازلی عن البراء بن عازب :امام علی علیه السلام :سپاسْ خدایی را که سپاسگویی را کلید ذکرش و سببی برای فزونی لطفش و دلیلی بر نعمت ها و عظمت خود قرار داده است.۱۱۸۷.کفایة الأثر عن ابن عبّاس :امام علی علیه السلام :سپاسْ خدایی را که آفریننده بندگان، گسترنده زمین، جاری سازنده آب در پستی های زمین و رویاننده گیاه در بلندی های آن است. برای اوّل بودنِ او آغازی نیست و برای جاودان بودنش پایانی نیست .۱۱۸۸.رسول اللّه صلی الله علیه و آله ( ـ فِی الحَسَنِ وَالحُسَینِ علیهماالسلام ـ ) امام علی علیه السلام :سپاسْ خدایی را که آسمانی او را از آسمان دیگر و زمینی از زمین دیگر ، پوشیده نمی دارد.۱۱۸۹.خصائص أمیرالمؤمنین عن اُسامة بن زید :امام علی علیه السلام :سپاسْ خدایی را که ولیّ خود را یاری کرد، دشمنش را واگذاشت ، راستگوی به حق را عزّت بخشید و دروغگوی نا به حق را ذلیل گردانْد. .

۱۱۹۰.المستدرک عن ابن عبّاس :عنه علیه السلام :الحَمدُِللّهِ الَّذی إلَیهِ مَصائِرُ الخَلقِ ، وعَواقِبُ الأَمرِ . نَحمَدُهُ عَلی عَظیمِ إحسانِهِ ، ونَیِّرِ بُرهانِهِ ، ونَوامی ⁽¹⁾فَضلِهِ وَامتِنانِهِ ؛ حَمدا یَکونُ لِحَقِّهِ قَضاءً ، ولِشُکرِهِ أداءً ، وإلی ثَوابِهِ مُقَرِّبا ، ولِحُسنِ مَزیدِهِ موجِبا . ونَستَعینُ بِهِ استِعانَةَ راجٍ لِفَضلِهِ ، مُؤَمِّلٍ لِنَفعِهِ ، واثِقٍ بِدَفعِهِ . ⁽²⁾۱۱۹۱.تاریخ دمشق عن أبی إسحاق السبیعی ( ـ فی خَبَرِ ابنِ زِیادٍ ونَکتِهِ ثَنایَا الحُسَین ) عنه علیه السلام :الحَمدُِللّهِ الأَوَّلِ فَلا شَیءَ قَبلَهُ ، وَالآخِرِ فَلا شَیءَ بَعدَهُ ، وَالظّاهِرِ فَلا شَیءَ فَوقَهُ ، وَالباطِنِ فَلا شَیءَ دونَهُ . ⁽³⁾۱۱۹۲.تاریخ دمشق عن اُمّ سلمة :عنه علیه السلام :أحمَدُهُ استِتماما لِنِعمَتِهِ ، وَاستِسلاما لِعِزَّتِهِ ، وَاستِعصاما مِن مَعصِیَتِهِ . وأستَعینُهُ فاقَةً إلی کِفایَتِهِ ؛ إنَّهُ لا یَضِلُّ مَن هَداهُ . ⁽⁴⁾۱۱۹۳.مسند ابن حنبل عن اُمّ سلمة :عنه علیه السلام :أحمَدُهُ شُکرا لِاءِنعامِهِ ، وأستَعینُهُ عَلی وَظائِفِ حُقوقِهِ ؛ عَزیزَ الجُندِ ، عَظیمَ المَجدِ . ⁽⁵⁾۱۱۹۴.مسند ابن حنبل عن شهر بن حوشب عن اُمّ سلمة :عنه علیه السلام :نَحمَدُهُ عَلی ما کانَ ، ونَستَعینُهُ مِن أمرِنا عَلی ما یَکونُ ، ونَسأَ لُهُ المُعافاةَ فِی الأَدیانِ ، کَما نَسأَلُهُ المُعافاةَ فِی الأَبدانِ . ⁽⁶⁾۱۱۹۵.تاریخ دمشق عن شهر بن حوشب :عنه علیه السلام :نَحمَدُهُ عَلی ما وَفَّقَ لَهُ مِنَ الطّاعَةِ ، وذادَ ⁽⁷⁾عَنهُ مِنَ المَعصِیَةِ ، ونَسأَ لُهُ لِمِنَّتِهِ تَماما ، وبِحَبلِهِ اعتِصاما . ⁽⁸⁾.

۱۱۹۶.تاریخ دمشق عن عبد اللّه بن معین مولی اُمّ سلمة عن ( ـ أنّها قالت ـ ) امام علی علیه السلام :سپاسْ خدایی را که بازگشت بندگان و پایان کار ، به سوی اوست و او را به خاطر بزرگی بخشش و روشنی دلیل و افزونی های عطا و لطفش سپاس می گوییم ؛ سپاسی که گزاردن حق او ، به جای آوردن شکر او ، نزدیک کننده به ثواب او و فزونی بخش نعمت اوست و از او ، چون انسانی که امید به فضل، آرزوی سود و اعتماد به دفع [زیان] از سوی او دارد ، یاری می جوییم.۱۱۹۷.المعجم الکبیر عن عمرو بن شعیب :امام علی علیه السلام :سپاسْ خدایی را که نخست است و پیش از او چیزی نبوده است ، و آخری است که بعد از او هیچ چیز نیست . آشکاری است که هیچ چیزی آشکارتر از او نیست و پنهانی است که چیزی پنهان تر از او نیست.۱۱۹۸.رسول اللّه صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام :سپاسْ او را به خاطر درخواست تکمیل نعمتش و تسلیم به عزّتش و پناهجویی از نافرمانی اش به جا می آورم و از او به خاطر نیازم به کفایتش یاری می جویم . هر کس که او هدایتش کند ، گم راه نمی گردد.۱۱۹۹.الأمالی للصدوق عن ابن عبّاس :امام علی علیه السلام :او را به خاطر شکر نعمت هایش سپاس می گویم و برای انجام دادن حق هایش از او یاری می جویم ؛ از او که سپاهش پیروز و رتبه اش بزرگ است.۱۲۰۰.رسول اللّه صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام :او را بر آنچه هست ، سپاس می گوییم و از او برای آنچه از کارهایمان در آینده پیش خواهد آمد ، یاری می جوییم . از او همان گونه که برای عافیت جسمی در خواست می کنیم ، برای سلامت دینی هم درخواست می کنیم.۱۲۰۱.عنه صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام :او را به خاطر توفیقی که بر بندگی اش داده و از نافرمانی اش دور ساخته ، سپاس می گوییم و از او بر تکمیل امتنانش و به چنگ زدن بر ریسمانش یاری می طلبیم. .

۱۲۰۲.عنه صلی الله علیه و آله ( ـ فِی الدُّعاءِ لِأَهلِ البَیتِ علیهم السلام ـ ) عنه علیه السلام :نَحمَدُهُ عَلی ما أخَذَ وأعطی ، وعَلی ما أبلی وَابتَلی . الباطِنُ لِکُلِّ خَفِیَّةٍ ، وَالحاضِرُ لِکُلِّ سَریرَةٍ ، العالِمُ بِما تُکِنُّ الصُّدورُ ، وما تَخونُ العُیونُ . ⁽¹⁾۱۲۰۳.عنه صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلام :اللّهُمَّ لَکَ الحَمدُ عَلی ما تَأخُذُ وتُعطی ، وعَلی ما تُعافی وتَبتَلی ؛ حَمدا یَکونُ أرضَی الحَمدِ لَکَ ، وأحَبَّ الحَمدِ إلَیکَ ، وأفضَلَ الحَمدِ عِندَکَ ؛ حَمدا یَملَأُ ما خَلَقتَ ، ویَبلُغُ ما أرَدتَ ؛ حَمدا لا یُحجَبُ عَنکَ ، ولا یُقصَرُ دونَکَ ؛ حَمدا لا یَنقَطِعُ عَدَدُهُ ، ولا یَفنی مَدَدُهُ .

فَلَسنا نَعلَمُ کُنْهَ عَظَمَتِکَ ، إلّا أنّا نَعلَمُ أنَّکَ حَیٌّ قَیُّومٌ ، لا تَأخُذُکَ سِنَةٌ ولا نَومٌ ، لَم یَنتَهِ إلَیکَ نَظَرٌ ، ولَم یُدرِککَ بَصَرٌ ، أدرَکتَ الأَبصارَ ، وأحصَیتَ الأَعمالَ ⁽²⁾، وأخَذتَ بِالنَّواصی وَالأَقدامِ .

ومَا الَّذی نَری مِن خَلقِکَ ، ونَعجَبُ لَهُ مِن قُدرَتِکَ ، ونَصِفُهُ مِن عَظیمِ سُلطانِکَ ، وما تَغَیَّبَ عَنّا مِنهُ ، وقَصُرَت أبصارُنا عَنهُ ، وَانتَهَت عُقولُنا دونَهُ ، وحالَت سُتورُ الغُیوبِ بَینَنا وبَینَهُ ـ أعظَمُ .

فَمَن فَرَّغَ قَلبَهُ ، وأعمَلَ فِکرَهُ ؛ لِیَعلَمَ کَیفَ أقَمتَ عَرشَکَ ، وکَیفَ ذَرَأتَ خَلقَکَ ، وکَیفَ عَلَّقتَ فِی الهَواءِ سَماواتِکَ ، وکَیفَ مَدَدتَ عَلی مَورِ ⁽³⁾الماءِ أرضَکَ ـ رَجَعَ طَرفُهُ حَسیرا ⁽⁴⁾، وعَقلُهُ مَبهورا ⁽⁵⁾، وسَمعُهُ والِها ، وفِکرُهُ حائِرا . ⁽⁶⁾.

۱۲۰۴.امام علی علیه السلام :او را به خاطر آنچه گرفته و داده و به خاطر آنچه احسان و آزمایش کرده ، سپاس می گوییم. او آگاه هر پوشیده و بینای هر ضمیر است . آگاه به آنچه در سینه ها پنهان شده و آنچه دیدگان ، دزدانه می نگرند.۱۲۰۵.مسند ابن حنبل عن علباء بن أحمر عن أبی زید الأنصارامام علی علیه السلام :پروردگارا! تو را بر آنچه می گیری و می دهی و بر آنچه سلامت می دهی و مبتلا می سازی ، سپاس ؛ سپاسی که خشنودی آورترین سپاس برای تو و دوست داشتنی ترین سپاس برای تو و برترین سپاس پیش تو باشد ؛ سپاسی که هر آنچه را آفریدی ، در برگیرد و تا هر آن جا که اراده کردی ، برسد ؛ سپاسی که از تو پوشیده نباشد و از رسیدن به بارگاهت باز نمانَد ؛ سپاسی که شمارَش قطع نگردد و دوامش پایان نیابد.

ما کُنه عظمت تو را نمی دانیم ، و تنها می دانیم تو زنده و پایداری . خواب و چُرت ، تو را فرا نمی گیرد . هیچ نگاهی تو را در نمی یابد و هیچ چشمی تو را درک نکرده است . چشم ها را درک کرده ای و کردارها را شمارش کرده ای و پیشانی ها و گام ها را به بند گرفته ای.

نمونه هایی را از آفریدگانت می بینیم و از قدرت نمایی تو در آنها شگفت زده می شویم و آنها را از عظمت فرمانروایی ات می شماریم ، در حالی که آن چیزها که از دیدگان ما پنهان اند و از تیر رس چشم ما به دورند و خِرَدهایمان از آنها کوتاه است و بین ما و آنها ، پرده غیب افکنده شده ، بسیار شگفت ترند.

هر که دل را آزاد سازد و خِرد را به کار گیرد ، تا بداند چه سان عرشَت را به پا داشتی و بندگانت را آفریدی و آسمان هایت را در فضا معلّق ساختی و چه سان زمینت را بر امواج آب گستردی، دیده اش درمانده، خِرَدش سرگشته، گوشش آشفته و اندیشه اش حیران ، برخواهد گشت. .

۱۲۰۶.صحیح ابن حبّان عن أبی نهیک عن عمرو بن أخطب :عنه علیه السلام :الحَمدُِللّهِ الَّذی لا یَبلُغُ مِدحَتَهُ القائِلونَ ، ولا یُحصی نَعماءَهُ العادّونَ ، ولا یُؤَدّی حَقَّهُ المُجتَهِدونَ ؛ الَّذی لا یُدرِکُهُ بُعدُ الهِمَمِ ، ولا یَنالُهُ غَوصُ الفِطَنِ ؛ الَّذی لَیسَ لِصِفَتِهِ حَدٌّ مَحدودٌ ، ولا نَعتٌ مَوجودٌ ، ولا وَقتٌ مَعدودٌ ، ولا أجَلٌ مَمدودٌ . فَطَرَ الخَلائِقَ بِقُدرَتِهِ ، ونَشَرَ الرِّیاحَ بِرَحمَتِهِ ، ووَتَّدَ بِالصُّخورِ مَیَدانَ أرضِهِ . ⁽¹⁾۱۲۰۷.دلائل النبوّة عن أبی قرصافة صاحب رسول اللّه صلی اعنه علیه السلام :الحَمدُِللّهِ المُتَجَلّی لِخَلقِهِ بِخَلقِهِ ، وَالظّاهِرِ لِقُلوبِهِم بِحُجَّتِهِ ، خَلَقَ الخَلقَ مِن غَیرِ رَوِیَّةٍ ، إذ کانَتِ الرَّوِیّاتُ لا تَلیقُ إلّا بِذَوِی الضَّمائِرِ ، ولَیسَ بِذی ضَمیرٍ فی نَفسِهِ . ⁽²⁾۱۲۰۸.المعجم الکبیر عن أبی مریم الغسّانی :عنه علیه السلام :الحَمدُِللّهِ النّاشِرِ فِی الخَلقِ فَضلَهُ ، وَالباسِطِ فیهِم بِالجودِ یَدَهُ . نَحمَدُهُ فی جَمیعِ اُمورِهِ ، ونَستَعینُهُ عَلی رِعایَةِ حُقوقِهِ . ⁽³⁾۱۲۰۹.عنه علیه السلام :الحَمدُِللّهِ الفاشی فِی الخَلقِ حَمدُهُ ، وَالغالِبِ جُندُهُ ، وَالمُتَعالی جَدُّهُ ⁽⁴⁾. أحمَدُهُ عَلی نِعَمِهِ التُّؤامِ ⁽⁵⁾وآلائِهِ العِظامِ . الَّذی عَظُمَ حِلمُهُ فَعَفا ، وعَدَلَ فی کُلِّ ما قَضی ، وعَلِمَ ما یَمضی وما مَضی ، مُبتَدِعِ الخَلائِقِ بِعِلمِهِ ، ومُنشِئِهِم بِحُکمِهِ بِلَا اقتِداءٍ ولا تَعلیمٍ . ⁽⁶⁾۱۲۱۰.المعجم الکبیر عن ابن عبّاس ( ـ فی خَبرِ زِفافِ فاطِمَةَ علیهاالسلام ـ ) عنه علیه السلام :الحَمدُِللّهِ الَّذی بَطَنَ خَفِیّاتِ الاُمورِ ، ودَلَّت عَلَیهِ أعلامُ الظُّهورِ ، وَامتَنَعَ عَلی عَینِ البَصیرِ ، فَلا عَینُ مَن لَم یَرَهُ تُنکِرُهُ ، ولا قَلبُ مَن أثبَتَهُ یُبصِرُهُ . ⁽⁷⁾۱۲۱۱.الطبقات الکبری عن أنس :عنه علیه السلام :الحَمدُِللّهِ الَّذی لا یَحویهِ مَکانٌ ، ولا یَحُدُّهُ زَمانٌ ؛ عَلا بِطَولِهِ ، ودَنا بِحَولِهِ ؛ سابِقِ کُلِّ غَنیمَةٍ وفَضلٍ ، وکاشِفِ کُلِّ عَظیمَةٍ وأَزلٍ ⁽⁸⁾. أحمَدُهُ عَلی جودِ کَرَمِهِ ، وسُبوغِ نِعَمِهِ ؛ وأستَعینُهُ عَلی بُلوغِ رِضاهُ ، وَالرِّضی بِما قَضاهُ ؛ واُومِنُ بِهِ إیمانا ، وأتَوَکَّلُ عَلَیهِ إیقانا . ⁽⁹⁾.

۱۲۱۲.الاستیعاب عن اُمّ سلیم :امام علی علیه السلام :سپاسْ خدایی راست که ستایشِ گویندگان بدان نرسد و نعمت هایش را شمارشگران نتوانند شمارش کنند ، و تلاشگران حقّش را نتوانند به جای آورند؛ آن که ژرف پویی همّت ها درکش نکند و کاوش زیرکی ها بدان نرسد؛ آن که برای صفتش نه مرزی محدود است و نه وصفی موجود و نه وقتی شمارش شده و نه پایانی معیّن. به توانمندی اش آفریده ها را آفرید و به رحمتش بادها را پراکَند و با صخره ها (کوه ها) لرزش زمینش را مهار کرد.۱۲۱۳.الطبقات الکبری عن عبایة بن رفاعة :امام علی علیه السلام :سپاسْ خدای راست که با آفریده هایش بر آفریدگانش تجلّی کرد و با حجّتش بر دل هایشان آشکار گردید . آفریده ها را بی کاربرد اندیشه آفرید ؛ چرا که اندیشه جز برای آنان که برخوردار از ذهن اند ، شایسته نیست و او در ذات خود دارای ذهن نیست.۱۲۱۴.الطبقات الکبری عن عبد اللّه بن زید بن عاصم :امام علی علیه السلام :سپاسْ خدایی را که فضلش را در بین بندگانش پراکنده ساخته است و دست خویش را در بین آنان به بخشندگی گشوده است . او را در همه کارهایش سپاس می گوییم و از او برای رعایت حقوقش یاری می طلبیم.۱۲۱۵.سنن النسائی عن أبی الحسن مولی اُم قیس بنت محصن عنامام علی علیه السلام :سپاسْ خدایی را که سپاسش در بین بندگانش منتشر است، سپاهش غالب، و عظمتش متعالی است. او را بر نعمت های پیاپی و نعمت های بزرگش سپاس می گویم ؛ همو که بردباری اش بزرگ است و می بخشد و در هر آنچه که حکم می کند ، داد می ورزد و بر آنچه که می آید و آمده ، داناست . به دانش خود آفریده ها را آفرید و بدون پیروی از نمونه و آموزش دیدن ، به حکمت خود ، آنان را پدید آورد.۱۲۱۶.الثقات عن ابن حبّان ( ـ فی ذِکرِ هِجرَةِ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله ) امام علی علیه السلام :سپاسْ خدایی را که کارهای مخفی را می داند و نشانه های آشکار بر هستی او گواه اند . چشم بینا او را نمی تواند دید . با این حال ، نه چشمی که او را ندیده ، [ می تواند او را ] انکار کند و نه دلی که او را اثبات کرده ، [می تواند] او را ببیند.۱۲۱۷.صحیح البخاری عن أنس :امام علی علیه السلام :سپاسْ خدایی را که مکانی او را فرا نمی گیرد و زمانی او را محدود نمی کند . به قدرت خود ، برتری یافته و به توانمندی اش ، نزدیک گشته است . پیشی گیرنده در هر پیشکش و بخششی و گشاینده هر گرفتاری و سختی ای . او را بر بخشش کرمش و فراوانی نعمتش سپاس می گویم و برای دستیابی به خشنودی اش و رضایت به حکمش از او یاری می جویم . به او ایمان دارم و با یقین بر او توکّل می کنم. .

۱۲۱۸.المعجم الکبیر عن ملقام بن التّلب :عنه علیه السلام :الحَمدُِللّهِ غَیرَ مَقنوطٍ مِن رَحمَتِهِ ، ولا مَخلُوٍّ مِن نِعمَتِهِ ، ولا مَأیوسٍ مِن مَغفِرَتِهِ ، ولا مُستَنکَفٍ عَن عِبادَتِهِ ؛ الَّذی لا تَبرَحُ مِنهُ رَحمَةٌ ، ولا تُفقَدُ لَهُ نِعمَةٌ . ⁽¹⁾۱۲۱۹.المعجم الکبیر عن جریر :عنه علیه السلام :الحَمدُِللّهِ الَّذِی استَخلَصَ الحَمدَ لِنَفسِهِ ، وَاستَوجَبَهُ عَلی جَمیعِ خَلقِهِ ؛ الَّذی ناصِیَةُ کُلِّ شَیءٍ بِیَدِهِ ، ومَصیرُ کُلِّ شَیءٍ إلَیهِ ؛ القَوِیُّ فی سُلطانِهِ ، اللَّطیفُ فی جَبَروتِهِ ؛ لا مانِعَ لِما أعطی ، ولا مُعطِیَ لِما مَنَعَ ؛ خالِقُ الخَلائِقِ بِقُدرَتِهِ ، ومُسَخِّرُهُم بِمَشیئَتِهِ ؛ وَفِیُّ العَهدِ ، صادِقُ الوَعدِ ، شَدیدُ العِقابِ ، جَزیلُ الثَّوابِ .

أحمَدُهُ وأستَعینُهُ عَلی ما أنعَمَ بِهِ مِمّا لا یَعرِفُ کُنهَهُ غَیرُهُ ، وأتَوَکَّلُ عَلَیهِ تَوَکُّلَ المُستَسلِمِ لِقُدرَتِهِ ، المُتَبَرّی مِنَ الحَولِ وَالقُوَّةِ إلّا إلَیهِ . ⁽²⁾۱۲۲۰.المعجم الکبیر عن جعیل الأشجعی :عنه علیه السلام :الحَمدُِللّهِ الواصِلِ الحَمدَ بِالنِّعَمِ ، وَالنِّعَمَ بِالشُّکرِ . نَحمَدُهُ عَلی آلائِهِ کَما نَحمَدُهُ عَلی بَلائِهِ . ونَستَعینُهُ عَلی هذِهِ النُّفوسِ البِطاءِ عَمّا اُمِرَت بِهِ ، السِّراعِ إلی ما نُهِیَت عَنهُ . ونَستَغفِرُهُ مِمّا أحاطَ بِهِ عِلمُهُ ، وأحصاهُ کِتابُهُ . ⁽³⁾.

۱۲۲۱.الإمام الصادق علیه السلام :امام علی علیه السلام :سپاسْ خدایی را که از رحمتش نا امیدی نیست ، و هیچ جا از نعمتش خالی نیست ، و از بخشش او ناامیدی وجود ندارد و از بندگی اش سربرتافتنی نیست ؛ همو که رحمتش پایدار است و نعمتش پایان نمی پذیرد.۱۲۲۲.تاریخ دمشق عن حذیفة :امام علی علیه السلام :سپاسْ خدایی را که سپاس را ویژه خود ساخت و آن را بر همه بندگانش واجب گرداند ؛ آن که اختیار هر چیزی در یدِ قدرت اوست و سرانجام هر چیزی به سوی اوست؛ آن که در فرمانروایی اش قوی است و در عین جبروتش پُرلطف است . از آنچه که می بخشد ، مانعی نیست و برای آنچه که منع می کند ، دهنده ای وجود ندارد . آفریننده آفریده ها به قدرت خویش و مسخّر سازنده آنان ، طبق خواست خویش است . وفا کننده به پیمان، راستْ وعده، سخت مجازات و پُرثواب است.

او را سپاس می گویم و از او بر نعمت هایی که جز او کُنه آنها را نمی داند ، یاری می جویم و چون تسلیم شونده به قدرت او بر او توکّل می کنم و از هر توان و قدرتی جز توان و قدرت او بیزاری می جویم.۱۲۲۳.أُسد الغابة عن نهشل بن حسّان بن شدّاد عن أبیه :امام علی علیه السلام :سپاسْ خدایی را که پیوند زننده شُکر به نعمت و نعمت به شکر است . او را بر نعمت هایش سپاس می گوییم ، همچنان که بر بلاهایش سپاس می گوییم، و از او بر این نفس های کندرو به سوی آنچه بدان امر شده اند، و تندرو به سوی آنچه که از آن نهی شده اند ، یاری می جوییم ، و از هر عملی که دانش او بدان احاطه دارد و کتابش آن را برشمرده، طلب بخشش می کنیم. .

۳ / ۳ ـ ۴أدعِیَتُهُ فِی الصَّلاةِ عَلی رَسولِ اللّهِ۱۲۲۶.أُسد الغابة ( ـ فی ذِکرِ حُلَیسِ بنِ زَیدٍ ـ ) الإمام علیّ علیه السلامـ فِی الصَّلاةِ عَلَی النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله ـ: اللّهُمَّ اقسِم لَهُ مَقسَما مِن عَدلِکَ ، وَاجزِهِ مُضَعَّفاتِ الخَیرِ مِن فَضلِکَ . اللّهُمَّ أعلِ عَلی بِناءِ البانینَ بِناءَهُ ، وأکرِم لَدَیکَ نُزُلَهُ ، وشَرِّف عِندَکَ مَنزِلَهُ ، وآتِهِ الوَسیلَةَ ، وأعطِهِ السَّناءَ وَالفَضیلَةَ ، وَاحشُرنا فی زُمرَتِهِ غَیرَ خَزایا ، ولا نادِمینَ ، ولا ناکِبینَ ، ولا ناکِثینَ ، ولا ضالّینَ ، ولا مُضِلّینَ ، ولا مَفتونینَ . ⁽¹⁾۱۲۲۷.عنه علیه السلام :اللّهُمَّ داحِیَ المَدحُوّاتِ ⁽²⁾، وداعِمَ المَسموکاتِ ⁽³⁾، وجابِلَ القُلوبِ عَلی فِطرَتِها ؛ شَقِیِّها وسَعیدِهَا ؛ اجعَل شَرائِفَ صَلَواتِکَ ونَوامِیَ بَرَکاتِکَ عَلی مُحَمَّدٍ عَبدِکَ ورَسولِکَ ، الخاتِمِ لِما سَبَقَ ، وَالفاتِحِ لِمَا انغَلَقَ ، وَالمُعلِنِ الحَقَّ بِالحَقِّ ، وَالدّافِعِ جَیشاتِ ⁽⁴⁾الأَباطیلِ ، وَالدّامِغِ صَولاتِ الأَضالیلِ ، کَما حُمِّلَ فَاضطَلَعَ ، قائِما بِأَمرِکَ ، مُستَوفِزا ⁽⁵⁾فی مَرضاتِکَ ؛ غَیرِ ناکِلٍ عَن قُدُمٍ ⁽⁶⁾، ولا واهٍ فی عَزمٍ ، واعِیا لِوَحیِکَ ، حافِظا لِعَهدِکَ ، ماضِیا عَلی نَفاذِ أمرِکَ ؛ حَتّی أوری قَبَسَ القابِسِ ⁽⁷⁾، وأضاءَ الطَّریقَ لِلخابِطِ ، وهُدِیَت بِهِ القُلوبُ بَعدَ خَوضاتِ الفِتَنِ وَالآثامِ ، وأقامَ بِموضِحاتِ الأَعلامِ ونَیِّراتِ الأَحکامِ ؛ فَهُوَ أمینُکَ المَأمونُ ، وخازِنُ عِلمِکَ المَخزونُ ، وشَهیدُکَ یَومَ الدّینِ ، وبَعیثُکَ بِالحَقِّ ، ورَسولُکَ إلَی الخَلقِ .

اللّهُمَّ افسَح لَهُ مَفسَحا فی ظِلِّکَ ، وَاجزِهِ مُضاعَفاتِ الخَیرِ مِن فَضلِکَ .

اللّهُمَّ وأَعلِ عَلی بِناءِ البانینَ بِناءَهُ ، وأکرِم لَدَیکَ مَنزِلَتَهُ ، وأتمِم لَهُ نورَهُ ، وَاجزِهِ مِنِ ابتِعاثِکَ لَهُ مَقبولَ الشَّهادَةِ ، مَرضِیَّ المَقالَةِ ، ذا مَنطِقٍ عَدلٍ ، وخُطبَةٍ فَصلٍ .

اللّهُمَّ اجمَع بَینَنا وبَینَهُ فی بَردِ العَیشِ ، وقَرارِ النِّعمَةِ ، ومُنَی الشَّهَواتِ ، وأهواءِ اللَّذّاتِ ، ورَخاءِ الدَّعَةِ ⁽⁸⁾، ومُنتَهَی الطُّمَأنینَةِ ، وتُحَفِ الکَرامَةِ . ⁽⁹⁾.

۳ / ۳ ـ ۴ دعاهای وی در درود فرستادن بر پیامبر خدا

۳ / ۳ ـ ۴دعاهای وی در درود فرستادن بر پیامبر خدا۱۲۳۰.صحیح البخاری عن السائب بن یزید :امام علی علیه السلامـ در درود فرستادن بر پیامبر صلی الله علیه و آله ـ: بار خدایا! نصیبی از عدل خود به او ببخش و از احسان خود ، خیر دو چندان بدو پاداش ده .

بار خدایا! بنای [ دین ] او را برتر و بلندتر از بنای بنیانگذاران قرار ده و در پیش خود ، از او پذیرایی سرشار کن و جایگاهش را در نزدت شرافت بخش . به او وسیله[ ی قربت ] ببخش و فضیلت و بلندْ رتبگی را به او عنایت کن و ما را بدون سرافکندگی، یا پشیمانی،یا رو گردانی از حق و یا پیمان شکنی، نه گم راه و نه گم راه کننده و نه مردود در آزمایش ، در گروه او محشور فرما.۱۲۳۱.امام علی علیه السلام :بار خدایا! ای گسترنده زمین ها و برپا دارنده آسمان ها و سرشتنده دل های خوش بخت و بدبخت بر فطرتشان! شریف ترین درودها و روزافزون ترین برکاتت را بر محمّد ، بنده و پیامبر خود ، نثار کن که خاتم پیامبران پیشین و گشاینده درهای بسته است . اعلان کننده حق با برهان ، دفع کننده هیجان باطل ها و درهم کوبنده جولان گم راهی هاست .

بار رسالت را به دوش کشید و دلیرانه پیش برد ، برای انجام دادن فرمانت به پا خاست و در راه خشنودی ات درنگ نکرد و از اقدامی فروگذار نکرد و در عزمی سستی نورزید . وحیَت را به گوش گرفت و به عهدت وفا کرد . در راه اجرای فرمانت قدم زد تا آن که نور دین را در دل جویندگان ، شعله ور و راه را برای گمشدگان ، روشن ساخت و دل ها پس از فرو رفتن در فتنه و گناه ، به وسیله او هدایت شدند ، و نشانه های روشن و احکام نورانی را به پا داشت .

او امین مورد اعتماد و خزانه دار دانش و اسرار تو بود. او، گواه تو در روز قیامت و برانگیخته به حق تو و فرستاده ات به سوی مردم است.

بار خدایا! در سایه لطف خود ، جایگاهی برای او بگستران و از فضل خود ، خیر فراوانی نصیبش فرما .

بار خدایا! بنای او را از بنای دیگر بنا کنندگان ، بلندتر و برتر گردان و منزلت او را در پیش خود ، گرامی دار ؛ نورش را کامل فرما، و در مقابل این که او را به پیامبری مبعوث کردی ، به او قبولی شهادت و پسندیدگی گفتار و داشتن منطقی عادلانه و روشی جدا کننده [ بین حق و باطل ] را پاداش ده .

بار خدایا! بین ما و او را در آن جا که زندگی خوشگوار، نعمت پایدار، آرزوهای دل نشین، لذّت های خواستنی، زندگی پرگشایش، نهایت آرامش و برخورداری از تحفه های کرامت است ، جمع فرما.

.

۱۲۳۲.الأمالی للصدوق عن ابن عبّاس ( ـ فی حَدیثٍ طَویلٍ یَذکُرُ فیهِ وَفاةَ النَّبِیِّ ) عنه علیه السلام :الحَمدُِللّهِ رَبِّ العالَمینَ ، وصَلَّی اللّهُ عَلی طَیِّبِ المُرسَلینَ مُحَمَّدِ بنِ عَبدِ اللّهِ ، المُنتَجَبِ الفاتِقِ الرّاتِقِ . اللّهُمَّ فَخُصَّ مُحَمَّدا صلی الله علیه و آله بِالذِّکرِ المَحمودِ ، وَالحَوضِ المَورودِ . اللّهُمَّ آتِ مُحَمَّدا ـ صَلَواتُکَ عَلَیهِ وآلِهِ ـ الوَسیلَةَ وَالرِّفعَةَ وَالفَضیلَةَ ؛ وَاجعَل فِی المُصطَفَینَ مَحَبَّتَهُ ، وفِی العِلِّیّینَ دَرَجَتَهُ ، وفِی المُقَرَّبینَ کَرامَتَهُ .

اللّهُمَّ أعطِ مُحَمَّدا ـ صَلَواتُکَ عَلَیهِ وآلِهِ ـ مِن کُلِّ کَرامَةٍ أفضَلَ تِلکَ الکَرامَةِ ، ومِن کُلِّ نَعیمٍ أوسَعَ ذلِکَ النَّعیمِ ، ومِن کُلِّ عَطاءٍ أجزَلَ ذلِکَ العَطاءِ ، ومِن کُلِّ یُسرٍ أنضَرَ ذلِکَ الیُسرِ ، ومِن کُلِّ قِسمٍ ⁽¹⁾أوفَرَ ذلِکَ القِسمِ ؛ حَتّی لا یَکونَ أحَدٌ مِن خَلقِکَ أقرَبَ مِنهُ مَجلِسا ، ولا أرفَعَ مِنهُ عِندَکَ ذِکرا ومَنزِلَةً ، ولا أعظَمَ عَلَیکَ حَقّا ، ولا أقرَبَ وَسیلَةً مِن مُحَمَّدٍ ـ صَلَواتُکَ عَلَیهِ وآلِهِ ـ إمامِ الخَیرِ وقائِدِهِ وَالدّاعی إلَیهِ ، وَالبَرَکَةِ عَلی جَمیعِ العِبادِ وَالبِلادِ ، ورَحمَةٍ لِلعالَمینَ .

اللّهُمَّ اجمَع بَینَنا وبَینَ مُحَمَّدٍ ـ صَلواتُکَ عَلَیهِ وآلِهِ ـ فی بَردِ العَیشِ ، وتَرَوُّحِ الرَّوحِ ، وقَرارِ النِّعمَةِ ، وشَهوَةِ الأَنفُسِ ، ومُنَی الشَّهَواتِ ، ونِعَمِ اللَّذّاتِ ، ورَجاءِ الفَضیلَةِ ، وشُهودِ الطُمَأنینَةِ ، وسُودَدِ ⁽²⁾الکَرامَةِ ، وقُرَّةِ العَینِ ، ونَضرَةِ النَّعیمِ ، وبَهجَةٍ لا تُشبِهُ بَهَجاتِ الدُّنیا .

نَشهَدُ أنَّهُ قَد بَلَّغَ الرِّسالَةَ ، وأدَّی النَّصیحَةَ ، وَاجتَهَدَ لِلاُمَّةِ ، واُوذِیَ فی جَنبِکَ ، وجاهَدَ فی سَبیلِکَ ، وعَبَدَکَ حَتّی أتاهُ الیَقینُ ، فَصَلَّی اللّهُ عَلَیهِ وآلِهِ الطَّیِّبینَ .

اللّهُمَّ رَبَّ البَلَدِ الحَرامِ ، ورَبَّ الرُّکنِ وَالمَقامِ ، ورَبَّ المَشعَرِ الحَرامِ ، ورَبَّ الحِلِّ وَالحَرامِ ، بَلِّغ روحَ مُحَمَّدٍ صلی الله علیه و آله عَنَّا السَّلامَ .

اللّهُمَّ صَلِّ عَلی مَلائِکَتِکَ المُقَرَّبینَ ، وعَلی أنبِیائِکَ ورُسُلِکَ أجمَعینَ ، وصَلِّ اللّهُمَّ عَلَی الحَفَظَةِ الکِرامِ الکاتِبینَ ، وعَلی أهلِ طاعَتِکَ مِن أهلِ السَّماواتِ السَّبعِ وأهلِ الأَرَضینَ السَّبعِ ؛ مِنَ المُؤمِنینَ أجمَعینَ . ⁽³⁾.

۱۲۳۳.المناقب :امام علی علیه السلام :سپاسْ خدای را که پروردگار جهانیان است ، و درود بر نیکوترینِ فرستادگان ، محمّد بن عبد اللّه ، برگزیده ای که گشودن و بستن کارها به دست اوست.

بار خدایا! محمد صلی الله علیه و آله را به یاد نیکو و حوضی که [ همگان ] بدان درآیند ، ویژه ساز.

بار خدایا! به محمّد ـ که درود تو بر او و خاندانش باد ـ ، وسیله و بلند مرتبگی و فضیلت عنایت کن و محبّتش را در دل برگزیدگان و درجه اش را در علّیین و کرامتش را در بین مقرّبان قرار ده.

بار خدایا! به محمّد ـ که درود تو بر او و خاندانش باد ـ ، از هر کرامتی برترینِ آن را و از هر نعمتی گسترده ترین آن را و از هر بخششی فراوان ترین آن را و از هر گشایشی با طراوت ترین آن را و از هر بهره ای سرشارترین آن را عنایت فرما ، تا هیچ کدام از بندگانت ، در پیشگاه تو جایگاهش مقرب تر و یاد و منزلتش بلندتر و حقش بر تو عظیم تر از محمّد صلی الله علیه و آله نباشد ؛ همو که پیشوا، رهبر و فراخوان به خوبی و برکت بر همه بندگان و شهرها و رحمت بر جهانیان است .

بار خدایا! بین ما و بین محمّد ـ که درود تو بر او و خاندانش باد ـ در آن جا که زندگی آرام بخش، خُنکی روح، ثبات نعمت، خواست جان ها، کامیابی شهوت ها، لذّت نعمت ها، امید فضیلت، دیدن آرامش، شرافت کرامت، چشمْ روشنی، نعمت های باطراوت و شادابی ای بی شباهت به شادابی دنیاست، گرد آور.

گواهی می دهیم که او رسالت را ابلاغ کرد، خیرخواهی را به جای آورد، برای امّتْ تلاش کرد، برای تو آزار دید، در راهت کوشش کرد و بندگی ات نمود تا آن که مرگ او فرا رسید . پس درود خداوند بر او و خاندان پسندیده اش باد!

بار خدایا! پروردگار شهرِ با حُرمت! پروردگار رُکن و مقام! پروردگار مَشعرالحرام! پروردگار [ سرزمین های ] غیر حَرم و حرم! سلام ما را به روح محمد صلی الله علیه و آله ، برسان.

بار خدایا! بر فرشتگان مقرّبت و بر همه پیامبران و رسولانت درود فرست.

بار خدایا! بر نگهبانان با کرامتِ نویسنده و بر مؤمنان اهل اطاعتت در آسمان های هفتگانه و زمین های هفتگانه ، درود فرست. .

۳ / ۳ ـ ۵أدعِیَتُهُ لِأَولادِهِ وعُمّالِهِ وأصحابِهِ۱۲۳۶.المعجم الأوسط عن ابن عبّاس :الإمام علیّ علیه السلامـ فی وَصِیَّتِهِ لِلحَسَنِ علیه السلام عِندَ انصِرافِهِ مِن صِفّینَ ـ: أستَودِعُ اللّهَ دینَکَ ودُنیاکَ ، وأَسأَلُهُ خَیرَ القَضاءِ لَکَ فِی العاجِلَةِ وَالآجِلَةِ ، وَالدُّنیا وَالآخِرَةِ ، وَالسَّلامُ . ⁽¹⁾۱۲۳۷.المعجم الکبیر عن عبد اللّه بن مسعود :عنه علیه السلامـ فِی الحِکَمِ المَنسوبَةِ إلَیهِ ـ: اللّهُمَّ احفَظ حَسَنا وحُسَینا ، ولا تُمَکِّن فَجَرَةَ قُرَیشٍ مِنهُما ما دُمتُ حَیّا ، فَإِذا تَوَفَّیتَنی فَأَنتَ الرَّقیبُ عَلَیهِم ، وأنتَ عَلی کُلِّ شَیءٍ شَهیدٌ . ⁽²⁾.

۳ / ۳ ـ ۵ دعا بر فرزندان، کارگزاران و یارانش

۳ / ۳ ـ ۵دعا بر فرزندان، کارگزاران و یارانش۱۲۴۰.رسول اللّه صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلامـ به هنگام برگشت از صِفّین ، در وصیّت به فرزندش حسن علیه السلام ـ: دین و دنیایت را به خدا می سپارم و من برای تو در حال و آینده و دنیا و آخرت ، بهترین سرنوشت را از او می خواهم . والسلام!۱۲۴۱.سنن الترمذی عن أبی لبید عن عروة البارقی ، قال :امام علی علیه السلامـ در حکمت های منسوب به ایشان ـ: بار خدایا! حسن و حسین را نگه دار و بدکاران قریش را مادام که من زنده ام ، بر آنان چیره مساز و آن گاه که من در گذشتم ، تو خود ، نگهبان آنانی و تو بر هر چیزی گواهی.

.

۱۲۴۲.التوکّل عن عمران بن حصین عن رسول اللّه صلی الله ععنه علیه السلامـ لِمُحَمَّدِ ابنِ الحَنَفِیَّةِ ـ: أسأَلُ اللّهَ أن یُلهِمَکَ الشُّکرَ وَالرُّشدَ ، ویُقَوِّیَکَ عَلَی العَمَلِ بِکُلِّ خَیرٍ ، ویَصرِفَ عَنکَ کُلَّ مَحذورٍ بِرَحمَتِهِ ، وَالسَّلامُ عَلَیکَ ورَحمَةُ اللّهِ وبَرَکاتُهُ . ⁽¹⁾۱۲۴۳.المصنّف عن یونس بن سلمان عن جدّه عن عمرو بن الحمقعنه علیه السلامـ بَعدَ شَهادَةِ مالِکٍ الأَشتَرِ ـ: إنّا لِلّهِ وإنّا إلَیهِ راجِعونَ ، وَالحَمدُ لِلّهِ رَبِّ العالَمینَ . اللّهُمَّ إنّی أحتَسِبُهُ عِندَکَ ؛ فَإِنَّ مَوتَهُ مِن مَصائِبِ الدَّهرِ . فَرَحِمَ اللّهُ مالِکا ! فَلَقَد وَفی بِعَهدِهِ ، وقَضی نَحبَهُ ، ولَقِیَ رَبَّهُ . مَعَ أنّا قَد وَطَّنّا أنفُسَنا عَلی أن نَصبِرَ عَلی کُلِّ مُصیبَةٍ بَعدَ مُصابِنا بِرَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله ؛ فَإِنَّها أعظَمُ المَصائِبِ . ⁽²⁾۱۲۴۴.المعجم الکبیر عن سعید بن عثمان البلوی عن جدّته :عنه علیه السلامـ بَعدَ شَهادَةِ مالِکٍ الأَشتَرِ ـ: رَحمَةُ اللّهِ عَلَیهِ ! فَقَدِ استَکمَلَ أیّامَهُ ، ولاقی حِمامَهُ ، ونَحنُ عَنهُ راضونَ ؛ فَرَضِیَ اللّهُ عَنهُ ، وضاعَفَ لَهُ الثَّوابَ ، وأحسَنَ لَهُ المَآبَ . ⁽³⁾۱۲۴۵.الخرائج والجرائح :عنه علیه السلامـ فی ذِکرِ خَبّابٍ ـ: یَرحَمُ اللّهُ خَبّابَ بنَ الأَرَتِّ ! فَلَقَد أسلَمَ راغِبا ، وهاجَرَ طائِعا ، وقَنِعَ بِالکَفافِ ، ورَضِیَ عَنِ اللّهِ ، وعاشَ مُجاهِدا . ⁽⁴⁾.

۱۲۴۶.التاریخ الکبیر عن قتادة :امام علی علیه السلامـ خطاب به محمّد بن حنفیّه ـ: از خدا می خواهم که شکر و خیر را بر تو الهام کند و در انجام دادن هر کار خیری تقویتت نماید و به رحمت خود ، هر ناروایی را از تو دور سازد . درود و رحمت و برکات خدا بر تو باد!۱۲۴۷.المعجم الکبیر عن عمر عن أبیه قتادة بن النعمان ، قامام علی علیه السلامـ پس از شهادت مالک اشتر ـ: ما همه از اوییم و به سوی او بر می گردیم . سپاسْ خدای جهانیان راست. بار خدایا ! من آن را به حساب تو می گذارم؛ چرا که درگذشت او از مصیبت های روزگار است.

خداوند ، مالک را بیامرزد! بی شک ، او به پیمانش وفا کرد و مرگش فرارسید و پروردگارش را ملاقات کرد. با این حال ، ما خویشتن را آماده کرده ایم که بعد از مصیبت پیامبر خدا ـ که بزرگترین مصیبت ها بود ـ ، بر هر مصیبتی شکیبایی کنیم.۱۲۴۸.الطبقات الکبری عن مطر بن العلاء الفزاری الدمشقی :امام علی علیه السلامـ پس از شهادت مالک اشتر ـ: رحمت خدا بر او باد! روزگارش را کامل کرد و مرگ را ملاقات نمود و ما از او راضی هستیم . خداوند از او راضی باشد و پاداش را برای او افزون کند و جایگاهش را نیکو سازد ! ⁽¹⁾۱۲۴۹.الغیبة عن أبی حاتم السجستانی ( ـ فی ذِکرِ النّابِغَةِ الجَعدِیِّ ـ ) امام علی علیه السلامـ در یادکرد خبّاب ـ: خدا خبّاب بن اَرَت را رحمت کند! او به رغبتْ اسلام آورد، فرمانبردارانه هجرت کرد ، [ از بهره های دنیا ] به اندازهْ بسنده نمود، از خدا خشنود بود و مجاهدانه زندگی نمود. .

۱۲۵۰.الطبقات الکبری عن خالد بن یزید بن عبدالرحمن بن أبعنه علیه السلامـ لَمّا قُتِلَ عَمّارٌ ـ: رَحِمَ اللّهُ عَمّارا یَومَ أسلَمَ ، ورَحِمَ اللّهُ عَمّارا یَومَ قُتِلَ ، ورَحِمَ اللّهُ عَمّارا یَومَ یُبعَثُ حَیّا . ⁽¹⁾۱۲۵۱.قصص الأنبیاء عن وائل بن حجر :عنه علیه السلامـ لِعَمرِو بنِ الحَمِقِ ـ: اللّهُمَّ نَوِّر قَلبَهُ بِالتُّقی ، وَاهدِهِ إلی صِراطٍ مُستَقیمٍ . ⁽²⁾۱۲۵۲.رسول اللّه صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلامـ لِهاشِمٍ المِرقالِ ـ: اللّهُمَّ ارزُقهُ الشَّهادَةَ فی سَبیلِکَ ، وَالمُرافَقَةَ لِنَبِیِّکَ صلی الله علیه و آله . ⁽³⁾۱۲۵۳.رسول اللّه صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلامـ لِأَهلِ الکوفَةِ بَعدَ فَتحِ البَصرَةِ ـ: وجَزاکُمُ اللّهُ مِن أهلِ مِصرَ عَن أهلِ بَیتِ نَبِیِّکُم أحسَنَ ما یَجزِی العامِلینَ بِطاعَتِهِ ، وَالشّاکِرینَ لِنِعمَتِهِ ؛ فَقَد سَمِعتُم وأطَعتُم ، ودُعیتُم فَأَجَبتُم . ⁽⁴⁾۱۲۵۴.عنه صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلامـ لِأَهلِ مِصرَ فی عَهدِهِ إلی مالِکٍ الأَشتَرِ ـ: عَصَمَکُمُ اللّهُ بِالهُدی ، وثَبَّتَکُم بِالتُّقی ، ووَفَّقَنا وإیّاکُم لِما یُحِبُّ ویَرضی . وَالسَّلامُ عَلَیکُم ورَحمَةُ اللّهِ وبَرَکاتُهُ . ⁽⁵⁾۱۲۵۵.صحیح مسلم عن عبد اللّه بن عمرو بن العاص:عنه علیه السلامـ لِأَهلِ مِصرَ فی عَهدِهِ إلی مُحَمَّدِ بنِ أبی بَکرٍ ـ: جَعَلَ اللّهُ خُلَّتَنا ووُدَّنا خُلَّةَ المُتَّقینَ ووُدَّ المُخلَصینَ ، وجَمَعَ بَینَنا وبَینَکُم فی دارِ الرِّضوانِ إخوانا عَلی سُرُرٍ مُتَقابِلینَ . ⁽⁶⁾۱۲۵۶.الإمام علیّ علیه السلام :عنه علیه السلامـ لِأَصحابِهِ بَعدَ استَشهادِ مُحَمَّدِ بنِ أبی بَکرٍ ـ: اللّهُمَّ اجمَعنا وإیّاهُم عَلَی الهُدی ، وزَهِّدنا وإیّاهُم فِی الدُّنیا ، وَاجعَلِ الآخِرَةَ خَیرا لَنا ولَهُم مِنَ الاُولی . ⁽⁷⁾.

۱۲۵۷.رسول اللّه صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلامـ هنگامی که عمّار کشته شد ـ: رحمت خدا بر عمّار در روزی که اسلام آورد ! رحمت خدا بر عمّار در روزی که کشته شد ! رحمت خدا بر عمّار در روزی که زنده برانگیخته می شود!۱۲۵۸.عنه صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلامـ برای عمرو بن حَمِق ـ: بار خدایا! دلش را به پرهیزگاری نورانی ساز و او را به راه راست ، هدایت فرما.۱۲۵۹.رسول اللّه صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلامـ برای هاشم مِرقال ـ: بار خدایا! شهادت در راهت و همدمی با پیامبرت را نصیبش فرما.۱۲۶۰.المناقب لابن شهر آشوب ( ـ فی ذِکرِ غَزوَةِ اُحُدٍ ـ ) امام علی علیه السلامـ پس از فتح بصره برای اهل کوفه ـ: شما ای مردم شهر ! خداوند به خاطر اهل بیت پیامبرتان ، بهترین پاداشی را که به عمل کنندگان به طاعتش و شاکران نعمتش عنایت می کند، عنایتتان کند. شما گوش کردید و پیروی نمودید ، و فرا خوانده شدید و پاسخ دادید.۱۲۶۱.رسول اللّه صلی الله علیه و آله ـ لَمّا کانَ یَ ( ـ لَمّا کانَ یَدعُو النّاسَ إلَی التَّوحیدِ ، وهُ ) امام علی علیه السلامـ در عهد نامه مالک اشتر ، خطاب به اهل مصر ـ: خداوند با هدایت شما را [ از خطا ]حفظ کند و با پرهیزگاری پایدارتان سازد و ما و شما را به آنچه دوست دارد و بدان خرسند است ، موفّق بدارد . سلام و رحمت و برکات خدا بر شما باد!۱۲۶۲.الخرائج والجرائح :امام علی علیه السلامـ در عهد نامه اش به محمّد بن ابی بکر ، برای مردم مصر ـ:خداوند ، دوستی و محبّت ما را دوستی پرهیزگاران و محبّت مخلَصان قرار دهد و ما و شما را در بهشت رضوان ، بر سریرهای رو در رو، برادرانه گرد آورَد.۱۲۶۳.الشفا بتعریف حقوق المصطفی :امام علی علیه السلامـ پس از شهادت محمّد بن ابی بکر به یارانش ـ: بار خدایا ! ما و آنان را بر محور هدایت ، گِرد آور و ما و آنان را در دنیا دل کَنده از دنیا قرار ده و آخرت را برای ما و آنان ، بهتر از سرای دنیا ، مقرّر فرما. .

۳ / ۳ ـ ۶أدعِیَتُهُ فِی الاِستِعانَةِ فی أمرِ الوِلایَةِ۱۲۶۶.دلائل النبوّة لأبی نعیم عن بلال :الإمام علیّ علیه السلام :اللّهُمَّ إنّی عَبدُکَ ووَلِیُّکَ ، اختَرتَنی وَارتَضَیتَنی ، ورَفَعتَنی وکَرَّمتَنی بِما أورَثتَنی مِن مَقامِ أصفِیائِکَ ، وخِلافَةِ أولیائِکَ ، وأغنَیتَنی وأفقَرتَ النّاسَ فی دینِهِم ودُنیاهُم ، وأعزَزتَنی وأذلَلتَ العِبادَ إلَیَّ ، وأسکَنتَ قَلبی نورَکَ ولَم تُحوِجنی إلی غَیرِکَ ، وأنعَمتَ عَلَیَّ وأنعَمتَ بی ، ولَم تَجعَل مِنَّةً عَلَیَّ لِأَحَدٍ سِواکَ ، وأقَمتَنی لِاءِحیاءِ حَقِّکَ ، وَالشَّهادَةِ عَلی خَلقِکَ ، وأن لا أرضی ولا أسخَطَ إلّا لِرِضاکَ وسَخَطِکَ ، ولا أقولَ إلّا حَقّا ، ولا أنطِقَ إلّا صِدقا . ⁽¹⁾۱۲۶۷.مسند ابن حنبل عن کعب بن مرّة أو مرّة بن کعب :عنه علیه السلام :عَلَّمَنی رَسولُ اللّهِ صَلَّی اللّهُ عَلَیهِ وعَلی أهلِ بَیتِهِ هذَا الدُّعاءَ ، وأمَرَنی أن أحتَفِظَ بِهِ فی کُلِّ ساعَةٍ لِکُلِّ شِدَّةٍ ورَخاءٍ ، وأن اُعَلِّمَهُ خَلیفَتی مِن بَعدی ، وأمَرَنی أن لا اُفارِقَهُ طولَ عُمُری حَتّی ألقَی اللّهَ عَزَّ وجَلَّ غَدا بِهذَا الدُّعاءِ ، وقالَ لی : قُل حینَ تُصبِحُ وتُمسی هذَا الدُّعاءَ ؛ فَإِنَّهُ کَنزٌ مِن کُنوزِ العَرشِ ... :

بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحیمِ ، الحَمدُ لِلّهِ الَّذی لا إلهَ إلّا هُوَ ، المَلِکُ المُبینُ ، المُدَبِّرُ بِلا وَزیرٍ ، ولا خَلقٍ مِن عِبادِهِ یَستَشیرُ ، الأَوَّلُ غَیرُ مَصروفٍ ، وَالباقی بَعدَ فَناءِ الخَلقِ ، العَظیمُ الرُّبوبِیَّةِ ، نورُ السَّماواتِ وَالأَرَضینَ ، وفاطِرُهُما ومُبدِعُهُما ، بِغَیرِ عَمَدٍ خَلَقَهُما وفَتَقَهُما فَتقا ، فَقامَتِ السَّماواتُ طائِعاتٍ بِأَمرِهِ ، وَاستَقَرَّتِ الأَرَضونَ بِأَوتادِها فَوقَ الماءِ ، ثُمَّ عَلا رَبُّنا فِی السَّماواِت العُلی ، «الرَّحْمَـنُ عَلَی الْعَرْشِ اسْتَوَی لَهُ مَا فِی السَّمَـوَ تِ وَ مَا فِی الْأَرْضِ وَ مَا بَیْنَهُمَا وَ مَا تَحْتَ الثَّرَی » ⁽²⁾.

فَأَنَا أشهَدُ بِأَنَّکَ أنتَ اللّهُ لا رافِعَ لِما وَضَعتَ ، ولا مانِعَ لِما أعطَیتَ ، ولا مُعطِیَ لِما مَنَعتَ ، وأنتَ اللّهُ لا إلهَ إلّا أنتَ ، کُنتَ إذ لَم تَکُن سَماءٌ مَبنِیَّةٌ ، ولا أرضٌ مَدحِیَّةٌ ، ولا شَمسٌ مُضیئَةٌ ، ولا لَیلٌ مُظلِمٌ ، ولا نَهارٌ مُضیءٌ ، ولا بَحرٌ لُجِّیٍّ ، ولا جَبَلٌ راسٍ ، ولا نَجمٌ سارٍ ، ولا قَمَرٌ مُنیرٌ ، ولا ریحٌ تَهُبُّ ، ولا سَحابٌ یَسکُبُ ، ولا بَرقٌ یَلمَعُ ، ولا رَعدٌ یُسَبِّحُ ، ولا روحٌ تُنَفِّسُ ، ولا طائِرٌ یَطیرُ ، ولا نارٌ تَتَوَقَّدُ ، ولا ماءٌ یَطَّرِدُ .

کُنتَ قَبلَ کُلِّ شَیءٍ ، وکَوَّنتَ کُلَّ شَیءٍ ، وقَدَرتَ عَلی کُلِّ شَیءٍ ، وَابتَدَعتَ کُلَّ شَیءٍ ، وأغنَیتَ وأفقَرتَ ، وأمَتَّ وأحیَیتَ ، وأضحَکتَ وأبکَیتَ ، وعَلَی العَرشِ استَوَیتَ ، فَتَبارَکتَ یا اللّهُ وتَعالَیتَ .

أنتَ اللّهُ الَّذی لا إلهَ إلّا أنتَ ، الخَلّاقُ المُعینُ ، أمرُکَ غالِبٌ ، وعِلمُکَ نافِذٌ ، وکَیدُکَ غَریبٌ ، ووَعدُکَ صادِقٌ ، وقَولُکَ حَقٌّ ، وحُکمُکَ عَدلٌ ، وکَلامُکَ هُدیً ، ووَحیُکَ نورٌ ، ورَحمَتُکَ واسِعَةٌ ، وعَفوُکَ عَظیمٌ ، وفَضلُکَ کَثیرٌ ، وعَطاؤُکَ جَزیلٌ ، وحَبلُکَ مَتینٌ ، وإمکانُکَ عَتیدٌ ⁽³⁾، وجارُکَ عَزیزٌ ، وبَأسُکَ شَدیدٌ ، ومَکرُکَ مَکیدٌ .

أنتَ یا رَبِّ مَوضِعُ کُلِّ شَکوی ، حاضِرُ کُلَّ مَلَأٍ ، وشاهِدُ کُلِّ نَجوی ، مُنتَهی کُلِّ حاجَةٍ ، مُفَرِّجُ کُلِّ حُزنٍ ، غِنی کُلِّ مِسکینٍ ، حِصنُ کُلِّ هارِبٍ ، أمانُ کُلِّ خائِفٍ ، حِرزُ الضُّعَفاءِ ، کَنزُ الفُقَراءِ ، مُفَرِّجُ الغَمّاءِ ، مُعینُ الصّالِحینَ ، ذلِکَ اللّهُ رَبُّنا لا إلهَ إلّا هُوَ ، تَکفی مِن عِبادِکَ مَن تَوَکَّلَ عَلَیکَ ، وأنتَ جارُ مَن لاذَ بِکَ وتَضَرَّعَ إلَیکَ ، عِصمَةُ مَنِ اعتَصَمَ بِکَ ، ناصِرُ مَنِ انتَصَرَ بِکَ ، تَغفِرُ الذُّنوبَ لِمَنِ استَغفَرَکَ ، جَبّارُ الجَبابِرَةِ ، عَظیمُ العُظَماءِ ، کَبیرُ الکُبَراءِ ، سَیِّدُ السّاداتِ ، مَولَی المَوالی ، صَریخُ المُستَصرِخین ، مُنَفِّسٌ عَنِ المَکروبینَ ، مُجیبُ دَعوَةِ المُضطَرّینَ ، أسمَعُ السّامِعینَ ، أبصَرُ النّاظِرینَ ، أحکَمُ الحاکِمینَ ، أسرَعُ الحاسِبینَ ، أرحَمُ الرّاحِمینَ ، خَیرُ الغافِرینَ ، قاضی حَوائِجِ المُؤمِنینَ ، مُغیثُ الصّالِحینَ .

أنتَ اللّهُ لا إلهَ إلّا أنتَ رَبُّ العالَمینَ ، أنتَ الخالِقُ وأنَا المَخلوقُ ، وأنتَ المالِکُ وأنَا المَملوکُ ، وأنتَ الرَّبُّ وأنَا العَبدُ ، وأنتَ الرّازِقُ وأنَا المَرزوقُ ، وأنتَ المُعطی وأنَا السائِلُ ، وأنتَ الجَوادُ وأنَا البَخیلُ ، وأنتَ القَوِیُّ وأنَا الضَّعیفُ ، وأنتَ العَزیزُ وأنَا الذَّلیلُ ، وأنتَ الغَنِیُّ وأنَا الفَقیرُ ، وأنتَ السَّیِّدُ وأنَا العَبدُ ، وأنتَ الغافِرُ وأنَا المُسیءُ ، وأنتَ العالِمُ وأنَا الجاهِلُ ، وأنتَ الحَلیمُ وأنَا العَجولُ ، وأنتَ الرَّحمنُ وأنَا المَرحومُ ، وأنتَ المُعافی وأنَا المُبتَلی ، وأنتَ المُجیبُ وأنَا المُضطَرُّ .

وأنَا أشهَدُ بِأَنَّکَ أنتَ اللّهُ لا إلهَ إلّا أنتَ ، المُعطی عِبادَکَ بِلا سُؤالٍ ، وأشهَدُ بِأَنَّکَ أنتَ اللّهُ ، الواحِدُ الأَحَدُ ، المُتَفَرِّدُ الصَّمَدُ الفَردُ ، وإلَیکَ المَصیرُ ، وصَلَّی اللّهُ عَلی مُحَمَّدٍ وأهلِ بَیتِهِ الطَّیِّبینَ الطّاهِرینَ ، وَاغفِر لی ذُنوبی ، وَاستُر عَلَیَّ عُیوبی ، وَافتَح لی مِن لَدُنکَ رَحمَةً ورِزقا واسِعا یا أرحَمَ الرّاحِمینَ ، وَالحَمدُ لِلّهِ رَبِّ العالَمینَ ، وحَسبُنَا اللّهُ ونِعمَ الوَکیلُ ، ولا حَولَ ولا قُوَّةَ إلّا بِاللّهِ العَلِیِّ العَظیمِ . ⁽⁴⁾.

۳ / ۳ ـ ۶ دعا برای یاریجویی در کار فرمانروایی

۳ / ۳ ـ ۶دعا برای یاریجویی در کار فرمانروایی۱۲۷۰.مسند ابن حنبل عن خفاف بن إیماء بن رحضة الغفاری :امام علی علیه السلام :بار خدایا ! من بنده و ولیّ توام . مرا برگزیدی و به من رضایت دادی . بلندم کردی و به آنچه که از مقام اوصیای خود و جانشینی اولیایت به من به ارث رساندی، کرامتم بخشیدی و مرا بی نیاز از مردم و آنان را نیازمند به من در کار دین و دنیایشان قرار دادی . به من عزّت دادی و بندگان را در برابرم فروتن ساختی. در دل من نور خویش را نهادی و به غیر خودت محتاجم نساختی . به من و به وسیله من ، نعمت دادی و جز خود ، منّت هیچ کس را بر من ننهادی و مرا برای زنده کردن حقت و گواهی بر بندگانت و خشنود شدن به خاطر خشنودیت و خشم گرفتن برای خشمت و جز حق ، سخن نگفتن و جز راست بر زبان نراندن به پا داشتی .۱۲۷۱.صحیح مسلم عن أبی ذرّ :امام علی علیه السلام :پیامبر خدا ـ که درود خدا بر او و بر اهل بیت او باد ـ ،این دعا را به من آموخت. به من فرمان داد که آن را در هر زمان و در هر سختی و آسانی ، نگه دارم و آن را به جانشین خودم آموزش دهم و به من دستور داد در طول زندگی ام از آن جدا نشوم تا فردا خداوند را با این دعا ملاقات کنم و به من فرمود : در صبحگاهان و شامگاهان ، این دعا را بخوان که گنجی از گنج های عرش است... :

به نام خداوند بخشنده مهربان . سپاسْ خدایی را که خدایی جز او نیست ؛ پادشاه آشکار کننده و مدبّر بی دستْ یار ؛ آن که با هیچ بنده ای مشورت نمی کند ، اوّل بی تغییر ، و باقیِ پس از فنای خلق، دارای پروردگاری ای بزرگ، نورِ آسمان ها و زمین ها، خالق و ایجاد کننده آن دو .

بی هیچ ستونی ، آسمان و زمین را آفرید و بین آن دو جدایی افکند . آن گاه ، آسمان ها مطیع فرمان او سامان یافتند و زمین ها با میخ هایشان (یعنی کوه ها) بر روی آب ، استقرار پیدا کردند . آن گاه پروردگارمان بر آسمان های بالا ، مسلّط شد . «خدای رحمان بر عرش ، استیلا یافته است. آنچه در آسمان ها و آنچه در زمین و آنچه میان آن دو است و آنچه زیر خاک است، از آنِ اوست» .

من گواهی می دهم که تو، خدایی هستی که برای آنچه تو نهاده ای ، از بین بَرَنده ای نیست ، و از آنچه می بخشی ، منع کننده ای نیست و برای آنچه منع کرده ای،دهنده ای نیست.

تو خدایی . جز تو خدایی نیست . تو بودی ، آن گاه که آسمانی برافراشته، زمینی گسترده، خورشیدی نوربخش، شبی تاریک، روزی روشن، دریایی ژرف، کوهی استوار، ستاره ای رونده، و ماهی نوردهنده نبود ؛ هنگامی که بادی نمی وزید، ابری نمی بارید، برقی نمی درخشید ، رعدی تسبیحگو نبود، زنده ای نفس نمی کشید، پرنده ای نمی پرید، آتشی افروخته نمی شد و آبی جریان نداشت.

پیش از هر چیزی بودی و به هر چیزی هستی بخشیدی ، بر هر چیزی توانا بودی ، همه چیزها را پدید آوردی، بی نیاز ساختی و نیازمند کردی، میراندی، زنده کردی، خنداندی و گریاندی و بر عرش ، استیلا یافتی . خدایا! بزرگ و متعالی هستی .

تو خدایی هستی که خدایی جز تو نیست؛ آفریننده ای هستی کمک رسان . فرمانت غالب، دانشت نافذ، نیرنگت ناشناخته ، وعده ات راست، سخنت حق، حُکمت داد، کلامت هدایت، وحیَت نور، رحمتت گسترده، گذشتت بزرگ، فضلت بسیار ، بخششت فراوان، ریسمانت استوار، قدرتت آماده، پناهت عزیز، عذابت سخت ، و مکرت کارساز است .

تو ـ ای پروردگار ـ دادسرای هر شکایتی، حاضرِ هر جمعی، گواه هر سخن درگویش ، نهایت هر نیازی، گشاینده هر غمی، بی نیازی هر نیازمندی، پناه هر فراری ای و امان هر بیمناکی . پناهگاه ضعیفان، گنج نیازمندان، غم گشای غمباران، و یاور صالحانی . این ، خدای ماست و جز او خدایی نیست.

از بندگانت ، هر آن که به تو تکیه کرد ، او را بسنده شدی و تو پناه کسی هستی که به تو پناه جُسته و در پیشگاهت فروتنی و زاری کرده است . پناه آنی که به تو پناه جسته است ، و یاور آن که از تو یاری خواسته است . گُناه آن را که در پیشگاهت استغفار کرده ، می بخشی، جبّارِ جباران ⁽¹⁾، رئیسِ رئیسان ، بزرگِ بزرگان، سرورِ سروران، مولایِ مولایان، فریادرسِ یاری خواهان ، رهایی دهنده غمباران، پاسخ دهنده دعای گرفتاران، شنونده ترینِ شنوندگان ، بیناترینِ نظاره گران، داورترینِ داوران، زودحسابرس ترین حسابگران، مهربان ترینِ مهربانان، بهترینِ گذشت کنندگان، برآورنده نیاز مؤمنان ، و کمک رسانِ خوبانی.

تو خدایی . خدایی جز تو نیست ، ای پروردگارِ جهانیان! تو خالقی و من مخلوقم، تو مالکی و من مملوکم، تو پروردگاری و من بنده ام، تو روزی دهنده ای و من روزی داده شده ام، تو دهنده ای و من درخواست کننده ام، تو بخشنده ای و من بخیلم ، تو قوی ای و من ضعیفم، تو عزیزی و من خوارم، تو بی نیازی و من نیازمندم، تو سروری و من بنده ام، تو بخشنده ای و من خطا کارم، تو دانایی و من نادانم، تو بردباری و من عجولم، تو رحمانی و من رحمت شده، تو عافیت بخشی و من گرفتارم، تو پاسخ دهنده ای و من بی چاره ام .

گواهی می دهم که تو خدایی و خدایی جز تو نیست، ای آن که به بندگانت ، بدون درخواست ، می دهی! گواهی می دهم که تو خدایی یگانه و یکتایی، تنهای صمدِ بی تا ، و بازگشت به سوی توست. درود خدا بر محمّد و اهل بیت پاک و طاهر او باد!

گناهان مرا ببخش، زشتی هایم را بپوشان، و از پیش خود ، رحمت و روزی فراوانی برایم بگشا ، ای مهربان ترینِ مهربانان! و سپاسْ خدایی را که پروردگار جهانیان است. خدا ما را بس است و نیکو وکیلی است ، و قدرت و توانی جز به کمک خدای بلندْمرتبه بِشْکوه نیست .

.

. .

. .

۳ / ۳ ـ ۷أدعِیَتُهُ فِی الاِستِعاذَةِ مِنَ المَساوِئِأ : غَضَبُ اللّهِ۱۲۷۵.رسول اللّه صلی الله علیه و آله ( ـ فی دُعائِهِ لِخَلَفِ شُهداءِ اُحُدٍ ـ ) الإمام علیّ علیه السلام :اللّهُمَّ إلَیکَ أشکو ضَعفَ قُوَّتی ، وقِلَّةَ حیلَتی ، وهَوانی عَلَی النّاسِ . یا أرحَمَ الرّاحِمینَ ! إلی مَن تَکِلُنی ؟ إلی عَدُوٍّ یَتَجَهَّمُنی ⁽¹⁾، أم إلی قَریبٍ مَلَّکتَهُ أمری ؟ إن لَم تَکُن ساخِطا عَلَیَّ فَلا اُبالی ، غَیرَ أنَّ عافِیَتَکَ أوسَعُ عَلَیَّ .

أعوذُ بِنورِ وَجهِکَ الکَریمِ ، الَّذی أضاءَت لَهُ السَّماواتُ ، وأشرَقَت لَهُ الظُّلُماتُ ، وصَلَحَ عَلَیهِ أمرُ الدُّنیا وَالآخِرَةِ ، أن تَحُلَّ عَلَیَّ غَضَبُکَ ، أو تَنزِلَ عَلَیَّ سَخَطُکَ ، لَکَ العُتبی حَتّی تَرضی ، ولا حَولَ ولا قُوَّةَ إلّا بِکَ . ⁽²⁾.

۳ / ۳ ـ ۷ دعای او در پناهجویی از بدی ها

الف ـ غضب خدا

۳ / ۳ ـ ۷دعای او در پناهجویی از بدی هاالف ـ غضب خدا۱۲۷۹.الخرائج والجرائح :امام علی علیه السلام :بار خدایا! از ضعف توانایی، کمی چاره اندیشی و کم اعتنایی مردم به خویش ، به تو شکایت می برم. ای مهربان ترینِ مهربانان! مرا به که وا می گذاری؟ به دشمنی که با من درشت خویی می کند؟ یا به خویشی که اختیارم را به او سپرده ای؟ اگر بر من خشم نگرفته باشی ، [ از هر چه پیش آید ] باکم نیست ؛ جز آن که عافیت تو برای [ انجام دادن وظایفی که دارم ] گسترده تر است.

پناه می جویم به نور ذات بشکوه تو ـ که آسمان ها بدان روشن است و تاریکی ها بدان درخشان ـ و برپایه آن ، کار دنیا و آخرتْ سامان یافته ، از این که خشمت بر من فرود آید و یا نارضایتی ات بر من نازل شود . تو راستْ حقّ سرزنش ، تا آن گاه که خشنود گردی ، و هیچ توان و قدرتی جز برای تو نیست.

.

ب : عَداوَةُ أولِیاءِ اللّهِ ووِلایَةُ أعدائِهِ۱۲۸۱.صحیح البخاری عن أنس :الإمام علیّ علیه السلام :اللّهُمَّ إنّی أعوذُ بِکَ أن اُعادِیَ لَکَ وَلِیّا ، أو اُوالِیَ لَکَ عَدُوّا ، أو أرضی لَکَ سَخَطا أبَدا .

اللّهُمَّ مَن صَلَّیتَ عَلَیهِ فَصَلَواتُنا عَلَیهِ ، ومَن لَعَنتَهُ فَلَعنَتُنا عَلَیهِ .

اللّهُمَّ مَن کانَ فی مَوتِهِ فَرَحٌ ⁽¹⁾لَنا ولِجَمیعِ المُسلِمینَ فَأَرِحنا مِنهُ ، وأبدِل لَنا بِهِ مَن هُوَ خَیرٌ لَنا مِنهُ ، حَتّی تُرِیَنا مِن عِلمِ الإِجابَةِ ما نَتَعَرَّفُهُ فی أدیانِنا ومَعایِشنا یا أرحَمَ الرّاحِمینَ ، وصَلَّی اللّهُ عَلی سَیِّدِنا مُحَمَّدٍ النَّبِیِّ وآلِهِ وسَلَّمَ . ⁽²⁾ج : الرِّیاءُ۱۲۸۳.صحیح البخاری عن أنس :الإمام علیّ علیه السلام :اللّهُمَّ إنّی أعوذُ بِکَ مِن أن تُحَسِّنَ فی لامِعَةِ العُیونِ عَلانِیَتی ، وتُقَبِّحَ فیما اُبطِنُ لَکَ سَریرَتی ، مُحافِظا عَلی رِئاءِ ⁽³⁾النّاسِ مِن نَفسی بِجَمیعِ ما أنتَ مُطَّلِعٌ عَلَیهِ مِنّی ، فَاُبدِیَ لِلنّاسِ حُسنَ ظاهِری ، واُفضِیَ إلَیکَ بِسوءِ عَمَلی ، تَقَرُّبا إلی عِبادِکَ ، وتَباعُدا مِن مَرضاتِکَ . ⁽⁴⁾.

ب ـ دشمنی دوستان خدا و دوستی دشمنانش

ج ـ ریا

ب ـ دشمنی دوستان خدا و دوستی دشمنانش۱۲۸۵.الإمام علیّ علیه السلام ( ـ عِندَ تَغسیلِهِ فاطِمَةَ علیهاالسلام ـ ) امام علی علیه السلام :بار خدایا! من از این که با ولی ای از اولیای تو دشمنی ورزم یا دشمنی از دشمنان تو را دوست بدارم یا راضی به خشم تو باشم، برای همیشه به تو پناه می برم.

بار خدایا! بر هرکس که درود می فرستی ، درود ما هم بر او باد و بر هر کس که نفرین می کنی ، نفرین ما بر او باد!

بار خدایا! هر کس که در مرگش برای ما و همه مسلمانان شادی است ، ما را از او راحت کن و به جای او آن را که برای ما از او بهتر است ، جایگزین ساز تا علم به پذیرش [ دعا] را که در دینمان و زندگی مان می شناسیم ، به چشم ببینیم ـ ای مهربان ترینِ مهربانان ـ و بر سرور ما محمّد و خاندانش درود و سلام بفرست.ج ـ ریا۱۲۸۷.عنه علیه السلام ( ـ لاِبنِهِ الحَسَنِ علیه السلام ـ ) امام علی علیه السلام :بار خدایا! به تو پناه می برم از این که آشکار من در فرا روی دیدگان ، نیکو جلوه کند ، در حالی که آنچه در درونم ، به انگیزه تظاهر به مردم ، پنهان می دارم و تو از من می دانی ، زشت باشد ؛ و به تو پناه می برم از این که به مردم ، ظاهری نیک را بنمایانم و بد کرداری ام را به سوی تو آورم ، به انگیزه نزدیکی به بندگانت و دوری از رضایت تو .

.

د : أنواعُ الذُّنوبِ۱۲۸۹.الخرائج والجرائح عن سعد الخفّاف عن زاذان أبی عمروالدعوات :کانَ أمیرُ المُؤمِنینَ علیه السلام إذا أعطی ما فی بَیتِ المالِ أمَرَ بِهِ فَکُنِسَ ، ثُمَّ صَلّی فیهِ ، ثُمَّ یَدعو فَیَقولُ فی دُعائِهِ :

اللّهُمَّ إنّی أعوذُ بِکَ مِن ذَنبٍ یُحبِطَ العَمَلَ ، وأعوذُ بِکَ مِن ذَنبٍ یُعَجِّلُ النِّقَمَ ، وأعوذُ بِکَ مِن ذَنبٍ یُغَیِّر النِّعَمَ ، وأعوذُ بِکَ مِن ذَنبٍ یَمنَعُ الرِّزقَ ، وأعوذُ بِکَ مِن ذَنبٍ یَمنَعُ الدُّعاءَ ، وأعوذُ بِکَ مِن ذَنبٍ یَمنَعُ التَّوبَةَ ، وأعوذُ بِکَ مِن ذَنبٍ یَهتِکَ العِصمَةَ ، وأعوذُ بِکَ مِن ذَنبٍ یورِثُ النَّدَمَ ، وأعوذُ بِکَ مِن ذَنبٍ یَحبِسُ القِسَمَ . ⁽¹⁾ه : أصنافُ المَساوِئِ۱۲۹۱.الإمام علیّ علیه السلام :الغارات عن النعمان بن سعد عن الإمام علیّ علیه السلام :کانَ یَخرُجُ إلَی السُّوقِ ومَعَهُ الدِّرَّةُ ، فَیَقولُ : إنّی أعوذُ بِکَ مِنَ الفُسوقِ ، ومِن شَرِّ هذِهِ السّوقِ . ⁽²⁾۱۲۹۲.المناقب لابن شهر آشوب :الإمام علیّ علیه السلام :إذَا اشتَرَیتُم ما تَحتاجونَ إلَیهِ مِنَ السّوقِ فَقولوا حینَ تَدخُلونَ الأَسواقَ :

أشهَدُ أن لا إلهَ إلَا اللّهُ وَحدَهُ لا شَریکَ لَهُ ، وأشهَدُ أنَّ مُحَمَّدا عَبدُهُ ورَسولُهُ صلی الله علیه و آله ، اللّهُمَّ إنّی أعوذُ بِکَ مِن صَفقَةٍ خاسِرَةٍ ، ویَمینٍ فاجِرَةٍ ، وأعوذُ بِکَ مِن بَوارِ الأَیِّمِ ⁽³⁾. ⁽⁴⁾.

د ـ انواع گناهان

ه ـ گونه های بدی ها

د ـ انواع گناهان۱۲۹۴.الإمام علیّ علیه السلام ( ـ فِی العَبّاسِ بنِ رَبیعَةَ وقَد خَرَجَ لِلبِراز ) الدعوات :امیر مؤمنان ، هرگاه همه موجودی بیت المال را می بخشید ، فرمان می داد که آن را جارو کنند . آن گاه در آن جا نماز می گزارد و دعا می کرد و می گفت:

«بار خدایا! به تو پناه می برم از گناهی که اعمال را تباه می کند ؛ و به تو پناه می برم از گناهی که کیفر را پیش می اندازد ؛ و به تو پناه می برم از گناهی که نعمت ها را دگرگون می کند ؛ و به تو پناه می برم از گناهی که روزی را باز می دارد ؛ و به تو پناه می برم از گناهی که مانع دعا می شود ؛ و به تو پناه می برم از گناهی که از توبه باز می دارد ؛ و به تو پناه می برم از گناهی که پرده پاکی را می درَد ؛ و به تو پناه می برم از گناهی که پشیمانی به جای می گذارد ؛ و به تو پناه می برم از گناهی که بهره آدمی را محبوس می کند».ه ـ گونه های بدی ها۱۲۹۶.العلل عن عطاء أبی محمّد :الغاراتـ به نقل از نعمان بن سعد، از امام علی علیه السلام ـ: او تازیانه به دست، به بازار می رفت و می فرمود : «بار خدایا! از بدی ها و از شرّ بازار ، به تو پناه می برم».۱۲۹۷.تهذیب التهذیب عن عطاء مولی إسحاق بن یحیی بن طلحةامام علی علیه السلام :هرگاه که از بازار ، نیازمندی های روزمرّه تان را می خرید ، به هنگام وارد شدن به بازار بگویید: «گواهی می دهم که جز خدای یگانه بی شریک ، خدایی نیست، و گواهی می دهم که محمّد صلی الله علیه و آله بنده و پیامبر اوست. بار خدایا! از معامله زیانبار و سوگند دروغ ، به تو پناه می برم و از کسادی متاع ، به تو پناه می جویم».

.

۱۲۹۸.العلل عن الولید بن القاسم :عنه علیه السلام :أعوذُ بِاللّهِ مِنَ الذُّنوبِ الَّتی تُعَجِّلُ الفَناءَ . ⁽¹⁾۱۲۹۹.الإمام علیّ علیه السلام ( ـ فی تَأبینِ عَمّارِ بنِ یاسِرٍ ـ ) عنه علیه السلامـ فِی الحِکَمِ المَنسوبَةِ إلَیهِ ـ: اللّهُمَّ إنّا نَعوذُ بِکَ مِن بَیاتِ غَفلَةٍ ، وصَباحِ نَدامَةٍ . ⁽²⁾۱۳۰۰.وقعة صفّین :عنه علیه السلامـ أیضا ـ: اللّهُمَّ إنّی أعوذُ بِکَ أن أقولَ حَقّا لَیسَ فیهِ رِضاکَ ألتَمِسُ بِهِ أحَدا سِواکَ ، وأعوذُ بِکَ أن أتَزَیَّنَ لِلنّاسِ بِشَیءٍ یَشینُنی عِندَکَ ، وأعوذُ بِکَ أن أکونَ عِبرَةً لِأَحَدٍ مِن خَلقِکَ ، وأعوذُ بِکَ أن یَکونَ أحَدٌ مِن خَلقِکَ أسعَدَ بِما عَلَّمتَنی مِنّی . ⁽³⁾۱۳۰۱.الإمام علیّ علیه السلام ( ـ لِقَیسِ بنِ سَعدِ بنِ عُبادَةَ ـ ) عنه علیه السلامـ أیضا ـ: اللّهُمَّ لا تَجعَلِ الدُّنیا لی سِجنا ، ولا فِراقَها عَلَیَّ حُزنا . أعوذُ بِکَ مِن دُنیا تَحرِمُنِی الآخِرَةَ ، ومِن أمَلٍ یَحرِمُنِی العَمَلَ ، ومِن حَیاةٍ تَحرِمُنی خَیرَ المَماتِ . ⁽⁴⁾۱۳۰۲.الغارات عن صعصعة بن صوحان :الإمام الصادق علیه السلام :سَمِعَ أمیرُ المُؤمِنینَ علیه السلام رَجُلاً یَقولُ : اللّهُمَّ إنّی أعوذُ بِکَ مِنَ الفِتنَةِ .

قالَ: أراکَ تَتَعَوَّذُ مِن مالِکَ ووَلَدِکَ؛ یَقولُ اللّهُ تَعالی: «إِنَّمَآ أَمْوَ لُکُمْ وَ أَوْلَـدُکُمْ فِتْنَةٌ» ⁽⁵⁾

ولکِن قُل : اللّهُمَّ إنّی أعوذُ بِکَ مِن مُضِلّاتِ الفِتَنِ . ⁽⁶⁾.

۱۳۰۳.الإمام علیّ علیه السلام ( ـ فی تَأبینِ مالِکٍ الأَشتَرِ ـ ) امام علی علیه السلام :از گناهانی که نابودی را جلو می اندازند ، به خدا پناه می برم.۱۳۰۴.عنه علیه السلام ( ـ فی کِتابِهِ إلی مالِکٍ الأَشتَرِ ـ ) امام علی علیه السلامـ در حکمت های منسوب به ایشان ـ: بار خدایا ! از شب غفلت ، و روز پشیمانی به تو پناه می بریم.۱۳۰۵.الإمام علیّ علیه السلام ( ـ لِمُحَمَّدِ بنِ الحَنَفِیَّةِ ـ ) امام علی علیه السلامـ در حکمت های منسوب به ایشان ـ: بار خدایا! به تو پناه می برم از این که حقّی را که خشنودی تو در آن نیست ، بگویم و بدان خشنودی غیر تو را بجویم ؛ و به تو پناه می برم از این که در پیش مردم ، خود را به چیزی آراسته کنم که مرا نزد تو زشت می گرداند ؛ و به تو پناه می برم از این که عبرت برای بنده ای از بندگانت گردم ؛ و به تو پناه می برم از این که یکی از بندگانت با آنچه به من آموخته ای ، از من سعادتمندتر گردد.۱۳۰۶.الإمام علیّ علیه السلام ( ـ لِمَعقِلِ بنِ قَیسٍ بَعدَ غَلَبَتِهِ بَنی ناجِی ) امام علی علیه السلامـ در حکمت های منسوب به ایشان ـ: بار خدایا! دنیا را برای من زندان قرار مده و جدایی از آن را غمبار مکن . به تو پناه می برم از دنیایی که مرا از آخرتْ محروم کند ، و از آرزویی که از عملْ بازم دارد و از زندگی ای که خیر مُردن را از من بگیرد.۱۳۰۷.الإمام علیّ علیه السلام ( ـ فی دُعائِهِ لِهاشِمٍ المِرقالِ ـ ) امام صادق علیه السلام :امیر مؤمنان شنید که کسی می گوید : بار خدایا! از فتنه (آزمایش) به تو پناه می برم. فرمود : «می بینمت که از مال و فرزند ، به خدا پناه می جویی . خداوند متعال می فرماید : «اموال شما و فرزندانتان تنها [ وسیله ] آزمایشی [ برای شما ]هستند» . لیکن بگو : بار خدایا! از آزمایش های گم راه کننده به تو پناه می جویم» . .

۱۳۰۸.الإمام الحسین علیه السلام :الإمام علیّ علیه السلام :لا یَقولَنَّ أحَدُکُم : اللّهُمَّ إنّی أعوذُ بِکَ مِنَ الفِتنَةِ ؛ لِأَ نَّهُ لَیسَ أحَدٌ إلّا وهُوَ مُشتَمِلٌ عَلی فِتنَةٍ ، ولکِن مَنِ استَعاذَ فَلیَستَعِذ مِن مُضِلّاتِ الفِتَنِ ، فَإِنَّ اللّهَ سُبحانَهُ یَقولُ : « وَاعْلَمُواْ أَنَّمَآ أَمْوَ لُکُمْ وَأَوْلَـدُکُمْ فِتْنَةٌ» ⁽¹⁾. ⁽²⁾۳ / ۳ ـ ۸أدعِیَتُهُ فِی ابتِغاءِ الفَضائِلِأ : نورُ مَعرِفَةِ اللّهِ وأولِیائِهِ۱۳۱۲.{-۱-} الإمام الحسین علیه السلام ( ـ لاُِمِّ وَهبٍ ـ ) بحار الأنوار عن نوف البکالی :رَأَیتُ أمیرَ المُؤمِنینَ علیه السلام مُوَلِّیا مُبادِرا ، فَقُلتُ : أینَ تُریدُ یا مَولایَ ؟ فَقالَ : دَعنی یا نَوفُ ، إنَّ آمالی تُقَدِّمُنی فِی المَحبوبِ .

فَقُلتُ : یا مَولایَ وما آمالُکَ ؟ قالَ : قَد عَلِمَهَا المَأمولُ ، وَاستَغنَیتُ عَن تَبیینِها لِغَیرِهِ ، وکَفی بِالعَبدِ أدَبا أن لا یُشرِکَ فی نِعَمِهِ وإرَبِهِ غَیرَ رَبِّهِ .

فَقُلتُ : یا أمیرَ المُؤمِنینَ ، إنّی خائِفٌ عَلی نَفسی مِنَ الشَّرَهِ ، وَالتَّطَلُّعِ إلی طَمَعٍ مِن أطماعِ الدُّنیا . فَقالَ لی : وأینَ أنتَ عَن عِصمَةِ الخائِفینَ وکَهفِ العارِفینَ ؟

فَقُلتُ : دُلَّنی عَلَیهِ .

قالَ : اللّهُ العَلِیُّ العَظیمُ ؛ تَصِلُ أمَلَکَ بِحُسنِ تَفَضُّلِهِ ، وتُقبِلُ عَلَیهِ بِهَمِّکَ ، وأَعرِض عَنِ النّازِلَةِ فی قَلبِکَ ، فَإِن أجَّلَکَ بِها فَأَنَا الضّامِنُ مِن مَوردِها ، وَانقَطِع إلَی اللّهِ سُبحانَهُ ، فَإِنَّهُ یَقولُ :

وعِزَّتی وجَلالی لَاُقَطِّعَنَّ أمَلَ کُلِّ مَن یُؤَمِّلُ غَیری بِالیَأسِ ، ولَأَکسُوَنَّهُ ثَوبَ المَذَلَّةِ فِی النّاسِ ، ولَاُبَعِّدَنَّهُ مِن قُربی ، ولَاُقَطِّعَنَّهُ عَن وَصلی ، ولَاُخمِلَنَّ ذِکرَهُ حینَ یَرعی غَیری ، أ یُؤَمِّلُ وَیلَهُ لِشَدائِدِهِ غَیری ، وکَشفُ الشَّدائِدِ بِیَدی ؟ ! ویَرجو سِوایَ وأنَا الحَیُّ الباقی ؟ ویَطرُقُ أبوابَ عِبادی وهِیَ مُغلَقَةٌ ویَترُکُ بابی وهُوَ مَفتوحٌ ؟ فَمَن ذَا الَّذی رَجانی لِکَثیرِ جُرمِهِ فَخَیَّبتُ رَجاءَهُ ؟

جَعَلتُ آمالَ عِبادی مُتَّصِلَةً بی ، وجَعَلتُ رَجاءَهُم مَذخورا لَهُم عِندی ، ومَلَأتُ سَماواتی مِمَّن لا یَمَلُّ تَسبیحی ، وأمَرتُ مَلائِکَتی أن لا یُغلِقُوا الأَبوابَ بَینی وبَینَ عِبادی .

أ لَم یَعلَم مَن فَدَحَتهُ ⁽³⁾نائِبَةٌ مِن نَوائِبی أن لا یَملِکَ أحَدٌ کَشفَها إلّا بِإِذنی ، فَلِمَ یُعرِضُ العَبدُ بِأَمَلِهِ عَنّی ، وقَد أعطَیتُهُ مالَم یَسأَلنی فَلَم یَسأَلنی وسَأَلَ غَیری ؟ أفَتَرانی أبتَدِئُ خَلقی مِن غَیرِ مَسأَلَةٍ ، ثُمَّ اُسأَلُ فَلا اُجیبُ سائِلی ؟ أبَخیلُ أنَا فَیُبَخِّلُنی عَبدی ؟ ! أ وَلَیسَ الدُّنیا وَالآخِرَةُ لی ؟ أ وَلَیسَ الکَرَمُ وَالجودُ صِفَتی ؟ أ وَلَیسَ الفَضلُ وَالرَّحمَةُ بِیَدی ؟ أ وَلَیسَ الآمالُ لا تَنتَهی إلّا إلَیَّ ؟ فَمَن یَقطَعُها دونی ؟ وما عَسی أن یُؤَمِّلَ المُؤَمِّلونَ مَن سِوایَ ؟ !

وعِزَّتی وجَلالی لَو جَمَعتُ آمالَ أهلِ الأَرضِ وَالسَّماءِ ثُمَّ أعطَیتُ کُلَّ واحِدٍ مِنهُم ، ما نَقَصَ مِن مُلکی بَعضُ عُضوِ الذَّرَّةِ ! وکَیفَ یَنقُصُ نائِلٌ أنَا أفَضتُهُ ؟ یا بُؤسا لِلقانِطینَ مِن رَحمَتی ! یا بُؤسا لِمَن عَصانی وتَوَثَّبَ عَلی مَحارمی ، ولَم یُراقِبنی وَاجتَرَأَ عَلَیَّ !

ثُمَّ قالَ علیه السلام لی : یا نَوفُ ادعُ بِهذَا الدُّعاءِ :

إلهی إن حَمِدتُکَ فَبِمَواهِبِکَ ، وإن مَجَّدتُکَ فَبِمُرادِکَ ، وإن قَدَّستُکَ فَبِقُوَّتِکَ ، وإن هَلَّلتُکَ فَبِقُدرَتِکَ ، وإن نَظَرتُ فَإِلی رَحمَتِکَ ، وإن عَضَضتُ فَعَلی نِعمَتِکَ .

إلهی إنَّهُ مَن لَم یَشغَلهُ الوُلوعُ بِذِکرِکَ ، ولَم یَزوِهِ السَّفَرُ بِقُربِکَ ، کانَت حَیاتُهُ عَلَیهِ میتَةً ، ومیتَتُهُ عَلَیهِ حَسرَةً .

إلهی تَناهَت أبصارُ النّاظِرینَ إلَیکَ بِسَرائِرِ القُلوبِ ، وطالَعَت أصغَی السّامِعینَ لَکَ نَجِیّاتِ الصُّدورِ ، فَلَم یَلقَ أبصارَهُم رَدٌّ دونَ ما یُریدونَ ، هَتَکتَ بَینَکَ وبَینَهُم حُجُبَ الغَفلَةِ ، فَسَکَنوا فی نورِکَ ، وتَنَفَّسوا بِروحِکَ ، فَصارَت قُلوبُهُم مَغارِسا لِهَیبَتِکَ ، وأبصارُهُم ماکِفا لِقُدرَتِکَ ، وقَرُبَت أرواحُهُم مِن قُدسِکَ ، فَجالَسوا اسمَکَ بِوَقارِ المُجالَسَةِ ، وخُضوعِ المُخاطَبَةِ ، فَأَقبَلتَ إلَیهِم إقبالَ الشَّفیقِ ، وأنصَتَّ لَهُم إنصاتَ الرَّفیقِ ، وأجَبتَهُم إجاباتِ الأَحِبّاءِ ، وناجَیتَهُم مُناجاةَ الأَخِلّاءِ ، فَبَلِّغ بِیَ المَحَلَّ الَّذی إلَیهِ وَصَلوا ، وَانقُلنی مِن ذِکری إلی ذِکرِکَ ، ولا تَترُک بَینی وبَینَ مَلَکوتِ عِزِّکَ بابا إلّا فَتَحتَهُ ، ولا حِجابا مِن حُجُبِ الغَفلَةِ إلّا هَتَکتَهُ ، حَتّی تُقیمَ روحی بَینَ ضِیاءِ عَرشِکَ ، وتَجعَلَ لَها مَقاما نُصبَ نورِکَ ، إنَّکَ عَلی کُلِّ شَیءٍ قَدیرٌ .

إلهی ما أوحَشَ طَریقا لا یَکونُ رَفیقی فیهِ أمَلی فیکَ ! وأبعَدَ سَفَرا لا یَکونُ رَجائی مِنهُ دَلیلی مِنکَ ! خابَ مَنِ اعتَصَمَ بِحَبلِ غَیرِکَ ، وضَعُفَ رَکنُ مَنِ استَنَدَ إلی غَیرِ رُکنِکَ ، فَیا مُعَلِّمَ مُؤَمِّلیهِ الأَمَلَ فَیُذهِبُ عَنهُم کَآبَةَ الوَجَلِ ، ولا تَحرِمنی صالِحَ العَمَلِ ، وَاکلَأنی کِلاءَةَ مَن فارَقَتهُ الحِیَلُ ، فَکَیفَ یَلحَقُ مُؤَمِّلیکَ ذُلُّ الفَقرِ وأنتَ الغَنِیُّ عَن مَضارِّ المُذنِبینَ ؟ !

إلهی وإنَّ کُلَّ حَلاوَةٍ مُنقَطِعَةٌ ، وحَلاوَةُ الإِیمانِ تَزدادُ حَلاوَتُهَا اتِّصالاً بِکَ .

إلهی وإنَّ قَلبی قَد بَسَطَ أمَلَهُ فیکَ ، فَأَذِقهُ مِن حَلاوَةِ بَسطِکَ إیّاهُ البُلوغَ لِما أمَّلَ ، إنَّکَ عَلی کُلِّ شَیءٍ قدَیرٌ .

إلهی أسأَلُکَ مَسأَلَةَ مَن یَعرِفُکَ کُنهَ مَعرِفَتِکَ مِن کُلِّ خَیرٍ یَنبَغی لِلمُؤمِنِ أن یَسلُکَهُ ، وأعوذُ بِکَ مِن کُلِّ شَرٍّ وفِتنَةٍ أعَذتَ بِها أحِبّاءَکَ مِن خَلقِکَ ، إنَّکَ عَلی کُلِّ شَیءٍ قَدیرٌ .

إلهی أسأَلُکَ مَسأَلَةَ المِسکینِ ، الَّذی قَد تَحَیَّرَ فی رَجاهُ ، فَلا یَجِدُ مَلجَأً ولا مَسنَدا یَصِلُ بِهِ إلَیکَ ، ولا یُستَدَلُّ بِهِ عَلَیکَ إلّا بِکَ وبِأَرکانِکَ ومَقاماتِکَ الَّتی لا تَعطیلَ لَها مِنکَ ، فَأَسأَلُکَ بِاسمِکَ الَّذی ظَهَرتَ بِهِ لِخاصَّةِ أولِیائِکَ ، فَوَحَّدوکَ وعَرَفوکَ فَعَبَدوکَ بِحَقیقَتِکَ ، أن تُعَرِّفَنی نَفسَکَ لِاُقِرَّ لَکَ بِرُبوبِیَّتِکَ عَلی حَقیقَةِ الإِیمانِ بِکَ ، ولا تَجعَلنی یا إلهی مِمَّن یَعبُدُ الاِسمَ دونَ المَعنی ، وَالحَظنی بِلَحظَةٍ مِن لَحَظاتِکَ تُنَوِّر بِها قَلبی بِمَعرِفَتِکَ خاصَّةً ومَعرِفَةِ أولِیائِکَ ، إنَّکَ عَلی کُلِّ شَیءٍ قَدیرٌ . ⁽⁴⁾.

۳ / ۳ ـ ۸ دعاهای وی در خواستن فضیلت ها

الف ـ نور شناخت خدا و اولیای خدا

۱۳۱۳.الإمام الحسین علیه السلام ( ـ لِجَونٍ مَولی أبی ذَرٍّ الغِفارِیِّ ـ ) امام علی علیه السلام :کسی از شما نگوید : «بار خدایا! از فتنه (آزمایش) به تو پناه می برم» ؛ چون هیچ کس نیست که گرفتار فتنه نباشد؛ امّا هر کس که می خواهد پناه جوید ، از آزمایش های گم راه کننده پناه جوید؛ چون خداوند سبحان می فرماید : «بدانید که اموال شما و فرزندانتان تنها [ وسیله ]آزمایشی [ برای شما ]هستند» . ⁽¹⁾۳ / ۳ ـ ۸دعاهای وی در خواستن فضیلت هاالف ـ نور شناخت خدا و اولیای خدا۱۳۱۷.عنه علیه السلام ( ـ لَمّا بَلَغَهُ خَبَرُ شَهادَةِ قَیسِ بنِ مُسهِر ) بحارالأنوارـ به نقل از نَوف بِکالی ـ: امیر مؤمنان را رویگردان و شتابان دیدم . گفتم : به کجا می روی ، مولای من؟

فرمود : «ای نوف! رهایم کن . آرزوهایم مرا به سوی محبوب کشانده است».

گفتم : مولای من! آرزوهایت چیست؟

فرمود : «آن که مورد آرزوست ، آن را می داند و از بیان آن برای دیگری بی نیازم . در ادب ورزی بنده ، همین بس که در نعمت ها و نیازهایش ، جز پروردگارش را شریک نکند».

گفتم : ای امیر مؤمنان! من از حرص و چشم داشتن بر آرزویی از آرزوهای دنیا برخود بیمناکم.

به من فرمود : «چرا از نگهدار بیمناکان و پناه عارفان ، بهره نمی گیری؟».

گفتم : مرا به آن ، راهنمایی کن.

فرمود : «خداوند بلندمرتبه شکوهمند . امیدت را به حُسن لطفش متّصل کن و با همه همّتت به او روی آور و از آنچه که در دلت فرود می آید ، روی برتاب و اگر آن را تأخیر انداخت ، من بر تحقّق آن ضامنم .

با بردین از غیر خدا به سوی او روی آور ؛ چون او می گوید :

به عزّت و جلالم سوگند که امید هر امید بسته به غیر خودم را با ناامیدی قطع می کنم و تن پوش خواری در بین مردم به وی خواهم پوشاند و او را از پیشگاهم دور خواهم ساخت و از مقام وصل خویش جدا خواهم کرد و آن گاه که از غیر من چشم می دارد ، یادش را به فراموشی خواهم سپرد .

وای بر او! آیا برای گرفتاری هایش به غیر من امید می بندد ، حال آن که گشودن سختی ها به دست من است؟ و به غیر من امیدوار است ، حال آن که من زنده و باقی هستم؟ درِ خانه بندگانم را که بسته است ، می زند و در خانه مرا که باز است ، رها می کند؟! چه کسی برای گناهان فراوانش امید به من داشته و امیدش را ناامید کرده ام؟ آرزوهای بندگانم را وابسته به خویش نهاده ام و امیدهایشان را در پیش خود ، ذخیره کرده ام و آسمان هایم را از آنانی که از تسبیح من خسته نمی شوند ، انباشته ام و به فرشتگانم فرمان داده ام که درهای میان من و بندگانم را نبندند.

آیا آن که حادثه ای از حوادث ناگوار را بر او فرو فرستادم ، نمی داند که [ اختیار ]رهایی از آن را هیچ کس جز به اذن من در دست ندارد؟ پس چرا بنده ام در آرزوهایش از من روی برمی تابد ، حال آن که آنچه را از من نخواسته ، به وی داده ام . باز هم از من نخواسته و از دیگری خواسته است؟!

با آن که می بینی به بندگانم بی درخواست می دهم ، می پنداری که اگر درخواست کنند ، پاسخ درخواست کننده را نخواهم داد؟ آیا من بخیلم که بنده ام بخیلم می پندارد؟ آیا دنیا و آخرت از آنِ من نیست؟ آیا لطف و بخشش از ویژگی های من نیست؟ آیا بخشش و رحمت ، در دست من نیست؟ آیا امیدها جز به من منتهی می شوند؟ چه کسی غیر از من امیدها را می بُرد؟ امید بستگان به غیر من ، چه چیزی آرزو می کنند؟!

به جلال و عزّتم سوگند ، اگر آرزوهای زمینیان و آسمانیانْ گِرد آید و آرزوی همه آنان را برآورده سازم ، به مقدار پاره ای از ذرّه از دارایی ام کم نمی شود . چه سان بهره مندی که من به او داده ام ، از دست بدهد؟ بدا به نا امیدان از رحمتم! بدا به آن که نافرمانی ام می کند و به سوی حرام هایم خیز برمی دارد و پاس مرا نمی دارد و بر من جرئت می ورزد! ».

آن گاه به من فرمود : «ای نوف! این دعا را بخوان:

خدای من! اگر سپاست می گویم ، به داده های توست و اگر تمجیدت می کنم ، به اراده توست و اگر تقدیست می کنم ، به توانایی توست و اگر از تو به یگانگی یاد می کنم ، به قدرت توست و اگر می نگرم ، به سوی رحمت توست و اگر چیزی را به دندان می گیرم ، همانا نعمت توست.

خدای من! آن که حرصِ یاد تو مشغولش نداشته و سفر به پیش تو سر به گریبانش نساخته است ، زندگی اش مُردگی است و مردنش حسرت است .

خدای من! دیدگان ناظران به تو به اسرار سینه ها می فرجامد و گوش دهندگان به تو ، نجوای دل ها را می شنوند و دیدگانشان را از آنچه می خواهند، چیزی باز نمی دارد . بین تو و آنان ، پرده غفلتْ دریده شده است، در نور تو جای گُزیده اند و به روح تو نفس می کشند و دل هایشان نهالستان هیبت تو گردیده و دیدگانشان ، پناه قدرت تو شده و روحشان به قدس (پاکی) تو نزدیک گردیده است و با وقار هم نشینی و فروتنی مخاطبه با نامت هم نشین شده اند، و تو با رویکردی مهربانانه ، به آنان روی می آوری و با دوستانه گوش دادن ، به آنان گوش می دهی و چون پاسخ دوستانه ، پاسخشان می دهی و چون رازگویی همدلان ، با آنان راز می گویی .

مرا هم به آن جایی که آنان رسیده اند ، برسان و مرا از یادکردِ خودم ، به یادکردِ خودت منتقل فرما و بین من و ملکوت عزّتت ، دری را ناگشوده رها مکن و هیچ پرده ای از پرده های غفلت را نادریده مگذار ، تا آن که روح من در میان روشنایی عرشَت قرار گیرد و جایگاهی در برابر نورت برای آن قرار ده . تو بر هر چیزی توانایی.

خدای من! راهی که در آن ، آرزوی تو همراهم نباشد ، چه ترسناک است و سفری که امید من در آن ، راه بلدی از جانب تو نباشد ، چه طولانی است! آن که به غیر ریسمان تو چنگ زد ، ناامید گشت و آن که به غیر ستون تو تکیه کرد ، سستْ تکیه گاه گردید.

ای آن که امید می آموزد به آنان که چشم امید به تو دوخته اند ، و آن گاه که غم بیمناکی را از آنان می زداید! مرا از کار خیر ، محروم مکن و از من محافظت کن چونان محافظت کردن از کسی که راه چاره از او سلب شده است . چه سان خواریِ نداری دامنگیر امیدواران به تو شود ، حال آن که تو بی نیاز از زیان به گنهکارانی .

خدای من! هر شیرینی ای پایان پذیر است ، جز شیرینی ایمان که با اتّصال به تو ، هر آن ، فزونی می یابد . خدای من! دل من ، امیدش را به سوی تو گسترانیده ، اینک تو از شیرینی امید گسترده به دست خویش ، رسیدن به آرزویش را به وی بچشان که تو بر هر چیزی توانایی .

خدای من! از تو ، همچون کسی که به کُنه معرفتت رسیده ، هر خیری را که سزاوار است مؤمنی انجام دهد ، خواستارم ، و از هر بدی و فتنه ای که دوستانت را از آن پناه داده ای، به تو پناه می جویم،که تو بر هر چیزی توانایی.

خدای من! همانند درخواست بینوایی درخواست می کنم که در امیدش سردرگم است و هیچ پناهگاه و تکیه گاهی نمی یابد که با آن ، به تو پیوند خورد و بر تو دلیل به پا دارد ، جز خود تو و ارکان تو و مقامات تو که از تو خالی نیستند .

از تو می خواهم به حقّ نامی از تو که به آن بر اولیای خاص خود جلوه کردی [ و در اثر آن جلوه ]آنان ، یکتایی تو را شهود کردند و به معرفت [ حقیقی ] تو رسیدند و به حقیقتت تو را عبادت نمودند که : خودت را به من بشناسان تا برپایه حقیقت ایمانِ به تو ، به ربوبیّتت اقرار کنم ، و مرا از آنانی قرار مده که نام را بدون معنا می پرستند ، و با نگاهی از نگرش های خود به من بنگر که دلم را به معرفتِ ویژه خود و شناخت اولیایِ خود ، نورانی کنی که تو بر هر چیزی توانایی.

.

. .

. .

. .

. .

ب : الإِرشادُ إلیَ المَصالِحِ۱۳۱۹.الإمام الحسین علیه السلام ( ـ فی مُسلِمِ بنِ عَوسَجَةَ ـ ) الإمام علیّ علیه السلام :اللّهُمَّ إنَّکَ آنَسُ الآنِسینَ لِأَولِیائِکَ ، وأحضَرُهُم بِالکِفایَةِ لِلمُتَوَکِّلینَ عَلَیکَ ، تُشاهِدُهُم فی سَرائِرِهِم ، وتَطَّلِعُ عَلَیهِم فی ضَمائِرِهِم ، وتَعلَمُ مَبلَغَ بَصائِرِهِم . فَأَسرارُهُم لَکَ مَکشوفَةٌ ، وقُلوبُهُم إلَیکَ مَلهوفَةٌ . إن أوحَشَتهُمُ الغُربَةُ آنَسَهُم ذِکرُکَ ، وإن صُبَّت عَلَیهِمُ المَصائِبُ لَجَؤوا إلَی الاِستِجارَةِ بِکَ ، عِلما بِأَنَّ أزِمَّةَ الاُمورِ بِیَدِکَ ، ومَصادِرَها عَن قَضائِکَ .

اللّهُمَّ إن فَهِهتُ عَن مَسأَلَتی أو عَمیتُ عَن طِلبَتی فَدُلَّنی عَلی مَصالِحی ، وخُذ بِقَلبی إلی مَراشِدی ، فَلَیسَ ذلِکَ بِنُکرٍ مِن هِدایاتِکَ ، ولا بِبِدعٍ مِن کِفایاتِکَ . اللّهُمَّ احمِلنی عَلی عَفوِکَ ولا تَحمِلنی عَلی عَدلِکَ . ⁽¹⁾.

ب ـ راهنمایی به مصلحت ها

ب ـ راهنمایی به مصلحت ها۱۳۲۱.الإمام الباقر علیه السلام :امام علی علیه السلام :بار خدایا! تو بیش از هر کس مایه آرامش دوستان خود هستی و برای آنان که بر تو توکل کنند از همه کارسازتری . آنان را در نهانشان می بینی و بر درونشان ، آگاهی داری و نهایتِ نگرششان را می دانی . پس رازهای آنان بر تو آشکار است و دل هایشان داغ تو دارد . اگر غربت آنان را به وحشت اندازد ، یاد تو آنان را آرامش می دهد و اگر گرفتاری ها بر آنان سرازیر گردد ، به تو پناه می برند ؛ چون می دانند که زمام کارها به دست توست و منشأ آنها از قضای توست.

بار خدایا ! اگر در درخواستم درماندم و یا راه درخواست را ندانم ، مرا به مصلحت هایم راهنمایی کن و دلم را به آنچه که موجب رشد من است ، متوجه نما که در هدایت های تو ، این کار ، ناشناخته نیست و در کارسازی های تو ، کار تازه ای نیست.

بار خدایا ! به بخششت مرا بگیر و به عدالتت مگیر.

.

۱۳۲۲.المجتنی :عنه علیه السلامـ فِی الاِستِخارَةِ ـ: ما شاءَ اللّهُ کانَ ، اللّهُمَّ إنّی أستَخیرُکَ خِیارَ مَن فَوَّضَ إلَیکَ أمرَهُ ، وأسلَمَ إلَیکَ نَفسَهُ ، وَاستَسلَمَ إلَیکَ فی أمرِهِ ، وخَلا لَکَ وَجهُهُ ، وتَوَکَّلَ عَلَیکَ فیما نَزَلَ بِهِ ، اللّهُمَّ خِر لی ولا تَخِر عَلَیَّ ، وکُن لی ولا تَکُن عَلَیَّ ، وَانصُرنی ولا تَنصُر عَلَیَّ ، وأعِنّی ولا تُعِن عَلَیَّ ، وأمکِنّی ولا تُمَکِّن مِنّی ⁽¹⁾، وَاهدِنی إلَی الخَیرِ ، ولا تُضِلَّنی ، وأرضِنی بِقَضائِکَ ، وبارِک لی فی قَدَرِکَ ، إنَّکَ تَفعَلُ ما تَشاءُ ، وتَحکُمُ ما تُریدُ ، وأنتَ عَلی کُلِّ شَیءٍ قَدیرٌ .

اللّهُمَّ إن کانَ لِیَ الخِیَرَةُ فی أمری هذا فی دینی ودُنیایَ وعاقِبَةِ أمری ، فَسَهِّل لی ، وإن کانَ غَیرَ ذلِکَ فَاصرِفهُ عَنّی ، یا أرحَمَ الرّاحِمینَ ، إنَّکَ عَلی کُلِّ شَیءٍ قَدیرٌ ، وحَسبُنَا اللّهُ ونِعمَ الوَکیلُ . ⁽²⁾۱۳۲۳.الخرائج والجرائح :عنه علیه السلامـ فِی الاِستِخارَةِ بَعدَ صَلاةِ رَکعَتَینِ ـ: اللّهُمَّ إنّی قَد هَمَمتُ بِأَمرٍ قَد عَلِمتَهُ ، فَإِن کُنتَ تَعلَمُ أ نَّهُ خَیرٌ لی فی دینی ودُنیایَ وآخِرَتی فَیَسِّرهُ لی ، وإن کُنتَ تَعلَمُ أ نَّهُ شَرٌّ لی فی دینی ودُنیایَ وآخِرَتی فَاصرِفهُ عَنّی ، کَرِهَتْ نَفسی ذلِکَ أم أحَبَّت ، فَإِنَّکَ تَعلَمُ ولا أعلَمُ ، وأنتَ عَلّامُ الغُیوبِ . ⁽³⁾.

۱۳۲۴.تاریخ دمشق عن ابن عائشة عن أبیه :امام علی علیه السلامـ در طلب خیر ـ: آنچه خدا خواست ، واقع شد . بار خدایا! از تو طلب خیر می کنم ، همچون طلب کسی که کارش را به تو سپرده و خویش را به تو تسلیم کرده و در کارش تسلیم توست و تنها به تو رو نموده و در هر آنچه که بر او فرود آید ، به تو توکّل کرده است .

بار خدایا ! به سود من بگزین و به زیان من مگزین؛ برای من باش و نه به زیان من؛ به من یاری رسان و نه به زیان من ؛ به من کمک کن و نه به زیان من؛ مرا توانا ساز و نه ناتوان ؛ و مرا به سوی خوبی هدایت کن و گم راهم مساز؛ و به قضایت خشنودم کن و تقدیرت را برای من مبارک ساز . تو آنچه بخواهی ، می کنی و آنچه بخواهی ، حکم می نمایی ، و تو بر هر چیزی توانایی .

بار خدایا ! اگر خیرِ دین و دنیایم و پایان کارم ، در این امر است، آن را بر من آسان ساز و اگر غیر از این است ، آن را از من دورساز ـ ای مهربان ترینِ مهربانان ـ که تو بر هر چیزی توانایی . خداوند ، ما را بس و او بهترین وکیل است .۱۳۲۵.رجال الکشّی عن زرارة :امام علی علیه السلامـ در طلب خیر از خدا ، پس از آن که دو رکعت نماز گزارد ـ: بار خدایا! من به کاری کمر بستم که تو می دانی . اگر می دانی که در این کار برای من در دین، دنیا و آخرتم خیری هست ، آن را بر من آسان کن و اگر می دانی که در این کار برای من در دین، دنیا و آخرتم شرّی هست ، آن را از من دور ساز ، چه آن را ناخوش دارم و چه خوش بدارم ؛ چون تو می دانی و من نمی دانم ، و تو به رازهای نهانی دانایی . .

ج : مَکارِمُ الأَخلاقِ۱۳۲۷.الإمام الباقر علیه السلام :الإمام زین العابدین علیه السلام :کانَ أمیرُ المُؤمِنینَ صَلَواتُ اللّهِ عَلَیهِ یَقولُ : اللّهُمَّ مُنَّ عَلَیَّ بِالتَّوَکُّلِ عَلَیکَ ، وَالتَّفوِیضِ إلَیکَ ، وَالرِّضا بِقَدَرِکَ ، وَالتَّسلیمِ لِأَمرِکَ ، حَتّی لا اُحِبَّ تَعجیلَ ما أخَّرتَ ، ولا تَأخیرَ ما عَجَّلتَ ، یا رَبَّ العالَمینَ . ⁽¹⁾۱۳۲۸.الدعوات :الإمام علیّ علیه السلامـ فِی الحِکَمِ المَنسوبَةِ إلَیهِ ـ: اللّهُمَّ إنّی أسأَ لُکَ إخباتَ المُخبِتینَ ، وإخلاصَ الموقِنینَ ، ومُرافَقَةَ الأَبرارِ ، وَالعَزیمَةَ فی کُلِّ بِرٍّ ، وَالسَّلامَةَ مِن کُلِّ إثمٍ ، وَالفَوزَ بِالجَنَّةِ ، وَالنَّجاةَ مِنَ النّارِ . ⁽²⁾۱۳۲۹.رجال الکشّی عن أبی جعفر الأحول عن الإمام الصادق ععنه علیه السلامـ أیضا ـ: اللّهُمَّ إنَّ الآمالَ مَنوطَةٌ بِکَرَمِکَ ، فَلا تَقطَع عَلائِقَها بِسَخَطِکَ .

اللّهُمَّ إنّی أبرَأُ مِنَ الحَولِ وَالقُوَّةِ إلّا بِکَ ، وأدرَأُ بِنَفسی عَنِ التَّوَکُّلِ عَلی غَیرِکَ . ⁽³⁾۱۳۳۰.عنه علیه السلامـ فی دُعائِهِ ـ: اللّهُمَّ إنّی أسأَ لُکَ یا رَبَّ الأَرواحِ الفانِیَةِ ، ورَبَّ الأَجسادِ البالِیَةِ ، أسأَ لُکَ بِطاعَةِ الأَرواحِ الرّاجِعَةِ إلی أجسادِها ، وبِطاعَةِ الأَجسادِ المُلتَئِمَةِ إلی أعضائِها ، وبِانشِقاقِ القُبورِ عَن أهلِها ، وبِدَعوَتِکَ الصّادِقَةِ فیهِم ، وأخذِکَ بِالحَقِّ بَینَهُم إذا بَرَزَ الخَلائِقُ یَنتَظِرونَ قَضاءَکَ ، ویَرَونَ سُلطانَکَ ، ویَخافونَ بَطشَکَ ، ویَرجونَ رَحمَتَکَ ، یَومَ لا یُغنی مَولیً عَن مَولیً شَیئا ولا هُم یُنصَرونَ ، إلّا مَن رَحِمَ اللّهُ ، إنَّهُ هُوَ البَرُّ الرَّحیمُ .

أسأَ لُکَ یا رَحمنُ أن تَجعَلَ النّورَ فی بَصَری ، وَالیَقینَ فی قَلبی ، وذِکرَکَ بِاللَّیلِ وَالنَّهارِ عَلی لِسانی أبَدا ما أبقَیتَنی ، إنَّکَ عَلی کُلِّ شَیءٍ قدیرٌ . ⁽⁴⁾.

ج ـ فضایل اخلاقی

ج ـ فضایل اخلاقی۱۳۳۲.الکافی عن طرخان النخّاس :امام زین العابدین علیه السلام :امیر مؤمنان ـ که درود خدا بر او باد ـ می گفت : «بار خدایا ! به توکّل بر تو و سپردن کار به تو و خشنودی به تقدیر تو و تسلیم بودن به فرمانت بر من منّت نِه ، تا شتاب آنچه را که تأخیر افکندی و تأخیر آنچه را بدان شتاب دادی ، دوست نداشته باشم ، ای پروردگار جهانیان!».۱۳۳۳.رجال الکشّی عن زرارة :امام علی علیه السلامـ در حکمت های منسوب به ایشان ـ: بار خدایا! از تو خشوع خاشعان، اخلاص یقین کنندگان، همراهی خوبان، تصمیم در انجام دادن هر نیکی، سلامت از هر گناه، دستیابی به بهشت ، و رهایی از دوزخ را درخواست می کنم.۱۳۳۴.رجال الکشّی عن زرارة :امام علی علیه السلامـ در حکمت های منسوب به ایشان ـ: بار خدایا! آرزوها به کَرَم تو وابسته اند . با خشم خود ، پیوند آنها را قطع منما . بار خدایا! من از هر توان و قدرتی ، بجز قدرت تو ، بیزاری می جویم و خویش را از تکیه بر غیر تو باز می دارم.۱۳۳۵.الأمالی عن سدیر الصیرفی :امام علی علیه السلامـ در دعایش ـ: بار خدایا! از تو می خواهم ـ ای پروردگار روح های فانی و جسدهای متلاشی ـ ، از تو درخواست می کنم به فرمانبری روح های برگشته به بدن ها ، و بدن های به هم آمده با اعضایشان ، و به گورهای شکافته برای صاحبانشان ، و به فراخوان صادق تو در بین آنان ، و به حقْ مداری ات در بین آنان ، هنگامی که آفریدگان برآیند و منتظر داوری تو گردند و سلطه تو را ببینند و از قدرتت بهراسند و به رحمتت امید ببندند ، آن روز که دوستی به دوستی سودی نمی رساند و یاری نمی شود ، جز آن که خدا به او رحم کند ـ که او مهربان و رحیم است ، از تو درخواست می کنم ـ ای رحمان ! تا در دیده ام نور و در قلبم یقین قرار دهی و تا هنگامی که مرا نگه می داری ، یادت را در شب و روز ، بر زبانم جاری سازی ، که تو بر هر چیزی توانایی.

.

د : العِصمَةُ مِنَ الذُّنوبِ۱۳۳۷.رجال الکشّی عن إسماعیل بن موسی :الإمام علیّ علیه السلامـ فی مُناجاتِهِ ـ: إلهی لا سَبیلَ إلَی الاِحتِراسِ مِنَ الذَّنبِ إلّا بِعِصمَتِکَ ، ولا وُصولَ إلی عَمَلِ الخَیراتِ إلّا بِمَشیئَتِکَ ، فَکَیفَ لی بِإِفادَةِ ما أسلَفَتنی فیهِ مَشیئَتُکَ ؟ ! وکَیفَ لی بِالاِحتِراسِ مِنَ الذَّنبِ ما ⁽¹⁾لَم تُدرِکنی فیهِ عِصمَتُکَ ؟ ! ⁽²⁾۱۳۳۸.رجال الکشّی عن عبدالرحمن بن الحجّاج :عنه علیه السلامـ فی مُناجاتِهِ ـ: إلهی خَلَقتَ لی جِسما ، وجَعَلتَ لی فیهِ آلاتٍ اُطیعُکَ بِها وأعصیکَ ، واُغضِبُکَ بِها واُرضیکَ ، وجَعَلتَ لی مِن نَفسی داعِیَةً إلَی الشَّهَواتِ ، وأسکَنتَنی دارا قَد مُلِئَت مِنَ الآفاتِ ، ثُمَّ قُلتَ لی : اِنزَجِر ! فَبِکَ أنزَجِرُ ، وبِکَ أعتَصِمُ ، وبِکَ أستَجیرُ ، وبِکَ أحتَرِزُ ، وأستَوفِقُکَ ⁽³⁾لِما یُرضیکَ ، وأسأَ لُکَ یا مَولای ، فَإِنَّ سُؤالی لا یُحفیکَ ⁽⁴⁾. ⁽⁵⁾ه : الزُّهدُ فِی الدُّنیا۱۳۴۰.قرب الإسناد عن محمّد بن عیسی :الإمام علیّ علیه السلامـ کانَ یَقولُ فی دُعائِهِ ـ: اللّهُمَّ إنّی أسأَلُکَ سَلوا عَنِ الدُّنیا ومَقتا لَها ، فَإِنَّ خَیرَها زَهیدٌ ، وشَرَّها عَتیدٌ ، وصَفوَها یَتَکَدَّرُ ، وجَدیدَها یَخلَقُ ، وما فاتَ فیها لَم یَرجِع ، وما نیلَ فیها فِتنَةٌ ، إلّا مَن أصابَتهُ مِنکَ عِصمَةٌ ، وشَمِلَتهُ مِنکَ رَحمَةٌ ، فَلا تَجعَلنی مِمَّن رَضِیَ بِها وَاطمَأَنَّ إلَیها ، ووَثِقَ بِها ، فَإِنَّ مَنِ اطمَأَنَّ إلَیها خانَتهُ ، ومَن وَثِقَ بِها غَرَّتهُ . ⁽⁶⁾.

د ـ مصونیت از گناه

ه ـ زهد در دنیا

د ـ مصونیت از گناه۱۳۴۲.عیون أخبار الرضا علیه السلام عن محمّد بن إسحاق عنامام علی علیه السلامـ در مناجاتش ـ: خدای من! راهی برای محفوظ ماندن از گناه ، جز به نگهداشتِ تو نیست و دست زدن به کار خیر ، جز به اراده تو امکان ندارد . چه سان می توانم در آنچه اراده تو در آن ، درباره من تحقّق پیدا کرده ، کاری بکنم؟ و چگونه خود را از گناهْ حراست کنم ، وقتی که نگهداری تو مرا درنیافته باشد؟۱۳۴۳.الإمام الرضا علیه السلام ( ـ فیما کَتَبَهُ إلَیهِ ـ ) امام علی علیه السلامـ در مناجاتش ـ: خدای من! تن مرا آفریدی و برای من در این تن ، ابزارهایی قرار دادی که به وسیله آنها تو را فرمان برم و نافرمانی ات کنم، تو را به خشم آورم و خشنودت سازم، و در ضمیرم انگیزه ای برای شهوات قرار دادی و در سرایی جایم دادی که انباشته از آفت هاست . آن گاه به من فرمودی : «باز ایست!» .

به کمک تو باز می ایستم و با یاری تو ، خود را نگه می دارم . به تو پناه می برم و به کمک تو [ از گناه ]احتراز می کنم و از تو برای آنچه تو را خشنود می سازد ، توفیق می خواهم .

ای مولای من! [ خواسته هایم را ] از تو می طلبم؛ چرا که درخواست من تو را باز نمی دارد.ه ـ زهد در دنیا۱۳۴۵.کمال الدین عن عبد السلام بن صالح الهروی :امام علی علیه السلامـ در دعایش ـ: بار خدایا ! از تو فراموشی دنیا و نفرت از آن را می خواهم ؛ چون خیر آن ، کم و شرّش مهیّاست، و زلالش کِدر و تازه اش کهنه می شود . آنچه در آن از دست رود ، باز نمی گردد و آنچه به آن دست یابند ، فتنه است ، جز برای کسی که نگهدارنده ای از تو به او رسد و رحمتی از تو او را شامل شود .

مرا از کسانی که به آن خشنود شده اند و بدان اطمینان یافته اند و به آن اعتماد کرده اند ، قرار مده . چرا که هر کس به دنیا مطمئن گردد ، دنیا به وی خیانت می کند ، و هر کس به آن اعتماد کند ، چرا که فریبش می دهد.

.

۱۳۴۶.عیون أخبار الرضا علیه السلام عن موسی بن عمر بن بزعنه علیه السلامـ فی مُناجاتِهِ ـ: إلهی کَیفَ تَفرَحُ بِصُحبَةِ الدُّنیا صُدورُنا ، وکَیفَ تَلتَئِمُ فی غَمَراتِها اُمورُنا ، وکَیفَ یَخلُصُ لَنا فیها سُرورُنا ، وکَیفَ یَملِکُنا بِاللَّهوِ وَاللَّعِبِ غُرورُنا ، وقَد دَعَتنا بِاقتِرابِ الآجالِ قُبورُنا ؟ !

إلهی کَیفَ نَبتَهِجُ فی دارٍ قَد حُفِرَت لَنا فیها حَفائِرُ صَرعَتِها ، وفُتِلَت بِأَیدِی المَنایا حَبائِلُ غَدرَتِها ، وجَرَّعَتنا مُکرَهینَ جُرَعَ مَرارَتِها ، ودَلَّتنَا النَّفسُ ⁽¹⁾عَلَی انقِطاعِ عَیشِها ؟ ! لَولا ما أصغَت إلَیهِ هذِهِ النُّفوسُ مِن رَفائِعِ لَذَّتِها ، وَافتِتانِها بِالفانِیاتِ مِن فَواحِشِ زینَتِها .

إلهی فَإِلَیکَ نَلتَجِئُ مِن مَکائِدِ خُدعَتِها ، وبِکَ نَستَعینُ عَلی عُبورِ قَنطَرَتِها ، وبِکَ نَستَفطِمُ الجَوارِحَ عَن أخلافِ شَهوَتِها ، وبِکَ نَستَکشِفُ مِن جَلابیبِ حَیرَتِها ، وبِکَ نُقَوِّمُ مِنَ القُلوبِ استِصعابَ جَهالَتِها . ⁽²⁾و : الدُّنیا عَونا عَلَی الآخِرَةِ۱۳۴۸.الإمام الرضا علیه السلام ( ـ لَمّا نازَعَهُ إخوَتُهُ فی إرثِ أبیهِ ووَصِیَّت ) الثقات عن حمّاد عن إبراهیم :جَمَعَ عَلِیُّ بنُ أبی طالِبٍ علیه السلام الدُّنیا وَالآخِرَةَ بِخَمسِ کَلِماتٍ ، کانَ یَقولُ : اللّهُمَّ إنّی أسأَلُکَ مِنَ الدُّنیا وما فیها ما أسُدُّ بِهِ لِسانی ، واُحصِنُ بِهِ فَرجی ، واُؤَدّی بِهِ عَن أمانَتی ، وأصِلُ بِهِ رَحِمی ، وأتَّجِرُ فیهِ لِاخِرَتی . ⁽³⁾.

و ـ دنیا ، یار آخرت

۱۳۴۹.الغیبة عن الحسن بن شمّون :امام علی علیه السلامـ در مناجاتش ـ: خدای من! چگونه دل های ما به همراهی دنیا شادمان گردد و چه سان کارهای ما در سختی های آن ، سامان گیرد؟ چگونه شادی های ما در آن ، خالص [ و بی غصّه ]شود و چگونه از سرِ فریب و لهو و لعب ، زماممان را به دست گیرد ، درحالی که گورهای ما به نزدیک شدن مرگ ها فرامان می خوانند؟

خدای من! چگونه در سرایی که در آن برای ما حفره هایی برای مرگْ کَنده شده و تارهای بی وفایی آن به دست مرگ ، بافته شده و شرنگ تلخ آن ، به اجبار در کاممان ریخته شده و جان به پایان گرفتن عیش آن ، رهنمون گشته است شادمان باشیم؟

ای کاش جان ها به فزونی لذّت های آن ، گوش نمی دادند و به خاطر بسیاری زینت هایش فریب فانی شونده ها را نمی خوردند!

خدای من! از کیدهای نیرنگش به تو پناه می بریم ، و برای عبور از پل های آن ، از تو یاری می جویم ، و با یاری تو از پیامد شهوت هایش انداممان را باز می داریم ، و به کمک تو بالاپوش سرگردانی هایش را از خود برمی گیریم ، و به وسیله تو دل ها را از سرکشی نادانی هایش باز می داریم.و ـ دنیا ، یار آخرت۱۳۵۱.رجال الکشّی عن علیّ بن مهزیار ( ـ فی کِتابٍ لِلإِمامِ الجَوادِ علیه السلام إلَیهِ ) الثقاتـ به نقل از حمّاد ، از ابراهیم ـ: علی بن ابی طالب علیه السلام دنیا و آخرت را در پنج جمله گِرد آورد . او می گفت : «بار خدایا! از دنیا و آنچه در آن است ، آن قدر درخواست می کنم که با آن ، زبانم را ببندم، شهوتم را پاس بدارم، امانتم را بپردازم، صله رَحِم کنم ، و در آن ، برای آخرتم تجارت نمایم».

.

ز : العِزُّ وَالاِستِغناءُ۱۳۵۳.رجال الکشّی عن محمّد بن مرزبان عن محمّد بن سنان :الإمام علیّ علیه السلام :اللّهُمَّ صُن وَجهی بِالیَسارِ ، ولا تَبذُل جاهی بِالإِقتارِ ، فَأَستَرزِقَ طالِبی رِزقِکَ ، وأستَعطِفَ شِرارَ خَلقِکَ ، واُبتَلی بِحَمدِ مَن أعطانی ، واُفتَتَنَ بِذَمِّ مَن مَنَعَنی ، وأنتَ مِن وَراءِ ذلِکَ کُلِّهِ وَلِیُّ الإِعطاءِ وَالمَنعِ ، إنَّکَ عَلی کُلِّ شَیءٍ قَدیرٌ . ⁽¹⁾۱۳۵۴.الخرائج والجرائح عن محمّد بن عمیر بن واقد الرازیعنه علیه السلامـ مِن دُعاءٍ کانَ یَدعو بِهِ کَثیرا ـ: الحَمدُ لِلّهِ الَّذی لَم یُصبِح بی مَیِّتا ولا سَقیما ، ولا مَضروبا عَلی عُروقی بِسوءٍ ، ولا مَأخوذا بِأَسوَاَ عَمَلی ، ولا مَقطوعا دابِری ، ولا مُرتَدّا عَن دینی ، ولا مُنکِرا لِرَبّی ، ولا مُستَوحِشا مِن إیمانی ، ولا مُلتَبِسا عَقلی ، ولا مُعَذِّبا بِعَذابِ الاُمَمِ مِن قَبلِی . أصبَحتُ عَبدا مَملوکا ظالِما لِنَفسی ، لَکَ الحُجَّةُ عَلَیَّ ولا حُجَّةَ لی ، ولا أستَطیعُ أن آخُذَ إلّا ما أعطَیتَنی ، ولا أتَّقِیَ إلّا ما وَقَیتَنی .

اللّهُمَّ إنّی أعوذُ بِکَ أن أفتَقِرَ فی غِناکَ ، أو أضِلَّ فی هُداکَ ، أو اُضامَ فی سُلطانِکَ ، أو اُضطَهَدَ وَالأَمرُ لَکَ !

اللّهُمَّ اجعَل نَفسی أوَّلَ کَریمَةٍ تَنتَزِعُها مِن کَرائِمی ، وأوَّلَ وَدیعَةٍ تَرتَجِعُها مِن وَدائِعِ نِعَمِکَ عِندی !

اللّهُمَّ إنّا نَعوذُ بِکَ أن نَذهَبَ عَن قَولِکَ ، أو أن نُفتَتَنَ عَن دینِکَ ، أو تَتابَعَ بِنا أهواؤُنا دونَ الهُدَی الَّذی جاءَ مِن عِندِکَ ! ⁽²⁾۱۳۵۵.رجال الکشّی عن أبی هاشم الجعفری :الإمام الباقر علیه السلام :کانَ عَلِیٌّ علیه السلام یَقولُ فی دُعائِهِ وهُوَ ساجِدٌ : اللّهُمَّ إنّی أعوذُ بِکَ أن تَبتَلِیَنی بِبَلِیَّةٍ تَدعونی ضَرورَتُها عَلی أن أتَغَوَّثَ ⁽³⁾بِشَیءٍ مِن مَعاصیکَ ، اللّهُمَّ ولا تَجعَل لی حاجَةً إلی أحَدٍ مِن شِرارِ خَلقِکَ ولِئامِهِم ، فَإِن جَعَلتَ لی حاجَةً إلی أحَدٍ مِن خَلقِکَ فَاجعَلها إلی أحسَنِهِم وَجها وخُلُقا وخَلْقا ، وأسخاهُم بِها نَفسا ، وأطلَقِهِم بِها لِسانا ، وأسمَحِهِم بِها کَفّا ، وأَقَلِّهِم بِها عَلَیَّ امتِنانا . ⁽⁴⁾.

ز ـ عزّت و بی نیازی

ز ـ عزّت و بی نیازی۱۳۵۷.الخرائج والجرائح :امام علی علیه السلام :بار خدایا! به توانگری آبرویم را حفظ کن و به تنگ دستی حرمتم را ضایع مگردان تا از روزی خوارانت روزی خواهم و از آفریدگان بد کردارت مهربانی بجویم و به ستایش کسانی که به من می بخشند ، گرفتار شوم و به نکوهش آنانی که چیزی به من نمی دهند ، فریفته شوم ، حال آن که در ورای همه ، صاحب اختیار بخشش یا منع ، تویی ، و تو بر هر چیزی توانایی.۱۳۵۸.مکارم الأخلاق عن حمران :امام علی علیه السلامـ در دعایی که بسیار آن را می خوانْد ـ: سپاسْ خدایی را سزاست که مرا مُرده یا بیمار ، به صبح درنیاورد ، رگ هایم را به ناخوشی گرفتار نساخت، به خاطر بدترین رفتارهایم مؤاخذه ام نکرد ، و مرا بی پشت نگردانْد، و از دین برگشته نگردانید ، و منکر پروردگارم قرار نداد ، نه از ایمان به وحشتم افکند، نه آشفته خِرَدم گردانْد ، و نه گرفتار عذاب های ملّت های پیشینم ساخت .

[ بار خدایا ! ] بنده ای بی اختیار و برخویش ستمکار گشتم . تو را بر من حجّت است و مرا حجّتی نیست، و جز آنچه که تو به من می بخشی ، توان به دست آوردن چیزی را ندارم و جز از آنچه که مرا نگه می داری ، نمی توانم خود را از [ آسیب ]چیزی حفظ کنم.

بار خدایا! از این که با وجود بی نیازی تو نیازمند گردم ، و با وجود هدایت تو گم راه شوم ، و با وجود قدرت تو گرفتار ستم گردم ، و یا با وجود بودن کار به دست تو خوار شوم ، به تو پناه می برم.

بار خدایا! جانم را نخستین نعمت گرانبها از بین نعمت هایت [ به من ] قرار ده که می ستانی و اوّلین امانتی از ودیعه های نعمتت که از من بازپس می گیری.

بار خدایا! از این که از فرمان تو دور شویم و یا از دین تو روی گردانیم و یا به جای هدایتی که از سوی تو می آید ، هوای نفسمان بر ما چیره گردد ، به تو پناه می بریم.۱۳۵۹.رجال الکشّی عن محمّد بن الفرج :امام باقر علیه السلام :علی علیه السلام در سجده در ضمن دعایش می گفت : «بار خدایا! به تو پناه می برم از این که به بلایی گرفتارم سازی که مرا بر آن دارد که به اندکی از نافرمانی ات یاری بجویم .

بار خدایا ! برای من نیازمندی ای به هیچ یک از بندگان شرور و فرومایه خود قرار مده، و اگر احتیاج به کسی از بندگانت را بر من مقرّر داشتی ، آن را به خوش روترین، خوش خُلق ترین ، زیباترین، بخشنده ترین، خوش زبان ترین، دست و دل بازترین و کم منّت ترین آنان بر من قرار ده».

.

۱۳۶۰.الخرائج والجرائح عن جعفر بن الشریف الجرجانی :الإمام علیّ علیه السلام :اللّهُمَّ أنتَ أهلُ الوَصفِ الجَمیلِ ، وَالتَّعدادِ الکَثیرِ . إن تُؤَمَّل فَخَیرُ مَأمولٍ ، وإن تُرجَ فَأَکرَمُ مَرجُوٍّ .

اللّهُمَّ وقَد بَسَطتَ لی فیما لا أمدَحُ بِهِ غَیرَکَ ، ولا اُثنی بِهِ عَلی أحَدٍ سِواکَ ، ولا أُوَجِّهُهُ إلی مَعادِنِ الخَیبَةِ ومَواضِعِ الرِّیبَةِ . وعَدَلتَ بِلِسانی عَن مَدائِحِ الآدَمِیّینَ ، وَالثَّناءِ عَلَی المَربوبینَ المَخلوقینَ .

اللّهُمَّ ولِکُلِّ مُثنٍ عَلی مَن أثنی عَلَیهِ مَثوبَةٌ مِن جَزاءٍ ، أو عارِفَةٌ مِن عَطاءٍ ، وقَد رَجَوتُکَ دَلیلاً عَلی ذَخائِرِ الرَّحمَةِ وکُنوزِ المَغفِرَةِ .

اللّهُمَّ وهذا مَقامُ مَن أفرَدَکَ بِالتَّوحیدِ الَّذی هُوَ لَکَ ، ولَم یَرَ مُستَحِقّا لِهذِهِ المَحامِدِ وَالمَمادِحِ غَیرَکَ ، وبی فاقَةٌ إلَیکَ لا یَجبُرُ مَسکَنَتَها إلّا فَضلُکَ ، ولا یَنعَشُ مِن خَلَّتِها إلّا مَنُّکَ وجودُکَ ، فَهَب لَنا فی هذَا المَقامِ رِضاکَ ، وأغنِنا عَن مَدِّ الأَیدی إلی سِواکَ ، إنَّکَ عَلی کُلِّ شَیءٍ قدَیرٌ . ⁽¹⁾۱۳۶۱.الإمام العسکریّ علیه السلام ( ـ مِن کِتابِهِ إلی إسحاقَ بنِ إسماعیلَ ـ ) عنه علیه السلامـ فِی الحِکَمِ المَنسوبَةِ إلَیهِ ـ: اللّهُمَّ کَما صُنتَ وَجهی عَنِ السُّجودِ لِغَیرِکَ فَصُن وَجهی عَن مَسأَلَةِ غَیرِکَ . ⁽²⁾.

۱۳۶۲.عنه علیه السلام ( ـ مِن کِتابِهِ إلی إبراهیمَ بنِ عَبدَةَ ـ ) امام علی علیه السلام :بار خدایا ! تو سزاوار وصف زیبا و ستایش بی شمار و فراوانی . اگر تو را آرزو بَرند ، تو بهترین کسی هستی که آرزویش می کنند و اگر به تو امید بندند ، تو بهترین امیدبسته ای.

بار خدایا ! به من نعمتی بخشیدی که با آن ، جز تو را ستایش نکنم و جز تو را ثنا نگویم و با آن به معدن های ناامیدی و مکان های شک ، روی نیاورم ، و زبانم را از ستایش آدمیزادگان و ثناگویی بر مخلوقان و پروردگان برگردانده ای.

بار خدایا ! برای هر ثناگویی ، بر عهده آن که ثنا می گوید ، پاداشِ جزایی و یا نیکو عطایی است و من از تو راهنمایی به ذخایر رحمت و گنج های بخشش را امید دارم.

بار خدایا! این ، جایگاه کسی است که تو را به توحیدی که مختصّ توست، پذیرفته است و جز تو را شایسته این ستایش ها و ویژگی ها نمی داند ، و مرا نیازمندی به توست ، که جز فضل تو آن را جبران نمی کند و جز منّت و سخاوت تو از نداری به توانگری تبدیلش نمی کند .

به ما در این جایگاه ، خشنودی ات را ببخش و از این که دست ها را به سوی غیر تو بگشاییم ، بی نیازمان گردان ، که به درستی تو بر هر چیزی توانایی.۱۳۶۳.عنه علیه السلام ( ـ مِن کِتابِهِ إلی عَبدِ اللّه ِ بنِ حَمدَوَیهِ ا ) امام علی علیه السلامـ در حکمت های منسوب به ایشان ـ: بار خدایا ! همان گونه که صورتم را از سجده گزاری بر غیر خود نگاه داشتی، آن را از درخواست از غیر خود [ نیز ]محفوظ دار. .

ح : العافِیَةُ۱۳۶۵.الخرائج والجرائح عن عیسی بن صبیح :مهج الدعوات عن ابن عبّاس :کُنتُ عِندَ عَلِیِّ بنِ أبی طالِبٍ علیه السلام جالِسا ، فَدَخَلَ عَلَیهِ رَجُلٌ مُتَغَیِّرُ اللَّونَ ، فَقالَ : یا أمیرَ المُؤمِنینَ ، إنّی رَجُلٌ مِسقامٌ کِثیرُ الأَوجاعِ ، فَعَلِّمنی دُعاءً أستَعینُ بِهِ عَلی ذلِکَ .

فَقالَ : اُعَلِّمُکَ دُعاءً عَلَّمَهُ جَبرائیلُ علیه السلام لِرَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله فی مَرَضِ الحَسَنِ وَالحُسَینِ ، وهُوَ هذَا الدُّعاءُ :

إلهی کُلَّما أنعَمتَ عَلَیَّ بِنِعمَةٍ قَلَّ لَکَ عِندَها شُکری ، وکُلَّمَا ابتَلَیتَنی ببَِلِیَّةٍ قَلَّ لَکَ عِندَها صَبری ، فَیا مَن قَلَّ شُکری عِندَ نِعَمِهِ فَلَم یَحرِمنی ، ویا مَن قَلَّ صَبری عِندَ بَلائِهِ فَلَم یَخذُلنی ، ویا مَن رَآنی عَلَی المَعاصی فَلَم یَفضَحنی ، ویا مَن رَآنی عَلَی الخَطایا فَلَم یُعاقِبنی عَلَیها ، صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وَاغفِر لی ذَنبی ، وَاشفِنی مِن مَرَضی ، إنَّکَ عَلی کُلِّ شَیءٍ قَدیرٌ . ⁽¹⁾۱۳۶۶.رجال الکشّی عن محمّد بن إبراهیم السمرقندی عن بورقالإمام علیّ علیه السلامـ کانَ یَقولُ فی دُعائِهِ ـ: اللّهُمَّ إنِ ابتَلَیتَنی فَصَبِّرنی ، وَالعافِیَةُ أحَبُّ إلَیَّ . ⁽²⁾۱۳۶۷.الکافی عن محمّد بن الحسن بن شمّون :الإمام الباقر علیه السلام :مَرِضَ عَلِیٌّ صَلَواتُ اللّهِ عَلَیهِ ، فَأَتاهُ رَسولُاللّهِ صلی الله علیه و آله فَقالَ لَهُ : قُل : اللّهُمَّ إنّی أسأَلُکَ تَعجیلَ عافِیَتِکَ ، أو صَبرا عَلی بَلِیَّتِکَ ، أو ⁽³⁾خُروجا إلی رَحمَتِکَ . ⁽⁴⁾ط : الاِستِسقاءُ۱۳۶۹.کشف الغمّة عن محمّد بن علیّ بن إبراهیم الهمدانی :الإمام الباقر علیه السلام :إنَّ عَلِیّا علیه السلام کانَ إذا استَسقی یَدعو بِهذَا الدُّعاءِ :

اللّهُمَّ انشُر عَلَینا رَحمَتَکَ بِالغَیثِ العَمیقِ ⁽⁵⁾، وَالسَّحابِ الفَتیقِ ، ومُنَّ عَلی عِبادِکَ بِبُلوغِ ⁽⁶⁾الثَّمَرَةِ ، وأحیِ بِلادَکَ بِبُلوغِ الزَّهَرَةِ ، وأَشهِد مَلائِکَتَکَ الکِرامَ السَّفَرَةَ سَقیا مِنکَ نافِعا دائِما غَزرُهُ ⁽⁷⁾، واسِعا دَرُّهُ ⁽⁸⁾، وابِلاً سَریعا ، تُحیی بِهِ ما قَد ماتَ ، وتَرُدُّ بِهِ ما قَد فاتَ ، وتُخرِجُ بِهِ ما هُوَ آتٍ ، وتُوَسِّعُ لَنا بِهِ فِی الأَقواتِ ، سَحابا مُتَراکِما هَنیئا مَریئا طَبَقا مُجَلِّلاً غَیرَ مُضِرٍّ ⁽⁹⁾وَدْقُهُ ⁽¹⁰⁾، ولا خُلَّبٍ بَرقُهُ .

اللّهُمَّ اسقِنا غَیثا مَریعا مُمرِعا عَریضا ⁽¹¹⁾واسِعا غَزیرا ، تَرُدُّ بِهِ النَّهیضَ وتَجبُرُ بِهِ المَهیضَ ⁽¹²⁾.

[اللّهُمَّ] ⁽¹³⁾اسقِنا سَقیا تُسیلُ مِنهُ الرُّضابَ ، وتَملَأُ بِهِ الحِبابَ ⁽¹⁴⁾، وتُفَجِّرُ مِنهُ الأَنهارَ ، وتُنبِتُ بِهِ الأَشجارَ ، وتُرخِصُ بِهِ الأَسعارَ فی جَمیعِ الأَمصارِ ، وتَنعَشُ بِهِ البَهائِمَ وَالخَلقَ ، وتُنبِتُ بِهِ الزَّرعَ ، وتُدِرُّ بِهِ الضَّرعَ ، وتَز[ی]دُنا بِهِ قُوَّةً إلی قُوَّتِنا ⁽¹⁵⁾.

اللّهُمَّ لا تَجعَل ظِلَّهُ عَلَینا سَموما ، ولا تَجعَل بَردَهُ عَلَینا حُسوما ، ولا تَجعَل ضَرَّهُ عَلَینا رُجوما، ولا ماءَهُ عَلَینا اُجاجا. اللّهُمَّ ارزُقنا مِن بَرَکاتِ السَّماواتِ وَالأَرضِ. ⁽¹⁶⁾.

ح ـ سلامت

ط ـ طلب باران

ح ـ سلامت۱۳۷۱.الکافی عن أبی عبد اللّه بن صالح :مهج الدعواتـ به نقل از ابن عبّاس ـ: نزد علی بن ابی طالب علیه السلام نشسته بودم که مردی رنگْ پریده وارد شد و گفت : ای امیرمؤمنان! من مردی بیمار و پُردردم . دعایی به من بیاموز تا از آن برای [ بهبود ]حالم کمک بگیرم.

فرمود : «دعایی که جبرئیل علیه السلام به پیامبر خدا در بیماری حسن و حسین آموخت ، به تو می آموزم و آن ، این دعاست:

خداوندا ! هرگاه نعمتی به من دادی ، شکر من در برابر آن برای تو اندک بود، و هرگاه مرا به بلایی گرفتار ساختی ، شکیبایی من در مقابل آن ، کم بود .

پس ای آن که شکر من در برابر نعمتش اندک بود و محرومم نساخت! و ای آن که شکیبایی من در برابر بلاهایش کم بود و مرا فرو نگذاشت! ای آن که مرا بر گناه دید و رسوایم نساخت! و ای آن که مرا بر اشتباهاتم دید و مجازاتم ننمود! بر محمّد صلی الله علیه و آله و خاندان او درود فرست، گناهانم را ببخش و از بیماری ام شفا ده که تو بر هر چیزی توانایی ».۱۳۷۲.الغیبة للطوسی عن أبی جعفر محمّد بن علیّ الأسود :امام علی علیه السلامـ پیوسته در دعایش می گفت ـ: بار خدایا! اگر گرفتارم می سازی ، شکیبایم کن . با این حال ، سلامت برایم دوست داشتنی تر است.۱۳۷۳.رجال النجاشی :امام باقر علیه السلام : علیـ که درود خدا بر او باد ـ، بیمار شد . پیامبر خدا به دیدنش آمد و فرمود : «بگو : بار خدایا! از تو درخواست می کنم شتاب در عافیتت یا شکیبایی بر بلایایت و یا درآمدن به رحمتت را».ط ـ طلب باران۱۳۷۵.دلائل الإمامة عن القاسم بن العلاء :امام باقر علیه السلام :علی علیه السلام هرگاه درخواست باران می کرد ، این دعا را می خواند: «بار خدایا! رحمتت را با باران فرو رونده در زمین و ابر بارور بر ما بگستران و بر بندگانت به رسیدن محصول ، منّت نِه ، و سرزمینت را با سرزدن شکوفه ها زنده ساز ، و فرشتگان بزرگوار فرستاده خویش را به آبیاری سودمند و پیوسته فراوان و پی در پی و درشت قطره و تند ، گواه گیر، تا آنچه را مُرده است ، با آن ، زنده سازی و آنچه را که از دست برون شده ، بازگردانی ، و آنچه را که در آینده خواهد آمد ، برون سازی و به وسیله آن ، روزی ها را بر ما گسترده گردانی ؛ ابری انبوه، خوشگوار، مطبوع، انباشته و باشکوه که بارانش زیانبار و برقش بی باران نباشد .

بار خدایا! بارانی حاصلخیز، رویاننده گیاهان پهناور، گسترده و فراوان که با آن گیاه بپاخاسته بازرویانی و گیاه پژمرده را طراوت بخشی ، برایمان بباران.

[ بار خدایا!] بارانی نصیبمان گردان که از آن ، دهان ها به آب افتد، آبْ انبارها پُر شود، چشمه ها جاری گردد، درخت ها سرسبز شود، قیمت ها در همه شهرها پایین آید، مردم و چارپایانْ جانی تازه گیرند، زراعتْ بروید ، شیر حیوان ها جاری گردد ، و توانی بر توانمان افزوده شود.

بار خدایا! سایه آن ابر را بر ما سَم قرار مده ، و سرمایش را بر ما شوم مکن ، و زیانش را بر ما نازل مکن، و آب آن را برایمان شور و تلخ مساز.

بار خدایا! از برکات آسمان ها و زمین به ما روزی دِه .

.

. .

. .

۱۳۷۶.الغیبة للطوسی عن محمّد بن عبد اللّه بن جعفر الحمی ( ـ فی ذَیلِ کِتابِهِ إلَی الإِمامِ المَهدِیِّ علیه ) الإمام علیّ علیه السلامـ فِی الاِستِسقاءِ ـ: اللّهُمَّ إنّا خَرَجنا إلَیکَ مِن تَحتِ الأَستارِ وَالأَکنانِ ، وبَعدَ عَجیجِ البَهائِمِ وَالوِلدانِ ، راغِبینَ فی رَحمَتِکَ ، وراجینَ فَضلَ نِعمَتِکَ ، وخائِفینَ مِن عَذابِکَ ونِقمَتِکَ .

اللّهُمَّ فَاسقِنا غَیثَکَ ، ولا تَجعَلنا مِنَ القانِطینَ ، ولا تُهلِکنا بِالسِّنینَ ⁽¹⁾، ولا تُؤاخِذنا بِما فَعَلَ السُّفَهاءُ مِنّا یا أرحَمَ الرّاحِمینَ .

اللّهُمَّ إنّا خَرَجنا إلَیکَ نَشکو إلَیکَ ما لا یَخفی عَلَیکَ حینَ ألجَأَتنَا المَضائِقُ الوَعرَةُ ، وأجاءَتنَا المَقاحِطُ المُجدِبَةُ ، وأعیَتنَا المَطالِبُ المُتَعَسِّرَةُ ، وتَلاحَمَت عَلَینَا الفِتَنُ المُستَصعِبَةُ .

اللّهُمَّ إنّا نَسأَلُکَ أن لا تَرُدَّنا خائِبینَ ولا تَقلِبَنا واجِمینَ ، ولا تُخاطِبَنا بِذُنوبِنا ، ولا تُقایِسَنا بِأَعمالِنا .

اللّهُمَّ انشُر عَلَینا غَیثَکَ وبَرَکَتَکَ ، ورِزقَکَ ورَحمَتَکَ . وَاسقِنا سُقیا ناقِعَةً ، مُروِیَةً مُعشِبَةً ، تُنبِتُ بِها ما قَد فاتَ ، وتُحیی بِها ما قَد ماتَ . نافِعَةَ الحَیا ، کَثیرَةَ المُجتَنی ، تُروی بِهَا القیعانَ ⁽²⁾، وتُسیلُ البُطنانَ ⁽³⁾، وتَستَورِقُ الأَشجارَ ، وتُرخِصُ الأَسعارَ ، إنَّکَ عَلی ما تَشاءُ قَدیرٌ . ⁽⁴⁾۱۳۷۷.الاحتجاج :عنه علیه السلامـ کانَ یَدعو بِهِ عِندَ الاِستِسقاءِ ـ: یا مُغیثَنا ومُعینَنا عَلی دینِنا ودُنیانا ، بِالَّذی تَنشُرُ عَلَینا مِنَ الرِّزقِ ! نَزَلَ بِنا نَبَأٌ عَظیمٌ ، لا یَقدِرُ عَلی تَفریجِهِ غَیرُ مُنزِلِهِ ، عَجِّل عَلَی العِبادِ فَرَجَهُ ، فَقَد أشرَفَتِ الأَبدانُ عَلَی الهَلاکِ ، فَإِذا هَلَکَتِ الأَبدانُ هَلَکَ الدِّینُ !

یا دَیّانَ العِبادِ ، ومُقَدِّرَ اُمورِهِم بِمَقادیرِ أرزاقِهِم ، لا تَحُل بَینَنا وبَینَ رِزقِکَ ، وهَبنا ما أصبَحنا فیهِ مِن کَرامَتِکَ مُعتَرِفینَ ، قَد اُصیبَ مَن لا ذَنبَ لَهُ مِن خَلقِکَ بِذُنوبِنَا ، ارحَمنا بِمَن جَعَلتَهُ أهلاً بِاستِجابَةِ دُعائِهِ حینَ نَسأَلُکَ .

یا رَحیمُ لا تَحبِس عَنّا ما فِی السَّماءِ ، وَانشُر عَلَینا کَنَفَکَ ⁽⁵⁾، وعُد عَلَینا رَحمَتَکَ ، وَابسُط عَلَینا کَنَفَکَ ⁽⁶⁾، وعُد عَلَینا بِقَبولِکَ ، وَاسقِنَا الغَیثَ ولا تَجعَلنا مِنَ القانِطینَ ، ولا تُهلِکنا بِالسِّنینَ ، ولا تُؤآخِذنا بِما فَعَلَ المُبطِلونَ ، وعافِنا یا رَبِّ مِنَ النَّقِمَةِ فِی الدِّینِ ، وشَماتَةِ القَومِ الکافِرینَ ، یا ذَا النَّفعِ وَالنَّصرِ ⁽⁷⁾، إنَّکَ إن أجَبتَنا فَبِجودِکَ وکَرَمِکَ ، ولِاءِتمامِ ما بِنا مِن نَعمائِکَ ، وإن رَدَدتَنا فَبِلا ذَنبٍ مِنکَ لَنا ، ولکِن بِجِنایَتِنا عَلی أنفُسِنا، فَاعفُ عَنّا قَبلَ أن تَصرِفَنا، وأقِلنا وَاقلِبنا ⁽⁸⁾بِإِنجاحِ الحاجَةِ، یا اللّهُ . ⁽⁹⁾.

۱۳۷۸.کمال الدین عن عبد اللّه بن جعفر الحمیری :امام علی علیه السلامـ در طلب باران ـ: بار خدایا! ما از زیر خانه ها و چادرها و پس از ناله چارپایان و کودکان ، به سوی تو آمدیم ، دل بسته به رحمتت و امیدوار به نعمتت و بیمناک از عذاب و کیفرت.

بار خدایا! با بارانت ما را سیراب کن و از ناامیدان قرارمان مده، به سال های قحطی هلاکمان مساز ، و به خاطر آنچه که نادانانمان انجام داده اند ، ما را مگیر ، ای مهربان ترینِ مهربانان!

بار خدایا! ما به سوی تو آمده ایم تا از چیزی شکایت کنیم که برای تو پوشیده نیست، به هنگامی که سختی های طاقت سوز ، ما را بیچاره ساخته اند ، و خشک سالی های بی باران ، به ستوهمان آورده اند ، و خواسته های سخت ، ناتوانمان ساخته اند ، و فتنه های دشوار ، به روی آورده اند.

بار خدایا! از تو می خواهیم که نا امیدمان برنگردانی ، و ما را ناخشنود از درگاهت مرانی ، و بر پایه گناهانمان با ما برخورد نکنی ، و ما را به کردارمان کیفر ندهی.

بار خدایا! باران و برکت و روزی و رحمتت را بر ما بگستران ، و ما را از آبی سودمند، سیراب کننده و رویاننده گیاهان ، سیراب کن؛ [ بارانی] که با آن ، آنچه از دست رفته ، بروید و آنچه مُرده ، زنده شود ؛ نعمت های آن گسترده و میوه اش فزون باشد، زمین های هموار را سیراب کند و در دره ها سیلْ جاری سازد ، و درختانْ برگ آرَند ، و با آن ، نرخ ها را پایین آری، که همانا تو بر هر چیزی که بخواهی ، توانایی.۱۳۷۹.الاحتجاج :امام علی علیه السلامـ در دعا به هنگام طلب باران ـ: ای کمکْ کار و یاور ما بر دین و دنیایمان ، با روزی ای که بر ما می گسترانی! به ما حادثه بزرگی رسیده که جز فرو فرستاننده آن ، کسی نمی تواند آن را بگشاید . در گشودن آن برای بندگانت شتاب فرما ؛ چرا که تن ها در سراشیبی هلاکت قرار گرفته اند و هر گاه تن ها هلاک گردند ، دین نیز نابود می شود.

ای داور بندگان! ای که زندگی شان را به پیمانه روزی هایشان رقم می زنی! بین ما و روزی ات جدایی میفکن . ما بر کرامتت معترف شدیم . به گناه ما کسانی از بندگانت که بی گناه اند ، گرفتار آمده اند . به خاطر آنان که شایسته اجابت دعا قرارشان داده ای ، آن هنگام که از تو درخواست می کنیم ، بر ما رحم نما .

ای مهربان! از آنچه در آسمان است ، بازمان مدار ، و رحمتت را بر ما بگستران ، و لطفت را بر ما دوباره بازگردان ، و سایه حمایتت را بر ما بیفکن ، و با عذرپذیری ات به ما رو کن ، و به بارانْ سیرابمان کن ، و از ناامیدانْ قرارمان مده ، و به قحطی هلاکمان مساز ، و به کردار باطلکاران ، ما را مگیر.

ای پروردگار! ما را از عداوت در دین و سرزنش کافران باز دار . ای مالک سود و نصرت! اگر دعایمان را بپذیری ، به خاطر گذشت و کَرَم تو و تکمیل اِنعام تو بر ماست ، و اگر نپذیری ، نه گناهی از جانب تو در حقّ ما ، بلکه به خاطر جنایت ما بر خویشتن است . پیش از آن که ما را برگردانی ، بر ما ببخش ، و با برآوردن نیاز ، آزادمان ساز و بازِمان گردان ، ای خدا! .

۱۳۸۰.الاحتجاج ( ـ فی ذِکرِ کِتابِ الإِمامِ المَهدِیِّ علیه السلام ) عنه علیه السلامـ فی دُعاءٍ استَسقی بِهِ ـ: اللّهُمَّ اسقِنا ذُلُلَ السَّحابِ دونَ صِعابِها ⁽¹⁾. ⁽²⁾۱۳۸۱.الکافی عن محمّد بن یوسف الشاشی :عنه علیه السلامـ فِی الاِستِسقاءِ ـ: اللّهُمَّ قَدِ انصاحَت جِبالُنا ، وَاغبَرَّت أرضُنا ، وهامَت دَوابُّنا ، وتَحَیَّرت فی مَرابِضِها ، وعَجَّت عَجیجَ الثکالی عَلی أولادِها ، ومَلَّتِ التَّرَدُّدَ فی مَراتِعِها ، وَالحَنینَ إلی مَوارِدِها .

اللّهُمَّ فَارحَم أنینَ الآ نَّةِ ، وحَنینَ الحانَّةِ . اللّهُمَّ فَارحَم حَیرَتَها فی مَذاهِبِها ، وأنینَها فی مَوالِجِها .

اللّهُمَّ خَرَجنا إلَیکَ حینَ اعتَکَرَت عَلَینا حَدابیرُ ⁽³⁾السِّنینَ ، وأخلَفَتنا مَخایِلُ ⁽⁴⁾الجودِ . فَکُنتَ الرَّجاءَ لِلمُبتَئِسِ ، وَالبَلاغَ لِلمُلتَمِسِ . نَدعوکَ حینَ قَنَطَ الأَنامُ ، ومُنِعَ الغَمامُ ، وهَلَکَ السَّوامُ ، ألّا تُؤاخِذَنا بِأَعمالِنا ، ولا تَأخُذَنا بِذُنوبِنا . وَانشُر عَلَینا رَحمَتَکَ بِالسَّحابِ المُنبَعِقِ ⁽⁵⁾، وَالرَّبیعِ المُغدِقِ ، وَالنَّباتِ المونِقِ ، سَحّا وابِلاً تُحیی بِهِ ما قَد ماتَ ، وتَرُدُّ بِهِ ما قَد فاتَ .

اللّهُمَّ سُقیا مِنکَ مُحیِیَةً مُرْوِیَةً ، تامَّةً عامَّةً ، طَیِّبَةً مُبارَکَةً ، هَنیئَةً مَریعَةً . زاکِیا نَبتُها ، ثامِرا فَرعُها ، ناضِرا وَرَقُها ، تُنعِشُ بِهَا الضَّعیفَ مِن عِبادِکَ ، وتُحیی بِهَا المَیِّتَ مِن بِلادِکَ .

اللّهُمَّ سُقیا مِنکَ تُعشِبُ بِها نِجادُنا ⁽⁶⁾، وتَجری بِها وِهادُنا ⁽⁷⁾، ویُخصِبُ بِها جَنابُنا ، وتُقبِلُ بِها ثِمارُنا ، وتَعیشُ بِها مَواشینا ، وتَندی بِها أقاصینا ، وتَستَعینُ بِها ضَواحینا مِن بَرَکاتِکَ الواسِعَةِ ، وعَطایاکَ الجَزیلَةِ عَلی بَرِیَّتِکَ المُرمِلَةِ ، ووَحشِکَ المُهمَلَةِ . وأنزِل عَلَینا سَماءً مُخضِلَةً ، مِدرارا هاطِلَةً . یُدافِعُ الوَدقُ مِنهَا الوَدقَ ، ویَحفِزُ القَطرُ مِنهَا القَطرَ ، غَیرَ خُلَّبٍ بَرقُها ، ولا جَهامٍ عارِضُها ، ولا قَزَعٍ رَبابُها ، ولا شَفّانٍ ذِهابُها ، حَتّی یُخصِبَ لِاءِمراعِهَا المُجدِبونَ ، ویَحیی بِبَرَکَتِهَا المُسنِتونَ ، فَإِنَّکَ تُنزِلُ الغَیثَ مِن بَعدِما قَنَطوا ، وتَنشُرُ رَحمَتَکَ وأنتَ الوَلِیُّ الحَمیدُ . ⁽⁸⁾.

۱۳۸۲.رسول اللّه صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلامـ در دعایی که بدان باران می طلبید ـ: بار خدایا! ما را به ابرهای رام ، و نه ابرهای سرکش ، سیراب ساز ⁽¹⁾.۱۳۸۳.عنه صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلامـ در طلب باران ـ: بار خدایا! کوه های ما از خشکسالی شکافته و زمین ما غبارآلود گشته است ، چارپایانمان تشنه اند و در آغل های خود ، آشفته ، چون زن بچّه مرده ، فریاد می کشند و از رفت و آمد به چراگاهشان و رفتن به آبشخورشان خسته اند.

بار خدایا! بر ناله گوسفندان و فریاد ماده شتران ، رحم کن . به آشفتگی شان در رفتنشان و زار زدنشان در آغل هایشان رحم کن.

بار خدایا! به هنگامی به سویت بیرون شدیم که قحطی بر ما روی آورده است و ابرهای باران زا با ما مخالفت ورزیده اند . تو امید دردمند و برآرنده حاجت درخواست کننده ای. به هنگامی که مردمْ ناامید شده اند و ابرها بازداشته و چرندگان نابود گشته اند ، تو را می خوانیم که : به کردارمان ، ما را مؤاخذه نفرما و به گناهانمان مگیر. رحمتت را با ابرهای پُر باران، بهار پُر آب و گیاهان شاداب ، بر ما بگستران ، با باران های درشتْ قطره ای که مُرده را بدان زنده سازی و از دست رفته را بازگردانی.

بار خدایا! به ما بارانی زنده کننده، سیرابگر ، کامل و فراگیر، پاکیزه و بابرکت، خوشگوار و پُرنعمت بباران که گیاهش پُر رشد، شاخه هایش پُربار، و برگ هایش سرسبز باشد و به آن ، بنده ناتوانت را توانمند سازی و سرزمین مُرده ات را زنده کنی.

بار خدایا! بارانی بباران که از آن ، زمین های بلندمان گیاه برویانَد و در زمین های پست آبْ جاری شود و اطرافمان پُرنعمت گردد، میوه هایمان فراوان شود و چارپایانمان زنده مانند، دورْ دست هایمان بهره برَند و پیرامونیان ما از برکت های گسترده و بخشش های فراوانت که خاصّ آفریده های فقیرت و جانوران وحشیِ رهاست ، یاری جویند .

و بر ما بارانی سیراب کننده ریزان و پیوسته فرود آور که از هر قطره آن ، قطره ای دیگر بجهَد ؛ بارانی که نه برق آن بی آب باشد و نه ابرش بی باران ، با ابرهایی که بی بادِ سرد باشند و بارانشان ریزان باشد تا گرفتاران به خشک سالی ، از باریدن آن ، گیاهان بسیار به دست آورند و به برکت آن ، قحطی زدگانْ زنده شوند . تو همانی که «پس از آن که ناامید شوند ، باران می فرستی» ⁽²⁾و رحمتت را می گسترانی ، و تو ولیّ ستوده ای. .

. .

. .

ی : الاِستِغفارُ۱۳۸۵.عنه صلی الله علیه و آله :الإمام علیّ علیه السلامـ مِن کَلِماتٍ کانَ یَدعو بِها ـ: اللّهُمَّ اغفِر لی ما أنتَ أعلَمُ بِهِ مِنّی . فَإِن عُدتُ فَعُد عَلَیَّ بِالمَغفِرَةِ . اللّهُمَّ اغفِر لی ما وَأَیتُ ⁽¹⁾مِن نَفسی ولَم تَجِد لَهُ وَفاءً عِندی . اللّهُمَّ اغفِر لی ما تَقَرَّبتُ بِهِ إلَیکَ بِلِسانی ثُمَّ خالَفَهُ قَلبی . اللّهُمَّ اغفِر لی رَمَزاتِ الأَلحاظِ وسَقَطاتِ الأَلفاظِ ، وشَهَواتِ الجَنانِ ، وهَفَواتِ اللِّسانِ . ⁽²⁾۱۳۸۶.الإمام الصادق علیه السلام :عنه علیه السلامـ کانَ یَقولُ ـ: اللّهُمَّ إنَّ ذُنوبی لا تَضُرُّکَ ، وإنَّ رَحمَتَکَ إیّایَ لا تَنقُصُکَ ، فَاغفِر لی ما لا یَضُرُّکَ ، وأَعطِنی ما لا یَنقُصُکَ . ⁽³⁾۱۳۸۷.رسول اللّه صلی الله علیه و آله :عنه علیه السلامـ فِی الحِکَمِ المَنسوبَةِ إلَیهِ ـ: إلهی ما قَدرُ ذُنوبٍ اُقابِلُ بِها کَرَمَکَ ؟ ! وما قَدرُ عِبادَةٍ اُقابِلُ بِها نِعَمَکَ ؟ ! وإنّی لَأَرجو أن تَستَغرِقَ ذُنوبی فی کَرَمِکَ کَمَا استَغرَقتَ أعمالی فی نِعَمِکَ ! ⁽⁴⁾۱۳۸۸.الإمام الباقر علیه السلام :المصباح للکفعمیـ فی ذِکرِ الاِستِغفارِ بِالأَسحارِ ـ: قُل ما کانَ عَلِیٌّ علیه السلام یَقولُهُ فی سَحَرِ کُلِّ لَیلَةٍ وبَعدَ رَکعَتَیِ الفَجرِ :

اللّهُمَّ إنّی أستَغفِرُکَ مِمّا تُبتُ إلَیکَ مِنهُ ثُمَّ عُدتُ فیهِ ، وأستَغفِرُکَ لِما أرَدتُ بِهِ وَجهَکَ فَخالَطَنی فیهِ ما لَیسَ لَکَ ، وأستَغفِرُکَ لِلنِّعَمِ الَّتی مَنَنتَ بِها عَلَیَّ ، فَقَویتُ بِها عَلی مَعاصیکَ .

أستَغفِرُ اللّهَ الَّذی لا إلهَ إلّا هُوَ الحَیُّ القَیّومُ ، عالِمُ الغَیبِ وَالشَّهادَةِ الرَّحمنُ الرَّحیمُ ، لِکُلِّ ذَنبٍ أذنَبتُهُ ، ولِکُلِّ مَعصِیَةٍ ارتَکَبتُها .

اللّهُمَّ ارزُقنی عَقلاً کامِلاً ، وعَزما ثاقِبا ، ولُبّا راجِحا ، وقَلبا ذَکِیّا ، وعِلما کَثیرا ، وأدَبا بارِعا ، وَاجعَل ذلِکَ کُلَّهُ لی ولا تَجعَلهُ عَلَیَّ ، بِرَحمَتِکَ یا أرحَمَ الرّاحِمینَ .

ثُمَّ قُل ـ خَمسا ـ : أستَغفِرُ اللّهَ الَّذی لا إلهَ إلّا هُوَ الحَیُّ القَیّومُ وَأتوبُ إلَیهِ . ⁽⁵⁾.

ی ـ آمرزش خواهی

ی ـ آمرزش خواهی۱۳۹۰.السنن الکبری عن أبی هریرة :امام علی علیه السلامـ در عباراتی که با آنها دعا می کرد ـ: بار خدایا! بر من ، آنچه را که تو از من بدان آگاه تری ، ببخش. اگر دوباره خلاف کردم ، بار دیگر مرا بیامرز .

بار خدایا! آنچه را که عهد کردم ، ولی وفای به آن را از من ندیدی ، بر من ببخش .

بار خدایا! آنچه را که به زبان با آن به تو تقرّب جُستم ، ولی قلبم با آن مخالفت کرد ، به من ببخش .

بار خدایا! نگاه های ناشایست ، اشتباه های سخن، شهوات دل و خطاهای زبان را بر من ببخش.۱۳۹۱.الإمام الصادق علیه السلام :امام علی علیه السلامـ همواره می گفت ـ: بار خدایا! گناهانم به تو زیان نمی رساند ، و رحمت تو بر من ، از تو چیزی نمی کاهد . پس آنچه را که به تو زیان نمی رساند ، بر من ببخش ، و آنچه را که از تو نمی کاهد ، به من عنایت کن.۱۳۹۲.علل الشرائع عن حنان بن سدیر عن أبیه :امام علی علیه السلامـ در حکمت های منسوب به ایشان ـ: خدای من! گناهان من چه مقدارند که با آنها با کَرَم تو مقابله کنم؟ و عبادت من چه ارزشی دارد که با آن ، با نعمت هایت مقابله کنم؟ من امیدوارم که گناهانم در کَرَمت غرق شوند ، چنان که عبادات من در نعمت هایت غرق می شوند.۱۳۹۳.تفسیر القمّی ( ـ فی تَفسیرِ قَولِهِ تَعالی : {Q} «وَ قَالُواْ لا ) المصباحـ در بیان آمرزش طلبی در سحرگاهان ـ: آنچه را که علی علیه السلام در سحرگاهان ، هر شب و پس از دو رکعت نماز صبح می گفت، بگو : «بار خدایا! از تو آمرزش می طلبم به خاطر آنچه از آن توبه کرده و باز بدان روی آورده ام ؛ و از تو آمرزش می طلبم به خاطر آنچه بِدان تو را قصد کردم ، ولی چیزی را که برای تو نیست ، در آن مخلوط کردم ؛ و از تو آمرزش می طلبم برای نعمت هایی که به من دادی و من با آن نعمت ها خود را بر نافرمانی تو تقویت کردم .

از خداوندی که جز او ـ که زنده و پابرجا، دانای ناپیدا و پیدا و رحمان و رحیم است ـ خدایی نیست ، آمرزش می طلبم به خاطر هر گناهی که انجام داده ام و برای هر نافرمانی ای که بدان گرفتار شده ام .

بارخدایا! به من خِرَدی کامل، اراده ای تیز، عقلی برتر، دلی زیرک، دانشی فراوان، و ادبی درخشان روزی کن و همه اینها را به سود من و نه به زیان من قرار ده، به رحمت خود ، ای مهربان ترینِ مهربانان!».

آن گاه ، پنج بار بگو : «أستغفر اللّه الذی لا إله إلّا هو الحی القیوم و أتوب الیه ؛ به درگاه خداوندی که جز او ـ که زنده و پابرجاست ـ خدایی نیست ، استغفار می کنم و به سوی او برمی گردم».

.

۱۳۹۴.الإمام الکاظم علیه السلام :الإمام علیّ علیه السلامـ کانَ إذا حَزَبَهُ أمرٌ خَلا فی بَیتٍ وقالَ ـ: یا کهیعص یا نورُ یا قُدّوسُ ، یا حَیُّ یا اللّهُ یا رَحمنُ ـ یُرَدِّدُها ثَلاثا ـ اغفِر لِیَ الذُّنوبَ الَّتی تَحِلُّ النِّقَمَ ، وَاغفِر لِیَ الذُّنوبَ الَّتی تُغَیِّرُ النِّعَمَ ، وَاغفِر لِیَ الذُّنوبَ الَّتی تورِثُ النَّدَمَ ، وَاغفِر لِیَ الذُّنوبَ الَّتی تَحبِسُ القِسَمَ ، وَاغفِر لِیَ الذُّنوبَ الَّتی تَهتِکُ العِصَمَ ، وَاغفِر لِیَ الذُّنوبَ الَّتی تُنزِلُ البَلاءَ ، وَاغفِر لِیَ الذُّنوبَ الَّتی تُعَجِّلُ الفَناءَ ، وَاغفِر لِیَ الذُّنوبَ الَّتی تَزیدُ الأَعداءَ ، وَاغفِر لِیَ الذُّنوبَ الَّتی تَقطَعُ الرَّجاءَ ، وَاغفِر لِیَ الذُّنوبَ الَّتی تَرُدُّ الدُّعاءَ ، وَاغفِر لِیَ الذُّنوبَ الَّتی تُمسِکُ غَیثَ السَّماءِ ، وَاغفِر لِیَ الذُّنوبَ الَّتی تُظلِمُ الهَواءَ ، وَاغفِر لِیَ الذُّنوبَ الَّتی تَکشِفُ الغِطاءَ . ⁽¹⁾۱۳۹۵.الإمام علیّ علیه السلام :الفرج بعد الشدّة عن أیّوب بن العبّاس بن الحسنـ بِإِسنادٍ کَثیرٍ ـ: إنَّ أعرابِیّا شَکا إلی أمیرِ المُؤمِنینَ عَلِیٍّ رضی الله عنه شَکوی لَحِقَتهُ ، وضیقا فِی الحالِ ، وکَثرَةً مِنَ العِیالِ ، فَقالَ لَهُ :

عَلَیکَ بِالاِستِغفارِ ! فَإِنَّ اللّهَ عَزَّ وجَلَّ یَقولُ : «اسْتَغْفِرُواْ رَبَّکُمْ إِنَّهُ کَانَ غَفَّارًا» ⁽²⁾الآیاتِ .

فَمَضَی الرَّجُلُ وعادَ إلَیهِ فَقالَ : یا أمیرَ المُؤمِنینَ ، إنّی قَدِ استَغفَرتُ اللّهَ کَثیرا ، ولَم أرَ فَرَجا مِمّا أنَا فیهِ ؟

فَقالَ لَهُ : لَعَلَّکَ لا تُحسِنُ الاِستِغفارَ ؟

قالَ : عَلِّمنی .

فَقالَ : أخلِص نِیَّتَکَ ، وأطِع رَبَّکَ ، وقُل :

اللّهُمَّ إنّی أستَغفِرُکَ مِن کُلِّ ذَنبٍ قَوِیَ عَلَیهِ بَدَنی بِعافِیَتِکَ ، أو نالَتهُ قُدرَتی بِفَضلِ نِعمَتِکَ ، أو بَسَطتُ إلَیهِ یَدی بِسابِغِ رِزقِکَ ، وَاتَّکَلتُ فیهِ عِندَ خَوفی مِنهُ عَلی أمانِکَ ، ووَثِقتُ فیهِ بِحِلمِکَ ، وعَوَّلتُ فیهِ عَلی کَریمِ عَفوِکَ .

اللّهُمَّ إنّی أستَغفِرُکَ مِن کُلِّ ذَنبٍ خُنتُ فیهِ أمانَتی ، أو بَخَستُ فیهِ نَفسی ، أو قَدَّمتُ فیهِ لَذَّتی ، أو آثَرتُ فیهِ شَهوَتی ، أو سَعَیتُ فیهِ لِغَیری ، أوِ استَغوَیتُ إلَیهِ مَن تَبِعَنی ، أو غَلَبتُ فیهِ بِفَضلِ حیلَتی ، أو أحَلتُ فیهِ عَلی مَولایَ فَلَم یُعاجِلنی عَلی فِعلی ، إذ کُنتَ سُبحانَکَ کارِها لِمَعصِیَتی غَیرَ مُریدِها مِنّی ، لکِن سَبَقَ عِلمُکَ فِیَّ بِاختِیاری ، وَاستِعمالِ مُرادی وإیثاری ، فَحَلُمتَ عَنّی ولَم تُدخِلنی فیهِ جَبرا ، ولَم تَحمِلنی عَلَیهِ قَهرا ، ولَم تَظلِمنی عَلَیهِ شَیئا ، یا أرحَمَ الرّاحِمینَ .

یا صاحِبی فی شِدَّتی ، یا مُؤنِسی فی وَحدَتی ، یا حافِظی فی غُربَتی ، یا وَلِیّی فی نِعمَتی ، یا کاشِفَ کُربَتی ، یا مُستَمِعَ دَعوَتی ، یا راحِمَ عَبرَتی ، یا مُقیلَ عَثرَتی ، یا إلهی بِالتَّحقیقِ ، یا رُکنیَ الوَثیقَ ، یا رَجائی لِلضّیقِ ، یا مَولای الشَّفیقَ ، یا رَبَّ البَیتِ العَتیقِ ، أخرِجنی مِن حَلَقِ المَضیقِ إلی سَعَةَ الطَّریقِ ، بِفَرَجٍ مِن عِندِکَ قَریبٍ وَثیقٍ ، وَاکشِف عَنّی کُلَّ شِدَّةٍ وضیقٍ ، وَاکفِنی ما اُطیقُ وما لا اُطیقُ .

اللّهُمَّ فَرِّج عَنّی کُلَّ هَمٍّ وغَمٍّ ، وأخرِجنی مِن کُلِّ حُزنٍ وکَربٍ ، یا فارِجَ الهَمِّ ، ویا کاشِفَ الغَمِّ ، ویا مُنزِلَ القَطرِ ، ویا مُجیبَ دَعوَةِ المُضطَرِّ ، یا رَحمنَ الدُّنیا وَالآخِرَةِ ورَحیمَهُما ، صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ خِیَرَتِکَ مِن خَلقِکَ ، وعَلی آلِهِ الطَّیِّبینَ الطّاهِرینَ ، وفَرِّج عَنّی ما ضاقَ بِهِ صَدری ، وعِیلَ مَعَهُ صَبری ، وقَلَّت فیهِ حیلَتی ، وضَعُفَت لَهُ قُوَّتی ، یا کاشِفَ کُلِّ ضُرٍّ وبَلِیَّةٍ ، یا عالِمَ کُلِّ سِرٍّ وخَفِیَّةٍ ، یا أرحَمَ الرّاحِمینَ ، «وَ أُفَوِّضُ أَمْرِی إِلَی اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ بَصِیرٌ بِالْعِبَادِ» ⁽³⁾، «وَ مَا تَوْفِیقِی إِلَا بِاللَّهِ عَلَیْهِ تَوَکَّلْتُ» ⁽⁴⁾وهُوَ رَبُّ العَرشِ العَظیمِ .

قالَ الأَعرابِیُّ : فَاستَغفَرتُ بِذلِکَ مِرارا ، فَکَشَفَ اللّهُ عَنِّی الغَمَّ وَالضّیقَ ، ووَسَّعَ عَلَیَّ فِی الرِّزقِ ، وأزالَ المِحنَةَ . ⁽⁵⁾.

۱۳۹۶.قصص الأنبیاء عن ابن عبّاس :امام علی علیه السلامـ هرگاه چیزی برای او اتّفاق می افتاد ، در اتاقی خلوت می گزید و می گفت ـ: «ای کهیعص! ای نور! ای قُدّوس! ای زنده! ای خدا و ای رحمان!» .

سه بار این تعابیر را تکرار می کرد و سپس می گفت : «بر من ببخش گناهانی را که سبب فرود آمدن کیفر می شوند . بر من ببخش گناهانی را که باعث دگرگونی نعمت ها می گردند . بر من ببخش گناهانی را که موجب پشیمانی می شوند . بر من ببخش گناهانی را که روزی را باز می دارند . بر من ببخش گناهانی را که پیوندها را می دَرَند . بر من ببخش گناهانی را که موجب نزول بلا می شوند . بر من ببخش گناهانی را که باعث شتاب گرفتنِ نابودی می گردند . بر من ببخش گناهانی را که دشمنان را افزون می سازند . بر من ببخش گناهانی را که امید را قطع می کنند . بر من ببخش گناهانی را که سبب پذیرفته نشدن دعا می گردند . بر من ببخش گناهانی را که باران آسمان را نگه می دارند . بر من ببخش گناهانی را که فضا را تیره می کنند . بر من ببخش گناهانی را که پرده را می دَرَند».۱۳۹۷.الإمام الصادق علیه السلام :الفرج بعد الشدّةـ به نقل از ایّوب بن عباس بن حسن ، با سندهای فراوان ـ: بادیه نشینی از ناراحتی ای که به وی رسیده بود و تنگی زندگی و فراوانی خانواده ، به امیر مؤمنان علی علیه السلام شکایت آورد . به او فرمود : «بر تو باد آمرزش خواستن ؛ چون خداوند عز و جل می فرماید : «از پروردگارتان آمرزش بخواهید که او همواره آمرزنده است» ».

مرد رفت و بار دیگر برگشت و گفت : ای امیر مؤمنان! من بسیارْ طلب آمرزش از خداوند کردم ؛ ولی گشایشی در آنچه که بدان گرفتارم ، ندیدم.

به وی فرمود : «شاید تو خوب آمرزش نمی طلبی؟».

[ مرد] گفت : به من یاد بده.

فرمود : «نیتت را خالص کن و پروردگارت را اطاعت کن و بگو: بارخدایا! من از هر گناهی که به عافیت تو بدنم بر انجام دادن آن توان یافته است ، و یا به خاطر وفور نعمتت قدرتم بدان رسیده ، و یا به خاطر فراوانی رزقت ، بدان دست یافته ام و یا به هنگام ترس از آن گناه ، به امان تو تکیه کرده ام و به صبوری ات اعتماد نموده ام و بر کرامت گذشتت پناه جُسته ام، طلب آمرزش می کنم.

بارخدایا! طلب آمرزش می کنم از هر گناهی که در آن به امانتم خیانت کرده ام و یا به خودم ظلم کرده ام و یا لذّتم را در آن ، پیش داشته ام و یا شهوتم را برگزیده ام و یا برای دیگران در آن کار ، سعایت کرده ام و یا پیروانم را در آن ، گمراه کرده ام و یا به پشتیبانی حیله گری ام بر آن ، غالب شده ام و یا رو در روی مولایم ، در آن کار وارد شده ام ، ولی بر مؤاخذه کار ، تعجیل نکرده است؛ زیرا که تو به خاطر نافرمانی من ناخشنودی و آن را از من نمی خواهی .

با آن که بر اختیارداشتن من و کاربُرد اراده و خواستم آگاهی داشتی، با من مدارا کردی و در آن کار ، به جبر ، واردم نساختی و به قهر ، وادارم نکردی و در آن ، بر من ، هیچ ستم نکردی ، ای مهربان ترینِ مهربانان !

ای یار من در سختی هایم! ای هم نشین من در تنهایی هایم! ای نگهبان من در غربت هایم! ای ولیّ من در بهره مندی هایم ! ای گشاینده غم هایم! ای شنونده دعایم! ای مهربان بر اشک هایم! ای درگذرنده از خطاهایم! ای خدای حقیقی ام! ای ستون اعتمادم! ای امیدم در تنگی ها! ای مولای مهربان! ای پروردگار کعبه! با گشایشی نزدیک و استوار از پیش خود، مرا از گردنه تنگی ها به گستره راه ، خارج کن ، و هر سختی وتنگی را از من باز گشا، و در آنچه که توانمندم و یا ناتوانم، مرا بسنده باش.

بار خدایا! هر غم و گرفتگی را از من بگشا ، و از هر ناراحتی و غم خارجم کن ، ای گشاینده گرفتاری و ای بازکننده غم! ای فرو فرستاننده باران و ای پاسخگوی دعای درمانده! ای رحمان و رحیم دنیا و آخرت!

بر محمّد ، بهترین بنده خود از بین بندگانت و بر خاندان پاک و طاهر او درود فرست ، و از من آنچه را که موجب تنگی دلم گردیده و به سبب آن ، شکیبایی ام از دست رفته و چاره جویی ام کم گشته و توانم ناتوان شده ، برطرف ساز ، ای برطرف کننده هر زیان و گرفتاری! ای دانای هر نهان و هر راز! ای مهربان ترینِ مهربانان!

«کارم را به خدا می سپارم و خدا به [ حال] بندگان [ خود ] ، بیناست .» ؛ «و توفیق من ، جز به [ یاری ]خدا نیست.بر او توکّل کرده ام» و او پروردگارِ عرش عظیم است».

عرب بادیه نشین گفت : بارها با این جملات ، طلب آمرزش کردم و خداوند ، غم و دل تنگی را از من زدود و روزی ام را فراوان ساخت و گرفتاری را از من دور کرد. .

. .

. .

ک : حُسنُ الضِّیافَةِ فِی القَبرِ۱۳۹۹.الأمالی للطوسی عن أبی تحیی :الإمام علیّ علیه السلامـ فی مُناجاتِهِ ـ: إلهی کَأَ نّی بِنَفسی وقَد اُضجِعَت فی حُفرَتِها ، وَانصَرَفَ عَنهَا المُشَیِّعونَ ⁽¹⁾مِن جیرَتِها ، وبَکَی الغَریبُ عَلَیها لِغُربَتِها ، وجادَ بِالدُّموعِ عَلَیهَا المُشفِقونَ مِن عَشیرَتِها ، وناداها مِن شَفیرِ القَبرِ ذَوو مَوَدَّتِها ، ورَحِمَهَا المُعادی لَها فِی الحَیاةِ عِندَ صَرعَتِها ، ولَم یَخفَ عَلَی النّاظِرینَ إلَیها عِندَ ذلِکَ ضُرُّ فاقَتِها ، ولا عَلی مَن رَآها قَد تَوَسَّدَتِ الثَّری عَجَزُ حِیلَتها .

فَقُلتَ : مَلائِکَتی ، فَریدٌ نَأی عَنهُ الأَقرَبونَ ، ووَحیدٌ جَفاهُ الأَهلونَ ، نَزَلَ بی قَریبا ، وأصبَحَ فِی اللَّحدِ غَریبا ، وقَد کانَ لی فی دارِ الدُّنیا داعِیا ، ولِنَظَری إلَیهِ فی هذَا الیَومِ راجِیا ، فَتُحسِنُ عِندَ ذلِکَ ضِیافَتی ، وتَکونُ أرحَمَ بی مِن أهلی وقَرابَتی . ⁽²⁾.

ک ـ پذیرایی شایسته در گور

ک ـ پذیرایی شایسته در گور۱۴۰۱.امام علی علیه السلامـ در مناجاتش ـ: خدای من! گویی [ پیکر ] خودم را می بینم که در گورم نهاده شده ام و همسایگان تشییع کننده آن ، بازگشته اند و غریبان بر غربت آن گریسته اند ، و خویشان مهرورز ، بر آن ، سرشک افشانده اند و دوستداران آن ، آن را از بالای گور بانگ زده اند ، و دشمنانش در زندگی ، به هنگام مرگ بر او رحم آورده اند ، و در این هنگام ، بر ناظران ، بیچارگی اش و بر بینندگان ـ به خاطر این که خاکْ متّکایش شده ـ ، درماندگی اش پوشیده نمانده است.

سپس ـ خدایا ـ می گویی : ای فرشتگان من! او تنهایی است که نزدیکانش از او جدا شده اند و یکّه ای است که خاندانش از او قطع ارتباط کرده اند . اندکی پیش ، بر من فرود آمده و در گورش غریب شده است . او در زندگی دنیایی به درگاهم دعا می کرد و به نگاه من در این روز ، امید بسته بود .

و در این هنگام است که ـ خدایا ـ به شایستگی مهمانداری می کنی ، و بر من از خاندان و خویشانم مهربان تری.

.

۱۴۰۲.الاستیعاب عن عائشة :عنه علیه السلامـ فی مُناجاتِهِ ـ: إلهی لَقَد رَجَوتُ مِمَّن ألبَسَنی بَینَ الأَحیاءِ ثَوبَ عافِیَتِهِ ، ألّا یُعرِیَنی مِنهُ بَینَ الأَمواتِ بِجودِ رَأفَتِهِ ، ولَقَد رَجَوتُ مِمَّن تَوَلّانی فی حَیاتی بِإِحسانِهِ أن یَشفَعَهُ لی عِندَ وَفاتی بِغُفرانِهِ .

یا أنیسَ کُلِّ غَریبٍ آنِس فِی القَبرِ غُربَتی ، ویا ثانِیَ کُلِّ وَحیدٍ ارحَم فِی القَبرِ وَحدَتی ، ویا عالِمَ السِّرِّ وَالنَّجوی ، ویا کاشِفَ الضُّرِّ وَالبَلوی ، کَیفَ نَظَرُکَ لی مِن بَینِ سُکّانِ الثَّری ؟ ! وکَیفَ صَنیعُکَ إلَیَّ فی دارِ الوَحشَةِ وَالبِلی ؟ ! ⁽¹⁾، فَقَد کُنتَ بی لَطیفا أیّامَ حَیاةِ الدُّنیا . ⁽²⁾ل : أمانُ یَومِ القِیامَةِ۱۴۰۴.الطبقات الکبری :الإمام علیّ علیه السلامـ فی مُناجاتِهِ ـ: اللّهُمَّ إنّی أسأَلُکَ الأَمانَ یَومَ لا یَنفَعُ مالٌ ولا بَنونَ ، إلّا مَن أتَی اللّهَ بِقَلبٍ سَلیمٍ . وأسأَلُکَ الأَمانَ یَومَ یَعَضُّ الظّالِمُ عَلی یَدَیهِ ، یَقولُ : یا لَیتَنِی اتَّخَذتُ مَعَ الرَّسولِ سَبیلاً ! وأسأَلُکَ الأَمانَ یَومَ یُعرَفُ المُجرِمونَ بِسیماهُم ، فَیُؤخَذُ بِالنَّواصی وَالأَقدامِ . وأسأَلُکَ الأَمانَ یَومَ لا یَجزی والِدٌ عَن وَلَدِهِ ، ولا مَولودٌ هُوَ جازٍ عَن والِدِهِ شَیئا ، إنَّ وَعدَ اللّهِ حَقٌّ . وأسأَلُکَ الأَمانَ یَومَ لا یَنفَعُ الظّالِمینَ مَعذِرَتُهُم ، ولَهُمُ اللَّعنَةُ ولَهُم سوءُ الدّارِ ، وأسأَلُکَ الأَمانَ یَومَ لا تَملِکُ نَفسٌ لِنَفسٍ شَیئا ، وَالأَمرُ یَومَئِذٍ لِلّهِ . وأسأَلُکَ الأَمانَ یَومَ یَفِرُّ المَرءُ مِن أخیهِ ، واُمِّهِ وأبیهِ ، وصاحِبَتِهِ وبَنیهِ ، لِکُلِّ امرِئٍ مِنهُم یَومَئِذٍ شَأنٌ یُغنیهِ . وأسأَلُکَ الأَمانَ یَومَ یَوَدُّ المُجرِمُ لَو یَفتَدی مِن عَذابِ یَومَئِذٍ بِبَنیهِ ، وصاحِبَتِهِ وأخیهِ ، وفَصیلَتِهِ الَّتی تُؤویهِ ، ومَن فِی الأَرضِ جَمیعا ثُمَّ یُنجیهِ ، کَلّا إنَّها لَظی نَزّاعَةً لِلشَّوی .

مَولایَ یا مولایَ ، أنتَ المَولی وأنَا العَبدُ ، وهَل یَرحَمُ العَبدَ إلَا المَولی . مَولایَ یا مَولایَ ، أنتَ المالِکُ وأنَا المَملوکُ، وهَل یَرحَمُ المَملوکَ إلَا المالِکُ . مَولایَ یا مَولایَ ، أنتَ العَزیزُ وأنَا الذَّلیلُ ، وهَل یَرحَمُ الذَّلیلَ إلَا العَزیزُ . مَولایَ یا مَولایَ ، أنتَ الخالِقُ وأنَا المَخلوقُ، وهَل یَرحَمُ المَخلوقَ إلَا الخالِقُ . مَولایَ یا مَولایَ ، أنتَ العَظیمُ وأنَا الحَقیرُ ، وهَل یَرحَمُ الحَقیرَ إلَا العَظیمُ . مَولایَ یا مَولایَ ، أنتَ القَوِیُّ وأنَا الضَّعیفُ، وهَل یَرحَمُ الضَّعیفَ إلَا القَوِیُّ . مَولایَ یا مَولایَ ، أنتَ الغَنِیُّ وأنَا الفَقیرُ ، وهَل یَرحَمُ الفَقیرَ إلَا الغَنِیُّ . مَولایَ یا مَولایَ ، أنتَ المُعطی وأنَا السّائِلُ، وهَل یَرحَمُ السّائِلَ إلَا المُعطی . مَولایَ یا مَولایَ ، أنتَ الحَیُّ وأنَا المَیِّتُ ، وهَل یَرحَمُ المَیِّتَ إلَا الحَیُّ . مَولایَ یا مَولایَ ، أنتَ الباقی وأنَا الفانی ، وهَل یَرحَمُ الفانِیَ إلَا الباقی . مَولایَ یا مَولایَ ، أنتَ الدّائِمُ وأنَا الزّائِلُ ، وهَل یَرحَمُ الزّائِلَ إلَا الدّائِمُ . مَولایَ یا مَولایَ ، أنتَ الرّازِقُ وأنَا المَرزوقَ، وهَل یَرحَمُ المَرزوقَ إلَا الرّازِقُ . مَولایَ یا مَولایَ ، أنتَ الجَوادُ وأنَا البَخیلُ ، وهَل یَرحَمُ البَخیلَ إلَا الجَوادُ . مَولایَ یا مَولایَ ، أنتَ المُعافی وأنَا المُبتَلی ، وهَل یَرحَمُ المُبتَلی إلَا المُعافی . مَولایَ یا مَولایَ ، أنتَ الکَبیرُ وأنَا الصَّغیرُ ، وهَل یَرحَمُ الصَّغیرَ إلَا الکَبیرُ . مَولایَ یا مَولایَ ، أنتَ الهادی وأنَا الضّالُّ ، وهَل یَرحَمُ الضّالَّ إلَا الهادی . مَولایَ یا مَولایَ ، أنتَ الرَّحمنُ وأنَا المَرحومُ ، وهَل یَرحَمُ المَرحومَ إلَا الرَّحمنُ . مَولایَ یا مَولایَ ، أنتَ السُّلطانُ وأنَا المُمتَحَنُ، وهَل یَرحَمُ المُمتَحَنَ إلَا السُّلطانُ . مَولایَ یا مَولایَ ، أنتَ الدَّلیلُ وأنَا المُتَحَیِّرُ ، وهَل یَرحَمُ المُتَحَیِّرَ إلَا الدَّلیلُ . مَولایَ یا مَولایَ ، أنتَ الغَفورُ وأنَا المُذنِبُ ، وهَل یَرحَمُ المُذنِبَ إلَا الغَفورُ . مَولایَ یا مَولایَ ، أنتَ الغالِبُ وأنَا المَغلوبُ ، وهَل یَرحَمُ المَغلوبَ إلَا الغالِبُ . مَولایَ یا مَولایَ ، أنتَ الرَّبُّ وأنَا المَربوبُ ، وهَل یَرحَمُ المَربوبَ إلَا الرَّبُّ . مَولایَ یا مَولایَ ، أنتَ المُتَکَبِّرُ وأنَا الخاشِعُ، وهَل یَرحَمُ الخاشِعَ إلَا المُتَکَبِّرُ؟! مَولایَ یا مَولایَ ، ارحَمنی بِرَحمَتِکَ وَارضَ عَنّی بِجودِکَ وکَرَمِکَ ، یا ذَا الجودِ وَالإِحسانِ ، وَالطَّولِ وَالِامتِنانِ ، بِرَحمَتِکَ یا أرحَمَ الرّاحِمینَ . ⁽³⁾.

ل ـ پناه روز واپسین

۱۴۰۵.تاریخ المدینة عن عکرمة :امام علی علیه السلامـ در مناجاتش ـ: خدای من! امید دارم از کسی که مرا در میان زندگان ، لباس سلامتی پوشاند ، که مرا به کرامت و مهربانی خود ، در بین مردگان ، برهنه ام نسازد ، و از کسی که در زندگی ام به احسان خود، سرپرستی ام را بر عهده گرفت ، امید دارم که با آمرزش خویش ، بر من به هنگام درگذشتم ترحّم کند .

ای هم نشین هر غریب! در گور ، هم نشین غربت من باش . ای همراه هر تنها! بر تنهایی ام در گورْ ، رحم کن . ای دانای راز و سخنان در گوشی! و ای برطرف کننده گرفتاری ها و بدبختی ها! نگاه تو بر من در بین ساکنان خاک ، چگونه خواهد بود؟ و در خانه وحشت و گرفتاری ، با من چه کار خواهی کرد با آن که در روزگارِ زنده بودنم در دنیا بر من مهربان بودی؟!ل ـ پناه روز واپسین۱۴۰۷.المستدرک علی الصحیحین عن أبی عقرب :امام علی علیه السلامـ در مناجاتش ـ: بار خدایا! از تو درخواست امان دارم در روزی که مال و فرزند ، سودی ندارد و تنها آن که با دلی سالم به سوی خدا آید،سود می بَرد.

از تو امان می خواهم در روزی که ستمکار ، دست خود را می گَزَد و می گوید : ای کاش راه پیامبر را در پیش می گرفتم!

از تو امان می خواهم در روزی که گناهکاران به چهره هایشان شناخته می شوند و از پیشانی ها و پاهایشان به بند کشیده می شوند.

از تو امان می خواهم در روزی که نه پدر به جای فرزندْ مجازات می شود و نه فرزندی از [ بار ]مجازات پدرش چیزی به دوش می کشد . به درستی که وعده خدا حقّ است.

و از تو امان می خواهم در روزی که ستمکاران را پوزش خواهی شان سودی ندارد و نفرین و بدفرجامی از آنِ آنان است.

و از تو امان می خواهم در روزی که هیچ کس برای کسی نمی تواند کاری بکند و همه کارها به دست خداست.

و از تو امان می خواهم در روزی که مرد از برادر، مادر، پدر، دوست و فرزندانش می گُریزد و هر کس را کاری است که وی را به خودْ مشغول می کند .

و از تو امان می خواهم در روزی که هر مجرمی دوست می دارد که در برابر عذاب آن روز ، فرزندان، همسران، برادر و خانواده اش را ـ که به او پناه می دهند ـ و هر کس را که در روی زمین است ، فدا کند تا نجات پیدا کند. هرگز [ نجات نمی یابد ]! آن ، آتشی شعله ور است که برای کباب کردن می گیرد.

مولای من! ای مولای من! تو مولایی و من بنده ام و آیا بر بنده ، جز مولا رحم می کند؟

مولای من! ای مولای من! تو مالکی و من مملوکم و آیا بر مملوک ، جز مالک ، رحم می کند؟

مولای من! ای مولای من! تو عزیزی و من خوارم و آیا بر خوار ، جز عزیز ، رحم می کند؟

مولای من! ای مولای من! تو خالقی و من مخلوقم و آیا بر مخلوق ، جز خالق ، رحم می کند؟

مولای من! ای مولای من! تو بزرگی و من خُردم و آیا بر خُرد ، جز بزرگ ، رحم می کند؟

مولای من! ای مولای من! تو توانایی و من ناتوانم و آیا بر ناتوان ، جز توانا رحم می کند؟

مولای من! ای مولای من! تو بی نیازی و من نیازمندم و آیا بر نیازمند ، جز بی نیاز رحم می کند؟

مولای من! ای مولای من! تو بخشنده ای و من تُهی دستم و آیا بر تُهی دست ، جز بخشنده رحم می کند؟

مولای من! ای مولای من! تو زنده ای و من مُرده ام و آیا بر مُرده ، جز زنده رحم می کند؟

مولای من! ای مولای من! تو باقی ای و من فانی ام و آیا بر فانی ، جز باقی رحم می کند؟

مولای من! ای مولای من! تو جاودانی و من نابود شونده ام و آیا بر نابود شونده ، جز جاودان ، رحم می کند؟

مولای من! ای مولای من! تو روزی دهنده ای و من روزی خورم و آیا بر روزی خور ، جز روزی دهنده ، رحم می کند؟

مولای من! ای مولای من! تو بخشنده ای و من بخیلم و آیا بر بخیل ، جز بخشنده رحم می کند؟

مولای من! ای مولای من! تو سلامت بخشی و من بیمارم و آیا بر بیمار ، جز سلامت بخش ، رحم می کند؟

مولای من! ای مولای من! تو بزرگی و من کوچکم و آیا بر کوچک ، جز بزرگ ، رحم می کند؟

مولای من! ای مولای من! تو راهبری و من گمشده ام و آیا بر گمشده ، جز راهبر ،رحم می کند؟

مولای من! ای مولای من! تو مهربانی و من مهر دیده ام و آیا بر مهر دیده ، جز مهربان ، رحم می کند؟

مولای من! ای مولای من! تو فرمانروایی و من گرفتارم و آیا بر گرفتار ، جز فرمانروا رحم می کند؟

مولای من! ای مولای من! تو راهنمایی و من حیرانم و آیا بر حیران ، جز راهنما رحم می کند؟

مولای من! ای مولای من! تو بخشاینده ای و من گناهکارم و آیا بر گناهکار ، جز بخشاینده رحم می کند؟

مولای من! ای مولای من! تو پیروزی و من شکست خورده ام و آیا بر شکست خورده ، جز پیروز ، رحم می کند؟

مولای من! ای مولای من! تو پروردگاری و من پرورده شده ام و آیا بر پرورده شده ، جز پروردگار ، رحم می کند؟

مولای من! ای مولای من! تو برتری و من فروتنم و آیا بر فروتن ، جز برتر ، رحم می کند؟

مولای من! ای مولای من! به رحمت خود بر من رحم کن ، و به جود و کَرَمت از من خشنود شو ، ای صاحب جود و بخشش و عطا و منّت ! به [ حقّ ]رحمتت ، ای مهربان ترینِ مهربانان!

.

. .

. .

م : رَحمَةُ یَومِ القِیامَةِ۱۴۰۹.المناقب عن ابن المهدی المامطیری فی مجالسه :الإمام علیّ علیه السلامـ فی مُناجاتِهِ ـ: إلهی إذا جِئناکَ عُراةً حُفاةً ، مُغبَرَّةً مِن ثَرَی الأَجداثِ رُؤوسُنا ، وشاحِبَةً مِن تُرابِ المَلاحیدِ وُجوهُنا ، وخاشِعَةً مِن أفزاعِ القِیامَةِ أبصارُنا ، وذابِلَةً مِن شَدَّةِ العَطَشِ شِفاهُنا ، وجائِعَةً لِطولِ المُقامِ بُطونُنا ، وبارِزَةً هُنالِکَ لِلعُیونِ سَوءاتُنا ، ومُوَقَّرَةً مِن ثِقلِ الأَوزارِ ظُهورُنا ، ومَشغولینَ بِما قَد دَهانا عَن أهالینا وأولادِنا ، فَلا تُضَعِّفِ المَصائِبَ عَلَینا بِإِعراضِ وَجهِکَ الکَریمِ عَنّا ، وسَلبِ عائِدَةِ ما مَثَّلَهُ الرَّجاءُ مِنّا . ⁽¹⁾.

م ـ رحمت در روز قیامت

م ـ رحمت در روز قیامت۱۴۱۱.مسند أبی یعلی عن أبی یحیی النخعی :امام علی علیه السلامـ در مناجاتش ـ: خدای من! آن گاه که عریان و پابرهنه، سرهایمان غبارآلود از خاک گورها، و صورت هایمان رنگ گرفته از خاک قبرها، و دیدگانمان ترسان از هول قیامت، و لب هایمان پژمرده از شدّت تشنگی، و شکم هایمان گرسنه از زیادی بر پا ماندن ، و عورت هایمان در آن جا در معرض دیده هاست، و پشت هایمان از سنگینی گناه خمیده است و به خاطر آنچه به ما رسیده ، از خویشان و فرزندان، مشغول گشته ایم، با گرداندن روی کریم خود از ما و سلب آنچه از امیدواری ما به تو فراهم آمده است ، مصیبت ما را دو چندان مکن.

.

۳ / ۳ ـ ۹أدعِیَتُهُ فِی الأَحوالِ الخاصَّةِأ : عِندَ النَّومِ۱۴۱۵.المستدرک عن عبد اللّه بن الزبیر :الإمام علیّ علیه السلامـ کانَ إذا نامَ یَقولُ ـ: اللّهُمَّ أسلَمتُ نَفسی إلَیکَ ، ووَجَّهتُ وَجهی إلَیکَ ، وفَوَّضتُ أمری إلَیکَ ، وألجَأتُ ظَهری إلَیکَ ، آمَنتُ بِکِتابِکَ المُنزَلِ ، ونَبِیِّکَ المُرسَلِ . ⁽¹⁾۱۴۱۶.المستدرک عن عبد الرحمن بن عوف :مسند ابن حنبل عن عبد الرحمن بن أبی لیلی عن الإمام علیّ علیه السلام :أتانَا النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله ذاتَ لَیلَةٍ حَتّی وَضَعَ قَدَمَهُ بَینی وبَینَ فاطِمَةَ ، فَعَلَّمَنا ما نَقولُ إذا أخَذنا مَضاجِعَنا : ثَلاثا وثَلاثینَ تَسبیحَةً ، وثَلاثا وثَلاثینَ تَحمیدَةً ، وأربَعا وثَلاثینَ تَکبیرَةً . قالَ عَلِیٌّ علیه السلام : فَما تَرَکتُها بَعدُ . فَقالَ لَهُ الرَّجُلُ : ولا لَیلَةَ صِفّینَ ؟ قالَ : ولا لَیلَةَ صِفّینَ . ⁽²⁾ب : عِندَما باتَ عَلی فِراشِ رَسولِ اللّهِ۱۴۱۸.معانی الأخبار عن عدّی بن ثابت عن البراء بن عازب :فلاح السائل عن معاویة بن وهب :دَخَلتُ عَلی أبی عَبدِ اللّهِ علیه السلام وَقتَ المَغرِبِ ، فَإِذا هُوَ قَد أذَّنَ وجَلَسَ ، فَسَمِعتُهُ یَدعو بِدُعاءٍ ما سَمِعتُ بِمِثلِهِ ، فَسَکَتُّ حَتّی فَرَغَ مِن صَلاتِهِ ، ثُمَّ قُلتُ : یا سَیِّدی ، لَقَد سَمِعتُ مِنکَ دُعاءً ما سَمِعتُ بِمِثلِهِ قَطُّ ، قالَ : هذا دُعاءُ أمیرِ المُؤمِنینَ علیه السلام لَیلَةَ باتَ عَلی فِراشِ رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله وهُوَ هذا :

یا مَن لَیسَ مَعَهُ رَبٌّ یُدعی، یا مَن لَیسَ فَوقَهُ خالِقٌ یُخشی، یا مَن لَیسَ دونَهُ إلهٌ یُتَّقی ، یا مَن لَیسَ لَهُ وَزیرٌ یُغشی ، یا مَن لَیسَ لَهُ بَوّابٌ یُنادی ، یا مَن لا یَزدادُ عَلی کَثرَةِ السُّؤالِ إلّا کَرَما وجودا ، یا مَن لا یَزدادُ عَلی عِظَمِ الجُرمِ إلّا رَحمَةً وعَفوا ، صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وَافعَل بی ما أنتَ أهلُهُ ، فَإِنَّکَ أهلُ التَّقوی وأهلُ المَغفِرَةِ ، وأنتَ أهلُ الجودِ وَالخَیرِ وَالکَرَمِ . ⁽³⁾.

۳ / ۳ ـ ۹ دعاهای علی در زمان های ویژه

الف ـ هنگام خواب

ب ـ هنگامی که در بستر پیامبر خدا خوابید

۳ / ۳ ـ ۹دعاهای علی در زمان های ویژهالف ـ هنگام خواب۱۴۲۲.عنه علیه السلام ( ـ فِی احتِجاجِهِ عَلی مُعاوِیَةَ ـ ) امام علی علیه السلامـ به هنگام خواب ـ: بار خدایا! جانم را به تو سپردم و رویم را به تو کردم و کارم را به تو وا گذاردم و بر تو تکیه کردم . به کتاب نازل شده ات و پیامبر فرستاده شده ات ، ایمان دارم.۱۴۲۳.المعجم الکبیر عن ابن عبّاس :مسند ابن حنبلـ به نقل از عبد الرحمان بن ابی لیلی، از امام علی علیه السلام ـ:«شبی پیامبر صلی الله علیه و آله نزد ما آمد و پایش را بین من و فاطمه گذاشت و به ما آنچه را باید به هنگام خواب بگوییم ، آموزش داد: ۳۳ سبحان اللّه ، ۳۳ الحمد للّه و ۳۴ اللّه اکبر . هیچ گاه پس از آن ، این ذکر را ترک نکردم».

مردی پرسید : حتّی در شب صِفّین (لیلة الهریر)؟

فرمود : «حتّی در شب صِفّین».ب ـ هنگامی که در بستر پیامبر خدا خوابید۱۴۲۵.تفسیر القمّی :فلاح السائلـ به نقل از معاویة بن وَهْب ـ: به هنگام مغرب ، به حضور امام صادق علیه السلام رسیدم . دیدم که وی اذان گفته و نشسته است و دعایی می خواند که هرگز مثل آن را نشنیده بودم . ساکت ایستادم تا از نمازش فارغ شد . آن گاه گفتم : ای سرورم! دعایی از تو شنیدم که هرگز مثل آن را نشنیده بودم.

فرمود : «این دعای امیرمؤمنان است در شبی که در جای پیامبر خدا خوابیده بود و چنین است:

ای آن که با او پروردگاری نیست که خوانده شود! ای آن که برتر از او آفریننده ای نیست که از او ترسی رود! ای آن که پایین تر از او خدایی نیست که از او پروا شود! ای آن که دستْ یاری ندارد که از او پنهان دارد! ای کسی که برای او دربانی نیست که ندایش دهند! ای کسی که با افزایش درخواست ها[ ی ما ] ، جز بر بزرگواری و بخشندگی نمی افزاید! ای آن که بر بزرگی گناه ، جز رحمت و بخ نمی افزاید! بر محمّد صلی الله علیه و آله و خاندان وی ، درود فرست و با من آن گونه که شایسته توست ، رفتار کن؛ چون تو سزاوار ترس و سزاوار آمرزشی و تو سزاوار بخشش و نیکی و بزرگواری هستی .

.

ج : عِندَ الاِستیقاظِ۱۴۲۷.البدایة والنهایة عن محمّد بن إسحاق :الإمام علیّ علیه السلام :إذَا انتَبَهَ أحَدُکُم مِن نَومِهِ فَلیَقُل : لا إلهَ إلَا اللّهُ الحَلیمُ الکَریمُ الحَیُّ القَیّومُ ، وهُوَ عَلی کُلِّ شَیءٍ قَدیرٌ ، سُبحانَ رَبِّ النَّبِیّینَ وإلهِ المُرسَلینَ ، وسُبحانَ رَبِّ السَّماواتِ السَّبعِ وما فیهِنَّ ، ورَبِّ الأَرَضینَ السَّبعِ وما فیهِنَّ ، ورَبِّ العَرشِ العَظیمِ ! وَالحَمدُ لِلّهِ رَبِّ العالَمینَ .

فَإِذا جَلَسَ مِن نَومِهِ فَلیَقُل قَبلَ أن یَقومَ :

حَسبِیَ اللّهُ ، حَسبِیَ الرَّبُّ مِنَ العِبادِ ، حَسبِیَ الَّذی هُوَ حَسبی مُنذُ کُنتُ ، حَسبِیَ اللّهُ ونِعمَ الوَکیلُ . ⁽¹⁾د : عِندَ لُبسِ الثَّوبِ الجَدیدِ۱۴۲۹.الإمام علیّ علیه السلام :الإمام علیّ علیه السلام :إذا کَسَا اللّهُ تَعالَی المُؤمِنَ ثَوبا جَدیدا فَلیَتَوَضَّأ وَلیُصَلِّ رَکعَتَینِ ، یَقرَأُ فیهِما اُمَّ الکِتابِ وآیَةَ الکُرسِیِّ وقُل هُوَ اللّهُ أحَدٌ وإنّا أنزَلناهُ ، ثُمَّ لیَحمَدِ اللّهَ الَّذی سَترَ عَورَتَهُ ، وزَیَّنَهُ فِی النّاسِ ، وَلیُکثِر مِن قَولِ : لا حَولَ ولا قُوَّةَ إلّا بِاللّهِ . فَإِنَّهُ لا یَعصِی اللّهَ فیهِ . ⁽²⁾.

ج ـ هنگام بیدار شدن

د ـ هنگام پوشیدن لباس نو

ج ـ هنگام بیدار شدن۱۴۳۱.مسند ابن حنبل عن عبد اللّه بن مسعود :امام علی علیه السلام :هرگاه هر کدام از شما از خواب بیدار شد ، بگوید : «خدایی جز خداوند بردبار بخشنده زنده پابرجا نیست و او بر هر چیزی تواناست . منزّه است پروردگار پیامبران و خدای رسولان. منزّه است خداوند آسمان های هفتگانه و آنچه در آنهاست ، و پروردگار زمین های هفتگانه و هر آنچه در آنهاست، و منزّه است پروردگار عرش عظیم ؛ و سپاسْ خدایْ راست که پروردگار جهانیان است».

و هنگامی که نشست ، پیش از برخاستن بگوید: «خدا ، مرا بَسنده است . پروردگارم مرا از بندگان ، بسنده است . آن که از زمانی که بوده ام ، کفایتم کرده ، همچنان مرا بسنده است . خدا مرا بسنده است و بهترین وکیل است».د ـ هنگام پوشیدن لباس نو۱۴۳۳.تفسیر القمّی ( ـ فی ذِکرِ مَعرَکَةِ بَدرٍ ـ ) امام علی علیه السلام :هرگاه خداوند تعالی به مؤمنی لباس نویی پوشانْد ، باید وضو بگیرد و دو رکعت نماز بخواند که در آن دو رکعت ، سوره حمد، آیة الکرسی، سوره توحید و سوره قدر را بخواند و آن گاه ، خدا را سپاس بگوید که عورتش را پوشانده و در بین مردم ، آراسته اش کرده است و فراوان بگوید : «نیرو و قدرتی جز به سبب خدا نیست». اگر چنین کند ، در آن لباس ، خدا را نافرمانی نکند.

.

۱۴۳۴.شرح الأخبار :عنه علیه السلامـ عِندَ لُبسِ الثَّوبِ الجَدیدِ ـ: الحَمدُ لِلّهِ الَّذی کَسانی ما اُواری بِهِ عَورَتی ، وأتَجَمَّلُ بِهِ فِی خَلقِهِ . ⁽¹⁾۱۴۳۵.مسند ابن حنبل عن أنس :عنه علیه السلامـ بَعدَمَا اشتَری قَمیصا ولَبِسَهُ ـ: الحَمدُ لِلّهِ الَّذی رَزَقَنی مِنَ الرِّیاشِ ما أتَجَمَّلُ بِهِ فِی النّاسِ ، وواری سَوءَتی ، وسَتَرَ عَورَتی ، الحَمدُ لِلّهِ رَبِّ العالَمینَ . ⁽²⁾۱۴۳۶.مجمع البیان :الإمام الحسین علیه السلام :أتی أمیرُ المُؤمِنینَ عَلِیُّ بنُ أبی طالِبٍ علیه السلام أصحابَ القُمُصِ ، فَساوَمَ شَیخا مِنهُم ... فَاشتَری مِنهُ قَمیصا بِثَلاثَةِ دَراهِمَ فَلَبِسَهُ ... وأتَی المَسجِدَ فَصَلّی فیهِ رَکعَتَینِ ثُمَّ قالَ :

الحَمدُ لِلّهِ الَّذی رَزَقَنی مِنَ الرِّیاشِ ما أتجَمَّلُ بِهِ فِی النّاسِ ، واُؤَدّی فیه فَریضَتی ، وأستُرُ بِهِ عَورَتی . ⁽³⁾۱۴۳۷.رسول اللّه صلی الله علیه و آله :الإمام الباقر علیه السلام :إنَّ عَلِیَّ بنَ أبی طالِبٍ علیه السلام اشتَری قَمیصا ... ثُمَّ لَبِسَهُ ... ثُمَّ قالَ :

الحَمدُ لِلّهِ الَّذی کَسانی مِنَ الرِّیاشِ ما أستُرُ بِهِ عَورَتی ، وأتَجَمَّلُ بِهِ فِی النّاسِ ، اللّهُمَّ اجعَلهُ ثَوبَ یُمنٍ وبَرَکَةٍ ، أسعی فیهِ لِمَرضاتِکَ عُمری ، واُعَمِّرُ فیهِ مَساجِدَکَ . ⁽⁴⁾۱۴۳۸.عنه صلی الله علیه و آله :الدعاء للطبرانی عن أبی مطر :کُنتُ بِالکوفَةِ فَمَرَّ عَلِیٌّ علیه السلام فَتَبِعتُهُ حَتّی أتی عَلی أصحابِ الثِّیابِ ، فَنَظَرَ إلی قَمیصٍ مَخیطٍ فَتَناوَلَهُ ، فَساوَمَ بِهِ صاحِبَهُ ، فَاشتَراهُ بِثَلاثَةِ دَراهِمَ ، فَلَبِسَهُ ثُمَّ قالَ :

الحَمدُ لِلّهِ الَّذی سَتَرَ عَورَتی ، وألبَسَنِی الرِّیاشَ . هکَذا سَمِعتُ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله یَقولُ إذا لَبِسَ الثَّوبَ . ⁽⁵⁾.

۱۴۳۹.سنن النسائی عن أنس :امام علی علیه السلامـ هنگام پوشیدن لباس نو ـ: سپاسْ خدایی راست که به من ، چیزی پوشاندْ که بدان ، عورتم را می پوشانم و در بین بندگانش خود را آراسته می سازم.۱۴۴۰.المصنّف عن سعید بن زید :امام علی علیه السلامـ پس از آن که پیراهنی خرید و پوشید ـ: سپاسْ خدایی را که از پوشیدنی ، چیزی نصیب من کرد که بِدان در بین مردم ، خود را آرایش می کنم، بدی هایم را پوشاند و عورتم را مخفی کرد . سپاسْ خدایْ راست که پروردگار جهانیان است.۱۴۴۱.مسند ابن حنبل عن ابن عبّاس :امام حسین علیه السلام :امیر مؤمنان علی بن ابی طالب علیه السلام ، نزد لباس فروشان آمد و با یکی از پیرمردان آنان به چانه زنی پرداخت ... و از وی پیراهنی به سه درهم خرید و پوشید ... و به مسجد رفت و دو رکعت نماز خواند و گفت: «سپاسْ خدایی را که از پوشیدنی ، چیزی به من روزی کرد که بدان در بین مردم ، خود را می آرایم و نمازم را در آن به جا می آورم و عورتم را بدان می پوشانم».۱۴۴۲.صحیح البخاری عن أنس :امام باقر علیه السلام :علی بن ابی طالب علیه السلام ، پیراهنی خرید... آن گاه آن را پوشید... سپس گفت : «سپاسْ خدایی را که از پوشیدنی ها چیزی به من پوشاند که به آن ، عورتم را می پوشانم و در بین مردم ، خود را آراسته می سازم. بار خدایا! آن را لباس خوش بختی و برکت قرار ده تا در آن ، عمرم را برای خشنودی تو به کار گیرم و در آن ، مساجد تو را [ با عبادت ]آباد کنم».۱۴۴۳.الطبقات الکبری :الدعاء ، طبرانیـ به نقل از ابو مَطَر ـ: من در کوفه بودم که علی علیه السلام از کنارم گذشت . پشت سرش راه افتادم تا به نزد لباس فروشان رسید . به یک لباس دوخته نگاه کرد و آن را برداشت و با لباس فروش ، چانه زد و آن را به سه درهم خرید و پوشید و گفت:

«سپاسْ خدایی را که عورتم را پوشاند، و لباسی بر تن من کرد» [ و افزود : ]«از پیامبر خدا شنیدم که هرگاه لباس می پوشید ، این دعا را می خواند». .

۱۴۴۴.صحیح البخاری عن أبی هریرة :الدعاء للطبرانی عن أبی مطر البصری :کُنتُ مَعَ عَلِیٍّ علیه السلام وَاشتَری قَمیصا بِثَلاثَةِ دَراهِمَ ، ولَبِسَهُ ما بَینَ الرُّکبَتَینِ إلَی الکَعبَینِ ، وقالَ :

الحَمدُ لِلّهِ الَّذی رَزَقَنی مِنَ الرِّیاشِ ما أتَجَمَّلُ بِهِ فِی النّاسِ ، واُواری بِهِ عَورَتی .

فَقیلَ لَهُ : یا أمیرَ المُؤمِنینَ ، شَیءٌ تَروِیهِ عَن نَفسِکَ ، أو شَیءٌ سَمِعتَهُ مِن رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله ؟

قالَ : لا ، بَل سَمِعتُهُ مِن رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله یَقولُهُ عِندَ الکِسوَةِ . ⁽¹⁾ه : عِندَ الأَکلِ وَالشُّربِ۱۴۴۶.صحیح البخاری عن عبد اللّه بن أبی أوفی :الإمام علیّ علیه السلامـ لِابنِهِ الحَسَنِ علیه السلام ـ: یا بُنَیَّ لا تطعَمَنَّ لُقمَةً مِن حارٍّ ولا بارِدٍ ، ولا تَشرَبَنَّ شَربَةً ولا جُرعَةً إلّا وأنتَ تَقولُ قَبلَ أن تَأکُلَهُ ، وقَبلَ أن تَشرَبَهُ :

«اللّهُمَّ إنّی أسأَلُکَ فی أکلی وشُربِی السَّلامَةَ مِن وَعکِهِ ⁽²⁾، وَالقُوَّةَ بِهِ عَلی طاعَتِکَ ، وذِکرِکَ وشُکرِکَ فیما بَقَّیتَهُ فی بَدنی ، وأن تُشَجِّعَنی بِقُوَّتِها عَلی عِبادَتِکَ ، وأن تُلهِمَنی حُسنَ التَّحَرُّزِ مِن مَعصِیَتِکَ» ، فَإِنَّکَ إن فَعَلتَ ذلِکَ أمِنتُ وَعثَهُ ⁽³⁾وغائِلَتَهُ . ⁽⁴⁾.

ه ـ هنگام خوردن و نوشیدن

۱۴۴۷.المجتنی عن جابر بن عبد اللّه :الدعاء ، طبرانیـ به نقل از ابو مَطَر بصری ـ: همراه علی علیه السلام بودم . لباسی را به سه درهم خرید و آن را پوشید . و بلندی لباس تا میانه زانو و برآمدگی روی پا بود . گفت : «سپاسْ خدایی را که از پوشیدنی ها چیزی روزی من ساخت که بدان بین مردم ، خود را می آرایم و بدان ، عورتم را می پوشانم».

گفته شد : ای امیر مؤمنان! دعایی است که از پیش خود می گویی و یا آن را از پیامبر خدا شنیده ای؟

فرمود : «نه؛ بلکه آن را از پیامبر خدا شنیدم که در هنگام [ لباس] پوشیدن می گفت».ه ـ هنگام خوردن و نوشیدن۱۴۴۹.عنه صلی الله علیه و آله ( ـ لِعَلِیٍّ علیه السلام ـ ) امام علی علیه السلامـ به پسرش حسن علیه السلام ـ: پسرم! هیچ لقمه سرد یا گرمی نخور ، و آب کم یا زیادی ننوش ، جز آن که پیش از خوردن و قبل از نوشیدن بگویی: «بار خدایا! من در خوردن و نوشیدنم ، از تو سلامت از درد، توان یافتن برای فرمانبری از تو و یاد تو و شکر تو تا هنگامی که آن آب و غذا را در بدنم باقی می گذاری ، خواستارم ، و این که به توان آن غذا ، مرا بر عبادت خود واداری و پرهیز شایسته از نافرمانی ات را به من الهام نمایی». اگر چنین دعا کنی ، از خرابی و زیان آن ، در امان خواهی بود.

.

۱۴۵۰.الإصابة عن ابن الزبیر :عنه علیه السلامـ عِندَ الأَکلِ وَالشُّربِ ـ: اللّهُمَّ إنَّ هذا مِن عَطائِکَ ، فَبارِک لَنا فیهِ ، وسَوِّغناهُ ، وَاخلُف لَنا خَلَفا لِما أکَلناهُ أو شَرِبناهُ ، مِن غَیرِ حَولٍ مِنّا ولا قُوَّةٍ ، رَزَقتَ فَأَحسَنتَ فَلَکَ الحَمدُ ، رَبِّ اجعَلنا مِنَ الشّاکِرینَ . ⁽¹⁾۱۴۵۱.رسول اللّه صلی الله علیه و آله ( ـ فی عَلِیٍّ علیه السلام ـ ) عنه علیه السلامـ إذا فَرَغَ مِن أکلِ الطَّعامِ ـ: الحَمدُ لِلّهِ الَّذی کَفانا ، وأکرَمَنا ، وحَمَلَنا فِی البَرِّ وَالبَحرِ ، ورَزَقَنا مِنَ الطِّیِّباتِ ، وفَضَّلَنا عَلی کَثیرٍ مِمَّن خَلَقَ تَفضیلاً ، الحَمدُ لِلّهِ الَّذی کَفانَا المَؤونَةَ ، وأسبَغَ عَلَینا . ⁽²⁾۱۴۵۲.عنه صلی الله علیه و آله ( ـ فی عَلِیٍّ علیه السلام ـ ) الإمام الباقر علیه السلام :کانَ عَلِیٌّ علیه السلام إذا أفطَرَ جَثا عَلی رُکبَتَیهِ حَتّی یوضَعَ الخِوانُ ⁽³⁾، ویَقولُ : اللّهُمَّ لَکَ صُمنا ، وعَلی رِزقِکَ أفطَرنا ، فَتَقَبَّلهُ مِنّا ، إنَّکَ أنتَ السَّمیعُ العَلیمُ . ⁽⁴⁾۱۴۵۳.عنه صلی الله علیه و آله ( ـ یَومَ غَدیرِ خُمٍّ ـ ) عنه علیه السلام :جاءَ قَنبَرٌ مَولی عَلِیٍّ علیه السلام بِفِطرِهِ إلَیهِ ... فَأَخَذَ القَدَحَ ، فَلَمّا أرادَ أن یَشرَبَ قالَ : بِسمِ اللّهِ ، اللّهُمَّ لَکَ صُمنا ، وعَلی رِزقِکَ أفطَرنا ، فَتَقَبَّل مِنّا ، إنَّکَ أنتَ السَّمیعُ العَلیمُ . ⁽⁵⁾و : عِندَ دُخولِ الخَلاءِ۱۴۵۵.الأمالی للصدوق عن ابن عبّاس :الإمام علیّ علیه السلام :عَلَّمَنی رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله إذا دَخَلتُ الکَنیفَ أن أقولَ : اللّهُمَّ إنّی أعوذُ بِکَ مِنَ الخَبیثِ المُخبِثِ ، النَّجِسِ الرِّجسِ ، الشَّیطانِ الرَّجیمِ . ⁽⁶⁾.

و ـ هنگام رفتن به محل قضای حاجت

۱۴۵۶.رسول اللّه صلی الله علیه و آله ( ـ فی حَجَّةِ الوَداعِ وهُوَ عَلی ناقَتِهِ ، ویَدُ ) امام علی علیه السلامـ به هنگام خوردن و نوشیدن ـ: بار خدایا! این از بخشش توست . آن را بر ما مبارک ساز و روا دار ، و برای آنچه خوردیم و نوشیدیم ، جایگزینی برای ما قرار ده . بدون قدرت و توانی در ما ، به ما روزی دادی و آن را نیک گردانیدی . سپاسْ تو را . پروردگارا! ما را از شکرگزاران قرار ده.۱۴۵۷.الإمام الحسن علیه السلام : دَعا [ رَسولُ اللّه ِ ( ـ وهُوَ عَلَی المِنبَرِ ـ ) امام علی علیه السلامـ هرگاه خوردن غذا را به پایان می رساند ـ: سپاسْ خدایی را که ما را بسنده گشت، اکرام نمود، بر دریا و خشکی ما را حمل کرد، از پاکی ها روزی مان داد و ما را بر بسیاری از آفریده هایش برتری بخشید . سپاسْ خدایی را که مخارج ما را برعهده گرفت و بر ما نعمت فراوان داد.۱۴۵۸.رسول اللّه صلی الله علیه و آله :امام باقر علیه السلام :علی علیه السلام هرگاه افطار می کرد ، روی دو زانو می نشست تا سفره گسترانیده شود و می گفت : «بار خدایا! برای تو روزه گرفتیم، و با روزیِ تو افطار می کنیم . آن را از ما بپذیر . به درستی که تو شنونده و دانایی».۱۴۵۹.عنه صلی الله علیه و آله :امام باقر علیه السلام :قنبر ، غلام علی علیه السلام ، افطار او را برایش آورد ... علی علیه السلام قدح را گرفت . هنگامی که خواست بنوشد ، گفت : «به نام خدا! پروردگارا! برای تو روزه گرفتیم و با روزی تو افطار می کنیم . از ما بپذیر که تو شنونده و دانایی».و ـ هنگام رفتن به محل قضای حاجت۱۴۶۱.عنه صلی الله علیه و آله :امام علی علیه السلام :پیامبر خدا به من یاد داد که هرگاه وارد مستراح می شوم ، بگویم : «بار خدایا! از خبیثِ خبیث کننده و از نجس پلید، شیطان رانده شده ، به تو پناه می برم».

.

۱۴۶۲.الإمام الصادق علیه السلام :عنه علیه السلامـ عِندَ الاِستِنجاء ـ: اللّهُمَّ حَصِّن فَرجی وأعِفَّهُ ، وَاستُر عَورَتی ، وحَرِّمها عَلَی النّارِ . ⁽¹⁾۱۴۶۳.مثیر الأحزان :الشکر لابن أبی الدنیا عن الأصبغ بن نباتة :کانَ عَلِیٌّ علیه السلام إذا دَخَلَ الخَلاءَ قالَ : بِسمِ اللّهِ الحافِظِ المُؤَدِّی . ⁽²⁾ز : عِندَ الخُروجِ مِنَ الخَلاءِ۱۴۶۵.رسول اللّه صلی الله علیه و آله :الإمام علیّ علیه السلام :عَلَّمَنی رَسولُ اللّهِ إذا قُمتُ عَنِ الغائِطِ أن أقولَ : الحَمدُ لِلّهِ الَّذی رَزَقَنی لَذَّةَ طَعامی ومَنفَعَتَهُ ، وأماطَ عَنّی أذاهُ ، یا لَها مِن نِعمَةٍ ما أبیَنَ فَضلَها ! ⁽³⁾۱۴۶۶.مسند الشامیّین عن عبد الرحمن بن شبل عن النبیّ صلی ( ـ رَجُلاً سَمّاهُ ـ ) عنه علیه السلامـ أ نَّهُ کان إذا خَرَجَ مِنَ الخَلاءِ قالَ ـ: الحَمدُ لِلّهِ الَّذی رَزَقَنی لَذَّتَهُ ، وأبقی قُوَّتَهُ فی جَسَدی ، وأخرَجَ عَنّی أذاهُ ، یا لَها مِن نِعمَةٍ ! ثَلاثا . ⁽⁴⁾۱۴۶۷.الإمام الصادق علیه السلام :عنه علیه السلامـ أنّه کان إذا خَرَجَ من الخلاء قال ـ: الحَمدُ لِلّهِ الَّذی عافانی فی جَسدی ، وَالحَمدُ لِلّهِ الَّذی أماطَ عَنِّی الأَذی . ⁽⁵⁾۱۴۶۸.نهج البلاغة :کتاب من لا یحضره الفقیه :کانَ علیه السلام ... إذا خَرَجَ [مِنَ الخَلاءِ ]مَسَحَ بَطنَهُ ، وقالَ : الحَمدُ لِلّهِ الَّذی أخرَجَ عَنّی أذاهُ ، وأبقی فِیَّ قُوَّتَهُ ، فَیالَها مِن نِعمَةٍ لا یَقدِرُ القادِرونَ قَدرَها ! ⁽⁶⁾.

ز ـ هنگام خروج از محل قضای حاجت

۱۴۶۹.الإرشاد عن جُمیع بن عمیر :امام علی علیه السلامـ به هنگام شستن موضع پساب و پیشاب ـ: بار خدایا! دامنم را پاک و عفیف بدار ، و عورتم را بپوشان و آنها را بر آتش ، حرام گردان.۱۴۷۰.شرح الأخبار عن الأصبغ بن نباتة :الشکر ، ابن ابی الدنیاـ به نقل از اَصبغ بن نُباته ـ: هرگاه علی علیه السلام وارد مستراح می شد ، می گفت : «به نام خدای نگاه دارنده و اداکننده!».ز ـ هنگام خروج از محل قضای حاجت۱۴۷۲.الإمام علیّ علیه السلام ( ـ مِن کَلامٍ لَهُ وقَد وَقَعَت مُشاجَرَةٌ بَینَهُ ) امام علی علیه السلام :پیامبر خدا به من آموزش داد که هرگاه از قضای حاجت برخاستم ، بگویم : «سپاسْ خدایی را که به من ، لذّت و سودمندی غذا را روزی کرد و پلیدی آن را از من دور ساخت ، و چه نعمتی است که ارزش آن ، تبیین نشده است!».۱۴۷۳.امام علی علیه السلامـ هرگاه از مستراح خارج می شد ـ: سپاسْ خدایی را که لذّت غذا را به من روزی کرد و نیروی آن را در جسمم نگه داشت و پلیدی اش را از من بیرون کرد، و این ، چه نعمتی است! (سه بار تکرار می کرد) .۱۴۷۴.أُسد الغابة عن أبی إسحاق :امام علی علیه السلامـ هرگاه از مستراح خارج می شد ـ: سپاسْ خدایی را که جسمم را سلامت داد و سپاسْ خدایی را که پلیدی را از من دور کرد.۱۴۷۵.أنساب الأشراف عن أبی وائل شقیق بن سلمة :کتاب من لایحضره الفقیه :علی علیه السلام ... هرگاه [ از مستراح ] خارج می شد ، به شکمش دست می کشید و می گفت : «سپاسْ خدایی را که پلیدی آن را از من بیرون کرد و نیروی آن را در وجود من نگه داشت ، و این ، چه نعمت بزرگی است که ارزشگذاران ، توان ارزشگذاری آن را ندارند!».

.

۱۴۷۶.الخصال عن جابر الأنصاری :الشکر لابن أبی الدنیا عن الأصبغ بن نباتة :کانَ عَلِیٌّ علیه السلام ... إذا خَرَجَ [مِنَ الخَلاءِ] مَسَحَ بِیَدِهِ بَطنَهُ ، ثُمَّ قالَ : یا لَها مِن نِعمَةٍ ، لَو یَعلَمُ العِبادُ شُکرَها ! . ⁽¹⁾ح : عِندَ الوضُوءِ۱۴۷۸.حلیة الأولیاء عن عمیرة بن سعد :کتاب من لا یحضره الفقیه :کانَ أمیرُ المُؤمِنینَ علیه السلام إذا تَوَضَّأَ قالَ : بِسمِ اللّهِ وبِاللّهِ ، وخَیرُ الأَسماءِ لِلّهِ ، وأکبرُ الأَسماءِ لِلّهِ ، وقاهِرٌ لِمَن فِی السَّماءِ ، وقاهِرٌ لِمَن فِی الأَرضِ ، الحَمدُ لِلّهِ الَّذی جَعَلَ مِنَ الماءِ کُلَّ شَیءٍ حَیٍّ ، وأحیا قَلبی بِالإِیمانِ ، اللّهُمَّ تُب عَلَیَّ وطَهِّرنی ، وَاقضِ لی بِالحُسنی ، وأَرِنی کُلَّ الَّذی اُحِبُّ ، وَافتَح لی بِالخَیراتِ مِن عِندِکَ ، یا سَمیعَ الدُّعاءِ . ⁽²⁾۱۴۷۹.المعارف ( ـ فی تَرجَمَةِ أنَسِ بنِ مالِکٍ ـ ) الإمام علیّ علیه السلام :لا یَتَوَضَّأُ الرَّجُلُ حَتّی یُسَمِّیَ ، یَقولُ قَبلَ أن یَمَسَّ الماءَ :

بِسمِ اللّهِ وبِاللّهِ ، اللّهُمَّ اجعَلنی مِنَ التَّوّابینَ ، وَاجعَلنی مِنَ المُتَطَهِّرینَ .

فَإِذا فَرَغَ مِن طَهورِهِ قالَ : أشهَدُ أن لا إلهَ إلَا اللّهُ وَحدَهُ لا شَریکَ لَهُ ، وأشهَدُ أنَّ مُحَمَّدا عَبدُهُ ورَسولُهُ . ⁽³⁾۱۴۸۰.الأمالی للصدوق عن أبی هدبة :عنه علیه السلامـ إذا فَرَغَ مِن وُضوئِهِ ـ: اللّهُمَّ اجعَلنی مِنَ التَّوّابینَ، وَاجعَلنی مِنَ المُتَطَهِّرینَ. ⁽⁴⁾.

ح ـ هنگام وضو گرفتن

۱۴۸۱.نهج البلاغة :الشکر ، ابن ابی الدنیاـ به نقل از اَصبغ بن نُباته ـ: علی علیه السلام ... هرگاه [ از مستراح ]خارج می شد ، به شکمش دست می کشید و می گفت : «چه نعمت بزرگی است ، و کاش بندگان ، شکر این نعمت را می دانستند!».ح ـ هنگام وضو گرفتن۱۴۸۳.الإرشاد عن أبی سلمان المؤذّن عن زید بن أرقم :کتاب من لا یحضره الفقیه :امیر مؤمنان ، هرگاه وضو می گرفت ، می گفت : «به نام خدا ، و به [ یاری ]خدا، و بهترین نام ها از آنِ خداست . بزرگ ترینِ نام ها برای خداست، و قاهر است بر آنچه در آسمان است ، و قاهر است بر آنچه در زمین است . سپاس ، خدایی را که هر چیز زنده ای را از آب ، قرار داده است و دلم را به ایمان ، زنده کرده است. بار خدایا! بر من ببخش ، و پاکم ساز ، و به نیکویی سرنوشتم را رقم زن ، و هر آنچه را که دوست دارم ، به من بنمای و از پیش خود ، خیرات را بر من بگشای ، ای شنوای دعا !۱۴۸۴.المعجم الأوسط عن زاذان :امام علی علیه السلام :شایسته است که انسان تا نام خدا را نبرد ، وضو نگیرد و پیش از آن که آب را لمس کند ، بگوید : «به نام خدا و به [ یاری ] خدا . بار خدایا! مرا از بسیارْ توبه کنندگان قرار ده، و مرا از پاکیزگان قرار ده» .

و هرگاه وضو را به پایان رساند ، بگوید : «گواهی می دهم که خدایی جز خدای واحد نیست ، و او شریک ندارد ، و گواهی می دهم که محمّد صلی الله علیه و آله بنده و فرستاده اوست».۱۴۸۵.فضائل الصحابة عن زاذان أبی عمر عن رجل حدّثه :امام علی علیه السلامـ هرگاه از وضو فارغ می شد ـ: بار خدایا! مرا از بسیارْ توبه کنندگان قرار ده، و مرا از پاکیزگان قرار ده».

.

۱۴۸۶.الإمام علیّ علیه السلام :الإمام الصادق علیه السلام :بَینا أمیرُ المُؤمِنینَ علیه السلام قاعِدٌ ومَعَهُ ابنُهُ مُحَمَّدٌ ، إذ قالَ : یا مُحَمَّدُ ، ائتِنی بِإِناءٍ مِن ماءٍ . فَأَتاهُ بِهِ فَصَبَّهُ بِیَدِهِ الیُمنی عَلی یَدِهِ الیُسری ، ثُمَّ قالَ : الحَمدُ لِلّهِ الَّذی جَعَلَ الماءَ طَهورا ولَم یَجعَلهُ نَجِسا .

ثُمَّ استَنجی فَقالَ : اللّهُمَّ حَصِّن فَرجی وأعِفَّهُ ، وَاستُر عَورَتی ، وحَرِّمها عَلَی النّارِ .

ثُمَّ استَنشَقَ فَقالَ : اللّهُمَّ لا تُحَرِّم عَلَیَّ ریحَ الجَنَّةِ ، وَاجعَلنی مِمَّن یَشُمُّ ریحَها وطیبَها ورَیحانَها .

ثُمَّ تَمَضمَضَ فَقالَ : اللّهُمَّ أنطِق لِسانی بِذِکرِکَ ، وَاجعَلنی مِمَّن تَرضی عَنهُ .

ثُمَّ غَسَلَ وَجهَهُ فَقالَ : اللّهُمَّ بَیِّض وَجهی یَومَ تَسوَدُّ فیهِ الوُجوهُ ، ولا تُسَوِّد وَجهی یَومَ تَبیَضُّ فیهِ الوُجوهُ .

ثُمَّ غَسَلَ یَمینَهُ فَقالَ : اللّهُمَّ أعطِنی کِتابی بِیَمینی وَالخُلدَ بِیَساری .

ثُمَّ غَسَلَ شِمالَهُ فَقالَ : اللّهُمَّ لا تُعطِنی کِتابی بِشِمالی ولا تَجعَلها مَغلولَةً إلی عُنُقی ، وأعوذُ بِکَ مِن مُقَطَّعاتِ النِّیرانِ .

ثُمَّ مَسَحَ رَأسَهُ فَقالَ : اللّهُمَّ غَشِّنی بِرَحمَتِکَ وبَرَکاتِکَ وعَفوِکَ .

ثُمَّ مَسَحَ عَلی رِجلَیهِ فَقالَ : اللّهُمَّ ثَبِّت قَدمی عَلَی الصِّراطِ یَومَ تَزِلُّ فیهِ الأَقدامُ ، وَاجعَل سَعیی فیما یُرضیکَ عَنّی .

ثُمَّ التَفَتَ إلی مُحَمَّدٍ فَقالَ : یا مُحَمَّدُ ، مَن تَوَضَّأَ بِمِثلِ ما تَوَضَّأتُ وقالَ مِثلَ ما قُلتُ خَلَقَ اللّهُ لَهُ مِن کُلِّ قَطرَةٍ مَلَکا یُقَدِّسُهُ ویُسَبِّحُهُ ویُکَبِّرُهُ ویُهَلِّلُهُ ویُکتَبُ لَهُ ثَوابُ ذلِکَ . ⁽¹⁾.

۱۴۸۷.عنه علیه السلام :امام صادق علیه السلام :امیر مؤمنان ، زمانی با پسرش محمّد ، نشسته بود . فرمود : «ای محمّد! ظرف آبی برای من بیاور» . محمّد ، ظرف را آورد . با دست راست ، آب را بر دست چپ ریخت و آن گاه گفت : «سپاسْ خدایْ را که آب را پاک قرار داد و آن را ناپاک نیافرید».

آن گاه اِستِنجا کرد و گفت : «پروردگارا! دامنم را پاک و عفیف بدار ، عورتم را بپوشان و آنها را بر آتش، حرام کن».

سپس استنشاق ⁽¹⁾کرد و گفت : «بار خدایا! بوی بهشت را بر من حرام مساز و مرا از جمله کسانی قرار ده که بوی بهشت و عطر و گُل آن را می بویند».

آن گاه ، آب را مَضمَضه ⁽²⁾کرد و گفت : «بار خدایا! زبانم را به یادت گویا ساز و مرا از کسانی قرار ده که از آنان خشنودی».

آن گاه صورتش را شست و گفت : «بار خدایا! چهره ام را در روزی که در آن ، چهره ها سیاه می گردند ، سفید گردان و در روزی که چهره ها سفید می شوند ، چهره ام را سیاه مکن».

آن گاه دست راست خود را شست و گفت : «بار خدایا! نامه عملم را به دست راستم و [ جواز ]بهشت جاودان را به دست چپم بده».

و سپس دست چپ خود را شست و گفت : «بار خدایا! نامه عملم را به دست چپم مده و آن را به گردنم غُل مکن ، و از پاره های آتش به تو پناه می برم».

آن گاه سرش را مسح کرد و گفت : «بار خدایا! مرا در رحمت، برکت و گذشتت غرق کن».

سپس پاهایش را مسح کرد و گفت : «بار خدایا! گام هایم را در روزی که قدم ها بر [ پل ]صراطْ لرزان اند ، استوار ساز و تلاشم را در چیزی قرار ده که موجب خشنودی ات از من می گردد».

آن گاه رو به محمّد کرد و فرمود : «ای محمّد! هرکس مثل وضو گرفتن من وضو بگیرد و آنچه را که من گفتم ، بگوید ، خداوند از هر قطره ای [ از وضویش ]فرشته ای می آفریند که خدا را تقدیس و تسبیح می کنند و تکبیر و تهلیل می گویند ، و خداوند ، ثواب آن را برای او می نویسد». .

ط : عِندَ دُخولِ المَسجِدِ۱۴۸۹.عنه علیه السلام ( ـ فِی الدُّعاءِ المَنسوبِ إلَیهِ ـ ) الإمام علیّ علیه السلامـ إذا دَخَلَ المَسجِدَ ـ: بِسمِ اللّهِ وبِاللّهِ ، السَّلامُ عَلَیکَ أیُّهَا النَّبِیُّ ورَحمَةُ اللّهِ وبَرَکاتُهُ ، السَّلامُ عَلَینا وعَلی عِبادِ اللّهِ الصّالِحینَ . ⁽¹⁾ی : إذا بَرَزَ لِلسَّفَرِ۱۴۹۱.عنه علیه السلام :الإمام علیّ علیه السلامـ إذا بَرَزَ لِلسَّفَرِ ـ: أشهَدُ أن لا إلهَ إلَا اللّهُ وَحدَهُ ، وأشهَدُ أنَّ مُحَمَّدا عَبدُهُ ورَسولُهُ ، الحَمدُ لِلّهِ الَّذی هَدانا لِلإِسلامِ ، وجَعَلَنا مِن خَیرِ اُمَّةٍ اُخرِجَت لِلنّاسِ ، «سُبْحَـنَ الَّذِی سَخَّرَ لَنَا هَـذَا وَ مَا کُنَّا لَهُ مُقْرِنِینَ» ⁽²⁾، اللّهُمَّ إنّی أعوذُ بِکَ مِن وَعثاءِ ⁽³⁾السَّفَرِ ، وکَآبَةِ المُنقَلَبِ ، وسوءِ المَنظَرِ فِی الأَهلِ وَالمالِ وَالوَلَدِ ، اللّهُمَّ أنتَ الصّاحِبُ فِی السَّفَرِ ، وَالخَلیفَةُ فِی الأَهلِ ، وَالمُستَعانُ عَلَی الأَمرِ ، اطوِ لَنَا البَعیدَ ، وسَهِّل لَنَا الحُزونَةَ ، وَاکفِنَا المُهِمَّ ، إنَّکَ عَلی کُلِّ شَیءٍ قَدیرٌ . ⁽⁴⁾ک : عِندَ الرُّکوبِ۱۴۹۳.عنه علیه السلام :عمل الیوم واللیلة عن الحارث :أ نَّهُ [ عَلِیّا علیه السلام ]خَرَجَ مِن بابِ القَصرِ ، فَوَضَعَ رِجلَهُ فِی الغَرزِ ⁽⁵⁾، فَقالَ : بِسمِ اللّهِ . فَلَمَّا استَوی عَلَی الدّابَّةِ قالَ : الحَمدُ لِلّهِ الَّذی کَرَّمَنا ، وحَمَلَنا فِی البَرِّ وَالبَحرِ ، ورَزَقَنا مِنَ الطَّیِّباتِ ، وفَضَّلَنا عَلی کَثیرٍ مِمَّن خَلَقَ تَفضیلاً ، سُبحانَ الَّذی سَخَّرَ لَنا هذا وما کُنّا لَهُ مُقرِنینَ ، وإنّا إلی رَبِّنا لَمُنقَلِبونَ .

ثُمَّ قالَ : رَبِّ اغفِر لی إنَّهُ لا یَغفِرُ الذُّنوبَ إلّا أنتَ .

ثُمَّ قالَ : سَمِعتُ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله یَقولُ : إنَّ اللّهَ عَزَّ وجَلَّ لَعَجِبَ مِن عَبدِهِ إذا قالَ : رَبِّ اغفِر لی إنَّهُ لا یَغفِرُ الذُّنوبَ إلّا أنتَ . ⁽⁶⁾.

ط ـ هنگام وارد شدن به مسجد

ی ـ به هنگام سفر

ک ـ به هنگام سوار شدن

ط ـ هنگام وارد شدن به مسجد۱۴۹۵.عنه علیه السلام :امام علی علیه السلامـ هرگاه داخل مسجد می شد ـ: به نام خدا و به [ یاری ] خدا! سلام بر تو ـ ای پیامبر ـ و رحمت و برکت خدا بر تو باد! سلام بر ما و بر بندگان صالح خدا!ی ـ به هنگام سفر۱۴۹۷.عنه علیه السلام :امام علی علیه السلامـ هرگاه برای سفر خارج می شد ـ: گواهی می دهم که خدایی جز خدای یکتا نیست . گواهی می دهم که محمّد ، بنده و فرستاده اوست . سپاسْ خدایی را که ما را به اسلام هدایت کرد و ما را از بهترین امّتی که درمیان مردمْ پدید آمده اند ، قرار داد . «منزّه است کسی که این [ مَرکب ] را برای ما رام کرد ، و[ گرنه ] ما را یارای [ رام ساختن ]آن نبود» .

بار خدایا! از سختی های سفر، رنج بازگشت و ناخوشایندی در اهل و مال و فرزند ، به تو پناه می برم . بار خدایا! تو همراه در سفری و جانشینِ در خاندان و یاری رسانِ در کار . دور را بر ما نزدیک ساز، درشتی را آسان گردان، و سختی های ما را بسنده باش ، همانا که تو بر هر چیزی توانایی.ک ـ به هنگام سوار شدن۱۴۹۹.الفتوح ( ـ فی ذِکرِ عَلِیٍّ علیه السلام بَعدَما راسَلَ أهل ) عمل الیوم واللیلةـ به نقل از حارث ـ: [ علی علیه السلام ]از درِ قصر (دارالحکومه) خارج شد و پای خود را در رکاب گذاشت و گفت : «به نام خدا!».

هنگامی که روی چارپا قرار گرفت ، گفت : «سپاسْ خدایی را که تکریممان کرد و در خشکی و دریا سوارمان ساخت، از پاکی ها روزی مان کرد و ما را بر بسیاری از آفریده هایش برتری بخشید . منزّه است کسی که این [ مَرکب ] را برای ما رام ساخت ، و[ گرنه] ما را یارای [ رام ساختن] آن نبود و ما به سوی پروردگارمان بازخواهیم گشت ».

آن گاه گفت : «بار خدایا! بر من ببخش ؛ چرا که گناهان را جز تو کسی نمی بخشد».

سپس گفت : «از پیامبر خدا شنیدم که می فرمود : خدا را عز و جل از بنده اش خوش می آید ، هنگامی که بنده بگوید : پروردگارا! بر من ببخش؛ چرا که گناهان را جز تو کسی نمی بخشد ».

.

۱۵۰۰.الإمام علیّ علیه السلام :الأمالی للطوسی عن علیّ بن ربیعة الأسدی :رَکِبَ عَلِیُّ بنُ أبیطالِبٍ علیه السلام ، فَلَمّا وَضَعَ رِجلَهُ فِی الرِّکابِ قالَ : بِسمِ اللّهِ . فَلَمَّا استَوی عَلَی الدّابَّةِ قالَ : الحَمدُ لِلّهِ الَّذی أکرَمَنا ، وحَمَلَنا فِی البَرِّ وَالبَحرِ ، ورَزَقَنا مِنَ الطَّیِّباتِ ، وفَضَّلَنا عَلی کَثیرٍ مِمَّن خَلَقَ تَفضیلاً ، «سُبْحَـنَ الَّذِی سَخَّرَ لَنَا هَـذَا وَ مَا کُنَّا لَهُ مُقْرِنِینَ» . ثُمَّ سَبَّحَ اللّهَ ثَلاثا ، وحَمِدَ اللّهَ ثَلاثا . وکَبَّرَ اللّهَ ثَلاثا ثُمَّ قالَ : رَبِّ اغفِر لی فَإِنَّهُ لا یَغفِرُ الذُّنوبَ إلّا أنتَ .

ثُمَّ قالَ : کَذا فَعَلَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله هذا ، وأنَا رَدیفُهُ . ⁽¹⁾ل : إذا عَثَرَت بِهِ دابَّتُهُ۱۵۰۲.عنه علیه السلام :الإمام الباقر علیه السلام :کانَ عَلِیٌّ علیه السلام إذا عَثَرَت بِهِ دابَّتُهُ قالَ : اللّهُمَّ إنّی أعوذُ بِکَ مِن زَوالِ نِعمَتِکَ ، ومِن تَحویلِ عافِیَتِکَ ، ومِن فَجأَةِ نَقِمَتِکَ . ⁽²⁾م : إذا سَمِعَ نَعیَ الرَّجُلِ۱۵۰۴.مجابو الدعوة عن أبی بشیر الشَّیبانی :الإمام علیّ علیه السلامـ إذا جاءَهُ نَعیُ الرَّجُلِ الغائِبِ قالَ ـ: إنّا لِلّهِ وإنّا إلَیهِ راجِعونَ ، اللّهُمَّ ارفَع درَجَتَهُ فِی المُهتَدینَ ، وَاخلُفهُ فی تَرِکَتِهِ فِی الغابِرینَ ، ونَحتَسِبُهُ عِندَکَ یا رَبَّ العالَمینَ ، اللّهُمَّ ولا تَحرِمنا أجرَهُ ، ولا تَفتِنّا بَعدَهُ . ⁽³⁾.

ل ـ هنگام سِکَندری خوردن چارپا

م ـ هنگام شنیدن خبر مرگ کسی

۱۵۰۵.الجمل ( ـ فی خُروجِ عُثمانَ بنِ حُنَیفٍ مِن حَبسِ البَصرَ ) الأمالی ، طوسیـ به نقل از علی بن ربیعه اسدی ـ: علی بن ابی طالب علیه السلام سوار شد و هنگامی که پایش را در رکاب گذاشت ، گفت : «به نام خدا!» و زمانی که روی چارپا آرام گرفت ، گفت : «سپاسْ خدایی که ما را اِکرام کرد و در خشکی و دریا حمل کرد، از پاکیزه ها روزی مان داد و ما را بر بسیاری از آفریدگانش برتری بخشید . «و منزّه است کسی که این [ مَرکب ] را برای ما رام کرد ، و[ گرنه ] ما را یارای [ رام ساختن ]آن نبود» .

آن گاه ، سه بار خدا را تسبیح ، سه بار تحمید و سه بار تکبیر گفت و آن گاه افزود : «بار خدایا! بر من ببخش؛ چرا که جز تو کسی گناهان را نمی بخشد» .

آن گاه فرمود : «پیامبر خدا چنین می کرد و من پشت سرش سوار بودم».ل ـ هنگام سِکَندری خوردن چارپا۱۵۰۷.شرح الأخبار عن الأصبغ بن نباتة :امام باقر علیه السلام :هرگاه چارپای علی علیه السلام سِکَندری می خورد ، می گفت : «بار خدایا! من از زوال نعمتت و از تغییر عافیتت [ که به من ارزانی داشته ای ] و از ناگهانی بودن انتقامت به تو پناه می برم».م ـ هنگام شنیدن خبر مرگ کسی۱۵۰۹.عنه علیه السلام :امام علی علیه السلامـ هرگاه خبر مرگ شخص غایب به وی می رسید ـ: همه از خداییم و به سوی او برمی گردیم. بار خدایا! مقام او را در بین هدایت شدگان ، بلند گردان ، و در میان بازماندگانش جانشین [ او ] باش . مصیبت او را به حساب تو می گذاریم ، ای پروردگار جهانیان! بار خدایا! ما را از اجر[ تحمّل مصیبت ] او محروم مساز و پس از او ما را به فتنه گرفتار مساز.

.

ن : إذا صَعِدَ عَلَی الصَّفا۱۵۱۱.شرح الأخبار :الکافی عن علیّ بن النعمان یرفعه :کانَ أمیرُ المُؤمِنینَ علیه السلام إذا صَعِدَ الصَّفَا استَقبَلَ الکَعبَةَ ، ثُمَّ رَفَعَ یَدَیهِ ثُمَّ یَقولُ :

اللّهُمَّ اغفِر لی کُلَّ ذَنبٍ أذنَبتُهُ قَطُّ ، فَإِن عُدتُ فَعُد عَلَیَّ بِالمَغفِرَةِ فَإِنَّکَ أنتَ الغَفورُ الرَّحیمُ . اللّهُمَّ افعَل بی ما أنتَ أهلُهُ ، فَإِنَّکَ إن تَفعَل بی ما أنتَ أهلُهُ تَرحَمنی ، وإن تُعَذِّبنی فَأَنتَ غَنِیٌّ عَن عَذابی وأنَا مُحتاجٌ إلی رَحمَتِکَ ، فَیا مَن أنَا مُحتاجٌ إلی رَحمَتِهِ ارحَمنی . اللّهُمَّ فَلا تَفعَل بی ما أنَا أهلُهُ ، فَإِنَّکَ إن تَفعَل بی ما أنَا أهلُهُ تُعَذِّبنی ولَم تَظلِمنی ، أصبَحتُ أتَّقی عَدلَکَ ولا أخافُ جَورَکَ . فَیا مَن هُوَ عَدلٌ لا یَجورُ ، ارحَمنی . ⁽¹⁾س : عِندَ التَّهنِئَةِ لِلقادِمِ مِن مَکَّةَ۱۵۱۳.وقعة صفّین :الإمام علیّ علیه السلام :إذا قَدِمَ أخوکَ مِن مَکَّةَ فَقَبِّل بَینَ عَینَیهِ ... وإذا هَنَّأتُموهُ فَقولوا لَهُ : قَبِلَ اللّهُ نُسُکَکَ ، ورَحِمَ سَعیَکَ ، وأخلَفَ عَلَیکَ نَفَقَتَکَ ، ولا جَعَلَهُ آخِرَ عَهدِکَ بِبَیتِهِ الحَرامِ . ⁽²⁾ع : عِندَما مَدَحَهُ قَومٌ فی وَجهِهِ۱۵۱۵.المناقب للکوفی عن یوسف بن أبی روق :الإمام علیّ علیه السلامـ لَمّا مَدَحَهُ قَومٌ فی وَجهِهِ ـ: اللّهُمَّ إنَّکَ أعلَمُ بی مِن نَفسی ، وأنَا أعلَمُ بِنَفسی مِنهُم ، اللّهُمَّ اجعَلنا خَیرا مِمّا یَظُنُّونَ ، وَاغفِر لَنا ما لا یَعلَمونَ . ⁽³⁾.

ن ـ به هنگام صعود بر کوه صفا

س ـ به هنگام تهنیت گفتن به مسافر مکّه

ع ـ به هنگام ستودن او در پیش رویش

ن ـ به هنگام صعود بر کوه صفا۱۵۱۷.الاستیعاب :الکافیـ به نقل از علی بن نعمان ، به صورت مرفوع ـ: امیر مؤمنان ، هرگاه به بالای کوه صفا می رفت ، رو به کعبه می ایستاد و دست هایش را بلند می کرد و می گفت : «بار خدایا! هر گناهی را که انجام داده ام ، بر من ببخش ، و اگر دوباره به گناه برگشتم ، دوباره بر من ببخش؛ چرا که تو بخشاینده و مهربانی .

بار خدایا! با من بدان گونه که تو شایسته آنی ، رفتار کن ؛ چرا که اگر بدان گونه که شایسته ای با من رفتار کنی ، به من رحم می کنی ، و اگر عذابم کنی ، تو بی نیاز از عذاب منی و من محتاج رحمت توام . پس ای آن که محتاج رحمت اویم! بر من رحم کن.

بار خدایا! بدان سان که من شایسته آنم ، با من رفتار مکن ؛ چرا که اگر آن سان که شایسته آنم با من رفتار کنی ، مرا عذاب می کنی ، بدون آن که بر من ستم کنی . من از عدل تو در هراسم و از ستم تو هراسی ندارم . ای آن که عادلی و ستم نمی کنی ، به من رحم کن!س ـ به هنگام تهنیت گفتن به مسافر مکّه۱۵۱۹.الغارات :امام علی علیه السلام :هرگاه بـرادرت از مـکّه آمـد ، پیشانی اش را ببوس ... و هرگاه خواستید به وی تهنیت گویید، بگویید : «خداوند ، عبادتت را بپذیرد ، و سعیَت را مورد لطف قرار دهد ، و مخارجت را جبران سازد ، و آن را آخرین زیارت بیت اللّه الحرام از جانب تو قرار ندهد».ع ـ به هنگام ستودن او در پیش رویش۱۵۲۱.الإرشاد عن الولید بن الحارث وغیره عن رجالهم :امام علی علیه السلامـ هنگامی که گروهی او را پیش رویش ستایش کردند ـ: بار خدایا! تو به من از خودم داناتری ، و من از آنان نسبت به خودم آگاه ترم . بار خدایا! ما را بهتر از آنچه که آنان می پندارند ، قرار ده ، و آنچه را که آنان نمی دانند ، بر ما ببخش.

.

ف : عِندَ النَّظَرِ فِی المِرآةِ۱۵۲۳.الإمام الباقر علیه السلام :الإمام علیّ علیه السلام :إذا نَظَرَ أحَدُکُم فِی المِرآةِ فَلیَقُل : الحَمدُ لِلّهِ الَّذی خَلَقَنی فَأَحسَنَ خَلقی ، وصَوَّرَنی فَأَحسَنَ صورَتی ، وزانَ مِنّی ما شانَ مِن غَیری ، وأکرَمَنی بِالإِسلامِ . ⁽¹⁾۳ / ۳ ـ ۱۰أدعِیَتُهُ فِی الأَوقاتِ الخاصَّةِأ : عِندَ الصَّباحِ۱۵۲۷.الإمام علیّ علیه السلام :الإمام الصادق علیه السلام :إنَّ عَلِیّا صَلَواتُ اللّهِ عَلَیهِ وَآلِهِ کانَ یَقولُ إذا أصبَحَ : سُبحانَ اللّهِ المَلِکِ القُدُّوسِ ـ ثَلاثا ـ اللّهُمَّ إنّی أعوذُ بِکَ مِن زَوالِ نِعمَتِکَ ، ومِن تَحویلِ عافِیَتِکَ ، ومِن فَجأَةِ نَقِمَتِکَ ، ومِن دَرکِ الشَّقاءِ ، ومِن شَرِّ ما سَبَقَ فِی اللَّیلِ ، اللّهُمَّ إنّی أسأَلُکَ بِعِزَّةِ مُلکِکَ ، وشِدَّةِ قُوَّتِکَ ، وبِعَظیمِ سُلطانِکَ ، وبِقُدرَتِکَ عَلی خَلقِکَ . ⁽²⁾۱۵۲۸.المصنّف عن عبیدة :الإمام علیّ علیه السلامـ مَن دُعاءٍ لَهُ فِی الصَّباحِ ـ: اللّهُمَّ أحیِنی وأمِتنی عَلَی الکِتابِ وَالسُّنَّةِ ، وسَلِّمنی مِنَ الأَهواءِ وَالبِدعَةِ ، وَالزَّیغِ وَالشُّبهَةِ ، وَاعصِمنی مِنَ الحَیرَةِ وَالضَّلالَةِ ، وَالحُمقِ وَالجَهالَةِ ، ومِن سوءِ البَلاءِ وَالفِتنَةِ ، وقِلَّةِ الفَهمِ وَالمَعرِفَةِ ، وَاتِّصالِ الغَفلَةِ بِطولِ المُدَّةِ ، وغَلَبَةِ الشَّهوَةِ ، إنَّکَ لَطیفٌ لِما تَشاءُ ، یا أرحَمَ الرَّاحِمینَ . ⁽³⁾۱۵۲۹.المصنّف عن عبید اللّه بن أبی رافع :عنه علیه السلامـ کانَ یَقولُ ـ: اللّهُمَّ إنّی وهذَا النَّهارَ خلَقانِ مِن خَلقِکَ ، اللّهُمَّ لا تَبتَلِنی بِهِ ولا تَبتَلِهِ بی ، اللّهُمَّ ولا تُرِهِ مِنّی جُرأَةً عَلی مَعاصیکَ ، ولا رُکوبا لِمَحارِمِکَ ، اللّهُمَّ اصرِف عَنّی الأَزلَ وَاللَأواءَ ⁽⁴⁾وَالبَلوی وسوءَ القَضاءَ وشَماتَةَ الأَعداءِ ومَنظَرَ السَّوءِ فی نَفسی ومالی . ⁽⁵⁾.

ف ـ به هنگام نگریستن در آیینه

۳ / ۳ ـ ۱۰ دعاهای او در وقت های مخصوص

الف ـ هنگام صبح

ف ـ به هنگام نگریستن در آیینه۱۵۳۱.عنه علیه السلام :امام علی علیه السلام :هرگاه هر کدام از شما در آیینه نگریست ، بگوید: «سپاسْ خدایی را که مرا آفرید ، و آفرینشم را نیکو قرار داد ، و چهره پردازی ام کرد ، و چهره ام را نیکو پرداخت ، و آنچه را که در دیگران زشت گردانْد ، در من زیبا ساخت ، و مرا به اسلام آوردن ، کرامت بخشید».۳ / ۳ ـ ۱۰دعاهای او در وقت های مخصوصالف ـ هنگام صبح۱۵۳۵.عنه علیه السلام ( ـ مِن کَلامٍ لَهُ فی تَوبیخِ بَعضِ أصحابِهِ ـ ) امام صادق علیه السلام :علی ـ که درود خداوند بر او و خاندانش باد ـ هر صبح می گفت: «منزّه است خداوند فرمانروای قُدّوس (سه بار) . بار خدایا! از زوال نعمتت و تغییر عافیتت و از ناگهانی درآمدن بلایت، و از تبعات شقاوت ، و از شر آنچه در این شبْ مقرّر شده ، به تو پناه می برم . بار خدایا! من به عزّت فرمانروایی ات و شدّت توانت و به بزرگی سلطنتت و به قدرتت بر بندگانت از تو درخواست می کنم».۱۵۳۶.عنه علیه السلام :امام علی علیه السلامـ در دعاهایش به هنگام صبح ـ: بار خدایا! مرا بر کتاب و سنّت ، زنده بدار و بمیران ، و از هواهای نفسانی و بدعت ، تردید و شبهه ، سلامتم دار ، و از سرگردانی و گمْ راهی، نادانی و حماقت، بدی بلا و فتنه، کم فهمی و کم دانی، گِرِه خوردن غفلت به درازی زمان ، و غلبه شهوت ، نگهم دار که تو بر آنچه بخواهی ، لطیفی ، ای مهربان ترینِ مهربانان!۱۵۳۷.عنه علیه السلام ( ـ بَعدَ تَخاذُلِ النّاسِ عَن نُصرَةِ مُحَمَّدِ بن ) امام علی علیه السلامـ همواره می گفت ـ: بار خدایا! من و این روز ، دو آفریده از آفریده هایت هستیم . بار خدایا! مرا به او ، و او را به من مبتلا مساز . بار خدایا! او را ناظر بر جرئت من بر نافرمانی ات و انجام دادن حرام هایت قرار مده . بار خدایا! از من نابودی، دستْ تنگی، گرفتاری، بد سرنوشتی، ملامت دشمن و ناخوشایندی را ، چه در مال و چه در جانم دور ساز.

.

۱۵۳۸.الإمام الحسن علیه السلام :عنه علیه السلام :مَن أصبَحَ ولَم یَقُل هذِهِ الکَلِماتِ خیفَ عَلَیهِ فَواتُ الرِّزقِ ؛ وهِیَ : الحَمدُ لِلّهِ الَّذی عَرَّفَنی نَفسَهُ ، ولَم یَترُکنی عُمیانَ القَلبِ ، الحَمدُ لِلّهِ الَّذی جَعَلَنی مِن اُمَّةِ مُحَمَّدٍ صلی الله علیه و آله ، الحَمدُ لِلّهِ الَّذی جَعَلَ رِزقی فی یَدِهِ ولَم یَجعَلهُ فی أیدِی النّاسِ ، الحَمدُ لِلّهِ الَّذی سَتَرَ عَورَتی ولَم یَفضَحنی بَینَ النّاسِ . ⁽¹⁾راجع : ص ۲۲۰ (بعد صلاة الصبح) .

ب : عِندَ المَساءِ۱۵۴۱.المعجم الکبیر عن الحسن :الإمام علیّ علیه السلامـ فِی المَساءِ ـ: أصبَحنا لِلّهِ شاکِرینَ ، وأمسَینا لِلّهِ حامِدینَ ، فَلَکَ الحَمدُ کَما أمسَینا لَکَ مُسلِمینَ سالِمینَ . ⁽²⁾ج : فی جَوفِ اللَّیلِ۱۵۴۳.الإمام الحسین علیه السلام ( ـ مِن دُعائِهِ یَومَ عاشوراءَ ـ ) الإمام علیّ علیه السلامـ فی جَوفِ اللَّیلِ ـ: إلهی کَم مِن موبِقَةٍ حَمَلتَ عَنّی فقَابَلتَها بِنِعمَتِکَ ، وکَم مِن جَریرَةٍ تَکَرَّمتَ عَن کَشفِها بِکَرَمَِک ، إلهی إن طالَ فی عِصیانِکَ عُمُری ، وعَظُمَ فِی الصُّحُفِ ذَنبی ، فَما أنَا مُؤَمِّلٌ غَیرَ غُفرانِکَ ، ولا أنَا بِراجٍ غَیرَ رِضوانِکَ ... إلهی اُفَکِّرُ فی عَفوِکَ فَتهونُ عَلَیَّ خَطیئَتی ، ثُمَّ أذکُرُ العَظیمَ مِن أخذِکَ فَتَعظُمُ عَلَیَّ بَلِیَّتی ... آهِ إن أنَا قَرَأتُ فِی الصُّحُفِ سَیِّئَةً أنَا ناسیها وأنتَ مُحصیها ! فَتَقولُ : خُذوهُ ، فَیالَهُ مِن مَأخوذٍ لا تُنجیهِ عَشیرَتُهُ ، ولا تَنفَعُهُ قَبیلَتُهُ ! یَرحَمُهُ المَلَأُ إذا اُذِنَ فیهِ بِالنِّداءِ ... آهِ مِن نارٍ تُنضِجُ الأَکبادَ وَالکُلی ! آهِ مِن نارٍ نَزّاعَةٍ لِلشَّوی ! آهِ مِن غَمرَةٍ مِن مُلهَباتٍ ⁽³⁾لَظی ! . ⁽⁴⁾.

ب ـ شامگاهان

ج ـ در دل شب

۱۵۴۴.ینابیع المودّة :امام علی علیه السلام :هر کس وارد صبح شود و این جملات را نگوید ، بیم از دست دادن روزی بر وی می رود . آن جملات ، اینها هستند: سپاسْ خدایی راست که خود را بر من شناسانْد و مرا کورْ دل رها نکرد . سپاسْ خدایی راست که مرا از امّت محمد صلی الله علیه و آله قرار داد . سپاسْ خدایی راست که روزی ام را در دست خویش قرار داد و در دست مردم ، قرار نداد . سپاسْ خدایی راست که عیب هایم را پوشاند و بین مردم ، رسوایم نگردانْد.ر . ک : ص ۲۲۱ (پس از نماز صبح) .

ب ـ شامگاهان۱۵۴۷.الإمام زین العابدین علیه السلام :امام علی علیه السلامـ در شامگاهان ـ: شکرگزار خداوند ، صبح کردیم و سپاسگزار به شام درآمدیم . سپاسْ تو راست ، چنان که به شام در آمدیم ، مسلمان و بر حالِ سلامت.ج ـ در دل شب۱۵۴۹.الملهوف :امام علی علیه السلامـ در دل شب ـ: خدای من! چه گناهان بزرگی را [که از من سر زد] بردباری نمودی و آنها را با نعمت هایت پاسخ دادی ! و چه بسیار نافرمانی هایی که به کَرَمت ، از آشکارسازی آنها گذشتی . خدای من! اگر در نافرمانی تو عمرم طولانی گردد و در نامه عمل ، گناهم بزرگ شود ، من جز بخشش تو را آرزومند نخواهم بود و جز خشنودی تو را امیدوار نخواهم گشت ... .

خدای من! وقتی درباره گذشت تو می اندیشم ، خطاهایم در نظرم کوچک می گردند . آن گاه ، عظمت بازخواست تو را به یاد می آورم ، و گرفتاری ام بزرگ می نماید... آه از آن وقت که من در نامه عمل ، بدی ای را بخوانم که فراموش کرده ام و تو آن را به شمار آورده ای و می فرمایی : «بگیریدش!».

وای به حال بنده ای که اقوامش نمی توانند نجاتش دهند و قبیله اش نمی توانند به او سودی برسانند و اگر اجازه بانگ زدن به او داده شود، همه به حالش دل می سوزانند! ... آه از آتشی که دل و جگر را کباب می کند! آه از آتشی که پوست سر و اندام را می کَند! آه از طغیان زبانه های آتش!

.

راجع : ص ۳۰ (قصص من عبادته) .

د : لَیلَةَ الجُمُعَةِ۱۵۵۲.مقتل الحسین :الإقبال :ومِنَ الدَّعَواتِ فی هذِهِ اللَّیلَةِ ما رَوَیناهُ بِإِسنادِنا إلی جَدّی أبی جَعفَرٍ الطّوسِیِّ قالَ : رُوِیَ أنَّ کُمَیلَ بنَ زِیادٍ النَّخَعِیَّ رَأی أمیرَ المُؤمِنینَ علیه السلام ساجِدا یَدعو بِهذَا الدُّعاءِ فی لَیلَةِ النِّصفِ مِن شَعبانَ .

أقولُ : ووَجَدتُ فی رِوایَةٍ اُخری ما هذا لَفظُها : قالَ کُمَیلُ بنُ زِیادٍ : کُنتُ جالِسا مَعَ مَولایَ أمیرِ المُؤمِنینَ علیه السلام فی مَسجِدِ البَصرَةِ ومَعَهُ جَماعَةٌ مِن أصحابِهِ ، فَقالَ بَعضُهُم : ما مَعنی قَولِ اللّهِ عَزَّ وجَلَّ : «فِیهَا یُفْرَقُ کُلُّ أَمْرٍ حَکِیمٍ» ⁽¹⁾؟

قالَ علیه السلام : لَیلَةُ النِّصفِ مِن شَعبانَ ، وَالَّذی نَفسُ عَلِیٍّ بِیَدِهِ ! إنَّهُ ما مِن عَبدٍ إلّا وجَمیعُ ما یَجری عَلَیهِ مِن خَیرٍ وشَرٍّ مَقسومٌ لَهُ فی لَیلَةِ النِّصفِ مِن شَعبانَ إلی آخِرِ السَّنَةِ فی مِثلِ تِلکَ اللَّیلَةِ المُقبِلَةِ ، وما مِن عَبدٍ یُحییها ویَدعو بِدُعاءِ الخِضرِ علیه السلام إلّا اُجیبَ لَهُ .

فَلَمَّا انصَرَفَ طَرَقتُهُ لَیلاً ، فَقالَ علیه السلام : ما جاءَ بِکَ یا کُمَیلُ ؟

قُلتُ : یا أمیرَ المُؤمِنینَ دُعاءُ الخِضرِ !

فَقالَ : اِجلِس یا کُمَیلُ ، إذا حَفِظتَ هذَا الدُّعاءَ فَادعُ بِهِ کُلَّ لَیلَةِ جُمُعَةٍ ، أو فِی الشَّهرِ مَرَّةً ، أو فِی السَّنَةِ مَرَّةً ، أو فی عُمُرِکَ مَرَّةً ، تُکفَ وتُنصَر وتُرزَق ولَن تَعدَمَ المَغفِرَةَ . یا کُمَیلُ أوجَبَ لَکَ طولُ الصُّحبَةِ لَنا أن نَجودَ لَکَ بِما سَأَلتَ ، ثُمَّ قالَ : اُکتُب :

اللّهُمَّ إنّی أسأَلُکَ بِرَحمَتِکَ الَّتی وَسِعَت کُلَّ شَیءٍ ، وبِقُوَّتِکَ الَّتی قَهَرتَ بِها کُلَّ شَیءٍ ، وخَضَعَ لَها کُلُّ شَیءٍ ، وذَلَّ لَها کُلُّ شَیءٍ ، وبِجَبَروتِکَ الَّتی غَلَبتَ بِها کُلَّ شَیءٍ ، وبِعِزَّتِکَ الَّتی لا یَقومُ لَها شَیءٌ ، وبِعَظَمَتِکَ الَّتی مَلَأَت أرکانَ کُلِّ شَیءٍ ، وبِسُلطانِکَ الَّذی عَلا کُلَّ شَیءٍ ، وبِوَجهِکَ الباقی بَعدَ فَناءِ کُلِّ شَیءٍ ، وبِأَسمائِکَ الَّتی غَلَبَت ⁽²⁾أرکانَ کُلَّ شَیءٍ ، وبِعِلمِکَ الَّذی أحاطَ بِکُلِّ شَیءٍ ، وبِنورِ وَجهِکَ الَّذی أضاءَ لَهُ کُلُّ شَیءٍ ، یا نورُ یا قُدّوسُ ، یا أوَّلَ الأَوَّلینَ ، ویا آخِرَ الآخِرینَ .

اللّهُمَّ اغفِر لِیَ الذُّنوبَ الَّتی تَهتِکُ العِصَمَ ، اللّهُمَّ اغفِر لِیَ الذُّنوبَ الَّتی تُنزِلُ النِّقَمَ ، اللّهُمَّ اغفِر لِیَ الذُّنوبَ الَّتی تُغَیِّرُ النِّعَمَ ، اللّهُمَّ اغفِر لِیَ الذُّنوبَ الَّتی تَحبِسُ الدُّعاءَ ، اللّهُمَّ اغفِر لِیَ الذُّنوبَ الَّتی تُنزِلُ البَلاءَ [اللّهُمَّ اغفِر لِیَ الذُّنوبَ الَّتی تَقطَعُ الرَّجاءَ] ⁽³⁾، اللّهُمَّ اغفِر لی کُلَّ ذَنبٍ أذنَبتُهُ ، وکُلَّ خَطیئَةٍ أخطَأتُها .

اللّهُمَّ إنّی أتَقَرَّبُ إلَیکَ بِذِکرِکَ ، وأستَشفِعُ بِکَ إلی نَفسِکَ ، وأسأَلُکَ بِجودِکَ أن تُدنِیَنی مِن قُربِکَ ، وأن توزِعَنی شُکرَکَ ، وأن تُلهِمَنی ذِکرَکَ .

اللّهُمَّ إنّی أسأَ لَُک سُؤالَ خاضِعٍ مُتَذَلِّلٍ خاشِعٍ ، أن تُسامِحَنی وتَرحَمَنی ، وتَجعَلَنی بِقَسمِکَ راضِیا قانِعا ، وفی جَمیعِ الأَحوالِ مُتَواضِعا .

اللّهُمَّ وأسأَلُکَ سُؤالَ مَنِ اشتَدَّت فاقَتُهُ ، وأنزَلَ بِکَ عِندَ الشَّدائِدِ حاجَتَهُ ، وعَظُمَ فیما عِندَکَ رَغبَتُهُ .

اللّهُمَّ عَظُمَ سُلطانُکَ ، وعَلا مَکانُکَ ، وخَفِیَ مَکرُکَ ، وظَهَرَ أمرُکَ ، وغَلَبَ جُندُکَ ⁽⁴⁾، وجَرَت قُدرَتُکَ ، ولا یُمکِنُ الفِرارُ مِن حُکومَتِکَ .

اللّهُمَّ لا أجِدُ لِذُنوبی غافِرا ، ولا لِقَبائِحی ساتِرا ، ولا لِشَیءٍ مِن عَمَلِیَ القَبیحِ بِالحَسَنِ مُبَدِّلاً غَیرَکَ لا إلهَ إلّا أنتَ سُبحانَکَ وبِحَمدِکَ ، ظَلَمتُ نَفسی وتَجَرَّأتُ بِجَهلی ، وسَکَنتُ إلی قَدیمِ ذِکرِکَ لی ، ومَنِّکَ عَلَیَّ .

اللّهُمَّ مَولایَ کَم مِن قَبیحٍ سَتَرتَهُ ، وکَم مِن فادِحٍ مِنَ البَلاءِ أقَلتَهُ ، وکَم مِن عِثارٍ وَقَیتَهُ ، وکَم مِن مَکروهٍ دَفَعتَهُ ، وکَم مِن ثَناءٍ جَمیلٍ لَستُ أهلاً لَهُ نَشَرتَهُ !

اللّهُمَّ عَظُمَ بَلائی ، وأفرَطَ بی سُوءُ حالی ، وقَصُرَت بی أعمالی ، وقَعَدَت بی أغلالی ، وحَبَسَنی عَن نَفعی بُعدُ آمالی ⁽⁵⁾، وخَدَعَتنِی الدُّنیا بِغُرورِها ، ونَفسی بِخِیانَتِها ⁽⁶⁾ومِطالی یا سَیِّدی ، فَأَسأَلُکَ بِعِزَّتِکَ أن لا یَحجُبَ عَنکَ دُعائی سوءُ عَمَلی وفِعالی ، ولا تَفضَحنی بِخَفِیِّ مَا اطَّلَعتَ عَلَیهِ مِن سَریرَتی ، ولا تُعاجِلنی بِالعُقوبَةِ عَلی ما عَمِلتُهُ فی خَلَواتی مِن سوءِ فِعلی وإساءَتی ، ودَوامِ تَفریطی وجَهالَتی ، وکَثرَةِ شَهَواتی وغَفلَتی . وکُنِ اللّهُمَّ بِعِزَّتِکَ لی فی کُلِّ الأَحوالِ رَؤوفا ، وعَلَیَّ فی جَمیعِ الاُمورِ عَطوفا .

إلهی ورَبّی مَن لی غَیرُکَ أسأَلُهُ کَشفَ ضُرّی ، وَالنَّظَرَ فی أمری .

إلهی ومَولایَ أجرَیتَ عَلَیَّ حُکما اتَّبَعتُ فیهِ هَوی نَفسی ، ولَم أحتَرِس مِن تَزیینِ عَدُوّی ، فَغَرَّنی بِما أهوی ، وأسعَدَهُ عَلی ذلِکَ القَضاءُ ، فَتَجاوَزتُ بِما جَری عَلَیَّ مِن ذلِکَ مِن نَقضِ ⁽⁷⁾حُدودِکَ ، وخالَفتُ بَعضَ أوامِرِکَ ، فَلَکَ الحَمدُ عَلَیَّ فی جَمیعِ ذلِکَ ، ولا حُجَّةَ لی فیما جَری عَلَیَّ فیهِ قَضاؤُکَ ، وألزَمَنی حُکمُکَ وبَلاؤُکَ .

وقَد أتَیتُکَ یا إلهی بَعدَ تَقصیری وإسرافی عَلی نَفسی ، مُعتَذِرا نادِما مُنکَسِرا ، مُستَقیلاً مُستَغفِرا مُنیبا ، مُقِرّا مُذعِنا مُعتَرِفا ، لا أجِدُ مَفَرّا مِمّا کانَ مِنّی ، ولا مَفزَعا أتَوَجَّهُ إلَیهِ فی أمری ، غَیرَ قَبولِکَ عُذری ، وإدخالِکَ إیّایَ فی سَعَةٍ مِن رَحمَتِکَ .

إلهی فَاقبَل عُذری ، وَارحَم شِدَّةَ ضُرّی ، وفُکَّنی مِن شَدِّ وَثاقی . یا رَبِّ ارحَم ضَعفَ بَدَنی ، ورِقَّةَ جِلدی ، ودِقَّةَ عَظمی ، یا مَن بَدَأَ خَلقی وذِکری وتَربِیَتی وبِرّی وتَغذِیَتی ، هَبنی لِابتِداءِ کَرَمِکَ ، وسالِفِ بِرِّکَ بی .

إلهی وسَیِّدی ورَبّی ، أ تُراکَ مُعَذِّبی بِالنّارِ بَعدَ تَوحیدِکَ ، وبَعدَمَا انطَوی عَلَیهِ قَلبی مِن مَعرِفَتِکَ ، ولَهِجَ بِهِ لِسانی مِن ذِکرِکَ ، وَاعتَقَدَهُ ضَمیری مِن حُبِّکَ ، وبَعدَ صِدقِ اعتِرافی ودُعائی خاضِعا لِرُبوبِیَّتِکَ ، هَیهاتَ أنتَ أکرَمُ مِن أن تُضَیِّعَ مَن رَبَّیتَهُ ، أو تُبَعِّدَ مَن أدنَیتَهُ ، أو تُشَرِّدَ مَن آوَیتَهُ ، أو تُسَلِّمَ إلَی البَلاءِ مَن کَفَیتَهُ ورَحِمتَهُ !

ولَیتَ شِعری یا سَیِّدی وإلهی ومَولایَ ! أ تُسَلِّطُ النّارَ عَلی وُجوهٍ خَرَّت لِعَظَمَتِکَ ساجِدَةً ، وعَلی ألسُنٍ نَطَقَت بِتَوحیدِکَ صادِقَةً ، وبِشُکرِکَ مادِحَةً ، وعَلی قُلوبٍ اعتَرَفَت بِإِلهِیَّتِکَ مُحَقِّقَةً ، وعَلی ضَمائِرَ حَوَت مِنَ العِلمِ بِکَ حَتّی صارَت خاشِعَةً ، وعَلی جَوارِحَ سَعَت إلی أوطانِ تَعَبُّدِکَ طائِعَةً ، وأشارَت بِاستِغفارِکَ مُذعِنَةً ؟ ! ما هکَذَا الظَّنُّ بِکَ ، ولا اُخبِرنا بِفَضلِکَ عَنکَ ، یا کَریمُ ، یا رَبِّ وأنتَ تَعلَمُ ضَعفی عَن قَلیلٍ مِن بَلاءِ الدُّنیا وعُقوباتِها ، وما یَجری فیها مِنَ المَکارِهِ عَلی أهلِها ، عَلی أنَّ ذلِکَ بَلاءٌ ومَکروهٌ قَلیلٌ مَکثُهُ ، یَسیرٌ بَقاؤُهُ ، قَصیرٌ مُدَّتُهُ ، فَکَیفَ احتِمالی لِبَلاءِ الآخِرَةِ ، وجَلیلِ وُقوعِ المَکارِهِ فیها ؟ ! وهُوَ بَلاءٌ تَطولُ مُدَّتُهُ ، ویَدومُ مَقامُهُ ، ولا یُخَفَّفُ عَن أهلِهِ ، لِأَ نَّهُ لا یَکونُ إلّا عَن غَضَبِکَ وَانتِقامِکَ وسَخَطِکَ ، وهذا ما لا تَقومُ لَهُ السَّماواتُ وَالأَرضُ ، یا سَیِّدی فَکَیفَ بی وأنَا عَبدُکَ الضَّعیفُ ، الذَّلیلُ الحَقیرُ ، المِسکینُ المُستَکینُ ؟ !

یا إلهی ورَبّی وسَیِّدی ومَولایَ ، لِأَیِّ الاُمورِ إلَیکَ أشکو ، ولِما مِنها أضِجُّ وأبکی ؟ ! لِأَلیمِ العَذابِ وشِدَّتِهِ ، أم لِطولِ البَلاءِ ومُدَّتِهِ ، فَلَئِن صَیَّرتَنی فِی العُقوباتِ ⁽⁸⁾مَعَ أعدائِکَ ، وجَمَعتَ بَینی وبَینَ أهلِ بَلائِکَ ، وفَرَّقتَ بَینی وبَینَ أحِبّائِکَ وأولِیائِکَ ، فَهَبنی ـ یا إلهی وسَیِّدی ومَولایَ ورَبّی ـ صَبَرتُ عَلی عَذابِکَ ، فَکَیفَ أصبِرُ عَلی فِراقِکَ ؟ وَهبنی صَبَرتُ عَلی حَرِّ نارِکَ ، فَکَیفَ أصبِرُ عَنِ النَّظَرِ إلی کَرامَتِکَ ؟ أم کَیفَ أسکُنُ فِی النّارِ ورَجائی عَفوُکَ ؟ !

فَبِعِزَّتِکَ ـ یا سَیِّدی ومَولایَ ـ اُقسِمُ صادِقا ، لَئِن تَرَکتَنی ناطِقا لَأَضِجَّنَّ إلَیکَ بَینَ أهلِها ضَجیجَ الآمِلینَ ، ولَأَصرُخَنَّ إلَیکَ صُراخَ المُستَصرِخینَ ، ولَأَبکِیَنَّ عَلَیکَ بُکاءَ الفاقِدینَ ، ولَاُنادِیَنَّکَ أینَ کُنتَ یا وَلِیَّ المُؤمِنینَ ؟ ! یا غایَةَ آمالِ العارِفینَ ، یا غِیاثَ المُستَغیثینَ ، یا حَبیبَ قُلوبِ الصّادِقینَ ، ویا إلهَ العالَمینَ !

أفَتُراکَ ـ سُبحانَکَ یا إلهی وبِحَمدِکَ ـ تَسمَعُ فیها صَوتَ عَبدٍ مُسلِمٍ سُجِنَ فیها بِمُخالَفَتِهِ ، وذاقَ طَعمَ عَذابِها بِمَعصِیَتِهِ ، وحُبِسَ بَینَ أطباقِها بِجُرمِهِ وجَریرَتِهِ ، وهُوَ یَضِجُّ إلَیکَ ضَجیحَ مُؤَمِّلٍ لِرَحمَتِکَ ، ویُنادیکَ بِلِسانِ أهلِ تَوحیدِکَ ، ویَتَوَسَّلُ إلَیکَ بِرُبوبِیَّتِکَ ؟ !

یا مَولایَ فَکَیفَ یَبقی فِی العَذابِ وهُوَ یَرجو ما سَلَفَ مِن حِلمِکَ ؟ ! أم کَیفَ تُؤلِمُهُ النّارُ وهُوَ یَأمُلُ فَضلَکَ ورَحمَتَکَ ؟ ! أم کَیفَ تُحرِقُهُ لَهبُها ⁽⁹⁾وأنتَ تَسمَعُ صَوتَهُ وتَری مَکانَهُ ؟ أم کَیفَ یَشتَمِلُ عَلَیهِ زَفیرُها وأنتَ تَعلَمُ ضَعفَهُ ؟ أم کَیفَ یَتَقَلقَلُ ⁽¹⁰⁾بَینَ أطباقِها وأنتَ تَعلَمُ صِدقَهُ ؟ أم کَیفَ تَزجُرُهُ زَبانِیَتُها وهُوَ یُنادیکَ یا رَبَّهُ ؟ أم کَیفَ یَرجو فَضلَکَ فی عِتقِهِ مِنها فَتَترُکُهُ فیها ⁽¹¹⁾؟

هَیهاتَ ما ذلِکَ الظَّنُّ بِکَ ، ولَا المَعروفُ مِن فَضلِکَ ، ولا مُشبِهٌ لِما عامَلتَ بِهِ المُوَحِّدینَ مِن بِرِّکَ وإحسانِکَ !

فَبِالیَقینِ أقطَعُ لَولا ما حَکَمتَ بِهِ مِن تَعذیبِ جاحِدیکَ ، وقَضَیتَ بِهِ مِن إخلادِ مُعانِدیکَ ، لَجَعَلتَ النّارَ کُلَّها بَردا وسَلاما ، وما کانَ لِأَحَدٍ فیها مَقَرّا ولا مُقاما ، لکِنَّکَ تَقَدَّسَت أسماؤُکَ أقسَمتَ أن تَملَأَها مَِن الکافِرینَ ، مِنَ الجِنَّةِ وَالنّاسِ أجمَعینَ ، وأن تُخَلِّدَ فیهَا المُعانِدینَ ، وأنتَ جَلَّ ثَناؤُکَ قُلتَ مُبتَدِئا وتَطَوَّلتَ بِالإِنعامِ مُتَکَرِّما «أَفَمَن کَانَ مُؤْمِنًا کَمَن کَانَ فَاسِقًا لَا یَسْتَوُونَ» ⁽¹²⁾.

إلهی وسَیِّدی فَأَسأَلُکَ بِالقُدرَةِ الَّتی قَدَّرتَها ، وبِالقَضِیَّةِ الَّتی حَتَمتَها وحَکَمتَها ، وغَلَبتَ مَن عَلَیهِ أجرَیتَها ، أن تَهَبَ لی فی هذِهِ اللَّیلَةِ ، وفی هذِهِ السّاعَةِ کُلَّ جُرمٍ أجرَمتُهُ ، وکُلَّ ذَنبٍ أذنَبتُهُ ، وکُلَّ قَبیحٍ أسرَرتُهُ ، وکُلَّ جَهلٍ عَمِلتُهُ ، کَتَمتُهُ أو أعلَنتُهُ ، أخفَیتُهُ أو أظهَرتُهُ ، وکُلَّ سَیِّئَةٍ أمَرتَ بِإِثباتِهَا الکِرامَ الکاتِبینَ ، الَّذینَ وَکَّلتَهُم بِحِفظِ ما یَکونُ مِنّی ، وجَعَلتَهُم شُهودا عَلَیَّ مَعَ جَوارِحی ، وکُنتَ أنتَ الرَّقیبَ عَلَیَّ مِن وَرائِهِم ، وَالشّاهِدَ لِما خَفِیَ عَنهُم ، وبِرَحمَتِکَ أخفَیتَهُ ، وبِفَضلِکَ سَتَرتَهُ . وأن تُوَفِّرَ حَظّی مِن کُلِّ خَیرٍ تُنزِلُهُ ⁽¹³⁾، أو إحسانٍ تُفَضِّلُهُ ⁽¹⁴⁾، أو بِرٍّ تَنشُرُهُ ⁽¹⁵⁾أو رِزقٍ تبَسُطُهُ ⁽¹⁶⁾، أو ذَنبٍ تَغفِرُهُ ، أو خَطَاً تَستُرُهُ .

یا رَبِّ یا رَبِّ یا رَبِّ ، یا إلهی وسَیِّدی ومَولایَ ومالِکَ رِقّی ، یا مَن بِیَدِهِ ناصِیَتی ، یا عَلیما بِضُرِّی ⁽¹⁷⁾ومَسکَنَتی ، یا خَبیرا بِفَقری وفاقَتی . یا رَبِّ یا رَبِّ یا رَبِّ ، أسأَلُکَ بِحَقِّکَ وقُدسِکَ وأعظَمِ صِفاتِکَ ، وأسمائِکَ ، أن تَجعَلَ أوقاتی فِی اللَّیلِ وَالنَّهارِ بِذِکرِکَ مَعمورَةً ، وبِخِدمَتِکَ مَوصولَةً ، وأعمالی عِندَکَ مَقبولَةً ، حَتّی تَکونَ أعمالی وأورادی ⁽¹⁸⁾کُلُّها وِردا واحِدا ، وحالی فی خِدمَتِکَ سَرمَدا .

یا سَیِّدی یا مَن عَلَیهِ مُعَوَّلی ، یا مَن إلَیهِ شَکَوتُ أحوالی . یا رَبِّ یا رَبِّ یا رَبِّ ، قَوِّ عَلی خِدمَتِکَ جَوارِحی ، وَاشدُد عَلَی العَزیمَةِ جَوانِحی ، وهَب لِیَ الجِدَّ فی خَشیَتِکَ وَالدَّوامِ فِی الاِتِّصالِ بِخِدمَتِکَ ، حَتّی أسرَحَ إلَیکَ فی مَیادینِ السّابِقینَ ، واُسرِعَ إلَیکَ فِی المُبادِرینَ ⁽¹⁹⁾، وأشتاقَ إلی قُربِکَ فِی المُشتاقینَ ، وأدنُوَ مِنکَ دُنُوَّ المُخلِصینَ ، وأخافَکَ مَخافَةَ الموقِنینَ ، وأجتَمِعَ فی جِوارِکَ مَعَ المُؤمِنینَ .

اللّهُمَّ ومَن أرادَنی بِسوءٍ فَأَرِدهُ ، ومَن کادَنی فَکِدهُ ، وَاجعَلنی مِن أحسَنِ عِبادِکَ نَصیبا عِندَکَ ، وأقرَبِهِم مَنزِلَةً مِنکَ ، وأخَصِّهِم زُلفَةً لَدَیکَ ، فَإِنَّهُ لا یُنالُ ذلِکَ إلّا بِفَضلِکَ ، وجُد لی بِجودِکَ ، وَاعطِف عَلَیَّ بِمَجدِکَ ، وَاحفَظنی بِرَحمَتِکَ ، وَاجعَل لِسانی بِذِکرِکَ لَهِجا ، وقَلبی بِحُبِّکَ مُتَیَّما ، ومُنَّ عَلَیَّ بِحُسنِ إجابَتِکَ ، وأقِلنی عَثرَتی ، وَاغفِر زَلَّتی ، فَإِنَّکَ قَضَیتَ عَلی عِبادِکَ بِعِبادَتِکَ ، وأمَرتَهُم بِدُعائِکَ ، وضَمِنتَ لَهُمُ الإِجابَةَ .

فَإِلَیکَ یا رَبِّ نَصَبتُ وَجهی ، وإلَیکَ یا رَبِّ مَدَدتُ یَدی ، فَبِعِزَّتِکَ استَجِب لی دُعائی ، وبَلِّغنی مُنایَ ، ولا تَقطَع مِن فَضلِکَ رَجائی ، وَاکفِنی شَرَّ الجِنِّ وَالإِنسِ مِن أعدائی ، یا سَریعَ الرِّضَا اغفِر لِمَن لا یَملِکُ إلَا ⁽²⁰⁾الدُّعاءَ فَإِنَّکَ فَعّالٌ لِما تَشاءُ .

یا مَنِ اسمُهُ دَواءٌ ، وذِکرُهُ شِفاءٌ ، وطاعَتُهُ غِنیً ، ارحَم مَن رَأسُ مالِهِ الرَّجاءُ ، وسِلاحُهُ البُکاءُ . یا سابِغَ النِّعَمِ یا دافِعَ النِّقَمِ ، یا نورَ المُستَوحِشینَ فِی الظُّلَمِ ، یا عالِما لا یُعلَّمُ، صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ وَافعَل بی ما أنتَ أهلُهُ، وصَلَّی اللّهُ عَلی مُحَمَّدٍ ⁽²¹⁾وَالأَئِمَّةِ المَیامینَ مِن آلِهِ وسَلَّمَ تَسلیما . ⁽²²⁾.

د ـ شب جمعه

ر . ک : ص ۳۱ (داستان هایی از عبادتش) .

د ـ شب جمعه۱۵۵۵.مقتل الحسین :الإقبال :از جمله دعاها در این شب ، دعایی است که به سند خود ، از جدّم ابو جعفر طوسی روایت کرده ام که گفت : روایت شده کُمیل بن زیاد نَخَعی ، امیر مؤمنان را در نیمه شعبان ، در حال سجده دید که این دعا را می خواند.

در روایت دیگری این عبارت را دیدم که کُمیل بن زیاد گفت : با مولای خود ، امیر مؤمنان ، به همراه گروهی از یارانش در مسجد بصره نشسته بودیم که یکی از آنان ، از معنای سخن خداوند عز و جل پرسید که : «در آن [ شب ] هر [ گونه ] کاری [ به نحوی ] استوار ، فیصله می یابد» .

[ علی علیه السلام ] فرمود : «مقصود ، نیمه شعبان است . سوگند به آن که جان علی به دست اوست ، هیچ بنده ای نیست ، مگر آن که هر آنچه خوبی و بدی تا آخر سال بر وی می گذرد ، در نیمه شعبان بر او تقسیم می گردد ، و هیچ بنده ای این شب را زنده نمی دارد و دعای خضر علیه السلام را نمی خواند ، مگر آن که پاسخ گفته می شود».

هنگامی که از مسجد رفت ، شبْ هنگام ، درِ خانه اش را زدم .

فرمود : «چه کار داری کمیل؟» .

گفتم : دعای خضر را می خواهم.

فرمود : «بنشین ای کمیل! هرگاه این دعا را حفظ کردی ، هر شبِ جمعه آن را بخوان ، و یا ماهی یک بار بخوان ، و یا سالی یک بار بخوان ، و یا دستِ کم در عمرت یک بار بخوان که [ در این صورت] ، کفایت می شوی، یاری می گردی، روزی داده می شوی و بخشایش را از دست نمی دهی.

ای کمیل! هم صحبتی طولانی ما ، بر ما واجب کرده که خواست تو را برآورده کنیم».

آن گاه فرمود : «بنویس:

بار خدایا! من به [ حقّ ] رحمتت که همه چیز را در بر می گیرد ، از تو درخواست می کنم ، و به قدرتت که به وسیله آن بر همه چیزها چیره ای و همه چیزها در برابر آن فروتن اند و همه چیزْ در برابر آن خوار است، و به جبروتت که به وسیله آن ، بر همه چیزها غلبه پیدا کرده ای ، و به عزّتت که هیچ چیز در برابر آن ، تاب مقاومت ندارد ، و به عظمتت که ارکان همه چیزها را پُرکرده است ، و به سلطنتت که بر همه چیزها برتری دارد ، و به ذات خود که پس از فانی شدن همه چیزها باقی است ، و به نام هایت که به وسیله آنها بر ارکان همه چیزها غلبه پیدا کرده ای ، و به دانشت که به همه چیزْ احاطه دارد ، و به نور وجهت که همه چیز برایش روشن است ، ای نور! ای قدّوس! ای اوّلِ اوّلین ها و ای آخرِ آخرین ها!

بار خدایا! بر من ببخش گناهانی را که پیوندها را می دَرَند . بار خدایا! بر من ببخش گناهانی را که سبب فرود آمدن کیفر می شوند . بار خدایا! بر من ببخش گناهانی را که نعمت ها را دگرگون می کنند . بار خدایا! بر من ببخش گناهانی را که دعا را باز می دارند . بار خدایا! بر من ببخش گناهانی را که بلا را فرود می آورند . بار خدایا! بر من ببخش گناهانی را که امید را قطع می کنند . بار خدایا! بر من ببخش هر گناهی را که انجام داده ام و هر خطایی را که مرتکب شده ام.

بار خدایا! من به یاد تو به تو تقرّب می جویم، و به سوی تو از تو شفاعت می طلبم ، و به [ حقّ ]بخششت از تو می خواهم که مرا به خود نزدیک سازی ، و شکرت را روزی ام گردانی ، و یادت را به من الهام نمایی.

بار خدایا! از تو به سانِ انسانی فروتن، بی ارج و افتاده ، درخواست می کنم که بر من آسان گیری و رحم کنی ، و مرا به نصیب خود ، خشنود و قانع سازی ، و در همه احوال ، فروتنم گردانی.

بار خدایا! به سان کسی از تو درخواست می کنم که بینوایی اش شدّت یافته ، و به هنگام سختیِ نیاز به درگاهت آمده ، و اشتیاقش به آنچه که نزد توست ، بسیار است.

بار خدایا! پادشاهی ات عظیم، و مکانت والا ، و مکرت پوشیده، و فرمانت آشکار، و سپاهت چیره ، و قدرتت نافذ است و از قلمرو حکومت تو توانِ گریز نیست.

بار خدایا! برای گناهانم بخشاینده ای ، و برای زشتی هایم سرپوش گذارنده ای ، و برای هیچ یک از کارهای زشتم ، تغییر دهنده ای به کار نیک ، جز تو نمی یابم . خدایی جز تو که منزّهی و به سپاست مشغولم ، نیست . به خویش ستم کردم و بر پایه نادانی ام دلیری نمودم ، و به یادکردِ قدیم تو از من ، و لطفت به من ، دل خوش گردانیدم.

بار خدایا! مولای من! چه بسیار زشتی که بر آنها سرپوش گذاشتی ، و چه بسیار بلاهای سنگین که از من بازگرداندی ، و چه قدر لغزش که از آنها بازم داشتی ، و چه قدر ناخوشی که از من دفع کردی ، و چه بسیار ثناهای زیبا که شایسته آن نبودم و تو برایم نشر دادی.

بار خدایا! گرفتاری ام بزرگ، بدحالی ام گذشته از حد ، و عملم اندک است ، و دلبستگی هایم زمینگیرم ساخته اند ، و آرزوهای دراز ، از بهره گیری بازم داشته اند ، و دنیا با غرور خود ، و نَفْسم با خیانت ها و سهل انگاری هایش مرا فریفته است .

ای سرور من! به عزّتت از تو می خواهم که کارها و رفتارهای بدم ، دعایم را از رسیدن به تو باز ندارد و به خاطر آگاهی ات بر رفتارهای پوشیده ام ، رسوایم نسازی ، و بر آنچه که در تنهایی هایم از کارهای زشت و بی ادبی انجام داده ام و یا به خاطر ادامه کوتاه کاری و نادانی و فراوانی شهوت و غفلتم ، به مجازاتم شتاب مورزی .

بار خدایا! به عزّت خودت ، در همه حال بر من مهربان باش و در هر کاری مرا مورد مهر و توجّه قرار ده.

خدای من و پروردگار من! من جز تو چه کسی را دارم که از او رفع گرفتاری ها و توجّه به کارهایم را درخواست کنم؟

خدای من و مولای من! بر من فرمانی جاری ساختی که در آن ، از خواهش های نفسم پیروی کردم و از ظاهرسازی های دشمنم پرهیز ننمودم ، که بدین ترتیب ، با آنچه هوس کردم ، مرا فریب داد و تقدیر هم در این کار ، او را یاری کرد . من در آنچه بر من گذشت ، با زیر پا گذاشتن قوانین تو و مخالفت با بعضی فرمان هایت ، تجاوزکاری کردم . در همه این امور ، تو بر من حجّت داری ، و من در آنچه که قضای تو بر من رانده شده ، حجّتی ندارم و حکم و آزمایشت بر من الزامی است.

خدای من! اینک ، پس از کوتاهی هایم و زیاده روی هایم در حقّ خویش ، عذرخواهانه، پشیمان، شکسته، پوزش جو، آمرزش خواه، برگشته، اقرار کننده، قبول کننده و معترف ، به درگاهت آمده ام ، و از آنچه در آن هستم ، راه گریزی نمی یابم ، و در کارهایم پناهگاهی نیست که بدان روکنم ، جز آن که تو عذرم را بپذیری و مرا در گستره رحمت خویش وارد سازی.

خدای من! عذرم را بپذیر، و بر سختی گرفتاری ام رحم نما، و از بند محکم ، رهایم کن.

پروردگارا! بر ضعیفی بدنم و نرمی پوستم و نازکی استخوانم رحم کن . ای آن که خلقتم، یادکردم، تربیتم، احسانم، و تغذیه ام را آغاز کردی! به خاطر کرَم نخستین و خوبی های پیشینت در حقّ من، مرا ببخش.

خدای من و سرور من و پروردگار من! آیا ممکن است پس از اقرارم به توحیدت مرا عذاب کنی ؟ و پس از آن که قلبم معرفت تو را در بر دارد و زبانم به یاد تو می چرخد و درونم به مِهر تو گِره خورده است ؟ و پس از اعتراف صادقانه و دعای فروتنانه ام برای پروردگاری ات؟

هیهات! تو کریم تر از آنی که آن را که پروریدی ، تباه کنی و آن را که نزدیک ساختی ، دور گردانی و آن را که پناه دادی ، رها کنی و آن را که کفایت کردی و بر او رحم آوردی ، به گرفتاری ها تسلیم سازی.

ای سرور من و خدای من و مولای من! ای کاش می دانستم که آیا آتش بر چهره هایی که برای عظمت تو به سجده افتاده اند ، و بر زبان هایی که صادقانه به توحید تو گشوده شده و مدح شکرت را گفته اند ، و بر دل هایی که به راستی بر خداوندی ات اعتراف کرده اند ، و بر ضمیرهایی که به تو آگاهی پیدا کرده و فروتن گشته اند ، و بر اعضای پیکری که به سوی جایگاه های عبودیّت تو مطیعانه می شتابند و با اقرار [به گناه] ، طلب آمرزش می کنند ، تسلّط خواهد یافت؟! چنین گمانی بر تو نیست و درباره فضل تو چنین به ما خبر داده نشده است .

ای کریم! ای پروردگار! تو از ناتوانی من در برابر گرفتاری های ناچیز دنیا و کیفرهای آن و ناخشنودی هایی که در دنیا بر اهل آن وارد می شود ، آگاهی ، با آن که این بلاها و ناخشنودی ها ، زودگذر ، ناپایدار و کوتاه مدّت اند . پس چگونه بلای آخرت و بزرگی ناخشنودی های آن را تحمّل کنم ، در حالی که بلای آن ، طولانی و همیشگی است و از اهل آن، کاسته نمی شود؛ چون آن بلا جز بر پایه خشم و انتقام و ناخشنودی تو نیست و این ، چیزی است که آسمان ها و زمین ، تاب تحمّل آن را ندارند. ای سرور من! چگونه تحمّل کنم ، در حالی که من ، بنده ناتوان، خوار ، کوچک، بینوا و افتاده توام؟

ای خدای من و پروردگار من و سرور من و مولای من! از کدام کارها به تو شکایت آورم و از کدام یک ناله سر دهم و گریه کنم؟ از درد کیفر و شدّت آن یا از طول بلا و مدّت آن؟ اگر مرا با دشمنانت در کیفرها قرار دهی و بین من و اهل گرفتاری جمع کنی و بین من و دوستان و یارانت جدایی افکنی ، چنان گیر ـ ای خدای من و سرور من و مولای من و پروردگار من ـ که بر عذابت شکیبایی کنم ، بر جدایی ات چگونه تاب آورم؟ چنان گیر که بر سوز دوزخت شکیبا باشم ، چگونه از نظر کردن به کرامتت خودداری کنم؟ و یا چگونه در آتشْ منزل گزینم و امیدم بخشش تو باشد؟

پس به عزّت تو ـ ای سرورم و مولایم ـ صادقانه سوگند می خورم که اگر مرا گویا در بین اهل دوزخ رها کنی ، چون نالیدن امیدواران ، ناله خواهم کرد و چون فریاد فریادزنان ، فریاد خواهم زد ، و چون گریه کس از دست دادگان ، گریه خواهم کرد و تو را فریاد خواهم زد که : کجایی ، ای ولی مؤمنان ، ای نهایت آرزوی عارفان ، ای کمکِ کمک جویان، ای دوست دل راستگویان و ای خدای عالمیان؟!

آیا ممکن است ـ تو که منزّهی و ستودنی ، ای خدای من ـ که در دوزخ ، صدای بنده مسلمانی را که به خاطر مخالفت هایش در آن جا زندانی شده و به خاطر گناهکاری اش طعم عذاب تو را می چشد و به علّت جرم و جنایتش در بین طبقه های دوزخْ حبس شده، بشنوی و او چون امیدواران به رحمت تو ، به درگاهت ناله می کند و به زبان اهل توحیدت ، صدایت می کند و به [ حقّ ] ربوبیّتت به تو متوسل می شود؟

ای مولای من! چگونه چنین شخصی در کیفر بماند ، در حالی که امید بردباری گذشته تو را دارد؟ و چگونه آتشْ او را رنج دهد ، در حالی که آرزوی فضل و رحمت تو را دارد؟ و یا چگونه شعله های آن وی را بسوزاند ، حال آن که تو صدای او را می شنوی و جایگاهش را می بینی؟ و یا چگونه شعله های آن او را فرا گیرد ، حال آن که ناتوانی او را می دانی؟ و یا چگونه در بین طبقه های آن ، بالا و پایین برود ، حال آن که راستگویی او را می دانی؟ و چگونه زبانه های آن او را زجر دهد ، حال آن که او با خطاب : ای پروردگار! ، تو را فریاد می زند؟ و چگونه امید به تو برای رهایی از آن دارد و تو او را در آن جا رها می کنی؟

هرگز چنین گمانی به تو نمی رود و در کَرَم تو ، چنین چیزی ناشناخته است و این ، با خوبی و احسانی که درباره موحّدانت روا داشتی ، شبیه نیست!

به یقین ، قطع دارم که اگر حکم به شکنجه منکرانت نکرده بودی و به جاودانه بودنِ گرفتاری دشمنانت فرمان نرانده بودی ، همه دوزخ را سرد و آرامْ قرار می دادی و هیچ کس را در آن جا جایگزین و مقیم نمی ساختی؛ امّا تو ـ نام هایت مقدّس باد ـ سوگند خوردی که دوزخ را از کافرانِ جِن و اِنس پُر سازی و خیره سران را در آن ، گرفتار جاودان گردانی و تو ـ ثنایت شکوهمند باد ـ در آغاز گفتی و با نعمت های کریمانه ات منّت نهادی که : «آیا کسی که مؤمن است ، چون کسی است که نافرمان است؟ یکسان نیستند » .

خدای من و سرور من! به [ حقّ ] قدرتی که مقدَّر کردی و به سرنوشتی که آن را حتمی ساختی و استوار گردانیدی و با اجرای آن بر هر کس غلبه یافتی ، از تو درخواست می کنم که در این شب و در این ساعت ، هر جرمی را که مرتکب شده ام و هر گناهی را که انجام داده ام و هر زشتی ای را که مخفی داشته ام و هر کار جاهلانه ای را که انجام داده ام ـ چه نهان کرده ام و چه آشکار ، و چه مخفی داشته ام و چه نمایان ـ ، و هر بدی ای را که به فرشتگان نویسنده ـ که آنان را بر صورت برداری کارهایم موکّل کرده ای ـ فرمان به ثبت دادی و خود بر آنچه از آنان مخفی مانده ، گواهی و از روی رحمتتْ آنها را مخفی کرده ای و به کرمت پوشانیده ای ، بر من ببخش ، و نصیب مرا از هر خیری که فرو می فرستی، نعمتی که می بخشی، خوبی ای که می گسترانی، روزی ای که فراخ می کنی، گناهی که می بخشی و خطایی که می پوشانی، افزون فرما.

ای پروردگار من! ای پروردگار من! ای پروردگار من! ای خدای من و آقای من و مولای من و مالک من! ای آن که پیشانی ام (اختیارم) به دست اوست! ای دانا به بدحالی و درماندگی ام و آگاه از نیازمندی و حاجتم! ای پروردگارم! ای پروردگارم! ای پروردگارم! به حقّ تو و پاکی تو و بزرگ ترین صفت ها و نام هایت ، از تو درخواست می کنم که در شب و روز ، وقت های مرا به یاد خودت پُر بار ، و به خدمتت پیوسته و اعمالم را در پیشگاهت پذیرفته قرار دهی ، تا همه اعمال و وِردهایم (دعاهایم) یک وِرد باشند و حالم در خدمت تو جاودانه گردد.

ای سرور من! ای آن که بر او تکیه دارم! ای آن که احوالم را به او شکایت می برم! ای پروردگارم! ای پروردگارم! ای پروردگارم! اعضایم را بر خدمتت نیرو ده ، و دلم را به همّت و تصمیمْ استوار کن ، و در راه بیمناکی از خودت و تداوم پیوستگی به خدمتت ، توفیق تلاش به من عنایت فرما تا در میدان های پیشتازان ، به سوی تو پیشتازی کنم و در بین مسابقه دهندگان ، به سوی تو سرعت گیرم و در بین مشتاقان ، به جوار تو مشتاق شوم و چون مخلصان ، به تو نزدیک گردم و به سان یقین کنندگان ، از تو بترسم و با مؤمنان ، در کنارت قرار گیرم .

بار خدایا! هر کس اراده بد درباره من دارد ، درباره اش اراده [ ی بد] کن ، و هر کس به من نیرنگ می زند ، به او نیرنگ زن ، و در پیشگاه خود ، مرا از نیک بهره ترین بندگانت و مقرب ترین آنان به خود ، و خاص تر آنها در نزد خویش قرار ده؛ چون جز به فضل تو نمی توان به آن [ جایگاه ] دست یافت. با بخشندگی خود بر من ببخش ، و با بزرگواری خویش به من توجّه فرما ، و با رحمتت مرا حفظ کن و زبانم را به ذکرت گویا ، و دلم را به محبّتت شیدا کن ، و با پذیرش نیکویت بر من منّت نِه ، گرفتاری ام را کم کن ، و لغزشم را ببخش ؛ چرا که تو بر بندگانت فرمان عبادت داده ای و به آنان دستور دعا داده ای و پذیرش را برایشان ضمانت نموده ای.

پروردگارا! رویم را به سوی تو کرده ام . پروردگارا! دستم را به سوی تو دراز کرده ام . به [ حقّ ] عزّتت دعایم را مستجاب کن و مرا به آرزویم برسان ، و امیدم را از خود نبُر ، و شرّ دشمنان جِنّی و اِنسی ام را بسنده باش .

ای زود خشنود شونده! بر آن که جز دعا چیزی ندارد ، ببخش ؛ چرا که تو هر آنچه خواهی ، انجام خواهی داد.

ای آن که نامش دوا، و یادش شفا، و پیروی اش ثروت است! بر آن که سرمایه اش امید و ابزارش گریه است ، رحم کن . ای گسترنده نعمت و ای دفع کننده بدبختی! ای نور وحشت کنندگان در تاریکی ها! ای دانای آموزش ندیده!

بر محمّد و خاندان محمّد ، درود فرست ، و با من آن گونه که تو شایسته آنی، رفتار فرما ، و بر محمّد و امامان خجسته از خاندان او درود فرست و سلام نثار کن».

.

. .

. .

. .

. .

. .

. .

. .

. .

. .

. .

. .

. .

. .

. .

ه : یَومَ الجُمُعَةِ۱۵۵۷.المناقب لابن شهرآشوب:الإمام علیّ علیه السلامـ مِن دُعاءٍ لَهُ فی یَومِ الجُمُعَةِ وهُوَ دُعاءٌ عَظیمٌ ـ: الحَمدُ لِلّهِ الَّذی لا مِن شَیءٍ کانَ ، ولا مِن شَیءٍ کَوَّنَ ما قَد کانَ ، مُستَشهَدٌ بِحُدوثِ الأَشیاءِ عَلی أزَلِیَّتِهِ ، وبِما وَسَمَها بِهِ مِنَ العَجزِ عَلی قُدرَتِهِ ، وبِمَا اضطَرَّها إلَیهِ مِنَ الفَناءِ عَلی دَوامِهِ .

لَم یَخلُ مِنهُ مَکانٌ فَیُدرَکَ بِأَینِیَّتِهِ ، ولا لَهُ شَبَحُ مِثالٍ فَیوصَفَ بِکَیفِیَّتِهِ ، ولَم یَغِب عَن شَیءٍ فیُعلَمَ بِحَیثِیَّتِهِ ، مُبائِنٌ لِجَمیعِ ما أحدَثَ فِی الصِّفاتِ ، ومُمتَنِعٌ عَنِ الإِدراکِ بِمَا ابتَدَعَ مِن تَصَرُّفِ الذَّواتِ ، وخارِجٌ بِالکِبرِیاءِ وَالعَظَمَةِ مِن جَمیعِ تَصَرُّفِ الحالاتِ .

مُحَرَّمٌ عَلی بَوارِعِ ثاقِباتِ الفِطَنِ تَجدیدُهُ ، وعَلی عَوامِقِ ثاقِباتِ الفِکرِ تَکییفُهُ ، وعَلی غَوائِصِ سابِحاتِ النَّظَرِ تَصویرُهُ ، ولا تَحویهِ الأَماکِنُ لِعَظَمَتِهِ ، ولا تَذرَعُهُ المَقادیرُ لِجَلالِهِ ، ولا تَقطَعُهُ المَقاییسُ لِکِبرِیائِهِ .

مُمتَنِعٌ عَنِ الأَوهامِ أن تَکتَنِهَهُ ، وعَنِ الأَفهامِ أن تَستَغرِقَهُ ، وعَنِ الأَذهانِ أن تُمَثِّلَهُ .

قَد یَئِسَت عَنِ استِنباطِ ⁽¹⁾الإِحاطَةِ بِهِ طَوامِحُ العُقولِ ، ونَضَبَت عَنِ الإِشارَةِ إلَیهِ بِالاِکتِناهِ بِحارُ العُلومِ ، ورَجَعَت بِالصِّغَرِ مِنَ السُّمُوِّ إلی وَصفِ قُدرَتِهِ لَطائِفُ الخُصومِ .

واحِدٌ لا مِن عَدَدٍ ، ودائِمٌ لا بِأَمَدٍ ، وقائِمٌ لا بِعَمَدٍ . لَیسَ بِجِنسٍ فَتُعادِلَهُ الأَجناسُ ، ولا بِشَبَحٍ فَتُضارِعَهُ الأَشباحُ ، ولا کَالأَشیاءِ فَتَقَعَ عَلَیهِ الصِّفاتُ .

قَد ضَلَّتِ العُقولُ فی أمواجِ تَیّارِ إدراکِهِ ، وتَحَیَّرَتِ الأَوهامُ عَن إحاطَةِ ذِکرِ أزَلِیَّتِهِ ، وحَصِرَتِ الأَفهامُ عَنِ استِشعارِ وَصفِ قُدرَتِهِ ، وغَرِقَتِ الأَذهانُ فی لُجَجِ أفلاکِ مَلَکوتِهِ .

مُقتَدِرٌ بِالآلاءِ ، مُمتَنِعٌ بِالکِبرِیاءِ ، ومُتَمَلِّکٌ عَلَی الأَشیاءِ ، فَلا دَهرٌ یُخلِقُهُ ، ولا وَصفٌ یُحیطُ بِهِ .

قَد خَضَعَت لَهُ رِقابُ الصِّعابِ فی مَحَلِّ تُخومِ قَرارِها ، وأذعَنَت لَهُ رَواصِنُ الأَسبابِ فی مُنتَهی شَواهِقِ أقطارِها .

مُستَشهَدٌ بِکُلِّیَّةِ الأَجناسِ عَلی رُبوبِیَّتِهِ ، وبِعَجزِها عَن قُدرَتِهِ ، وبِفُطورِها عَلی قِدمَتِهِ ، وبِزَوالِها عَلی بَقائِهِ ، فَلا لَها مَحیصٌ عَن إدراکِهِ إیّاها ، ولا خُروجٌ عَن إحاطَتِهِ بِها ، ولَا احتِجابٌ عَن إحصائِهِ لَها ، ولَا امتِناعٌ مِن قُدرَتِهِ عَلَیها .

کَفی بِإِتقانِ الصُّنعِ لَهُ آیَةً ، وبِتَرکیبِ الطَّبعِ عَلَیهِ دَلالَةً ، وبِحُدوثِ الفَطرِ عَلَیهِ قِدمَةً ، وبِإِحکامِ الصَّنعَةِ عَلَیهِ عِبرَةً ، فَلا إلَیهِ حَدٌّ مَنسوبٌ ، ولا لَهُ مَثَلٌ مَضروبٌ ، ولا شَیءٌ عَنهُ بِمَحجوبٍ ، تَعالی عَن ضَربِ الأَمثالِ لَهُ وَالصِّفاتِ المَخلوقَةِ عُلُوّا کَبیرا .

وسُبحانَ اللّهِ الَّذی خَلَقَ الدُّنیا لِلفَناءِ وَالبُیودِ ، وَالآخِرَةِ لِلبَقاءِ وَالخُلودِ ! وسُبحانَ اللّهِ الَّذی لا یَنقُصُهُ ما أعطی فَأَسنی ، وإن جازَ المَدی فِی المُنی ، وبَلَغَ الغایَةَ القُصوی ، ولا یَجورُ فی حُکمِهِ إذا قَضی ! وسُبحانَ اللّهِ الَّذی لا یُرَدُّ ما قَضی ، ولا یُصرَفُ ما أمضی ، ولا یُمنَعُ ما أعطی ، ولا یَهفو ولا یَنسی ، ولا یَعجَلُ بَل یُمهِلُ ویَعفو ، ویَغفِرُ ویَرحَمُ ویَصبِرُ ، ولا یُسأَلُ عَمّا یَفعَلُ وهُم یُسأَلونَ !

ولا إلهَ إلَا اللّهُ الشّاکِرُ لِلمُطیعِ لَهُ ، المُملی لِلمُشرِکِ بِهِ ، القَریبُ مِمَّن دَعاهُ عَلی حالِ بُعدِهِ ، وَالبَرُّ الرَّحیمُ بِمَن لَجَأَ إلی ظِلِّهِ وَاعتَصَمَ بِحَبلِهِ . ولا إلهَ إلَا اللّهُ المُجیبُ لِمَن ناداهُ بِأَخفَضِ صَوتِهِ ، السَّمیعُ لِمَن ناجاهُ لِأَغمَضِ سِرِّهِ ، الرَّؤوفُ بِمَن رَجاهُ لِتَفریجِ هَمِّه ، القَریبُ مِمَّن دَعاهُ لِتَنفیسِ کَربِهِ وغَمِّهِ . ولا إلهَ إلَا اللّهُ الحَلیمُ عَمَّن ألحَدَ فی آیاتِهِ ، وَانحَرَفَ عَن بَیِّناتِهِ ، ودانَ بِالجُحودِ فی کُلِّ حالاتِهِ .

وَاللّهُ أکبَرُ القاهِرُ لِلأَضدادِ ، المُتعالی عَنِ الأَندادِ ، المُتَفَرِّدُ بِالمِنَّةِ عَلی جَمیعِ العِبادِ . وَاللّهُ أکبَرُ المُحتَجِبُ بِالمَلَکوتِ وَالعِزَّةِ ، المُتَوَحِّدُ بِالجَبَروتِ وَالقُدرَةِ ، المُتَرَدِّی بِالکِبرِیاءِ وَالعَظَمَةِ . وَاللّهُ أکبَرُ المُتَقَدِّسُ بِدَوامِ السُّلطانِ وَالغالِبُ بِالحُجَّةِ وَالبُرهانِ ، ونَفاذِ المَشِیَّةِ فی کُلِّ حینٍ وأوانٍ .

اللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ عَبدِکَ ورَسولِکَ ، وأعطِهِ الیَومَ أفضَلَ الوَسائِلِ وأشرَفَ العَطاءِ ، وأعظَمَ الحِباءِ وَالمَنازِلِ ، وأسعَدَ الجَدودِ ⁽²⁾، وأقَرَّ الأَعیُنِ ⁽³⁾.

اللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، الَّذین أمَرتَ بِطاعَتِهِم ، وأذهَبتَ عَنهُمُ الرِّجسَ وطَهَّرتَهُم تَطهیرا .

اللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، الَّذینَ ألهَمتَهُم عِلمَکَ ، وَاستَحفَظتَهُم کُتُبَکَ ⁽⁴⁾وَاستَرعَیتَهُم عِبادَکَ .

اللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ عَبدِکَ ورَسولِکَ وحَبیبِکَ وخَلیلِکَ ، وسَیِّدِ الأَوَّلینَ وَالآخِرینَ ، مِنَ الأَنبِیاءِ وَالمُرسَلینَ ، وَالخَلقِ أجمَعینَ ، وعَلی آلِهِ الطَّیِّبینَ ، الَّذینَ أمَرتَ بِطاعَتِهِم ، وأوجَبتَ عَلَینا حَقَّهُم ومَوَدَّتَهُم ⁽⁵⁾.

اللّهُمَّ إنّی أسأَلُکَ سُؤالَ وَجِلٍ مِنَ انتِقامِکَ ، حاذِرٍ مِن نَقِمَتِکَ ، فَزِعٍ إلَیکَ مِنکَ ، لَم یَجِد لِفاقَتِهِ مُجیرا غَیرَکَ ، ولا آمِنا [لِخَوفِهِ] ⁽⁶⁾غَیرَ فِنائِکَ ، وتَطَوُّلُکَ سَیِّدی ومَولایَ عَلی طولِ ⁽⁷⁾مَعصِیَتی لَکَ ، أقصَدَنی إلَیکَ ، وإن کانَت سَبَقَتنِی الذُّنوبُ وحالَت بَینی وبَینَکَ ؛ لِأَ نَّکَ عِمادُ المُعتَمِدِ ، ورَصَدُ المُرتَصِدِ ، لا تَنقُصُکَ المَواهِبُ ، ولا تَغیضُکَ المَطالِبُ ، فَلَکَ المِنَنُ العِظامُ ، وَالنِّعَمُ الجِسامُ ⁽⁸⁾.

یا مَن لا تَنقُصُ خَزائِنُهُ ، ولا یَبیدُ مُلکُهُ ، ولا تَراهُ العُیونُ ، ولا تَعزُبُ مِنهُ حَرَکَةٌ ولا سُکونٌ . لَم تَزَل ولا تَزالُ ، لا یَتَواری عَنکَ مُتَوارٍ فی کَنینِ ⁽⁹⁾أرضٍ ولا سَماءٍ ولا تُخومٍ ، تَکَفَّلتَ بِالأَرزاقِ یا رَزّاقُ ، وتَقَدَّستَ عَن أن تَتَناوَلَکَ الصِّفاتُ ، وتَعَزَّزتَ عَن أن تُحیطَ بِکَ تَصاریفُ اللُّغاتِ ، ولَم تَکُن مُستَحدَثا فَتوجَدَ مُتَنَقِّلاً عَن حالَةٍ إلی حالَةٍ ، بَل أنتَ الفَردُ الأَوَّلُ وَالآخِرُ ذُو العِزِّ القاهِرُ ، جَزیلُ العَطاءِ ، سابِغُ النَّعماءِ ، أحَقُّ مَن تَجاوَزَ وعَفا عَمَّن ظَلَمَ وأساءَ .

بِکُلِّ لِسانٍ إلهی تُمَجَّدُ ، وفِی الشَّدائِدِ عَلَیکَ یُعتَمَدُ ، فَلَکَ الحَمدُ وَالمَجدُ ؛ لِأَ نَّکَ المالِکُ الأَبَدُ ، وَالرَّبُّ السَّرمَدُ .

أتقَنتَ إنشاءَ البَرایا ، فَأَحکَمتَها بِلُطفِ التَّقدیرِ ، وتَعالَیتَ فِی ارتفاعِ شَأنِکَ عَن أن یَنفُذَ فیکَ حُکمُ التَّغییرِ ، أو یُحتالَ مِنکَ بِحالٍ یَصِفُکَ بِهِ المُلحِدُ إلی تَبدیلٍ ، أو یوجَدَ فِی الزِّیادَةِ وَالنُّقصانِ مَساغٌ فِی اختِلافِ التَّحویلِ ، أو تَلتَثِقَ ⁽¹⁰⁾سَحائِبُ الإِحاطَةِ بِکَ فی بُحورِ هِمَمِ الأَحلامِ ، أو تَمتَثِلَ لَکَ مِنها جِبِلَّةٌ تَضِلُّ فیها رَوِیّاتُ الأَوهامِ .

فَلَکَ مَولایَ ، انقادَ الخَلقُ مُستَخذِئینَ بِإِقرارِ الرُّبوبِیَّةِ ، ومُعتَرِفینَ خاضِعینَ بِالعُبودِیَّةِ .

سُبحانَکَ ما أعظَمَ شَأنَکَ ، وأعلی مَکانَکَ ، وأنطَقَ بِالصِّدقِ بُرهانَکَ ، وأنفَذَ أمرَکَ ، وأحسَنَ تَقدیرَکَ ! سَمَکتَ السَّماءَ فَرَفَعتَها ، ومَهَّدتَ الأَرضَ فَفَرَشتَها ، وأخرَجتَ مِنها ماءا ثَجّاجا ⁽¹¹⁾، ونَباتا رَجراجا ⁽¹²⁾، فَسَبَّحَکَ نَباتُها ، وجَرَت بِأَمرِکَ مِیاهُها وقاما عَلی مُستَقَرِّ المَشِیَّةِ کَما أمَرتَهُما .

فَیامَن تَعَزَّزَ بِالبَقاءِ ، وقَهَرَ عِبادَهُ بِالفَناءِ ، أکرِم مَثوایَ ، فَإِنَّکَ خَیرُ مُنتَجِعٍ ⁽¹³⁾لِکَشفِ الضُّرِّ . یا مَن هُوَ مَأمولٌ فی کُلِّ عُسرٍ ، ومُرتَجیً لِکُلِّ یُسرٍ ، بِکَ أنزَلتُ الیَومَ حاجَتی ، وإلَیکَ أبتَهِلُ فَلا تَرُدَّنی خائِبا مِمّا رَجَوتُ ، ولا تَحجُب دُعائی عَنکَ إذ فَتَحتَهُ لی فَدَعَوتُ ، وصَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وَارزُقنی مِن فَضلِکَ الواسِعِ رِزقا واسِعا سائِغا حَلالاً طَیِّبا هَنیئا مَریئا لَذیذا فی عافِیَةٍ .

اللّهُمَّ اجعَل خَیرَ أیّامی یَومَ ألقاکَ ، وَاغفِر لی خَطایایَ فَقَد أوحَشَتنی ، وتَجاوَز عَن ذُنوبی فَقَد أوبَقَتنی ⁽¹⁴⁾، فَإِنَّکَ مُجیبٌ مُثیبٌ رَقیبٌ قَریبٌ قادِرٌ غافِرٌ قاهِرٌ رَحیمٌ کَریمٌ قَیّومٌ ، وذلِکَ عَلَیکَ یَسیرٌ وأنتَ أحسَنُ الخالِقینَ .

اللّهُمَّ افتَرَضتَ عَلَیَّ لِلآباءِ وَالاُمَّهاتِ حُقوقا فَعَظَّمتَهُنَّ ، وأنتَ أولی مَن حَطَّ الأَوزارَ وخَفَّفَها وأدَّی الحُقوقَ عَن عَبیدِهِ ، فَاحتَمِلهُنَّ عَنّی إلَیهِما وَاغفِر لَهُما کَما رَجاکَ کُلُّ مُوَحِّدٍ مَعَ المُؤمِنینَ وَالمُؤمِناتَ وَالإِخوَةِ وَالأَخَواتِ ، وألحِقنا وإیّاهُم بِالأَبرارِ ، وأبِح لَنا ولَهُم جَنّاتِکَ مَعَ النُّجَباءِ الأَخیارِ ، إنَّکَ سَمیعُ الدُّعاءِ ، وصَلَّی اللّهُ عَلَی النَّبِیِّ مُحَمَّدٍ وعِترَتِهِ الطَّیِّبینَ وسَلَّمَ تَسلیما . ⁽¹⁵⁾.

ه ـ روز جمعه

ه ـ روز جمعه۱۵۵۹.المناقب :امام علی علیه السلامـ دعای آن حضرت در روز جمعه ، که دعای با عظمتی است ـ: سپاسْ خدایی را که از چیزی به وجود نیامده، و آنچه را هست ، از چیزی به وجود نیاورده است . پیدایش چیزها را بر ازلیّت خود گواه گرفته ، و به ناتوانی ای که در چیزها افکنده ، بر قدرتش و به ضرورت فناپذیری آنها ، بر جاودانه بودن خویش [ گواه گرفته است] .

هیچ جایی از او تهی نیست تا به مکانداری شناخته شود ، و شبحِ نمونه ای ندارد تا به چگونگی توصیف شود، و از چیزی غایب نیست تا دانسته شود . در ویژگی با همه آنچه آفریده ، فرق دارد ، و با تحوّلی که در ذات ها ایجاد کرده ، غیر قابل درک گشته است ، و با شکوه و بزرگی ، از دایره هر نوع تغییر حالت ، برون است.

بر کارآمدی تیزْ درکان ، باز آفرینی ذهنی او ، و بر ژرف نگری تیزهوشان ، تبیین چگونگی او محال است ، و غوّاصان شناگر دریای اندیشه را راه نیست که او را ترسیم نمایند ، و به خاطر عظمتش مکان ها او را در بر نمی گیرند و به خاطر جلالتش اندازه ها به اندازه گیری او نمی رسند ، و به خاطر شکوهش مقیاس ها او را مشخّص نمی توانند کنند.

بر اندیشه ها دستیابی بر کُنه او ، و بر فهم ها ، فراگرفتن او ، و بر ذهن ها ، تمثّل او ناممکن است . خِرَدهای بلند پرواز ، از درک راه احاطه داشتن بر او ناامیدند و دریاهای دانش ، چنانچه به کُنه او اشاره کنند ، خشک می گردند ، و باریک بین ترینِ عالمان ، در وصف قدرت او از بلند پروازی به کوتاهی و حقارت برگشتند.

یکتاست ، امّا نه برپایه شمارش . جاودان است ؛ امّا نه در مقیاس مدّت و زمان . برپاست ، نه به ستون . جنس نیست تا جنس ها با او همانندی کنند . شخص نیست تا اشخاص با او همسانی کنند ، و همچون چیزها نیست که ویژگی ها بر او صدق کنند.

خِرَدها در امواج بی کران درک او درمانده اند ، و ذهن ها از احاطه بر چگونگی ازلی بودن او سرگشته شده اند ، و فهم ها از آگاهی بر اوصاف قدرت او محروم گشته اند ، و ذهن ها در ژرفای افلاک ملکوت او غرق گردیده اند.

به نعمت دادن ها توانمند است، در بزرگی دست نیافتنی است ، و مالک چیزهاست . نه روزگارْ او را فرسوده می کند و نه وصفی بر او شمول دارد.

گردنکشان در ژرفنای قرارگاه خود ، در برابرش فروتن اند ، و کوه های سر به فلک کشیده ، در منتها الیه ستیغ خود ، به فرمانش رام اند.

همه چیزها را بر پروردگاری خود ، و ناتوانی آنها را بر قدرت خویش ، و آفریده شدنشان را برقدیم بودن خویش ، و ناپایداری آنها را بر بقای خویش گواه گرفته است . هیچ چیزی از دید او راه گریز ندارد ، و از حیطه قدرت او راه خروج ندارد ، و از شمارش شدن به وسیله او راه پوشیده ماندن ندارد ، و از سُلطه او بر خویش راه امتناع ندارد.

استواری آفرینش برای نشانه بر او ، و ترکیب طبایع برای دلالت بر او ، و حدوث خلقت برای قدیم بودن او ، و استواری ساخته ها برای اعتبار او بسنده است . هیچ حدّی به او منسوب نیست ، و هیچ نمونه ای [ از او ] برای مَثَل زدن وجود ندارد ، و هیچ چیزی از او پوشیده نیست . او از این که به چیزی مثال زده شود و نیز از اوصاف آفریده ها ، بسی والاتر است.

منزّه است خدایی که دنیا را برای ناپایداری و نابودی آفریده است و آخرت را برای ماندگاری و جاودانگی.

منزّه است خدایی که هر چه می دهد ، او را کم نمی آید و بلکه درخشان تر می کند ، اگر چه در گستردگی از آرزو هم بگذرد و به نهایت برسد ، و هرگاه داوری کند ، در داوری اش ستم نمی ورزد.

منزّه است خدایی که آنچه حکم کرده ، رد نمی شود ، و آنچه مقرّر داشته ، تغییر نمی یابد ، و آنچه داده ، بازداشته نمی شود ، اشتباه نمی کند و فراموش نمی کند، شتاب نمی کند ، بلکه فرصت می دهد، می گذرد، می آمرزد، رحم می کند و صبر می کند ، و درباره آنچه انجام می دهد ، پرس و جو نمی شود ، حالْ آن که مردم ، مورد بازخواست قرار می گیرند .

خدایی جز اللّه نیست ؛ او که شاکر است نسبت به اطاعت کنندگانش ، و فرصت دهنده است به شرک ورزندگان به او، نزدیک است به آن که او را می خواند ـ گرچه دور باشد ـ و نیکوکار و مهربان است نسبت به آن که به سایه اش پناه می برد و به ریسمان او چنگ می زند.

خدایی جز اللّه نیست ؛ او که پاسخ دهنده است به آن که او را به آرام ترین صدا می خواند . شنونده [ نجوای ]کسی است که با پوشیده ترین راز با او مناجات می کند، مهربان است بر آن که برای گشایش غمش به او امید دارد ، و نزدیک است به آن که او را برای رهایی از غصّه و غمش می خواند.

خدایی جز اللّه نیست ؛ بردبار بر آن که به نشانه های او کفر می ورزد و از حجّت های او رویگردان است و با انکار در همه حالات مدیون است.

خدا بزرگ است ، آن توانمند بر ضدها، برتر از شبیه ها و تنها منّت گذار بر همه بندگان. خدا بزرگ است ؛ آن که به ملکوت و عزّتْ پوشیده است و به جبروت و قدرت ، یگانه است ، و لباس بزرگی و عظمت پوشیده است. خدا بزرگ است؛ آن که به پایداری سلطنت ، مقدّس ، و به حجّت و برهان ، پیروز است ، و در هر هنگام و آن ، اراده اش نافذ است .

بار خدایا! بر محمّد ، بنده ات و پیامبرت ، درود فرست و امروز ، بهترین وسیله ها و باشرافت ترین بخشش ها، و بزرگ ترین هدیه ها و منزل ها و فرخنده ترین نصیب ها و والاترین چشم روشنی ها را به او عطا فرما.

خداوندا ! بر محمّد و خاندان محمّد ، درود فرست؛ آنان که به پیروی شان فرمان دادی و از آنان ، پلیدی را دور ساختی و پاکشان گردانیدی.

بار خدایا! بر محمّد و خاندان محمّد ، درود فرست ؛ آنان که دانشت را به آنان الهام کردی ، بر کتاب هایت نگهبانشان گماشتی و بندگانت را به مراعات حقّشان فرا خواندی.

بار خدایا! بر محمّد ، بنده و فرستاده و دوست و یارت درود فرست ؛ آن که سرور اوّلین ها و آخرین ها از پیامبران و فرستادگان و همه مردم است ، و بر خاندان پاک او ـ که فرمان به اطاعتشان دادی و حقّ آنها و دوستی شان را بر ما واجب گردانیدی ـ .

بارخدایا! از تو درخواست می کنم ؛ همچون کسی که از انتقامت بیم دارد و از کیفرت برحذر است ؛ همچون کسی که از تو به تو پناه می جوید و جز تو ، کسی را پناه برای نیازش نمی یابد ، و برای ترسش امانی جز آستان تو ندارد .

مهلت دادن تو بر من ، علی رغم درازای نافرمانی من نسبت به تو مرا به سویت روانه کرده است، و گرچه گناهان بر من پیشی گرفته اند و بین من و تو جدایی افکنده اند ، چون تو تکیه گاه هر تکیه جو و کمین هر کمین خواهی ، بخشش ها از تو چیزی کم نمی کند و درخواست ها تو را به خشم نمی آورد . بخشش های زیاد و نعمت های بزرگ ، از آنِ توست.

ای آن که گنجینه اش کم نمی شود ، فرمانروایی اش پایان نمی یابد، دیده ها او را نمی بینند و حرکت و سکونی از او دور نمی ماند! همیشه بوده ای و خواهی بود . هیچ پوشیده ای در دل زمین و آسمان و پنهان در ژرفنایِ چیزی ، از تو نهان نمی ماند، روزیِ همه را برعهده گرفته ای ـ ای رزّاق ـ و از این که صفت ها تو را در دسترس [اندیشه ها] قرار دهند ، مبرّایی ، و از این که دگرگونی کلمات بر تو احاطه پیدا کنند ، فراتری .

به وجود آمده نیستی تا از حالتی به حالت دیگر منتقل شوی ؛ بلکه تو فرد اوّل و آخر و دارای عزّت چیره ای . بسیارْ عطا و فراوانْ نعمتی و برای گذشت و بخشودن کسی که ستم کرده و بد نموده است ، شایسته ترینی. به هر زبانی تمجید می شوی و در سختی ها بر تو تکیه می شود . پس سپاس و مجد ، از آنِ توست ؛ چرا که تو مالک همیشگی و پروردگار سرمدی هستی.

آفرینش آفریده ها را استوار ساختی ، و به لطف تقدیرت ، آن را محکم کردی . تو در بلند مرتبگی ، برتر از آنی که آثار تغییر ، در تو کارآ باشد و یا به حالتی درآیی که فرد کافر ، به خاطر آن ، تو را به «تبدیل یافتن» وصف کند ، و یا در زیادی و نقصان ، مجوّزی برای دگرگونی باشد ، و یا آن که ابرهای احاطه بر تو در دریاهای همّتِ عقل ها نمناک گردد ، و یا طبیعتی از آن ، نمونه ای از تو گردد که در آن ، خِرَدورزی خِرَدها در آن گم راه گردد.

پس ای مولای من! فقط برای توست که آفریده ها فروتنانه و با اقرار ، به پروردگاری گردن نهاده اند و به عبودیّت ، معترف و خاضع گشته اند.

منزّهی خداوندا! چه قدر بزرگی ، و چه قدر جایگاهت والا ، و برهان هایت صادقانه گویا ، و فرمانت نافذ ، و تقدیرت نیکوست ! آسمان را برافراشتی و بلند ساختی، زمین را آماده کردی و گستراندی، و آب فراوان و گیاه انبوه ، از آن ، بیرون آوردی . گیاهان آن ، تسبیحگویت هستند و آب های آن ، به فرمانت جاری شده اند ، و بر پایه اراده ات ، آن گونه که فرمان دادی ، ایستاده اند.

ای آن که به دوام ، عزّتمندی و با فنای بندگان ، بر آنان چیره گشتی! جایگاهم را گرامی دار ؛ چرا که تو بهترین مرجع برای رفع بدبختی هایی . ای آن که در هر سختی ، چشم به وی دارند و در هر آسانی ، به وی امید می برند! امروز ، نیازم را به درگاه تو آورده ام و به پیشگاه تو زاری می کنم . مرا از امیدی که دارم ، ناامید برمگردان ، و چون راه دعا را برایم گشودی و دعا کردم ، دعایم را از خود ، باز مدار ، و بر محمّد و خاندان محمّد ، درود فرست و از فضل گسترده خود ، روزیِ فراوان، گسترده، حلال ، پاکیزه، دلپذیر، گوارا و لذیذ ، در سلامتِ کامل ، روزی ام کن.

بار خدایا! بهترین روزهایم را روز دیدار خودت گردان ، و خطاهایم را ببخش که مرا به وحشت انداخته اند ، و از گناهانم درگذر که مرا هلاک ساخته اند ؛ چرا که تو پاسخ دهنده، ثواب بخش، نگهبان، نزدیک، توانا، بخشنده، چیره، مهربان، بزرگوار و پا برجایی و این برای تو آسان است و تو بهترینِ آفریننده هایی .

بار خدایا! بر من حقوقی نسبت به پدران و مادرانم واجب کردی ، و من آن حقوق را بزرگ داشتم ، و تو سزاوارتری بر پاک کردن گناهان و سبک کردن بار آنها و ادای حقوق بندگانت.پس این مسئولیت را از جانب من برای آنان، خود برعهده بگیر، و پدران و مادران مرا آن گونه که هر موحّد مؤمن از تو امید دارد ، به همراه زنان و مردان مؤمن و برادران و خواهران ببخش،و ما و آنان را به نیکان ملحق کن، و به ما و آنان،همراه نجیبان و خوبان ، بهشتت را ببخش. به یقین، تو شنونده دعایی . و بر پیامبرت محمّد و عترت پاک او درود فرست و سلام نثار کن.

.

. .

. .

. .

. .

. .

. .

. .

. .

و : إذا نَظَرَ إلَی الهِلالِ۱۵۶۱.الإمام الباقر علیه السلام :الإمام علیّ علیه السلامـ إذا نَظَرَ إلَی الهِلالِ ـ: اللّهُمَّ اجعَلنا أهدی مَن نَظَرَ إلَیهِ ، وأزکی مَن طَلَعَ عَلَیهِ . ⁽¹⁾۱۵۶۲.الإمام الباقر علیه السلام :عنه علیه السلامـ إذا نَظَرَ إلَی الهِلالِ ـ: اللّهُمَّ إنّی أسأَلُکَ خَیرَ هذَا الشَّهرِ ، فَتحَهُ ونَصرَهُ وبَرَکَتَهُ وطَهورَهُ ورِزقَهُ ونورَهُ . ⁽²⁾۱۵۶۳.الإمام الباقر علیه السلام :الإمام الصادق علیه السلام :کانَ أمیرُ المُؤمِنینَ صَلَواتُ اللّهِ عَلَیهِ إذا أهَلَّ هِلالَ شَهرِ رَمَضانَ أقبَلَ إلَی القِبلَةِ ، ثُمَّ قالَ :

اللّهُمَّ أهِلَّهُ عَلَینا بِالأَمنِ وَالإِیمانِ ، وَالسَّلامَةِ وَالإِسلامِ ، وَالعافِیَةِ المُجَلِّلَةِ ، اللّهُمَّ ارزُقنا صِیامَهُ وقِیامَهُ ، وتِلاوَةَ القُرآنِ فیهِ ، اللّهُمَّ سَلِّمهُ لَنا وتَسَلَّمهُ مِنّا وسَلِّمنا فیهِ . ⁽³⁾۱۵۶۴.رجال الکشّی عن حنان بن سدیر :الإمام علیّ علیه السلامـ مِن قَولِهِ عِندَ رُؤیَةِ الهِلالِ ـ: أیُّهَا الخَلقُ المُطیعُ ، الدّائِبُ السَّریعُ ، المُتَرَدِّدُ فی فَلَکِ التَّدبیرِ ، المُتَصَرِّفُ فی مَنازِلِ التَّقدیرِ ، آمَنتُ بِمَن نَوَّرَ بِکَ الظُّلَمَ ، وأضاءَ بِکَ البُهَمَ ، وجَعَلَکَ آیَةً مِن آیاتِ سُلطانِهِ ، وَامتَهَنَکَ بِالزِّیادَةِ وَالنُّقصانِ ، وَالطُّلوعِ وَالاُفولِ ، وَالإِنارَةِ وَالکُسوفِ ، فی کُلِّ ذلِکَ أنتَ لَهُ مُطیعٌ ، وإلی إرادَتِهِ سَریعٌ .

سُبحانَهُ ما أحسَنَ ما دَبَّرَ ، وأتقَنَ ما صَنَعَ فی مُلکِهِ ! وجَعَلَکَ اللّهُ هِلالَ شَهرٍ حادِثٍ لِأَمرٍ حادِثٍ ، جَعَلَکَ اللّهُ هِلالَ أمنٍ وإیمانٍ ، وسَلامَةٍ وإِسلامٍ ، هِلالَ أمنَةٍ مِنَ العاهاتِ ، وسَلامَةٍ مِنَ السَّیِّئاتِ ، اللّهُمَّ اجعَلنا أهدی مَن طَلَعَ عَلَیهِ ، وأزکی مَن نَظَرَ إلَیهِ ، وصَلَّی اللّهُ عَلی مُحَمَّدٍ وآلِهِ ، اللّهُمَّ افعَل بی کَذا وکَذا ، یا أرحَمَ الرّاحِمینَ . ⁽⁴⁾.

و ـ به هنگام نگریستن به هلال ماه

و ـ به هنگام نگریستن به هلال ماه۱۵۶۶.رجال الکشّی عن یونس بن عبد الرحمن :امام علی علیه السلامـ هرگاه به ماه می نگریست ـ: بار خدایا! ما را هدایت یافته ترین کسانی که به آن (ماه) می نگرند ، و پاک ترین کسانی که آن (ماه) بر ایشان می تابد ، قرار ده.۱۵۶۷.الکافی عن مالک بن عطیّة عن بعض أصحاب أبی عبد اللّامام علی علیه السلامـ هرگاه به ماه می نگریست ـ: بار خدایا! از تو خیر این ماه ، پیروزی، یاری، برکت، پاکی، رزق و نور آن را خواستارم.۱۵۶۸.رجال الکشّی عن حفص بن عمرو النخعی :امام صادق علیه السلام :امیر مؤمنان ـ که درود خداوند بر او باد ـ ، هرگاه هلال ماه رمضان را می دید ، رو به قبله می ایستاد و می گفت: «بار خدایا! رمضان را با امنیّت ، ایمان، سلامت ، اسلام و عافیت پُرجلال ، برایمان بیاغاز . بار خدایا! روزه و نماز و خواندن قرآن را در آن ، روزی مان کن . بار خدایا! آن را برای ما سلامت دار ، و آن را از ما سلامت دار ، و ما را در آن ، سلامت دار».۱۵۶۹.رجال الکشّی عن إسحاق بن عمّار :امام علی علیه السلامـ از جمله سخنانش در هنگام دیدن هلال ـ: ای آفریده فرمانبر خدای ، ای ماهِ شتابنده ، ای در رفت و آمد در فلک تدبیر، و ای حرکت کننده در منزل های تقدیر! ایمان آوردم به آن که با تو تاریکی ها را نورانی کرد و با تو به شب های تار روشنایی بخشید . تو را نشانه ای از نشانه های فرمانروایی خود قرار داد ، با زیادت و نقصان ، و طلوع کردن و غروب کردن ، و روشنایی و کسوف به کارت گرفت و در همه اینها تو فرمانبر او و در انجام دادن اراده اش شتابان بودی.

منزّه است او! چه نیکو تدبیر کرده آنچه را تدبیر کرده است و چه پُر استحکام ساخته آنچه را که در مُلکش ساخته است و تو را خداوند ، آغاز ماهی جدید برای کاری جدید قرار داده است . خداوند ، تو را آغاز امنیت و ایمان و سلامت و اسلام قرار دهد ؛ آغاز مصونیت از آفات و سلامت از بدی ها.

بار خدایا! ما را هدایت یافته ترین کسانی قرار ده که [ این هلال ] بر آنها طلوع می کند ، و پاک ترین کسانی که به آن می نگرند ، و بر محمّد و خاندان او درود فرست . بار خدایا! چنین و چنان ⁽¹⁾در حقّ من انجام ده ، ای مهربان ترینِ مهربانان!

.

۱۵۷۰.دلائل الإمامة عن محمّد بن راشد عن أبیه : جاءَ رَ ( ـ وهُوَ فی مَسجِدِ رَسولِ اللّه ِ صلی الله علیه و ) عنه علیه السلامـ کانَ إذا نَظَرَ إلَی الهِلالِ قالَ ـ: أیُّهَا الخَلقُ المُطیعُ لِلّهِ ، الدّائِرُ السَّریعُ ، المُتَرَدِّدُ فی مَنازِلِ التَّقدیرِ ، المُتَصَرِّفُ فی فَلَکِ التَّدبیرِ ، آمَنتُ بِمَن نَوَّرَ بِکَ الظُّلَمَ ، وأوضَحَ بِکَ البُهَمَ ، وجَعَلَکَ آیَةً مِن آیاتِ مُلکِهِ ، وعَلامَةً مِن عَلاماتِ سُلطانِهِ . فَامتَهَنَکَ بِالزِّیادَةِ وَالنُّقصانِ ، وَالطُّلوعِ وَالاُفولِ ، وَالإِنارَةِ وَالکُسوفِ ، فی کُلِّ ذلِکَ أنتَ لَهُ مُطیعٌ ، وإلی إرادَتِهِ سَریعٌ .

سُبحانَهُ فَما أعجَبَ ما دَبَّرَ فی أمرِکَ ، وألطَفَ ما صَنَعَ فی شَأنِکَ ! جَعَلَکَ مِفتاحَ شَهرٍ لِأَمرٍ حادِثٍ ، جَعَلَکَ اللّهُ هِلالَ بَرَکَةٍ لا تَمحَقُهُ الأَیّامُ ، وطَهارَةٍ لا تُدَلِّسُهُ الأَعوامُ ، هِلالَ أمنَةٍ مِنَ الآفاتِ ، وسَلامَةٍ مِنَ السَّیِّئاتِ ، هِلالَ سَعدٍ لا نَحسَ فیهِ ، ویُمنٍ لا نَکدَ فیهِ ، ویُسرٍ لا یُمازِجُهُ عُسرٌ ، وخَیرٍ لا یَشوبُهُ شَرٌّ ، هَلالَ أمنٍ وإیمانٍ ونِعمَةٍ وإحسانٍ ، وسَلامَةٍ وإسلامٍ .

اللّهُمَّ اجعَلنا مِن أرضی مَن طَلَعَ عَلَیهِ ، وأزکی مَن نَظَرَ إلَیهِ ، وأسعَدَ مَن تَعَبَّدَ لَکَ فیهِ !

اللّهُمَّ وَفِّقنا لِلتَّوبَةِ ، وَاعصِمنا مِنَ الحَوبَةِ ⁽¹⁾، وأوزِعنا شُکرَ النِّعمَةِ ، وأَلبِسنا خَیرَ العافِیَةِ ، وأتمِم عَلَینا بِاستِکمالِ طاعَتِکَ فیهِ المِنَّةَ لَکَ إنَّکَ المَنّانُ الحَمیدُ . ⁽²⁾.

۱۵۷۱.الکافی عن حمّاد بن عثمان عن المسمعی :امام علی علیه السلامـ هرگاه به هلال ماه می نگریست ـ: ای آفریده فرمانبر خدا، چرخانِ پُر شتاب ، رفت و آمد کننده در منزل های تقدیر، و گردان در فلک تدبیر! ایمان آوردم به کسی که به وسیله تو تاریکی ها را روشن کرد، و توسط تو شب های تار را روشنایی بخشید ، تو را نشانی از نشان های قدرتش قرار داد ، و علامتی از علامت های فرمانروایی اش کرد و با افزونی و کاستی، طلوع و غروب ، و نورافشانی و کسوف ، تو را به کار گرفت و تو در همه این کارها فرمانبرِ اویی و به سوی خواست او شتابانی.

منزّه است او! چه قدر شگفت است تدبیری که او در کار تو بسته است ! و چه قدر لطیف است آنچه در باره تو کرده است! تو را کلید ماهی نو برای کاری نو قرار داده است . خداوند ، تو را ماه برکتی قرار دهد که روزگاران ، آن را از بین نمی برند ، و ماه پاکی ای قرار دهد که سال ها آن را آلوده نمی کنند ؛ ماه امنیّت از آفات و سلامت از بدی ها، ماه خجسته ای که در آن ، نُحوستی نیست ، و مبارکی ای که نامیمونی ای بِدان راه ندارد ، و آسانی ای که با سختی نمی آمیزد ، و خیری که هیچ شرّی آن را نمی آلاید ؛ ماه امنیّت و ایمان، نعمت و بخشندگی ، و سلامت و اسلام.

بار خدایا! ما را از خشنودترین کسانی که [ این ماه ] بر آنها می تابد ، و پاک ترین کسانی که به آن می نگرند ، و خوش بخت ترین کسانی که در این ماه برای تو عبادت می کنند ، قرار ده .

بارخدایا! توفیق توبه بما بده ، و از بینوایی حفظمان کن ، و شکر نعمتت را روزی مان گردان و بهترین جامه سلامت را برما بپوشان ، و با تکمیل نمودن فرمانبری ما از خویش در این ماه ، منّت خود را بر ما تمام کن که تو مهربان و ستوده ای . .

ز : إذا نَظَرَ إلَی الشَّمسِ۱۵۷۳.دلائل الإمامة عن أبی بصیر وداوود الرّقّی ومعاویةالإمام علیّ علیه السلامـ إذا نَظَرَ إلَی الشَّمسِ ـ: أیَّتُهَا الشَّمسُ البَدیعَةُ التَّصویرِ ، المُعجِزَةُ التَّقدیرِ ، الَّتی جُعِلَت سِراجا لِلأَبصارِ نَفعا بِسُکّانِ الأَمصارِ ، شُروقُکِ حَیاةٌ وغُروبُکِ وَفاةٌ ، إن طَلَعتِ بِأَمرٍ عَزیزٍ ، وإن رَجَعتِ إلی مُستَقَرٍّ حَریزٍ ، أسأَلُ الَّذی زَیَّنَ بِکِ السَّماءَ ، وألبَسَکِ الضِّیاءَ ، وصَدَّعَ لَکِ أرکانَ المَطالِعِ ، وحَجَبَکِ بِالشُّعاعِ اللّامِعِ ، فَلا یُشرِفُ بِکِ شَیءٌ إلَا امتَحَقَ ⁽¹⁾، ولا یُواجِهُکِ بَشَرٌ إلَا احتَرَقَ ، أن یَهَبَ لَنا بِکِ مِنَ الصِّحَّةِ ودَفعِ العِلَّةِ ، ورَدِّ الغُربَةِ وکَشفِ الکُربَةِ ، وأن یَقِیَنا مِنَ الزَّلَلِ ، ومُتابَعَةِ الهَوی ، ومُصاحَبَةِ الرَّدی ، وأن یَمُنَّ عَلَینا مِنَ العُمُرِ بِأَطوَلِهِ ، ومِنَ العَمَلِ بِأَفضَلِهِ ، وأن یَجعَلَکِ لِقَضاءٍ جَدیدٍ سَعیدٍ ، یُؤذِنُ بِلِباسِ الصِّحَّةِ ، ویَضمَنُ دِفاعَ النَّقِمَةِ .

اللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وأتمِم عَلَینا آلاءَکَ الَّتی أولَیتَنیها ، وَاحرُس عَلَینا عَوارِفَکَ الَّتی أسدَیتَنیها ، إنَّکَ وَلِیُّ الإِحسانِ ، وواهِبُ الاِمتِنانِ ، ذُو الطَّولِ الشَّدیدِ ، فَعّالٌ لِما یُریدُ ، وَالحَمدُ لِلّهِ رَبِّ العالَمینَ ، وهُوَ حَسبُنا ونِعمَ الوَکیلُ . ۲ .

ز ـ هنگامی که به خورشید می نگریست

ز ـ هنگامی که به خورشید می نگریست۱۵۷۵.عنه علیه السلام :امام علی علیه السلامـ هنگامی که به خورشید می نگریست ـ: ای خورشید نوتصویر! ای معجزه تقدیر! ای آن که برای بهره گیری ساکنان شهرها ، چراغی برای دیدن ، قرار داده شده است! طلوع تو زندگی و غروب تو مرگ است . هرگاه طلوع کنی ، برای کار بزرگی است و هر زمان برگردی ، به جایی محفوظ برمی گردی . از آن کس که آسمان را به وسیله تو آراسته ، و به تو لباس نور پوشانده، پایه های طلوع گاه را برای تو شکافته ، و با نور درخشان ، تو را پوشانده است ـ به گونه ای که هیچ چیز بر تو اِشراف پیدا نمی کند ، جز آن که از بین می رود ، و انسانی با تو روبه رو نمی گردد ، جز آن که می سوزد ـ ، در خواست می کنم که [ برکت ] به وجود تو به ما سلامت و دفع گرفتاری ، بازگشت غریبان ما و گشایش ناراحتی ها را ببخشد، ما را از لغزش و پیروی هوس و همراهی با پستی نگه دارد، و بر ما با طولانی ترین عمر و بهترین عمل ، منّت نهد و تو را برای سرنوشت جدید و خوش بختی قرار دهد که در آن به ما لباس سلامت بخشد و برای ما دفع کیفر را ضمانت کند.

بار خدایا ! بر محمّد و خاندان محمد درود فرست ، و نعمت هایت را که به ما دادی بر ما کامل کن ، و بخشش هایی را که برای ما در نظر گرفتی ، نگه دار . تو صاحب احسان و بخشنده بخشش هایی، بسیار قدرتمندی و هر چه بخواهی ، انجام می دهی .

و سپاسْ خدایی را که پروردگار جهانیان است که او ما را بَسنده و بهترین وکیل است.

.

ح : کُلَّ یَومٍ مِن رَجَبٍ۱۵۷۷.الإمام علیّ علیه السلام :اللّهُمَّ یا ذَا المِنَنِ السَّابِغَةِ ، وَالآلاءِ الوازِعَةِ ، وَالرَّحمَةِ الواسِعَةِ ، وَالقُدرَةِ الجامِعَةِ ، وَالنِّعَمِ الجَسیمَةِ ، وَالمَواهِبِ العَظیمَةِ ، وَالأَیادِی الجَمیلَةِ ، وَالعَطایَا الجَزیلَةِ ، یا مَن لا یُنعَتُ بِتَمثیلٍ ، ولا یُمَثَّلُ بِنَظیرٍ ، ولا یُغلَبُ بِظَهیرٍ ، یا مَن خَلَقَ فَرَزَقَ ، وألهَمَ فَأَنطَقَ ، وَابتَدَعَ فَشَرَعَ ، وعَلا فَارتَفَعَ ، وقَدَّرَ فَأَحسَنَ، وصَوَّرَ فَأَتقَنَ ، وَاحتَجَّ فَأَبلَغَ ، وأنعَمَ فَأَسبَغَ ، وأعطی فَأَجزَلَ ، ومَنَحَ فَأَفضَلَ ، یا مَن سَما فِی العِزِّ فَفاتَ خَواطِرَ الأَبصارِ ، ودَنا فِی اللُّطفِ فَجازَ هَواجِسَ الأَفکارِ ، یا مَن تَوَحَّدَ بِالمُلکِ فَلا نِدَّ لَهُ فی مَلَکوتِ سُلطانِهِ ، وتَفَرَّدَ بِالکِبرِیاءِ وَالآلاءِ ، فَلا ضِدَّ لَهُ فی جَبَروتِ شَأنِهِ ، یا مَن حارَت فی کِبرِیاءِ هَیبَتِهِ دَقائِقُ لَطائِفِ الأَوهامِ ، وَانحَسَرَت دونَ إدراکِ عَظَمَتِهِ خَطائِفُ أبصارِ الأَنامِ ، یا مَن عَنَتِ الوُجوهُ لِهَیبَتِهِ ، وخَضَعَتِ الرِّقابُ لِعَظَمَتِهِ ، ووَجِلَتِ القُلوبُ مِن خیفَتِهِ .

أسأَلُکَ بِهذِهِ المِدحَةِ الَّتی لا تَنبَغی إلّا لَکَ ، وبِما وَأَیتَ بِهِ عَلی نَفسِکَ لِداعیکَ مِنَ المُؤمِنینَ ، وبِما ضَمِنتَ الإِجابَةَ فیهِ عَلی نَفسِکَ لِلدّاعینَ ، یا أسمَعَ السّامِعینَ ، ویا أبصَرَ المُبصِرینَ ، ویا أنظَرَ النّاظِرینَ ، ویا أسرَعَ الحاسِبینَ ، ویا أحکَمَ الحاکِمینَ ، ویا أرحَمَ الرّاحِمینَ ! صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ خاتَمِ النَّبِیّینَ ، وعَلی أهلِ بَیتِهِ الطّاهِرینَ الأَخیارِ ، وأن تَقسِمَ لی فی شَهرِنا هذا خَیرَ ما قَسَمتَ ، وأن تَحتِمَ لی فی قَضائِکَ خَیرَ ما حَتَمتَ وتَختِمَ لی بِالسَّعادَةِ فیمَن خَتَمتَ ، وأحیِنی ما أحیَیتَنی مَوفورا ، وأمِتنی مسَرورا ومَغفورا ، وتَوَلَّ أنتَ نَجاتی مِن مَسأَلَةِ البَرزَخِ ، وَادرَأ عَنّی مُنکَرا ونَکیرا ، وأرِ عَینی مُبَشِّرا وبَشیرا ، وَاجعَل لی إلی رِضوانِکَ وجِنانِکَ مَصیرا ، وعَیشا قَریرا ، ومُلکا کَبیرا ، وصَلَّی اللّهُ عَلی مُحَمَّدٍ وآلِهِ بُکرَةً وأصیلاً ، یا أرحَمَ الرّاحِمینَ .

ثُمَّ تَقولُ : مِن غَیرِ تِلکَ الرِّوایَةِ : اللّهُمَّ إنّی أسأَلُکَ بِعَقدِ عِزِّکَ عَلی أرکانِ عَرشِکَ ، ومُنتَهی رَحمَتِکَ مِن کِتابِکَ ، وَاسمِکَ الأَعظَمِ ، وذِکرِکَ الأَعلَی الأَعلی ، وکَلِماتِکَ التّامّاتِ کُلِّها أن تُصَلِّی عَلی مُحَمَّدٍ وآلِهِ ، وأسأَلُکَ ما کانَ أوفی بِعَهدِکَ ، وأقضی لِحَقِّکَ ، وأرضی لِنَفسِکَ ، وخَیرا لی فِی المَعادِ عِندَکَ ، وَالمَعادِ إلَیکَ ، أن تُعطِیَنی جَمیعَ ما اُحِبُّ ، وتَصرِفَ عَنّی جَمیعَ ما أکرَهُ ، إنَّکَ عَلی کُلِّ شَیءٍ قَدیرٌ ، بِرَحمَتِکَ یا أرحَمَ الرَّاحِمینَ . ⁽¹⁾.

ح ـ دعای روزانه ماه رجب

ح ـ دعای روزانه ماه رجب۱۵۷۹.التدوین عن موسی بن عبیدة العسکری :امام علی علیه السلام :بار خدایا! ای صاحب الطاف فراوان و نعمت های گوناگون و رحمت گسترده و قدرت کامل و نعمت های بزرگ و بخشش های سترگ و یاری های زیبا و عطاهای فراوان! ای آن که با مثال زدن ، توصیف نمی گردی ، و به مانند ، تشبیه نمی شوی ، و به کمک و پشتیبانی مغلوب نمی گردی!

ای آن که آفرید و روزی داد، الهام کرد و گویا گرداند، نوآوری کرد و آغاز نمود ، بلندمرتبه و والا است ، اندازه گیری کرد و نیک نگاشت ، صورتگری کرد و استوار ساخت، حجّت آورد و رساند، نعمت داد و گستراند ، بخشید و افزود ، و عنایت کرد و برتری داد!

ای آن که در عزّت ، مقام بلند دارد ، چنان که از نگاه دیده ها برون است و در لطف ، نزدیک است ، چنان که در افکارْ خطور می کند!

ای آن که در حکمرانی ، یکتاست و شریکی برای او در قلمرو فرمانروایی اش نیست ، و در نعمت ها و بزرگی ها ، یگانه ای است که در جبروت مقام خود ، ضدی ندارد!

ای که در بزرگی هیبت او ، اندیشه ها و افکار نازک بین ، حیران می مانند ، و جهش دیده مردم در برابر درک عظمتش سرشکسته می گردد! ای آن که چهره ها در برابر هیبت او سرافکنده اند و گردن ها در برابر عظمتش فروتن اند و دل ها از بیمش لرزان اند !

با این ستایش که جز برای تو شایسته نیست ، و به خاطر آنچه بر خودت مقرّر کردی برای مؤمنانی که تو را می خوانند ، و به خاطر این که پاسخ مثبت دادن به خوانندگان خویش را ضمانت نمودی ، از تو درخواست می کنم ـ ای شنواترین شنوندگان و بیناترینِ بینایان و مراقب ترینِ مراقبان و سریع ترین حسابگران ! ای احکم الحاکمین و ای ارحم الراحمین! ـ بر محمّد ، خاتم پیامبران و بر خاندان پاک و برگزیده او درود فرست ، و در این ماه ، بهترین چیزی را که قسمت خواهی کرد ، برای من قسمت کن ، و در مقدّراتت ، بهترین چیزی را که خود ، در سرنوشت رقم زده ای، برای من رقم زن ، و مرا در جمع آنان که عاقبتشان را به سعادتمندی ختم می کنی ، مقرّر فرما ، و هر مقدار که مرا زنده نگه می داری ، برخوردارْ زنده نگه دار ، و مرا شادمان و آمرزیده بمیران و خودت نجاتم را از پرسش برزخ ، متولّی باش ، و نکیر و منکِر (دو فرشته پرسشگر قبر) را از من بگردان ، و بشیر و مبشّر را به من بنمایان ، و برای من به خشنودی و بهشتت و زندگی خوش و فرمانروایی بزرگ ، راهی قرار ده ، و صبحگاهان و شبانگاهان بر محمّد و خاندانش درود خدا باد ، ای مهربان ترینِ مهربانان!

[ در روایت دیگری آمده که سپس فرمود : ] بار خدایا! من به [ حقّ] گِرِه عزّتت بر ارکان عرش ، و نهایت مهربانی ات در قرآن ، و اسم اعظمت و یاد برتر و برترینت ، و کلمه های تمامت از تو درخواست می کنم که بر محمّد و خاندان او درود فرستی ، و از تو می خواهم که به من ، هر چه را که به عهد تو وفا کننده تر ، و برای حقّ تو ادا کننده تر، و برای تو خشنود کننده تر ، و برای من در روز بازگشت به نزدت و به سویت بهتر است ، تا آن جا که دوست دارم ، بدهی ، و از من هر آنچه را دوست ندارم ، برگردانی ؛ چرا که تو بر هر چیزی توانایی . به رحمتت ، ای مهربان ترینِ مهربانان!

.

ط : یَومَ النِّصفِ مِن رَجَبٍ۱۵۸۱.الکافی عن أحمد بن عمر :الإمام الصادق علیه السلام :دَخَلَ عَدِیُّ بنُ ثابِتٍ الأَنصارِیُّ عَلی أمیرِ المُؤمِنینَ علیه السلام فی یَومِ النِّصفِ مِن رَجَبٍ ، وهُوَ یُصَلّی ، فَلَمّا أسمَعَ حِسَّهُ أومَأَ بِیَدِهِ إلی خَلفِهِ أن قِف .

قالَ عَدِیٌّ : فَوَقَفتُ فَصَلّی أربَعَ رَکَعاتٍ ، لَم نَرَ أحَدا صَلّاها قَبلَهُ ولا بَعدَهُ ، فَلَمّا سَلَّمَ بَسَطَ یَدَهُ وقالَ :

اللّهُمَّ یا مُذِلَّ کُلِّ جَبّارٍ ، ویا مُعِزَّ المُؤمِنینَ ، أنتَ کَهفی حینَ تُعیِینِی المَذاهِبُ ، وأنتَ بارِئُ خَلقی رَحمَةً بی ، وقَد کُنتَ عَن خَلقی غَنِیّا ، ولَولا رَحمَتُکَ لَکُنتُ مِنَ الهالِکینَ ، وأنتَ مُؤَیِّدی بِالنَّصرِ عَلی أعدائی ، ولَولا نَصرُکَ إیّایَ لَکُنتُ مِنَ المَفضوحینَ . یا مُرسِلَ الرَّحمَةِ مِن مَعادِنِها ، ومُنشِئَ البَرَکَةِ مِن مَواضِعِها ، یا مَن خَصَّ نَفسَهُ بِالشُّموخِ وَالرِّفعَةِ ، فَأَولِیاؤُهُ بِعِزِّهِ یَتَعَزَّزونَ ، یا مَن وَضَعَت لَهُ المُلوکُ نیرَ المَذَلَّةِ عَلی أعناقِهِم ، فَهُم مِن سَطَواتِهِ خائِفونَ .

أسأَلُکَ بِکَینُونِیَّتِکَ الَّتی اشتَقَقتَها مِن کِبرِیائِکَ ، وأسأَلُکَ بِکِبرِیائِکَ الَّتی اشتَقَقتَها مِن عِزَّتِکَ ، وأسأَلُکَ بِعِزَّتِکَ الَّتی استَوَیتَ بِها عَلی عَرشِکَ فَخَلَقتَ بِها جَمیعَ خَلقِکَ فَهُم لَکَ مُذعِنونَ ، أن تُصَلِّیَ عَلی مُحَمَّدٍ وأهلِ بَیتِهِ .

قالَ : ثُمَّ تَکَلَّمَ بِشَیءٍ خَفِیَ عَنّی ، ثُمَّ التَفَتَ إلَیَّ فَقالَ :

یا عَدِیُّ أ سَمِعتَ ؟ قُلتُ : نَعَم . قالَ : أ حَفِظتَ ؟ قُلتُ : نَعَم .

قالَ : وَیحَکَ احفَظهُ وَاعرِبهُ ! فَوَالَّذی فَلَقَ الحَبَّةَ ونَصَبَ الکَعبَةَ وبَرَأَ النَّسَمَةَ ! ما هُوَ عِندَ أحَدٍ مِن أهلِ الأَرضِ ، ولا دَعا بِهِ مَکروبٌ إلّا نَفَّسَ اللّهُ کُربَتَهُ . ⁽¹⁾.

ط ـ نیمه رجب

ط ـ نیمه رجب۱۵۸۳.رجال الکشّی عن علیّ بن أبی حمزة البطائنی :امام صادق علیه السلام :عَدیّ بن ثابت انصاری ، در نیمه رجب بر امیر مؤمنان وارد شد ، در حالی که ایشان نماز می خواند . علی علیه السلام هنگامی که صدای آمدن او را شنید ، با دست ، اشاره کرد که پشت سرش بِایستد.

عدی گفت : ایستادم . چهار رکعت نماز گزارد و من پیش از او و پس از او کسی را ندیدم که چنین نمازی بخواند . هنگامی که سلام نماز را داد ، دست خود را گشود و گفت :

«بار خدایا! ای خوار کننده هر ستمگر! ای عزّت بخش مؤمنان! تو پناه منی ، هرگاه راه ها مرا حیران سازند . تو آفریننده من از روی رحمت بر منی ، در حالی که از آفرینش من بی نیاز بودی ، و اگر رحمت تو نبود ، من از نابود شدگان بودم . تو یاور من در پیروزی بر دشمنانم هستی و اگر یاری تو به من نبود ، من از رسواشدگان می بودم .

ای آن که رحمت را از معدن های آن می فرستد و برکت را از منابع آن ، ایجاد می کند! ای آن که خویش را به بلندی و بلندْمرتبگی ویژه ساخت! ای آن که دوستانش به عزّت او عزّت می ورزند! ای آن که حکمرانان در برابرش طوق خواری برگردن می افکنند و از هیبت او بیمناک اند!

از تو ، به [ حقّ ] آفرینشت که آن را از کبریایی ات مشتق کردی و به [ حقّ ]کبریایی ات که آن را از عزّتت برآوردی ، درخواست می کنم ، و از تو به [ حقّ ]عزّتت که با آن برعرشت استقرار یافتی و به وسیله آن ، همه آفریده هایت را آفریده ای و آنان به [ خدایی ] تو معترف اند ، درخواست می کنم که بر محمّد و اهل بیتش درود فرستی» .

[ عدی] گفت : آن گاه چیزی گفت که از من پوشیده مانْد و سپس به من توجّه کرد و فرمود : «ای عدی! آیا شنیدی؟» .

گفتم : آری.

فرمود : «حفظ کردی؟».

گفتم : آری.

فرمود : «وای بر تو! حفظ کن و بیان کن . سوگند به آن که دانه را شکافت و کعبه را بر نهاد و جانداران را آفرید ، این [ دعا ]در نزد هیچ یک از اهل زمین نیست ، و هیچ غمگینی این دعا را نمی خوانَد ، مگر آن که خدا غمش را برطرف می سازد».

.

ی : شَهرَ شَعبانَالمُناجاةُ الشَّعبانِیَّةُ۱۵۸۶.الکافی عن داوود النهدی عن بعض أصحابنا :الإقبال عن ابن خالویه :إنَّها [أیِ المُناجاةَ الشَّعبانِیَّةَ ]مُناجاةُ أمیرِ المُؤمِنینَ عَلِیِّ بنِ أبی طالِبٍ وَالأَئِمَّةِ مِن وُلدِهِ علیهم السلام ، کانوا یَدعونَ بِها فی شَهرِ شَعبانَ :

اللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وَاسمَع دُعائی إذا دَعَوتُکَ ، وَاسمَع نِدائی إذا نادَیتُکَ ، وَأَقبِل عَلَیَّ إذا ناجَیتُکَ ، فَقَد هَرَبتُ إلَیکَ ، ووَقَفتُ بَینَ یَدَیکُ مُستَکینا لَکَ مُتَضَرِّعا إلَیکَ ، راجِیا لِما لَدَیکَ ، تَرانی وتَعلَمُ ما فی نَفسی ، وتُخبِرُ حاجَتی وتَعرِفُ ضَمیری ، ولا یَخفی عَلَیکَ أمرُ مُنقَلَبی ومَثوایَ ، وما اُریدُ أن اُبدِئَ بِهِ مِن مَنطِقی ، وأتَفَوَّهُ بِهِ مِن طَلِبَتی ، وأرجوهُ لِعافِیَتی ، وقَد جَرَت مَقادیرُکَ عَلَیَّ یا سَیِّدی فیما یَکونُ مِنّی إلی آخِرِ عُمُری ، مِن سَریرَتی وعَلانِیَتی ، وبِیَدِکَ لا بِیَدِ غَیرِکَ زِیادَتی ونَقصی ، ونَفعی وضَرّی .

إلهی إن حَرَمتَنی فَمَن ذَا الَّذی یَرزُقُنی ؟ ! وإن خَذَلتَنی فَمَن ذَا الَّذی یَنصُرُنی ؟ !

إلهی أعوذُ بِکَ مِن غَضَبِکَ وحُلولِ سَخَطِکَ .

إلهی إن کُنتُ غَیرَ مُستَأهِلٍ لِرَحمَتِکَ فَأَنتَ أهلٌ أن تَجودَ عَلَیَّ بِفَضلِ سَعَتِکَ .

إلهی کَأَ نّی بِنَفسی واقِفَةٌ بَینَ یَدَیکَ ، وقَد أظَلَّها حُسنُ تَوَکُّلی عَلَیکَ ، فَفَعَلتَ ما أنتَ أهلُهُ ، وتَغَمَّدتَنی بِعَفوِکَ . إلهی إن عَفَوتَ فَمَن أولی مِنکَ بِذلِکَ ؟ ! وإن کانَ قَد دَنا أجَلی ولَم یُدنِنی مِنکَ عَمَلی ، فَقَد جَعَلتُ الإِقرارَ بِالذَّنبِ إلَیکَ وَسیلَتی . إلهی قَد جُرتُ عَلی نَفسی فِی النَّظَرِ لَها ، فَلَهَا الوَیلُ إن لَم تَغفِر لَها ! إلهی لَم یَزَل بِرُّکَ عَلَیَّ أیّامَ حَیاتی ، فَلا تَقطَع بِرَّکَ عَنّی فی مَماتی . إلهی کَیفَ آیَسُ مِن حُسنِ نَظَرِکَ لی بَعدَ مَماتی ، وأنتَ لَم تُوَلِّنی إلَا الجَمیلَ فی حَیاتی ؟ ! إلهی تَوَلَّ مِن أمری ما أنتَ أهلُهُ ، وعُد عَلَیَّ بِفَضلِکَ عَلی مُذنِبٍ قَد غَمَرَهُ جَهلُهُ .

إلهی قَد سَتَرتَ عَلَیَّ ذُنوبا فِی الدُّنیا ، وأنَا أحوَجُ إلی سَترِها عَلَیَّ مِنکَ فِی الاُخری . إلهی قَد أحسَنتَ إلَیَّ إذ لَم تُظهِرها لِأَحَدٍ مِن عِبادِکَ الصّالِحینَ ، فَلا تَفضَحنی یَومَ القِیامَةِ عَلی رُؤوسِ الأَشهادِ . إلهی جودُکَ بَسَطَ أمَلی ، وعَفوُکَ أفضَلُ مِن عَمَلی . إلهی فَسُرَّنی بِلِقائِکَ یَومَ تَقضی فیهِ بَینَ عِبادِکَ . إلهِی اعتِذاری إلَیکَ اعتِذارُ مَن لَم یَستَغنِ عَن قَبولِ عُذرِهِ ، فَاقبَل عُذری یا أکرَمَ مَنِ اعتَذَرَ إلَیهِ المُسیؤونَ .

إلهی لا تَرُدَّ حاجَتی ، ولا تُخَیِّب طَمَعی ، ولا تَقطَعَ مِنکَ رَجائی وأمَلی . إلهی لَو أرَدتَ هَوانی لَم تَهدِنی ، ولَو أرَدتَ فَضیحَتی لَم تُعافِنی . إلهی ما أظُنُّکَ تَرُدُّنی فی حاجَةٍ قَد أفنَیتُ عُمُری فی طَلَبِها مِنکَ . إلهی فَلَکَ الحَمدُ أبَدا أبَدا دائِما سَرمَدا ، یَزیدُ ولا یَبیدُ کمَا تُحِبُّ وتَرضی .

إلهی إن أخَذتَنی بِجُرمی أخَذتُکَ بِعَفوِکَ، وإن أخَذتَنی بِذُنوبی أخَذتُکَ بِمَغفِرَتِکَ، وإن أدخَلتَنِی النّارَ أعلَمتُ أهلَها أ نّی اُحِبُّکَ . إلهی إن کانَ صَغُرَ فی جَنبِ طاعَتِکَ عَمَلی فَقَد کَبُرَ فی جَنبِ رَجائِکَ أمَلی . إلهی کَیفَ أنقَلِبُ مِن عِندِکَ بِالخَیبَةِ مَحروما ، وقَد کانَ حُسنُ ظَنّی بِجودِکَ أن تَقلِبَنی بِالنَّجاةِ مَرحوما ؟ ! إلهی وقَد أفنَیتُ عُمُری فی شِرَّةِ السَّهوِ عَنکَ ، وأبلَیتُ شَبابی فی سَکرَةِ التَّباعُدِ مِنکَ . إلهی فَلَم أستَیقِظ أیّامَ اغتِراری بِکَ ، ورُکونی إلی سَبیلِ سَخَطِکَ . إلهی وأنَا عَبدُکَ وَابنُ عَبدِکَ ، قائِمٌ بَینَ یَدَیکَ ، مُتَوَسِّلٌ بِکَرَمِکَ إلَیکَ . إلهی أنَا عَبدٌ أتَنَصَّلُ إلَیکَ مِمّا کُنتُ اُواجِهُکَ بِهِ مِن قِلَّةِ استِحیائی مِن نَظَرِکَ ، وأطلُبُ العَفوَ مِنکَ إذِ العَفوُ نَعتٌ لِکَرَمِکَ .

إلهی لَم یَکُن لی حَولٌ فَأَنتَقِلَ بِهِ عَن مَعصِیَتِکَ إلّا فی وَقتٍ أیقَظتَنی لِمَحَبَّتِکَ ، وکَما أرَدتَ أن أکونَ کُنتُ ، فَشَکَرتُکَ بِإِدخالی فی کَرَمِکَ ، ولِتَطهیرِ قَلبی مِن أوساخِ الغَفلَةِ عَنکَ . إلهِی انظُر إلَیَّ نَظَرَ مَن نادَیتَهُ فَأَجابَکَ ، وَاستَعمَلتَهُ بِمَعونَتِکَ فَأَطاعَکَ ، یا قَریبا لا یَبعُدُ عَنِ المُغتَرِّ بِهِ ، ویا جَوادا لا یَبخَلُ عَمَّن رَجا ثَوابَهُ . إلهی هَب لی قَلبا یُدنیهِ مِنکَ شَوقُهُ ، ولِسانا یَرفَعُهُ إلَیکَ صِدقُهُ ، ونَظَرا یُقَرِّبُهُ مِنکَ حَقُّهُ . إلهی إنَّ مَن تَعَرَّفَ بِکَ غَیرُ مَجهولٍ ، ومَن لاذَ بِکَ غَیرُ مَخذولٍ ، ومَن أقبَلتَ عَلَیهِ غَیرُ مَملوکٍ ⁽¹⁾.

إلهی إنَّ مَنِ انتَهَجَ بِکَ لَمُستَنیرٌ ، وإنَّ مَنِ اعتَصَمَ بِکَ لَمُستَجیرٌ ، وقَد لُذتُ بِکَ . یا إلهی فَلا تُخَیِّب ظَنّی مِن رَحمَتِکَ ، ولا تَحجُبنی عَن رَأفَتِکَ . إلهی أقِمنی فی أهلِ وِلایَتِکَ مُقامَ رَجاءِ الزِّیادَةِ مِن مَحَبَّتِکَ . إلهی وألهِمنی وَلَها بِذِکرِکَ إلی ذِکرِکَ ، وَاجعَل هَمّی فی رَوحِ نَجاحِ أسمائِکَ ومَحَلِّ قُدسِکَ . إلهی بِکَ عَلَیکَ إلّا ألحَقتَنی بِمَحَلِّ أهلِ طاعَتِکَ ، وَالمَثوَی الصّالِحِ مِن مَرضاتِکَ ، فَإِنّی لا أقدِرُ لِنَفسی دَفعا ، ولا أملِکُ لَها نَفعا . إلهی أنَا عَبدُکَ الضَّعیفُ المُذنِبُ ، ومَملوکُکَ المَعیبُ ، فَلا تَجعَلنی مِمَّن صَرَفتَ عَنهُ وَجهَکَ ، وحَجَبَهُ سَهوُهُ عَن عَفوِکَ .

إلهی هَب لی کَمالَ الاِنقِطاعِ إلَیکَ ، وأنِر أبصارَ قُلوبِنا بِضِیاءِ نَظَرِها إلَیکَ ، حَتّی تَخرِقَ أبصارُ القُلوبِ حُجُبَ النّورِ ، فَتَصِلَ إلی مَعدِنِ العَظَمَةِ ، وتَصیرَ أرواحُنا مُعَلَّقَةً بِعِزِّ قُدسِکَ . إلهی وَاجعَلنی مِمَّن نادَیتَهُ فَأَجابَکَ ، ولاحَظتَهُ فَصَعِقَ لِجَلالِکَ ، فَناجَیتَهُ سِرّا وعَمِلَ لَکَ جَهرا . إلهی لَم اُسَلِّط عَلی حُسنِ ظَنّی قُنوطَ الإِیاسِ ، ولَا انقَطَعَ رَجائی مِن جَمیلِ کَرَمِکَ . الهی إن کانَتِ الخَطایا قَد أسقَطَتنی لَدَیکَ فَاصفَح عَنّی بِحُسنِ تَوَکُّلی عَلَیکَ . إلهی إن حَطَّتنِی الذُّنوبُ مِن مَکارِمِ لُطفِکَ ، فَقَد نَبَّهَنِی الیَقینُ إلی کَرَمِ عَطفِکَ . إلهی إن أنامَتنِی الغَفلَةُ عَنِ الاِستِعدادِ لِلِقائِکَ ، فَقَد نَبَّهَتنِی المَعرِفَةُ بِکَرَمِ آلائِکَ .

إلهی إن دَعانی إلَی النّارِ عَظیمُ عِقابِکَ ، فَقَد دَعانی إلَی الجَنَّةِ جَزیلُ ثَوابِکَ . إلهی فَلَکَ أسأَلُ ، وإلَیکَ أبتَهِلُ وأرغَبُ ، أن تُصَلِّیَ عَلی مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وأن تَجعَلَنی مِمَّن یُدیمُ ذِکرَکَ ، ولا یَنقُضُ عَهدَکَ ، ولا یَغفُلُ عَن شُکرِکَ ، ولا یَستَخِفُّ بِأَمرِکَ . إلهی وأَلحِقنی بِنورِ عِزِّکَ الأَبهَجِ ، فَأَکونَ لَکَ عارِفا ، وعَن سِواکَ مُنحَرِفا ، ومِنکَ خائِفا مُراقِبا ، یا ذَا الجَلالِ وَالإِکرامِ . وصَلَّی اللّهُ عَلی مُحَمَّدٍ رَسولِهِ وآلِهِ الطّاهِرینَ وسَلَّمَ تَسلیما کَثیرا . ⁽²⁾.

ی ـ ماه شعبان

مناجات شعبانیّه

ی ـ ماه شعبانمناجات شعبانیّه۱۵۸۹.رجال الکشّی عن محمّد بن الفضیل :الإقبالـ به نقل از ابن خالویِه ـ: این ، مناجات امیرمؤمنان علی بن ابی طالب و امامان از نسل ایشان است که در هر ماه شعبان آن را می خواندند:

«بار خدایا! بر محمّد و خاندان محمّد ، درود فرست و هرگاه دعایت می کنم ، دعایم را بشنو و هرگاه صدایت می زنم، به صدایم گوش فرا ده و هرگاه با تو مناجات می کنم، به من توجّه کن که من به سوی تو گریخته ام و ذلیلانه ، در پیشگاهت ایستاده ام و به سوی تو زاری می کنم . به آنچه نزد توست ، امید دارم . مرا می بینی و آنچه را در دلم هست ، می دانی و از حاجتم خبرداری و از درونم آگاهی و پایان کار و جایگاهم بر تو پنهان نیست و یا آنچه که می خواهم به زبانم بیان کنم و یا درخواستی که می خواهم در باره اش سخن بگویم و برای عاقبتم به آن امید دارم .

مقدّراتت بر من و در آنچه که در ظاهر و باطنم تا آخر عمرم از من سر می زند ، جاری است ، ای آقای من! و فزونی و کاهش و سود و زیان من به دست توست ، و نه به دست دیگری.

خدای من! اگر مرا محروم کنی ، چه کسی مرا روزی خواهد داد؟ و اگر تنهایم گذاری ، چه کسی یاری ام خواهد کرد؟

خدای من! از خشم و ناخشنودی تو به تو پناه می برم .

خدای من! اگر من شایسته رحمت تو نیستم ، تو شایسته آن هستی که به فضل گسترده ات بر من ببخشایی .

خدای من! گویی در پیشگاهت ایستاده ام و توکّل نیکویم به تو ، بر من سایه افکنده است و تو آنچه را که شایسته توست ، انجام می دهی و مرا در گذشت خود فرو برده ای.

خدای من! اگر از من درگذری ، چه کسی شایسته تر از تو برای این کار است ؟ و اگر مرگم نزدیک شده است و کردارم مرا به تو نزدیک نساخته است، اقرار به گناه را وسیله ای به سوی تو قرار داده ام.

خدای من! در توجّه به خویش بر خود ستم کردم و اگر مرا نیامرزی ، پس وای بر من!

خدای من! در طول زندگی ام همواره به من نیکی کردی . پس نیکی خود را به هنگام مرگم از من قطع مکن .

خدای من! چگونه از نگاه نیکوی تو پس از مرگم ناامید شوم ، حالْ آن که در زندگی ام ، جز نیکی به من نکردی ؟

خدای من! کارهای مرا آن گونه که شایسته توست ، سرپرستی کن و به فضل خود ، بر گنهکاری که نادانی او را فراگرفته ، توجّه فرما.

خدای من! گناهانی را در دنیا برای من پوشیده داشتی که من به پوشیده داشتن آنها در آخرتْ نیازمندترم ، خدایا! تو بر من نیکی کردی که آنها را بر هیچ یک از بندگان صالحت آشکار نکردی . پس در روز قیامت ، در برابر همه مردم ، مرا رسوا مساز .

خدای من! گشاده دستیِ تو امید مرا گسترش داده ، و گذشت تو برتر از عمل من است .

خدای من! در روزی که بین بندگانت داوری می کنی ، مرا با دیدارت شادمان ساز .

خدای من! عذرخواهی من به درگاهت ، عذرخواهی کسی است که از پذیرش عذرش بی نیاز نیست . پس عذرم را بپذیر ، ای کریم ترین کسی که گنهکاران در نزدش عذرخواهی می کنند !

خدای من! حاجتم را رد مکن و امیدم را ناامید مکن ، و امید و آرزویم را از خودت قطع مفرما .

خدای من! اگر می خواستی خوارم کنی ، هدایتم نمی کردی ، و اگر می خواستی رسوایم سازی ، آسودگی ام نمی بخشیدی .

خدای من! به تو چنین گمانی نمی برم که حاجتی را که عمرم را در طلب آن سپری کرده ام ، رد کنی .

خدای من! سپاسِ همواره و همواره ، همیشه و بی پایان ، فزونی یابنده و کاستی ناپذیر ، از آنِ توست ، همان گونه که دوست داری و خشنودی.

خدای من! اگر به جرمم مرا بگیری ، به عفوت تو را می گیرم ، و اگر به گناهانم مرا بگیری ، به گذشتت تو را می گیرم ، و اگر مرا به دوزخ اندازی ، به همه دوزخیانْ اعلام خواهم کرد که دوستت دارم.

خدای من! اگر در برابر اطاعت از تو اعمالم اندک است ، در کنار امیدواری به تو آرزوهایم بزرگ است .

خدای من! چگونه از نزد تو دست خالی و ناامید بروم ، حالْ آن که چشمداشت من به بخشش تو آن است که مرا نجات یافته بازگردانی؟

خدای من! عمرم را در حرص فراموشی تو گذراندم و جوانی ام را در مستی دوری از تو نابود کردم .

خدای من! در روزگار مغرور شدنم بر تو و گرایشم به راه خشم تو ، بیدار نشدم .

خدای من! بنده تو و فرزند بنده تو ام که در پیشت ایستاده ام و به امید کَرَم تو به تو متوسّل شده ام .

خدای من! بنده ای هستم که از کم حیایی خود در برابر نظر تو ، که با آن با تو رودررو می شدم ، عذر می خواهم و از تو درخواست گذشت دارم؛ چرا که گذشت ، زیب بزرگواری توست.

خدای من! برای من توانی نبود تا به وسیله آن از نافرمانی ات بیرون رَوم ، مگر آن گاه که برای محبّتت مرا بیدار کردی و آن گونه که خواستی باشم ، شدم . پس تو را شکر می گویم ، برای این که مرا در کَرَمت داخل کردی و برای پاک کردن دل من از چرک های غفلت از خودت .

خدای من! به من ، چونان کسی بنگر که تو را می خوانَد و پاسخش می دهی و به یاری خود به کارش گرفته ای و او اطاعتت کرده است . ای نزدیکی که از فریفته خود دور نیستی! ای بخشنده ای که بر آن که امید پاداش دارد ، بخل نمی ورزی!

خدای من! به من دلی ده که شوقش مرا به تو نزدیک سازد ، و زبانی که راستگویی اش او را به سوی تو کشانَد ، و توجهی که حقّش ، او را به تو نزدیک کند .

خدای من! کسی که با تو شناخته شده باشد ، ناشناخته نیست ، و آن که به تو پناه بَرَد ، وامانده نیست ، و آن که تو به او روی آوری ، آزاد است.

خدای من! کسی که با تو راه جوید ، به نور راه برده است ، و آن که به تو متوسّل شده ، به پناهگاه راه یافته است ، و من به تو پناه جسته ام.

خدای من! امید من را به رحمتت ناکام مکن ، و از لطفت محرومم مساز .

خدای من! مرا در بین دوستانت در جایگاه امید به فزونی محبّتت بنشان .

خدای من! به من شیدایی یاد پیاپی خود را الهام کن ، و همّتم را در معنویت پیروزی نام های تو و جایگاه قدس خود قرار ده .

خدای من! سوگند به خودت ، بر توست که مرا به جایگاه اهل اطاعتت و جایگاه شایسته ای از خشنودی ات ملحق کنی ؛ چرا که من خود نمی توانم زیانی را برطرف کنم و یا نفعی را به سوی خود جلب کنم.

خدای من! بنده ضعیف و گناهکار و بنده عیبدار تو ام . مرا از آنانی قرار مده که از ایشان روی گردانده ای و اشتباهاتشان آنها را از گذشت تو محروم ساخته است.

خدای من! مرا به کمال جدایی از غیر خود عنایت کن ، و دیده دل های ما را به نور نگریستن به سوی خودت روشنی بخش، تا دیده دل ها ، حجاب های نور را بشکافد و به معدن عظمتت متّصل گردد ، و روح هایمان به عزّت مقدّس تو بیاویزند.

خدای من! مرا از کسانی قرار ده که آنها را خوانده ای و پاسخ داده اند و به ایشان توجّه کرده ای و در برابر شکوهت بیهوش گشته اند ، و با آنان به خفا راز گفته ای و آنان در آشکارا عمل کرده اند.

خدای من! انبوه ناامیدی ها را بر خوش گمانی خودم مسلّط نمی کنم ، و امیدم را از کرامت های زیبایت نمی بُرم .

خدای من! اگر خطاها مرا در نزدت حقیر کرده اند ، به حقّ توکّل نیکویی که به تو دارم ، از من درگذر .

خدای من! اگر گناهانم مرا از [ دستیابی به ]لطف های بزرگت فرو کشیده اند ، یقینم به بزرگی مهرت مرا بیدار کرده است.

خدای من! اگر غفلتْ مرا از آماده شدن برای دیدارت باز داشته است ، معرفتِ عظمت نعمت هایت مرا بیدار کرده است .

خدای من! اگر کیفر بزرگت مرا به دوزخ می خوانَد ، فراوانی پاداشت مرا به جنّت می خوانَد .

خدای من! از تو درخواست می کنم، در پیشگاه تو زاری می کنم و به تو امید می بَرم و از تو می خواهم که بر محمّد و خاندان محمّد ، درود فرستی و مرا از کسانی قرار دهی که همواره تو را یاد می کنند و پیمانت را نمی شکنند و از شکرت غافل نیستند و فرمانت را سبُک نمی شمارند.

خدای من! مرا به نور عزّت پرسرور خود ، ملحق کن تا عارف به تو گردم و از غیر تو روی بگردانم و از تو بیمناک و مراقب خواست تو باشم . ای صاحب شکوه و بخشندگی! درود خدا و سلامِ فراوان وی بر محمّد ، پیامبر خدا و خاندان پاکش باد!

.

. .

. .

. .

. .

. .

. .

۳ / ۳ ـ ۱۱أدعِیَتُهُ إذا قامَ إلَی الصَّلاةِأ : بَینَ الأَذانِ وَالإِقامَةِ۱۵۹۳.الإمام الصادق علیه السلام :کانَ أمیرُ المُؤمِنینَ عَلِیُّ بنُ أبی طالِبٍ علیه السلام یَقولُ لِأَصحابِهِ : مَن سَجَدَ بَینَ الأَذانِ وَالإِقامَةِ فَقالَ فی سُجودِهِ : «رَبِّ لَکَ سَجَدتُ خاضِعا خاشِعا ذَلیلاً» ، یَقولُ اللّهُ تَعالی : مَلائِکَتی وعِزَّتی وجَلالی ! لَأَجعَلَنَّ مَحَبَّتَهُ فی قُلوبِ عِبادِیَ المُؤمِنینَ ، وهَیبَتَهُ فی قُلوبِ المُنافِقینَ . ⁽¹⁾ب : قَبلَ أن یَستَفتِحَ۱۵۹۵.الإمام الهادی علیه السلام ( ـ مِن کِتابِهِ فی أمرِ فارِسِ بنِ حاتِمٍ ـ ) الإمام الصادق علیه السلام :کانَ أمیرُ المُؤمِنینَ علیه السلام یَقولُ : مَن قالَ هذَا القَولَ کانَ مَعَ مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ إذا قامَ قَبلَ أن یَستَفتِحَ الصَّلاةَ :

اللّهُمَّ إنّی أتَوَجَّهُ إلَیکَ بِمُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، واُقَدِّمُهُم بَینَ یَدَی صَلاتی ، وأتَقَرَّبُ بِهِم إلَیکَ ، فَاجعَلنی بِهِم وَجیها فِی الدُّنیا وَالآخِرَةِ ومِنَ المُقَرَّبینَ ، مَنَنتَ عَلَیَّ بِمَعرِفَتِهِم فَاختِم لی بِطاعَتِهِم ومَعرِفَتِهِم ووِلایَتِهِم ، فَإِنَّهَا السَّعادَةُ وَاختِم لی بِها ، فَإِنَّکَ عَلی کُلِّ شَیءٍ قَدیرٌ .

ثُمَّ تُصَلّی ، فَإِذَا انصَرَفتَ قُلتَ :

اللّهُمَّ اجعَلنی مَعَ مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ فی کُلِّ عافِیَةٍ وبَلاءٍ ، وَاجعَلنی مَعَ مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ فی کُلِّ مَثویً ومُنقَلَبٍ ، اللّهُمَّ اجعَل مَحیایَ مَحیاهُم ، ومَماتی مَماتَهُم ، وَاجعَلنی مَعَهُم فِی المَواطِنِ کُلِّها ، ولا تُفَرِّق بَینی وبَینَهُم ، إنَّکَ عَلی کُلِّ شَیءٍ قَدیرٌ . ⁽²⁾.

۳ / ۳ ـ ۱۱ دعاهای او به هنگام به پاداشتن نماز

الف ـ بین اذان و اقامه

ب ـ پیش از آغاز نماز

۳ / ۳ ـ ۱۱دعاهای او به هنگام به پاداشتن نمازالف ـ بین اذان و اقامه۱۵۹۹.الإمام الهادی علیه السلام ( ـ فی کِتابِهِ إلَی العُبَیدِیِّ ـ ) امام صادق علیه السلام :امیر مؤمنان علی بن ابی طالب علیه السلام به یارانش می فرمود : «هرکس بین اذان و اقامه ، سجده کند و و در سجده اش بگوید : پروردگارا! با فروتنی و خاکساری و افتادگی برای تو سجده می کنم ، خداوند متعال می فرماید : فرشتگان من! به عزّت و شکوهم سوگند که محبّت او را در دل بندگان مؤمنم و هیبتش را در دل منافقان خواهم افکند ».ب ـ پیش از آغاز نماز۱۶۰۱.رجال الکشّی عن محمّد بن عیسی :امام صادق علیه السلام :امیر مؤمنان می فرمود : «هرکس پیش از آن که نمازش را شروع کند، وقتی ایستاد ، این سخنان را بگوید ، با محمّد صلی الله علیه و آله و خاندان او خواهد بود:

بار خدایا! من به حقّ محمّد و خاندان محمّد ، روی به سوی تو آوردم و آنان را پیشْ داشتِ نمازم قرار می دهم و به واسطه آنان ، به تو نزدیکی می جویم . به خاطر آنان ، مرا در دنیا و آخرت ، آبرودار قرار ده و از مقرّبانْ مقرّر فرما. به شناخت آنان بر من منّت نهادی ، پس به پیروی و شناخت و ولایتشان ، [ عمر ] مرا به پایان بر که این پایان ، خوش بختی است . این خوش بختی را بر من مقرّر فرما که تو بر هر چیزی توانایی .

آن گاه نماز بگزار و هرگاه نماز را به پایان آوردی، بگو:

بار خدایا! در هر عافیت و بلا ، مرا همراه محمّد و خاندان محمّد قرار ده ، و در هر جایگاه و بازگشتگاه ، مرا با محمّد و خاندان محمّد قرار ده .

بار خدایا! زندگی ام را زندگی آنان ، و مرگم را مرگ آنان قرار ده ، و در هر جایی مرا با آنان دار ، و بین من و آنان ، جدایی میفکن که تو بر هر چیزی توانایی ».

.

۱۶۰۲.رجال الکشّی عن سهل بن زیاد الآدمی :عنه علیه السلام :کانَ أمیرُ المُؤمِنینَ علیه السلام یَقولُ لِأَصحابِهِ : مَن أقامَ الصَّلاةَ وقالَ قَبلَ أن یُحرِمَ ویُکَبِّرَ :

یا مُحسِنُ قَد أتاکَ المُسیءُ ، وقَد أمَرتَ المُحسِنَ أن یَتَجاوَزَ عَنِ المُسیءِ ، وأنتَ المُحسِنُ وأنَا المُسیءُ ، فَبِحَقِّ مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وتَجاوَز عَن قَبیحِ ما تَعلَمُ مِنّی .

فَیَقولُ اللّهُ تَعالی : مَلائِکَتِی اشهَدوا أ نّی قَد عَفَوتُ عَنهُ ، وأرضَیتُ عَنهُ أهلَ تَبِعاتِهِ . ⁽¹⁾۱۶۰۳.الإمام علیّ علیه السلام :إذَا استَفتَحتَ الصَّلاةَ فَقُل :

اللّهُ أکبَرُ ، وَجَّهتُ وَجهِیَ لِلَّذی فَطَرَ السَّماواتِ وَالأَرضَ ، حَنیفا مُسلِما وما أنَا مِنَ المُشرِکینَ . إنَّ صَلاتی ونُسُکی ومَحیایَ ومَماتی لِلّهِ رَبِّ العالَمینَ ، وَحدَهُ لا شَریکَ لَهُ ، وبِذلِکَ اُمِرتُ وأنَا مِنَ المُسلِمینَ . ⁽²⁾ج : إذا رَفَعَ رَأسَهُ مِنَ الرُّکوعِ۱۶۰۵.إثبات الوصیّة :المصنّف لابن أبی شیبة عن الحارث :کانَ عَلِیٌّ علیه السلام إذا رَفَعَ رَأسَهُ مِنَ الرُّکوعِ قالَ : سَمِعَ اللّهُ لِمَن حَمِدَهُ ، اللّهُمَّ رَبَّنا لَکَ الحَمدُ ، بِحَولِکَ وقُوَّتِکَ أقومُ وأقعُدُ . ⁽³⁾.

ج ـ گاهِ بلند کردن سر از رکوع

۱۶۰۶.رجال الکشّی عن محمّد بن موسی الهمدانی :امام صادق علیه السلام :امیرمؤمنان به یارانش می فرمود : «هر کس نماز به پا دارد و پیش از آن که احرام بندد و تکبیر گوید، بگوید: ای نیکوکار! زشتکار به درگاهت آمده و خود ، فرمان دادی که نیکوکار ، از زشتکار درگذرد و تو نیکوکاری و من زشتکار . پس به حقّ محمّد و خاندان محمّد ، بر محمّد و خاندان محمّد ، درود فرست، و از هر زشتی ای که از من می دانی ، درگذر ، خداوند متعال می گوید : فرشتگان من! گواه باشید که من او را بخشیدم و آنهایی را که حقّی به عهده او دارند ، راضی ساختم ».۱۶۰۷.الغیبة عن علیّ بن محمّد بن زیاد الصیمری :امام علی علیه السلام :هرگاه می خواهی نماز را آغاز کنی ، بگو : «خدا بزرگ است . از سر حق گرایی و فرمانبرداری روی خویش را به سوی آن که آسمان ها و زمین را به وجود آورد ، کردم و من از مشرکان نیستم. نمازم، عبادتم، زندگی و مرگم ، از آنِ خداوند ، پروردگار جهانیان است . او یکتا و بی شریک است . به این کار ، فرمان یافته ام و از مسلمانانم» ⁽¹⁾.ج ـ گاهِ بلند کردن سر از رکوع۱۶۰۹.الاحتجاج {-۱-} ( ـ فی ذِکرِ تَوقیعٍ خَرَجَ مِنَ النّاحِیَةِ المُقَ ) المصنَّف ، ابن ابی شیبهـ به نقل از حارث ـ: علی علیه السلام هرگاه سر خویش را از رکوع برمی داشت ، می گفت : «خداوند ، صدای هرکسی را که او را سپاس می گوید ، می شنود . بار خدایا! ای پروردگار ما! سپاس ، از آنِ توست . به توان و قدرت تو می ایستم و می نشینم».

.

د : فِی السُّجودِالأمالی للصدوق عن الأصبغ بن نباتة :کانَ أمیرُ المُؤمِنینَ علیه السلام یَقولُ فی سُجودِهِ : اُناجیکَ یا سَیِّدی کَما یُناجِی العَبدُ الذَّلیلُ مَولاهُ ، وأطلُبُ إلَیکَ طَلَبَ مَن یَعلَمُ أَ نَّکَ تُعطی ولا یَنقُصُ مِمّا عِندَکَ شَیءٌ ، وأستَغفِرُکَ استِغفارَ مَن یَعلَمُ أ نَّهُ لا یَغفِرُ الذُّنوبَ إلّا أنتَ ، وأتَوَکَّلُ عَلَیکَ تَوَکُّلَ مَن یَعلَمُ أ نَّکَ عَلی کُلِّ شَیءٍ قَدیرٌ . ⁽¹⁾

الإمام علیّ علیه السلامـ فِی السُّجودِ ـ: اللّهُمَّ لَکَ سَجَدتُ ، ولَکَ أسلَمتُ ، وبِکَ آمَنتُ ، وعَلَیکَ تَوَکَّلتُ وأنتَ رَبّی ، سَجَدَ لَکَ سَمعی وبَصَری ولَحمی ودَمی وعِظامی وعَصَبی وشَعری وبَشَری ، سُبحانَ اللّهِ ، سُبحانَ اللّهِ ، سُبحانَ اللّهِ . ⁽²⁾

ه : بَینَ السَّجدَتَینِ :الإمام علیّ علیه السلامـ کانَ یَقولُ بَینَ السَّجدَتَینِ ـ: اللّهُمَّ اغفِر لی وَارحَمنی ، وَاجبُرنی وَارفَعنی . ⁽³⁾

و : فی سَجدَةِ الشُّکرِالإمام علیّ علیه السلامـ فی سَجدَةِ الشُّکرِ ـ: وَعَظتَنی فَلَم أتَّعِظ ! وزَجَرتَنی عَن مَحارِمِکَ فَلَم أنزَجِر ! وعَمَرتَنی أیادِیَکَ فَما شَکَرتُ ! عَفوَکَ عَفوَکَ یا کَریمُ ، أسأَلُکَ الرّاحَةَ عِندَ المَوتِ ، وأسأَلُکَ العَفوَ عِندَ الحِسابِ . ⁽⁴⁾

.

د ـ در سجده

ه ـ بین دو سجده

و ـ در سجده شکر

د ـ در سجدهالأمالی ، صدوقـ به نقل از اَصبغ بن نُباته ـ: امیرمؤمنان در سجده اش می گفت : «سرور من! با تو همچون مناجات بنده ذلیلی با مولای خود ، مناجات می کنم . از تو همچون کسی که می داند تو می بخشی و چیزی از آنچه در نزدت هست ، کاسته نمی شود ، در خواست می کنم ، و چون کسی که می داند به غیر از تو کسی گناهان را نمی بخشد، از درگاهت آمرزش می طلبم ، و چون کسی که می داند تو بر هر چیزی توانایی ، به تو تکیه می کنم».

امام علی علیه السلامـ در سجده ـ: بار خدایا! برای تو سجده می کنم، تسلیم تو ام، به تو ایمان دارم، بر تو تکیه می کنم و تو پروردگار منی. گوشم، چشمم، گوشتم، خونم، استخوانم، رگم، مویم و پوستم بر تو سجده می کنند. خداوند ، منزّه است؛ خداوند ، منزّه است؛ خداوند ، منزّه است.

ه ـ بین دو سجدهامام علی علیه السلامـ بین دو سجده ـ: بار خدایا! مرا ببخشا و بر من رحم کن، توانگرم ساز و منزلتم را بلند گردان .

و ـ در سجده شکرامام علی علیه السلامـ در سجده شکر ـ: پندم دادی ، پند نگرفتم؛ از حرام هایت برحذرم داشتی ، حذر نکردم؛ کمک هایت را در تمام عمرم دریغ نداشتی و من شکر نکردم . بخششت را، بخششت را می خواهم ، ای کریم! از تو آسایش به هنگام مرگ را می خواهم و گذشت به هنگام حسابرسی را می طلبم.

.