اشارة

سرشناسه : عاملی، جعفر مرتضی، - ۱۹۴۴م.

Amili, Jafar Murtada

عنوان و نام پدیدآور : الصحیح من سیره‌الامام علی علیه‌السلام: ( المرتضی من سیره‌المرتضی )/ جعفرمرتضی العاملی؛ [ تهیه کننده ] مرکز نشر و ترجمه مولفات‌العلامه‌المحقق ایه‌الله‌السید جعفرمرتضی العاملی.

مشخصات نشر : قم: ولاء منتظر (عج)،بیروت:المرکز الاسلامی للدراسات ۱۴۳۰ ق.= ۱۳۸۸.

مشخصات ظاهری : ۲۰ج.

***معرفی اجمالی کتاب :

«الصحیح من سیرة الامام علی» (علیه السلام) به قلم علامه سید جعفر مرتضی عاملی در قرن معاصر، شامل 20 جلد، به زندگی نامه و سیره عملی مولای متقیان حضرت علی ابن ابی‌طالب علیه السلام می‌پردازد.

***ساختار کتاب :

کتاب حاضر شامل سه بخش و طی بیست جلد می‌باشد که هر بخشی جدا، شامل چند باب و دارای چندین فصل مربوط به خود می‌باشد. بخش دوم کتاب، شامل 17 باب می‌باشد.

***گزارش محتوا :

بخش اول کتاب، پیرامون زندگانی امیرالمومنین در دوران پیامبر اکرم می‌باشد که شامل دو باب، و زندگانی علی علیه السلام قبل از بعثت و بعد از بعثت می‌باشد.

باب اول شامل فصولی چون نسب امام علی علیه السلام، ایمان و جایگاه ولات ایشان، علت تولد ایشان در مکه، محبوب‌ترین مردم نزد پیامبر، دوران وی در کنار پیامبر، معجزات و کرامات ایشان، اسماء و القاب و کنیه‌های حضرت، شمائل علی علیه السلام، زوجات حضرت و اولاد وی می‌باشد. در بخش دوم که بعد از بعثت است، به مسائلی چون بعثت پیامبر و اسلام حضرت علی علیه السلام و دلایلی که اثبات می‌کند، ایشان اولین شخصی بودند که اسلام آورده‌اند.

در جلد دوم طی فصولی از ازدواج با حضرت زهرا(س)، فرزندانی که از ایشان و حضرت زهرا متولد شده‌اند و مسدود کردن ابواب مسجد به جز باب خانه علی علیه السلام، سخن می‌گوید.

همچنین در همین جلد به باب چهارم اشاره شده که طی هشت فصل از جنگ احد تا خندق را به شرح کشیده است.

جلد چهارم شامل دو باب که شامل جنگ‌هایی است که حضرت علی علیه السلام در آن‌ها شرکت داشته‌اند، در این ضمن به قتل عمرو در خندق، غزوه بنی قریظه، جریان حدیبیه و در باب ششم پیرامون خیبر و فدک و حدیث رد الشمس، مطالبی را عنوان می‌دارد.

جلد پنجم دو باب هفتم و هشتم را شامل می‌شود، باب هفتم طی 4 فصل، تا فتح مکه را بررسی کرده و در باب هشتم نیز در 4 فصل، از فتح مکه تا فتح طائف را اشاره نموده است.

جلد ششم شامل دو باب به عناوین، تا تبوک، در شش فصل و از تبوک تا مرض نبی (ص) در سه فصل از حدیث منزلت و وقایع تبوک، سخن می‌گوید.

جلد هفتم شامل باب‌های یازدهم و دوازدهم و پیرامون حجه الوداع و جریان روز غدیر، که باب اول در 9 فصل و باب بعدی در 10 فصل به علم، امامت، علی در کلام رسول، آیه تطهیر و حدیث کساء، ادعیه علی می‌پردازد.

جلد هشتم که که شامل باب 13 در 7 فصل به وصایای نبی در هنگام فوتشان و در فصل بعدی از اسامه و کتابی که ننوشت، مکان فوت پیامبر، تکفین و صلات و دفن ایشان و جریان سقیفه بحث می‌کند.

در جلد دهم ادامه فصول باب 13 و قسمت دوم زندگانی امیرالمومنین که از وفات پیامبر تا بیعت ایشان است، را به تصویر کشیده است.

قسمت دوم این اثر، شامل چندین باب می‌باشد که باب اول درباره چگونگی ایجاد انقلاب، در 7 فصل می‌باشد. باب دوم که در جلد دهم به آن اشاره شده است، پیرامون ارث پیامبر و قضیه فدک است. باب سوم درباره سیاست‌هایی است که سقیفه ایجاد نموده و شامل 7 فصل می‌باشد.

باب چهارم در جنگ‌ها و سیاست‌های عهد ابوبکر در 10 فصل و باب پنجم که در جلد دوازدهم ذکر شده، پیرامون علم و قضاء و احکام آن می‌باشد که در 10 فصل به قضاوت‌ها و پاسخ‌های حضرت و علم بالای ایشان می‌پردازد.

جلد سیزدهم شامل دو باب ششم و هفتم، از قسمت دوم کتاب می‌شود که باب ششم آن در 5 فصل به جنگ‌ها و فتوحات در عهد عمر، و باب هفتم در سیاست‌های عمر در 5 فصل اشاره کرده است.

جلد چهاردهم کتاب، شامل دو باب احداث و شوری می‌باشد که هردو شامل شش فصل می‌باشند.

جلد پانزدهم شامل باب دهم درباره شوری در 8 فصل می باشد.

جلد شانزدهم در دو باب 11و 12 و 13 است که پیرامون عثمان و علی علیه السلام و فضائل و سیاست‌های حضرت و نمونه‌هایی از سیاست‌های عثمان و نمونه‌های از خشونت‌های عثمان را بیان نموده، باب یازدهم شامل 5 فصل و باب دوازدهم شامل چهار فصل و باب سیزدهم در 4 فصل به خشونت‌های عثمان پرداخته است.

جلد هفدهم شامل باب‌های چهاردهم و پانزدهم در مظلومیت ابوذر و علی در حصار عثمان، طی 8 فصل ذکر شده است.

جلد هجدهم شامل دو باب 16 و 17 است که اولی شامل 5 فصل و دومی شامل سه فصل پیرامون علی علیه السلام و قتل عثمان می‌باشد.

در جلد نوزدهم به قسمت سوم این کتاب؛ یعنی خلافت علی علیه السلام پرداخته شده که شامل دو باب بیعت در 7 فصل و بابی تحت عنوان نکته‌های قابل توجه و تامل که در چهار فصل می‌باشد.

جلد بیستم که آخرین جلد این مجموعه است، دارای یک باب، تحت عنوان نشانه‌های شورش و قیام، که در شش فصل به مواردی چون کشته شدن عثمان از نظر علی علیه السلام، مشورت مغیره در امر عمال، خطبه بیعت و مسائلی از این قبیل اشاره شده است.

علامه عاملی پس از آن که نقل‌ها و گزارش‌های بسیاری را درباره چگونگی مصحف علی علیه السلام آورده, نوشته‌اند: (بدین سان روشن شد که مصحف علی علیه السلام با قرآن موجود هیچ گونه تفاوت نداشته است و تفاوت‌های یاد شده و افزونی‌های دیگر تفسیر و تأویل آیات بود و نه جز آن. بنابراین مصحف علی علیه السلام تفسیری عظیم و آغازین تفسیر تدوین یافته قرآن کریم بوده و علی علیه السلام اوّلین کسی است که تفسیر قرآن را با تلقی از وحی نگاشت.

کتاب حاضر در بردارنده تمام وقایع و حقایق زمان امیرالمومنین علیه السلام نیست، بلکه قطره‌ای از دریای سیره علوی علیه السلام می‌باشد.

چون اسم کتاب، الصحیح است، مولف می‌گوید که اگر کسی به ما ایراد بگیرد که فلان حدیث ممکن است، کذب باشد، در جواب به او می‌گوییم که این روایات از کتب علماء شما که دیانت را به آنان نسبت می‌دهید و مورد وثوق شما هستند، تهیه شده است.

وضعیت کتاب

اولین دوره کتاب الصحیح من سیرة الامام علی علیه السلام به تعداد 2000 دوره و در تاریخ 1388 ه.ش/ 1430 ه.ق با حمایت معاونت فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و توسط انتشارات مؤسسه فرهنگی ولاء منتظر(عج) چاپ شده است.

در پایان هر جلد از کتاب، فهرستی اجمالی از مطالب کتاب عنوان شده است.

***پیوندها :

مطالعه کتاب الصحیح من سیرة الإمام علی علیه السلام (المرتضی من سیرة المرتضی) در بازار کتاب قائمیه

http://www.ghbook.ir/book/12171

***رده‌ها :

کتاب‌شناسی اسلام، عرفان، غیره سرگذشت نامه‌ها سرگذشت نامه های فردی ائمه اثنی عشر (دوازده امام) حالات فردی علی بن ابی‌طالب علیه السلام

یادداشت : عربی.

یادداشت : کتاب حاضر با حمایت معاونت فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی منتشر شده است.

یادداشت : کتابنامه.

موضوع : علی‌بن ابی‌طالب علیه السلام، امام اول، ۲۳ قبل از هجرت - ۴۰ ق.

شناسه افزوده : مرکز نشر و ترجمه آثار علامه سید جعفر مرتضی عاملی

رده بندی کنگره : BP۳۷/۳۵/ع۱۷۵ص۳ ۱۳۸۸

رده بندی دیویی : ۲۹۷/۹۵۱

شماره کتابشناسی ملی : ۱۸۰۳۳۵۴

شابک : ۱۱۰۰۰۰۰ ریال: دوره‌978-600-90724-5-3 : ؛ ج.۱‌978-600-90724-6-0 : ؛ ج.۲‌978-600-90724-7-7 : ؛ ج.۳‌978-600-90724-8-4 : ؛ ج.۴‌978-600-90724-9-1 : ؛ ج.۵‌978-600-5551-00-6 : ؛ ج.۶‌978-600-5551-01-3 : ؛ ج.۷‌978-600-5551-02-0 : ؛ ج.۸‌978-600-5551-03-7 : ؛ ج.۹‌978-600-5551-04-4 : ؛ ج.۱۰‌978-600-5551-05-1 : ؛ ج.۱۱‌978-600-5551-06-8 : ؛ ج.۱۲‌978-600-5551-07-5 : ؛ ج.۱۳‌978-600-5551-08-2 : ؛ ج.۱۴‌978-600-5551-09-9 : ؛ ج.۱۵‌978-600-5551-10-5 : ؛ ج.۱۶‌978-600-5551-11-2 : ؛ ج.۱۷‌978-600-5551-12-9 : ؛ ج.۱۸‌978-600-5551-13-6 : ؛ ج.۱۹‌978-600-5551-14-3 : ؛ ج.۲۰‌978-600-5551-15-0 :

اشارة

تتمة القسم الاول: علی علیه السلام فی حیاة النبی صلی الله علیه و آله و سلم

تتمة الباب الثالث عشر: المرض..و الوفاة..

الفصل الثالث

اشارة

أین مات النبی صلّی اللّه علیه و آله..و کیف غسل؟!

علی علیه السّلام فی مرض النبی صلّی اللّه علیه و آله

قال سلمان الفارسی:دخلت علیه(أی علی النبی«صلی اللّه علیه و آله») صبیحة قبل الیوم الذی مات فیه،فقال لی:یا سلمان،ألا تسأل عما کابدته اللیلة من الألم و السهر،أنا و علی؟!

فقلت:یا رسول اللّه،أما أسهر لیلة معک بدله؟!

فقال:لا،هو أحق بذلک منک ⁽¹⁾.

و نقول:

إن من الواضح:أن الأحقیة التی قررها«صلی اللّه علیه و آله»لم تکن من جهة القرابة،فإن کون علی«علیه السلام»ابن عم النبی«صلی اللّه علیه و آله»لا یوجب ثبوت حق له سوی ما یفرضه تشریع صلة الرحم،و السهر و التعب علی ابن العم لیس من حقوق الشخص التی تعطی له،بل هو من الواجبات علیه،أو المستحبات له..

فلا بد أن یکون لهذه الأحقیة معنی آخر،و لعل هذا المعنی هو:أنه «علیه السلام»یفرح و یلتذ بمکابدة الألم و السهر علی صحة النبی«صلی اللّه علیه و آله»،و الکون بقربه.و کونه من ذوی رحمه،یجعل من حقه علیه أن یمنحه الفرصة لنیل هذه اللذة،و هذا القرب..

أو أنه أحق من سلمان بالسهر علی النبی«صلی اللّه علیه و آله»،من حیث إنه من النبی«صلی اللّه علیه و آله»،و النبی منه.أو من حیث إن له «علیه السلام»مقام الوصایة و الإمامة للنبوة الخاتمة،و الوصی و الإمام أولی بالنبی من کل أحد.

أو علی القاعدة التی وردت فی کلام علی الأکبر«علیه السلام»فی کربلاء حیث یقول:

أنا علی بن الحسین بن علی

نحن و بیت اللّه أولی بالنبی

تاللّه لا یحکم فینا ابن الدعی

أضرب بالسیف أحامی عن أبی

ضرب غلام هاشمی علوی ⁽¹⁾

فإن أهل بیت النبوة،و معدن الرسالة،و مهبط الوحی،و مختلف الملائکة أولی بالنبی«صلی اللّه علیه و آله»من غیرهم،إذا کانوا قد استفادوا من هذه العناصر علی النحو الأتم و الأکمل،و الأفضل و الأمثل..

علی علیه السّلام یدخل ملک الموت علی الرسول صلّی اللّه علیه و آله

عن أبی جعفر«علیه السلام»قال:لما حضرت النبی«صلی اللّه علیه و آله»الوفاة استأذن علیه رجل،فخرج إلیه علی«علیه السلام»،فقال:ما حاجتک؟

قال:أردت الدخول إلی رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله».

فقال علی«علیه السلام»:لست تصل إلیه،فما حاجتک؟!

فقال الرجل:إنه لا بد من الدخول علیه.

فدخل علی«علیه السلام»،فاستأذن النبی«صلی اللّه علیه و آله»،فأذن له.

فدخل و جلس عند رأس رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»،ثم قال:یا نبی اللّه،إنی رسول اللّه إلیک.

قال:و أی رسل اللّه أنت؟!

قال:أنا ملک الموت،أرسلنی إلیک یخیرک بین لقائه و الرجوع إلی الدنیا.

فقال له النبی«صلی اللّه علیه و آله»:فأمهلنی حتی ینزل جبرئیل

-ص 30 و مقاتل الطالبیین ص 76 و شرح الأخبار ج 3 ص 153.

فأستشیره.

و نزل جبرئیل،فقال:یا رسول اللّه،الآخرة خیر لک من الأولی، و لسوف یعطیک ربک فترضی.لقاء اللّه خیر لک.

فقال«علیه السلام»:لقاء ربی خیر لی،فامض لما أمرت به.

فقال جبرئیل لملک الموت:لا تعجل حتی أعرج إلی ربی و أهبط.

قال ملک الموت«علیه السلام»:لقد صارت نفسه فی موضع لا أقدر علی تأخیرها،فعند ذلک قال جبرئیل:یا محمد،هذا آخر هبوطی إلی الدنیا، إنما کنت أنت حاجتی فیها ⁽¹⁾.

و نقول:

1-إن علیا«علیه السلام»قال لملک الموت لجبرئیل بمجرد أن خرج إلیه:ما حاجتک؟!و لم یبادر لإخباره بعدم إمکان الوصول إلی رسول اللّه «صلی اللّه علیه و آله»،إذ لعل له حاجة یمکن قضاؤها بدون وصوله إلی رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله».

ثم لما لم یذکر له حاجة سوی الدخول علی رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»،أخبره أن الدخول غیر ممکن،و لکنه شفع کلامه بسؤاله عن حاجته مرة أخری،لعل بالإمکان قضاؤها له أیضا.

2-و حین حتم ذلک الشخص الذی هو بصورة رجل-دخوله علی

رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»لم یغضب أمیر المؤمنین«علیه السلام»،و لم یواجهه بالصد الحاسم..و لم یتخذ هو أی قرار فی هذا الأمر..رغم أن الرجل لم یبین وجه إصراره علی الدخول..

و لو أن شخصا آخر واجه هذه الحالة فربما-بل ذلک هو الأرجح- کان قد تعامل مع ذلک الرجل بحزم و عزم،و أغلق الباب فی وجهه..

3-إنه«علیه السلام»تقدم خطوة أخری فی إنصاف ذلک الرجل، فدخل إلی رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»،و استأذن له النبی«صلی اللّه علیه و آله»،فأذن له..

4-لم تذکر الروایة:إن کان«علیه السلام»قد أخبر النبی«صلی اللّه علیه و آله»بحقیقة ما جری،بل اکتفت بذکر الإستئذان..

5-إن نفس الموقع الذی اختاره ذلک الملک لجلوسه قد تضمن إشارة إلی أنه لم یکن رجلا عادیا،بل کان له شأن خاص یخوله هذا التصرف الخاص جدا.

6-تضمنت هذه الروایة ما دل علی أن ملک الموت قد عامل رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»معاملة خاصة،حین استأذن علیه،و هو لا یستأذن علی أحد من الناس..

و حین خیره بین لقاء اللّه،و بین الرجوع إلی الدنیا..و هذه کرامة لرسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله».

7-إن التعبیر بال«الرجوع إلی الدنیا»،و بکلمة«لقاء اللّه»،و إن کانا قد تضمنا إشارة إلی ترجیح هذا اللقاء،و عدم الرضا بالرجوع..و لکن

رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»یرید أن لا یبادر إلی شیء قبل أن یطمئن إلی أنه لم تعد هناک مهمات له فی هذه الدنیا،فإن ملک الموت إنما یعمل وفق وظیفة،و تکلیف عام صادر إلیه من رب العزة.

فلعل اللّه تعالی أراد أن یعلم نبیه بقرب أجله بهذا النحو المتضمن للتکریم و التعظیم،ثم یؤجل ذلک إلی حین إنجاز بعض المهمات.مع أن ملک الموت لم یتصرف بنحو یدل علی حضور أجله«صلی اللّه علیه و آله» بصورة حتمیة..فکان لا بد من السؤال بواسطة جبرئیل«علیه السلام»..

النبی صلّی اللّه علیه و آله مات فی بیت الزهراء علیها السّلام

و روی الصدوق روایة مفصلة عن ابن عباس جاء فیها:«فخرج رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»،و صلی بالناس،و خفف الصلاة،ثم قال:

ادعوا لی علی بن أبی طالب،و أسامة بن زید،فجاءه(لعل الصحیح:

فجاءاه)فوضع یده علی عاتق علی،و الأخری علی أسامة،ثم قال:إنطلقا إلی فاطمة،فجاءا به حتی وضع رأسه فی حجرها،فإذا الحسن و الحسین.ثم ذکر حدیث وفاته هناک» ⁽¹⁾،و ستأتی الإشارة إلی دفنه فی بیت فاطمة أیضا إن شاء اللّه تعالی..

غیر أننا نقول:

إن ذکر أسامة بن زید فی هذه الروایة موضع ریب،فإن أسامة کان مکلفا بالمسیر بالصحابة إلی الغزو،و هو موجود فی المعسکر الذی کان یجمع الناس فیه،و یتهیأ لمغادرة المدینة.إلا إن کان انتقاله إلی بیت الزهراء«علیها السلام»قد حصل قبل تجهیزه أسامة فی ذلک الجیش.

و لعل السبب فی إطلاق أمثال هذه الدعاوی هو التوطئة و التمهید لا دعاء أن النبی«صلی اللّه علیه و آله»هو الذی عدل عن تجهیز جیش أسامة،و لذلک أحضره لیضع یده علی عاتقه.

النبی صلّی اللّه علیه و آله مات علی صدر علی علیه السّلام

و تقدم:أن روح رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»،فاضت و علی«علیه السلام»مسنده إلی صدره،فلاحظ ما یلی:

1-إن علیا«علیه السلام»یقول:«فلقد و سدتک فی ملحودة قبرک، و فاضت بین سحری و صدری نفسک،إنا للّه و إنا إلیه راجعون» ⁽¹⁾.

2-و قال«علیه السلام»:«إن آخر ما قال النبی:الصلاة،الصلاة،إن النبی«صلی اللّه علیه و آله»کان واضعا رأسه فی حجری،فلم یزل یقول:

الصلاة،الصلاة،حتی قبض» ⁽¹⁾.

3-و قال«علیه السلام»أیضا:«و لقد قبض رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»و إن رأسه لعلی صدری» ⁽²⁾.

4-و فی خطبة له«علیه السلام»قال:«..و لقد قبض النبی«صلی اللّه علیه و آله»و إن رأسه لفی حجری،و لقد ولیت غسله بیدی،تقلبه الملائکة المقربون معی..» ⁽³⁾.

5-روی ابن سعد بسنده إلی الشعبی،قال:«توفی رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»،و رأسه فی حجر علی»و مثله عن أبی رافع ⁽¹⁾.

و ذلک یدل علی عدم صحة ما روی عن عائشة،من أنها قالت:

«إن من أنعم اللّه علیّ أن رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»توفی فی بیتی، و بین سحری و نحری» ⁽²⁾.

-ص 224 و مصباح البلاغة(مستدرک نهج البلاغة)ج 1 ص 52 و حلیة الأبرار ج 2 ص 85 و مناقب أهل البیت للشیروانی ص 445 و موسوعة أحادیث أهل البیت للنجفی ج 7 ص 86 و ج 9 ص 136 و ج 11 ص 286 و نهج السعادة ج 2 ص 172.

و فی روایة:«بین حاقنتی و ذاقنتی ⁽¹⁾» ⁽²⁾.

-ج 2 ص 234 و 261 و العلل لأحمد بن حنبل ج 2 ص 407 و ضعفاء العقیلی ج 2 ص 249 و الثقات ج 2 ص 133 و تاریخ بغداد ج 12 ص 362 و تاریخ مدینة دمشق ج 36 ص 306 و 307 و تذکرة الحفاظ ج 1 ص 231 و سیر أعلام النبلاء ج 2 ص 189 و ج 7 ص 434 و البدایة و النهایة ج 5 ص 260 و 289 و إمتاع الأسماع ج 14 ص 499 و السیرة النبویة لابن کثیر ج 4 ص 475 و 533 و السیرة الحلبیة(ط دار المعرفة)ج 3 ص 470.

و فی روایة:«و جمع اللّه بین ریقی و ریقه عند موته» ⁽¹⁾.

و فی روایة:«دخل علی عبد الرحمن و بیده السواک،و أنا مسندة رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»إلی صدری،فرأیته ینظر إلیه،فعرفت أنه یحب السواک،فقلت:آخذه لک،فأشار برأسه،أی نعم،فقصمته ثم مضغته و نفضته،فأخذه،فاستن به أحسن ما کان مستتنّا ⁽²⁾.

غیر أننا قلنا:

إن ذلک غیر صحیح..

و الصحیح هو:أنه«صلی اللّه علیه و آله»مات علی صدر علی«علیه السلام».و الروایة الأخیرة لا تدل علی أنها قد أسندته إلی صدرها حین موته..

و الصحیح أیضا:أنه دفن فی بیت ابنته فاطمة الزهراء«علیها السلام» لا فی بیت عائشة..و سیأتی بیان ذلک.

یغسل کل نبی وصیه

و عن عبد اللّه بن مسعود:قال:قلت للنبی«صلی اللّه علیه و آله»:یا رسول اللّه،من یغسلک إذا مت؟!

فقال:یغسل کل نبی وصیه.

قلت:فمن وصیک یا رسول اللّه؟!

قال:علی بن أبی طالب.

فقلت:کم یعیش بعدک یا رسول اللّه؟!

قال:ثلاثین سنة الخ.. ⁽¹⁾.

و فی روایة أخری:قال جبریل:یا محمد،قل لعلی«علیه السلام»:إن ربک یأمرک أن تغسل ابن عمک،فإن هذه السنّة،لا یغسّل الأنبیاء غیر

الأوصیاء،و إنما یغسل کل نبی وصیه من بعده ⁽¹⁾.

علی علیه السّلام یطرد الشیطان

عن أحمد بن محمد،عن علی بن الحکم،عن أبان بن عثمان،عن الحارث بن یعلی بن مرة،عن أبیه،عن جده قال:قبض رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»فستر بثوب،و رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»خلف الثوب،و علی «علیه السلام»عند طرف ثوبه و قد وضع خدیه علی راحته،و الریح یضرب طرف الثوب علی وجه علی«علیه السلام».

قال:و الناس علی الباب و فی المسجد،ینتحبون و یبکون،و إذ سمعنا صوتا فی البیت:إن نبیکم طاهر مطهر،فادفنوه و لا تغسلوه.

قال:فرأیت علیا«علیه السلام»حین رفع رأسه فزعا،فقال:اخسأ عدو اللّه،فإنه أمرنی بغسله،و کفنه و دفنه،و ذاک سنّة.

قال:ثم نادی مناد آخر غیر تلک النغمة:یا علی بن أبی طالب،استر عورة نبیک،و لا تنزع القمیص ⁽²⁾.

و نقول:

إن إبلیس و شیاطینه لا بد أن یهتبلوا فرصة حیرة الناس،و قلقهم فی هذه اللحظات الحرجة،التی لا یعرفون ما یکون مصیرهم بعدها، فیبادرون إلی إلقاء الشبهات أمام ضعفاء العقل و الإیمان،و قاصری المعرفة بالدین و أحکامه،و ذلک بتمهید الجو و فتح الباب للتلاعب بهم..

و کانت الوسیلة التی اختارها الشیطان لذلک فی لحظة موت الرسول «صلی اللّه علیه و آله»هو هذا النداء الذی إن استجاب له المسلمون، و اعتبروه نداء من الملائکة،فسیفتح الباب أمام الأبالسة لمواصلة أمثال هذا النداء،و التدخل فی کل کبیرة و صغیرة بعد ذلک بنحو یبلبل الأفکار، و یحرف الأمور عن مسارها..و لا تبقی ضابطة یعرف بها نداء الملک من نداء الشیطان.

و ربما یبدأ الخلاف و الإختلاف من نفس هذه النقطة،و هی تغسیل النبی«صلی اللّه علیه و آله»،إذ لو أصر علی«علیه السلام»علی تغسیله، فسیکون هناک من یتهمه بأن هذا مجرد اجتهاد منه،و لعله أخطأ فیه..

و لکن وصیة النبی«صلی اللّه علیه و آله»لعلی«علیه السلام»بأن یتولی هو تغسیله مکنت علیا«علیه السلام»من إزالة الشبهة،و رد کید الشیطان، و إبعاد وسوساته،و قطعت علیه طریق العودة إلی أسلوب النداء فی باقی الموارد..إذ أصبح کل نداء یسمع بعد ذلک موضع ریب و شک و حذر من کل أحد،و الشیطان یرید أن یستفید من غفلة الناس و من بساطتهم..

تغسیل رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله

قال ابن إسحاق:فلما بویع أبو بکر أقبل الناس علی جهاز رسول اللّه «صلی اللّه علیه و آله»یوم الثلاثاء.

و روی ابن سعد عن علی،و أبو داود و مسدد،و أبو نعیم و ابن حبان، و الحاکم و البیهقی،و صححه الذهبی،عن عائشة قالت:لما أرادوا غسل رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»اختلفوا فیه،فقالوا:و اللّه ما ندری کیف نصنع،أنجرد رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»من ثیابه کما نجرد موتانا؟أم نغسله و علیه ثیابه؟

فلما اختلفوا ألقی اللّه علیهم النوم،حتی ما منهم رجل إلا وذقنه فی صدره،ثم کلمهم مکلم من ناحیة البیت لا یدرون من هو:أن غسلوا رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»و علیه ثیابه.

فقاموا إلی رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»و علیه قمیصه،فغسلوه، یفاض علیه الماء و السدر فوق القمیص،و یدلکونه بالقمیص دون أیدیهم.

[فکانت عائشة تقول:لو استقبلت من أمری ما استدبرت،ما غسله إلا نساؤه] ⁽¹⁾.

و عن علی«علیه السلام»قال:لما أخذنا فی جهاز رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»أغلقنا الباب دون الناس جمیعا،فنادت الأنصار:نحن أخواله، و مکاننا من الإسلام مکاننا.

و نادت قریش:نحن عصبته.

فصاح أبو بکر:یا معشر المسلمین،کل قوم أحق بجنازتهم من غیرهم، فننشدکم اللّه،فإنکم إن دخلتم أخرتموهم عنه،و اللّه لا یدخل علیه إلا من دعی ⁽¹⁾.

و عن ابن عباس قال:اجتمع القوم لغسل رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»و لیس فی البیت إلا أهله:عمه العباس بن عبد المطلب،و علی بن أبی طالب،و الفضل بن عباس،و قثم بن عباس،و أسامة بن زید بن حارثة، و صالح مولاه.

فلما اجتمعوا لغسله،نادی مناد من وراء الناس،و هو أوس بن خولی

-ص 401 و شرح نهج البلاغة للمعتزلی ج 13 ص 38 و تاریخ الأمم و الملوک ج 2 ص 451 و السیرة النبویة لابن کثیر ج 4 ص 517 و إمتاع الأسماع ج 14 ص 569 و سبل السلام ج 2 ص 93 و البدایة و النهایة ج 5 ص 281 و السیرة النبویة لابن هشام ج 4 ص 1076 و عیون الأثر ج 2 ص 433.

الأنصاری،أحد بنی عوف بن الخزرج،و کان بدریا علی علی بن أبی طالب، فقال:یا علی،ننشدک اللّه و حظنا من رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله».

فقال له علی«علیه السلام»:ادخل،فدخل فحضر غسل رسول اللّه «صلی اللّه علیه و آله»،و لم یل من غسله شیئا،فأسنده علی إلی صدره،و علیه قمیصه،و کان العباس،و الفضل،و قثم یقلبونه مع علی،و کان أسامة بن زید،و صالح مولاه یصبان الماء،و جعل علی یغسله،و لم یر من رسول اللّه «صلی اللّه علیه و آله»شیئا مما یری من المیت،و هو یقول:بأبی و أمی ما أطیبک حیا و میتا،حتی إذا فرغوا من رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»و کان یغسل بالماء و السدر جففوه،ثم صنع به ما یصنع بالمیت ⁽¹⁾.

و نقول:

إن لنا علی هذه النصوص ملاحظات عدیدة،نذکر منها ما یلی:

أولا:قولهم:إن الناس أقبلوا علی جهاز رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»بعد بیعة أبی بکر لا یصح لما یلی:

ألف:إن علیا«علیه السلام»فقط هو الذی جهز النبی«صلی اللّه علیه و آله»و انتهی من دفنه قبل انتهاء أهل السقیفة من سقیفتهم،فإنه بعد أن

سوی القبر الشریف اتکأ علی مسحاته،و قال:ما فعل أهل السقیفة ⁽¹⁾.

ب:إن التجهیز و الدفن لا یحتاج إلی أکثر من ساعتین،فلما ذا أبقوه بلا دفن إلی ما بعد البیعة لأبی بکر،أی إلی یوم الثلاثاء؟!

ج:إن علیا و بنی هاشم لم یحضروا إجتماع السقیفة،کما أن الناس قد ترکوا جهاز النبی«صلی اللّه علیه و آله»و دفنه لأهله..

ثانیا:لما ذا تأسفت عائشة علی عدم تولی نساء النبی«صلی اللّه علیه و آله»تغسیله؟!

هل وجدت علیا«علیه السلام»قصّر فی القیام بالواجب؟!

أم أنها کانت ترید حرمان علی«علیه السلام»من هذا الفضل؟! لتختص به لنفسها دونه؟!

أم أنها أقرب إلی رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»من ابنته،فأرادت أن تستبد برسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»دونها..

و إذا کان النبی«صلی اللّه علیه و آله»قد أوصی علیا بتغسیله،فهل یمکن مخالفة وصیته؟!و هل یمکّنها علی«علیه السلام»من ذلک؟!

ثالثا:إن إشراک أوس بن خولی الأنصاری عن الأنصار،قد أحرج المهاجرین الذین کانوا منهمکین بإبتزاز الخلافة من صاحبها الشرعی،فلم یحضر أحد منهم شیئا من تجهیز الرسول و دفنه،فحاولوا تخفیف و هج هذه المشارکة للأنصار بشخص أوس هذا،فادعوا أنه حضر غسل النبی«صلی

اللّه علیه و آله»و لم یشارک بشیء..

مع أن الحقیقة هی:أن أوس بن خولی قد شارک فی حمل رسول اللّه «صلی اللّه علیه و آله»إلی قبره،ثم تناوله منه علی«علیه السلام»کما سیأتی إن شاء اللّه تعالی.

رابعا:ما زعمته روایاتهم من اختلاف الصحابة فی تجرید رسول اللّه «صلی اللّه علیه و آله»للغسل و عدمه و فی غیر ذلک من أمور،لا یمکن قبوله،ما دام أن المتولی لذلک کله هو علی«علیه السلام»،و سائر الصحابة کانوا مشغولین فی سقیفتهم..و لم یکن علی«علیه السلام»و هو باب مدینة علم النبی«صلی اللّه علیه و آله»یجهل ما یجب علیه لیحتاج إلی رأی غیره، و قد أبلغ النبی«صلی اللّه علیه و آله»جمیع أحکام الشریعة لعلی أولا،لأنه وصیه،و هو حافظ دینه،و بالتمسک به یحصل الأمن من الضلال..

فلا معنی للقول:بأن هذا الحکم قد علم من متکلم مجهول،فإنه یساوق القول بأن الشریعة بقیت ناقصة،و أن ذلک المجهول هو الذی أتمها..

و من الذی یضمن أن لا یکون المتکلم المجهول شیطانا،کما حدث حین أمرهم بعدم تغسیل نبیهم،حسبما تقدم؟!

فإن قلت:أ لیس یقولون:إن جبرئیل هو الذی أمرهم أن یجردوا النبی «صلی اللّه علیه و آله»من قمیصه للغسل؟!

فإنه یقال:إن جبرئیل قد فعل ذلک لیؤید فعل أمیر المؤمنین«علیه السلام»،فی مقابل طعن بعض الناس بصحة فعله،فصوب جبرائیل فعل

الوصی،و قطع الطریق علی العابثین،و المفسدین.

خامسا:إن هذا النوم المفاجئ للصحابة،و سائر ما ذکرته عائشة یدخل فی دائرة المعجزات التی تتوفر الدواعی علی نقلها،فلما ذا تفردت عائشة بنقل ذلک دون سائر الصحابة الذین جری علیهم ذلک.

مع أن المفروض هو:أن تکون عائشة بعیدة عن مشاهدة ما جری، لأنها تکون عند النساء.

سادسا:دعوی أن الأنصار قالوا:نحن أخواله،و نادت قریش نحن عصبته،و تدخل أبی بکر لحسم الأمور،لا تصح،لأن قریشا لم تحضر دفن النبی،و روی أن أبا بکر و عمر اعترضا علی علی«علیه السلام»بأنه لم یشهدهما أمر رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»..

فأجاب:إنه لم یرد أن یعرضهما للخطر،فإنه لم یر أحد عورة رسول اللّه «صلی اللّه علیه و آله»(أی جسده الذی یواریه قمیصه)إلا أصیب بالعمی ⁽¹⁾.

و قد قلنا:إنهم کانوا فی سقیفتهم یدبرون أمرهم.

علی علیه السّلام یغسل النبی صلّی اللّه علیه و آله وحده

و بما أن علیا«علیه السلام»هو الذی غسل النبی«صلی اللّه علیه و آله»..و قد ذکرت الروایات تفاصیل ذلک..

و بما أننا قد جمعنا طائفة منها فی کتابنا الصحیح من سیرة النبی الأعظم «صلی اللّه علیه و آله»ج 33،فقد آثرنا أن نورد هنا عین ما ذکرناه هناک،فی فصل:تغسیل رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»فنقول:

ادّعوا:أن العباس و ولدیه الفضل و قثما کانوا یساعدون علیا«علیه السلام»فی تغسیل النبی«صلی اللّه علیه و آله» ⁽¹⁾.

و کان أسامة بن زید و شقران یصبان الماء ⁽²⁾.

و فی نص آخر:ذکر بدل شقران صالحا مولاهما،أی مولی علی«علیه السلام»و أسامة ⁽¹⁾.

و ذکر نص آخر:«أسامة بن زید و قثم» ⁽²⁾.

و فی نص آخر:«أسامة بن زید،و أوس بن خولة» ⁽³⁾.

و فی نص آخر أیضا:«و الفضل و قثم و أسامة و صالح،یصبون علیه» ⁽⁴⁾.

و فی نص آخر:«و العباس یصب الماء» ⁽⁵⁾.

و فی نص:«غسله علی و العباس،و الفضل بن العباس،و صالح مولی رسول اللّه» ⁽¹⁾.

و نص آخر یقول:«غسله علی و العباس،و ابناه:الفضل و قثم» ⁽²⁾.

و روایة أخری تقول:«کان العباس و أسامة یناولان علیا الماء من وراء الستر» ⁽³⁾.

و فی روایة أخری:«فغسله علی«علیه السلام»،یدخل یده تحت القمیص،

-و إمتاع الأسماع ج 14 ص 571 و البدایة و النهایة ج 5 ص 282 و الطبقات الکبری لابن سعد ج 2 ص 280 و شرح إحقاق الحق(الملحقات)ج 8 ص 697 و المصنف لابن أبی شیبة ج 8 ص 567.

و الفضل یمسک الثوب عنه،و الأنصاری یدخل الماء» ⁽¹⁾.

و نقول:

إن ذلک کله موضع شک و ریب،و ذلک لما یلی:

1-روی عن الإمام الکاظم«علیه السلام»أنه قال:قال علی«علیه السلام»:غسلت رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»أنا وحدی و هو فی قمیصه،فذهبت أنزع عنه القمیص،فقال جبرئیل:یا علی،لا تجرد أخاک من قمیصه،فإن اللّه لم یجرده،فغسله فی قمیصه ⁽²⁾.

2-و فی حدیث المناشدة:هل فیکم أحد غسل رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»غیری؟!

قالوا:اللهم لا.

قال:هل فیکم أحد أقرب عهدا برسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»منی.

قالوا:اللهم لا.

قال فأنشدکم اللّه:هل فیکم أحد نزل فی حفرة رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»غیری؟!

قالوا:اللهم لا ⁽¹⁾.

3-روی عن علی«علیه السلام»قوله:«إن رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»أوصی إلیّ و قال:یا علی،لا یلی غسلی غیرک،أو لا یواری عورتی غیرک،فإنه إن رأی أحد عورتی غیرک تفقأت عیناه..

فقلت له:کیف؟!فکیف لی یتقلیبک یا رسول اللّه.

فقال:إنک ستعان.

فو اللّه ما أردت أن أقلب عضوا من أعضائه إلا قلب لی ⁽²⁾.

4-و عن علی«علیه السلام»:«أوصانی النبی«صلی اللّه علیه و آله»لا

یغسله غیری،فإنه لا یری أحد عورتی إلا طمست عیناه» ⁽¹⁾.

5-و حینما اعترض أبو بکر و عمر علی أمیر المؤمنین«علیه السلام»بأنه

لم یشهدهما أمر رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»رد علیهما بقوله:«أما ما ذکرتما أنی لم أشهد کما أمر رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»فإنه قال:لا یری عورتی أحد غیرک إلا ذهب بصره»،فلم أکن لأؤذیکما به.

و أما کبی علیه فإنه علمنی ألف حرف،کل حرف یفتح ألف حرف، فلم أکن لأطلعکما علی سر رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله» ⁽¹⁾.

6-روی عن ابن عباس،و عن أبی بکر بن محمد بن عمرو بن حزم:أن العباس لم یحضر غسل رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»قال:لأنی کنت أراه یستحی أن أراه حاسرا ⁽²⁾.

7-عن النبی«صلی اللّه علیه و آله»قال:یا علی،تغسلنی،و لا یغسلنی غیرک،فیعمی بصره.

قال علی«علیه السلام»:و لم یا رسول اللّه؟!

قال«صلی اللّه علیه و آله»:کذلک قال جبرئیل عن ربی:إنه لا یری عورتی غیرک إلا عمی بصره.

إلی أن تقول الروایة:قلت:فمن یناولنی الماء؟!

قال«صلی اللّه علیه و آله»:الفضل بن العباس،من غیر أن ینظر إلی شیء منی،فإنه لا یحل له و لا لغیره من الرجال و النساء النظر إلی عورتی، و هی حرام علیهم.

إلی أن قال«صلی اللّه علیه و آله»:و أحضر معک فاطمة،و الحسن و الحسین«علیهم السلام»،من غیر أن ینظروا إلی شیء من عورتی ⁽¹⁾.

8-ذکرت الروایات:أنه لما أراد«علیه السلام»غسله استدعی الفضل بن عباس،فأمره أن یناوله الماء بعد أن عصب عینیه ⁽²⁾إشفاقا علیه من العمی.

9-و فی نص آخر:أن النبی«صلی اللّه علیه و آله»قال لعلی«علیه السلام»:«جبرئیل معک یعاونک،و یناولک الفضل الماء.و قل له:فلیغطّ

عینیه،فإنه لا یری أحد عورتی غیرک،إلا انفقأت عیناه» ⁽¹⁾.

فاتضح مما تقدم:أن النبی«صلی اللّه علیه و آله»قد غسّل فی قمیصه، و أن علیا«علیه السلام»قد عصب عینی الفضل بن العباس.و أن علیا «علیه السلام»هو الذی غسل النبی«صلی اللّه علیه و آله»من وراء الثیاب.

و أنه لم یر عورة رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله».

و اتضح أیضا:أن ما زعموه من أن العباس و ابنیه کانوا یساعدون علیا «علیه السلام»فی تقلیب النبی«صلی اللّه علیه و آله»غیر ظاهر،و لا سیما مع وجود روایات تقول:إن الملائکة هی التی کانت تساعد علیا«علیه السلام»علی تغسیله«صلی اللّه علیه و آله»،و تقلّبه له.

یضاف إلی ذلک:اختلاف الروایات فی المهمات التی أوکلت إلی هؤلاء الأشخاص،فهل کان الفضل یساعد علیا«علیه السلام»فی تقلیب النبی «صلی اللّه علیه و آله»؟

أم أنه کان یناوله الماء من وراء الستر و هو معصوب العینین؟

أم أنه کان یمسک الثوب عنه؟

و هل شارک العباس فی تغسیله؟

أم فی صب الماء؟

و هل کان أسامة یصب الماء؟

أم کان یناوله علیا«علیه السلام»؟أأ

رؤیة عورة النبی صلّی اللّه علیه و آله

ورد فی الروایات ما یدل علی أنه لا یحل لأحد رؤیة جسد النبی«صلی اللّه علیه و آله»إلا علی«علیه السلام»،و منها:

ألف:عن جابر:أنه«صلی اللّه علیه و آله»قال:لا یحل لرجل أن یری مجردی إلا علی ⁽¹⁾.

ب:عن السائب بن یزید أنه«صلی اللّه علیه و آله»قال:لا یحل لمسلم یری مجردی(أو عورتی)إلا علی ⁽²⁾.

ج:و فی نص آخر:فکان العباس و أسامة یناولان الماء من وراء الستر

و هما معصوبا العین،قال علی:فما تناولت عضوا إلا کأنما یقلّبه معی ثلاثون رجلا،حتی فرغت من غسله ⁽¹⁾.

و نقول:

أولا:المقصود بالعورة التی یجوز لعلی«علیه السلام»رؤیتها هو جسد النبی«صلی اللّه علیه و آله»الذی یواریه القمیص..و هو ما صرح العباس بأن النبی«صلی اللّه علیه و آله»کان یستحی من أن یراه حاسرا عنه..

أما العورة الحقیقیة،فلم یکن یجوز لأحد أن یراها،لا علی و لا غیره.

و هذا هو السبب فی أن علیا«علیه السلام»قد عصب عینی الفضل بن العباس،أی حتی لا یری ما یواریه القمیص من جسده«صلی اللّه علیه و آله»،فإن هذا المقدار کان یحرم علی الناس رؤیته،کحرمة رؤیتهم العورة الحقیقیة..کما أن رؤیته توجب إصابة عین الرائی بالعمی..

و لکن کان یجوز لعلی«علیه السلام»أن یری هذا المقدار،و هذا من خصائص النبی«صلی اللّه علیه و آله»،و خصائص علی«علیه السلام»أن لا

ینظر إلی بدن النبی الذی یواریه القمیص إذا جرد عنه سوی علی«علیه السلام»..

و یؤید ذلک:التعبیر بکلمة«یری مجردی»أو نحوها،کما ذکرناه آنفا.

فلیلاحظ ذلک.

ثانیا:ورد أن علیا«علیه السلام»غسل النبی«صلی اللّه علیه و آله» و هو فی قمیصه،أو ثیابه،و هی کثیرة..و ذلک یدل علی أن علیا«علیه السلام»کان یحاذر من أن یقع نظره علی بعض جسده الذی یظهر له أثناء تغسیله..و إن کان یجوز له رؤیة ما عدا العورة.و لعل ذلک منه«علیه السلام»قد جاء علی سبیل الإجلال،و التکریم،و التفخیم.و التعظیم.

لکن کان لا بد من أن لا یقع نظر غیره علی شیء من ذلک و لو إتفاقا، لا الفضل بن العباس،و لا غیره..و لذلک تشدد فی أمره،حتی عصّب عینیه.

و من النصوص الدالة علی أنه«صلی اللّه علیه و آله»قد غسل فی قمیصه نذکر ما یلی:

1-الروایة المتقدمة عن الإمام الکاظم«علیه السلام»و قد تضمنت قول جبرئیل لعلی«علیه السلام»:یا علی،لا تجرد أخاک من قمیصه،فإن اللّه لم یجرده ⁽¹⁾،فغسله فی قمیصه.

و لنا وقفة مع هذه الروایة،مفادها:أنها ذکرت أن علیا«علیه السلام» أراد أن یجرده،فجاءه النداء بأن لا یفعل..

و نقول:

من الواضح:أن علیا«علیه السلام»کان یعرف ما یحق له،و ما لا یحق له،فلا مجال لفهم هذه الروایة إلا علی القول:بأنه«علیه السلام»کان مکلفا بتجریده فی ظاهر الأمر..کسائر الأمور،ثم جاءه النداء لیعلمنا بحصول البداء فی هذا الأمر،بأن لا یجرده حتی من القمیص،لیعرف الناس عظمة و امتیاز رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»علی سائر البشر،حتی فی غسله،و لمصالح أخری..

2-عن بریدة:ناداهم مناد من الداخل:أن لا تنزعوا عن رسول اللّه قمیصه ⁽¹⁾.

-الطرائف ص 44 و 45 و 48 و راجع:شرح الأخبار ج 2 ص 418 و جامع أحادیث الشیعة ج 3 ص 155 و مستند الشیعة للنراقی ج 3 ص 150.

3-إن العباس«رحمه اللّه»قد علل عدم حضوره غسل رسول اللّه «صلی اللّه علیه و آله»بقوله:«لأنی کنت أراه یستحی أن أراه حاسرا».

4-ورد أنه نادی مناد:یا علی بن أبی طالب،استر عورة نبیک،و لا تنزع القمیص.

5-فی حدیث المناشدة:أنه«علیه السلام»غسله مع الملائکة،و هم یقولون:استروا عورة نبیکم،سترکم اللّه ⁽¹⁾.

6-ذکروا:أنه لما غسل النبیّ«صلی اللّه علیه و آله»علیّ«علیه السلام» أسنده علی صدره،و علیه قمیصه یدلکه به من ورائه،و لا یفضی بیده إلی رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»،و یقول:بأبی و أمی،ما أطیبک حیا و میتا.

و لم یر من رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»شیء یری من المیت ⁽²⁾.

7-فی حدیث عن علی«علیه السلام»:«و أما السادسة عشرة،فإنی أردت أن أجرده،فنودیت:یا وصی محمد!لا تجرده،فغسلته و القمیص علیه،فلا و اللّه الذی أکرمه بالنبوة،و خصه بالرسالة،ما رأیت له عورة» ⁽¹⁾.أی حتی ما واراه القمیص.

8-عن ابن عباس فی حدیث:«فغسله علی،یدخل یده تحت القمیص» ⁽²⁾.

9-فی نص آخر:«غسله علی،و العباس و ابناه:الفضل،و قثم.

و غسلوه و علیه قمیصه لم ینزع» ⁽³⁾.

-ص 597 و موارد الظمآن ج 7 ص 61 و البدایة و النهایة ج 5 ص 281 و السیرة النبویة لابن هشام ج 4 ص 1076 و سبل الهدی و الرشاد ج 12 ص 324.

10-عن علی«علیه السلام»:أوصی رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله» أن لا یغسله أحد غیره،فإنه لا یری أحد عورتی إلا طمست عیناه.

قال علی«علیه السلام»:فکان العباس و أسامة یناولان الماء من وراء الستر.

11-عن محمد بن قیس مرسلا،و فیه ضعف قال:قال علی:و ما کنا نرید أن نرفع منه عضوا لنغسله إلا رفع لنا حتی انتهینا إلی عورته،فسمعنا من جانب البیت صوتا:لا تکشفوا عن عورة نبیکم ⁽¹⁾.

12-فی حدیث آخر:أنهم«سمعوا صوتا فی البیت:لا تجردوا رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»،و اغسلوه کما هو فی قمیصه.

فغسله علی«علیه السلام»یدخل یده تحت القمیص،و الفضل یمسک الثوب عنه،و الأنصاری یدخل الماء،و علی ید علی«علیه السلام»خرقة، و یدخل یده» ⁽²⁾.

13-تقدم قوله«صلی اللّه علیه و آله»عن الفضل بن العباس:«من غیر

أن ینظر إلی شیء منی».

فاتضح أن المراد من قوله«صلی اللّه علیه و آله»:«لا یری عورتی غیر علی إلا کافر» ⁽¹⁾.هو ما لم تجر العادة علی کشفه،لا العورة بمعناها المعروف.

و کذلک الحال بالنسبة إلی سائر الروایات التی ذکرت أو أشارت إلی هذا المعنی بنحو أو بآخر.

إفتراؤهم علی علی علیه السّلام

و لکننا نجد فی مقابل ذلک،أنهم رووا عن علی«علیه السلام»أنه قال:

غسلت رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»،فذهبت أنظر ما یکون من المیت، فلم أر شیئا،فکان طیبا حیا و میتا ⁽²⁾،أو نحو ذلک.

و عن سعید بن المسیب قال:التمس علی من النبی«صلی اللّه علیه و آله» عند غسله ما یلتمس من المیت،فلم یجد شیئا،فقال:بأبی أنت و أمی طبت حیا و میتا ⁽¹⁾.

و عن علباء بن أحمر قال:کان علی و الفضل یغسلان رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»،فنودی علی:ارفع طرفک إلی السماء ⁽²⁾.

و عن عبد اللّه بن ثعلبة بن صعبر قال:غسل رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»علی،و الفضل،و أسامة بن زید،و شقران،و ولی غسل سفلته علی، و الفضل محتضنه،و کان العباس و أسامة بن زید و شقران یصبون الماء ⁽³⁾.

-النبویة لابن کثیر ج 4 ص 519 و الشفا بتعریف حقوق المصطفی ج 1 ص 64 و علل الدارقطنی ج 3 ص 219 و راجع:تلخیص الحبیر ج 5 ص 116 و نصب الرایة ج 2 ص 356.

و نقول:

أولا:إذا کان قد جاءه الأمر لعلی«علیه السلام»بتغسیل النبی«صلی اللّه علیه و آله»فی قمیصه أو من وراء الثوب،فما الداعی لهذا الإستقصاء، و ما ذا یطلب وراء ذلک.

ثانیا:إن علیا«علیه السلام»أعرف الناس بأحوال الأنبیاء،فهل یخفی علیه،أو هل یمکن أن یمر فی و همه أن یکون ثمة ما یستکره.

ثالثا:ذکر شقران و أسامة فی جملة من شارک فی تغسیله لا یصح،لأن الأمر اقتصر علی أهل النبی«صلی اللّه علیه و آله»و لو عدّ هذان الرجلان من أهله للزم عد کثیرین غیرهم من أهله أیضا،إذا کانت لهم نفس صفتهم،و منزلتهم.

رابعا:تقدم:أن العباس لم یشارک فی تغسیله،لأنه رأی النبی«صلی اللّه علیه و آله»یستحی أن یراه حاسرا حال الحیاة..فهل یسمح علی«علیه السلام»لنفسه برؤیة ما وراء ذلک،و هو یری هذا الموقف من العباس؟!

و العباس إنما یتعلم أحکام الدین من علی«علیه السلام»،و علی أشد مراعاة لشأن النبی«صلی اللّه علیه و آله»من العباس الذی لم یسلم إلا عام الفتح.

خامسا:تقدم:أنه«علیه السلام»کان یدلکه بقمیصه من وراء القمیص،و لا یفضی بیده إلی رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»..

-و(ط دار صادر)ج 2 ص 279 و راجع:إمتاع الأسماع ج 14 ص 570.

نصوص أخری حول تغسیله صلّی اللّه علیه و آله

اشارة

عن عبد اللّه بن الحارث،و ابن عباس:أن علیا«علیه السلام»غسل رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»،فجعل یقول:طبت حیا و میتا،قال:

و سطعت ریح طیبة لم یجدوا مثلها قط ⁽¹⁾.

و عن علی«علیه السلام»قال:قال رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»:

«إذا أنا مت فاغسلونی بسبع قرب من بئر غرس» ⁽²⁾.

و عن أبی جعفر محمد بن علی«علیهما السلام»قال:غسل رسول اللّه «صلی اللّه علیه و آله»ثلاثا بالسدر،و غسل و علیه قمیص،و غسل من بئر یقال لها:الغرس[لسعد بن خیثمة بقباء]،و کان النبی«صلی اللّه علیه و آله» یشرب منها ⁽³⁾.

و نقول:

لا بأس بملاحظة ما یلی:

إحتضان فضل بن عباس للنبی صلّی اللّه علیه و آله

ذکرت روایات هؤلاء:أن علیا«علیه السلام»کان یغسل النبی«صلی اللّه علیه و آله»،و الفضل بن العباس آخذ بحضنه،یقول:اعجل یا علی، انقطع ظهری أو نحو ذلک.

و نقول:

1-إن تغسیل المیت لا یحتاج إلی أن یأخذه أحد الناس بحضنه!!أو أن یأخذ بحضنه أحد من الناس!!

2-إن الملائکة هی التی کانت تساعد علیا«علیه السلام»علی تقلیب رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»کما ورد فی الروایات.

و فی بعضها قال«صلی اللّه علیه و آله»لعلی«علیه السلام»:جبرئیل معک یعاونک.فراجع ما قدمناه حین الحدیث عن انفراد علی«علیه السلام»بغسل النبی«صلی اللّه علیه و آله»،و قد أخبره النبی بأنه سیعان.

و روی ابن سعد،عن عبد الواحد بن أبی عون قال:قال رسول اللّه «صلی اللّه علیه و آله»لعلی:«اغسلنی إذا مت».

-و(ط دار صادر)ج 2 ص 280 و عن دلائل النبوة للبیهقی ج 7 ص 245 و راجع: تلخیص الحبیر ج 5 ص 116 و نیل الأوطار ج 4 ص 66 و عون المعبود ج 8 ص 288 و إمتاع الأسماع ج 14 ص 571.

فقال:یا رسول اللّه،ما غسلت میتا قط!

قال:إنک ستهیأ أو تیسر.

قال علی«علیه السلام»:فغسلته،فما آخذ عضوا إلا تبعنی،و الفضل آخذ بحضنه یقول:أعجل یا علی انقطع ظهری ⁽¹⁾.

فلیلاحظ:أن هذه الروایة عادت لتناقض نفسها و تقول:إن الفضل کان آخذا بحضن النبی«صلی اللّه علیه و آله».

فالصحیح:هو الروایة التی رواها الصدوق«رحمه اللّه»،و هی لم تذکر الفضل أصلا،بل قالت:«فو اللّه،ما أردت أن أقلب عضوا من أعضائه إلا قلب لی» ⁽²⁾.و لم تزد علی ذلک.

3-ذکرت الروایات المتقدمة حین ذکر انفراد علی«علیه السلام» بغسله«صلی اللّه علیه و آله»:أنه«صلی اللّه علیه و آله»حدد مهمة الفضل بن العباس بمناولة الماء.

4-صرحت بعض النصوص:بأن علیا«علیه السلام»أسند النبی «صلی اللّه علیه و آله»علی صدره،و علیه قمیصه یدلکه به ⁽¹⁾.و لم تذکر الفضل.

5-ثمة روایة تقول:إن علیا«علیه السلام»کان یغسل النبی«صلی اللّه علیه و آله»،و کان الفضل یمسک الثوب عنه ⁽²⁾.

فکأن هؤلاء القوم متحیرون فی الدور الذی یریدون إسناده للفضل بن العباس فی قضیة تغسیل رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»..

علی علیه السّلام یمسح عین النبی صلّی اللّه علیه و آله بلسانه

و ذکروا:أن علیا«علیه السلام»لما غسل رسول اللّه«صلی اللّه علیه

و آله»،و فرغ من غسله،نظر فی عینیه،فرأی فیهما شیئا،فانکب علیه، فأدخل لسانه،فمسح ما کان فیهما،فقال:بأبی و أمی یا رسول اللّه صلی اللّه علیک،طبت حیا،و طبت میتا.قاله العالم«علیه السلام» ⁽¹⁾.

و هذا هو الإیمان الخالص الذی یقدم للناس الأسوة و القدوة فی التبرک برسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»،و یسوقهم إلی حقائق الإیمان،من خلال تجسیدها ممارسة و عملا،و لا یبقیها فی دائرة النظریة و التوجیه و الإرشاد..

غسل مس المیت

روی محمد بن الحسن الصفار،عن محمد بن عیسی،عن القاسم الصیقل قال:کتبت إلیه:جعلت فداک،هل اغتسل أمیر المؤمنین«علیه السلام»حین غسل رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»عند موته؟!

فأجابه:النبی«صلی اللّه علیه و آله»طاهر مطهر،و لکن أمیر المؤمنین «علیه السلام»فعل،و جرت به السنة ⁽²⁾.

الفصل الرابع

اشارة

التکفین..و الصلاة..و الدفن..

حنوط النبی صلّی اللّه علیه و آله

و رووا:أن جبرئیل«علیه السلام»نزل علی رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»بحنوط،و کان وزنه أربعین درهما،فقسمه رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»ثلاثة أجزاء:جزء له،و جزء لعلی،و جزء لفاطمة صلوات اللّه علیهم ⁽¹⁾.

و عن هارون بن سعد قال:کان عند علی مسک فأوصی أن یحنط به، و کان علی یقول:هو فضل حنوط رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله» ⁽²⁾.

تکفین رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله

عن ابن عباس:إن مما أوصی به النبی«صلی اللّه علیه و آله»علیا«علیه السلام»قوله:و کفنی فی طمریّ هذین،أو فی بیاض مصر و برد الیمان.و لا تغال فی کفنی ⁽¹⁾.

و روی:أن علیا«علیه السلام»غسل النبی«صلی اللّه علیه و آله»فی قمیص.و کفنه فی ثلاثة أثواب:ثوبین صحاریین،و ثوب حبرة یمنیة ⁽²⁾.

-هامشه عن:دلائل النبوة للبیهقی ج 7 ص 249،و فقه السنة ج 1 ص 515 و السنن الکبری للبیهقی ج 3 ص 406 و تحفة الأحوذی ج 4 ص 60 و معرفة السنن الکبری للبیهقی ج 3 ص 406 و تحفة الأحوذی ج 4 ص 60 و معرفة السنن و الآثار ج 3 ص 138 و نصب الرایة ج 2 ص 307 و الدرایة فی تخریج أحادیث الهدایة ج 1 ص 230 و الطبقات الکبری لابن سعد ج 2 ص 288 و إمتاع الأسماع ج 14 ص 580.

و عن زید الشحام،قال:سئل أبو عبد اللّه«علیه السلام»عن رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»:بما کفن؟

قال:فی ثلاثة أثواب:ثوبین صحاریین و برد حبرة ⁽¹⁾.

و صحار:قریة بالیمن.

-للمحقق النراقی ج 3 ص 180 و جواهر الکلام للشیخ الجواهری ج 4 ص 196 و الکافی ج 1 ص 400 و دعائم الإسلام ج 1 ص 231 و تهذیب الأحکام ج 1 ص 291 و 291 و وسائل الشیعة(ط مؤسسة آل البیت)ج 3 ص 7 و 8 و 9 و 11 و(ط دار الإسلامیة)ج 2 ص 726 و 727 و 728 و 729 و المصنف للصنعانی ج 3 ص 421 و الفایق فی غریب الحدیث ج 2 ص 237.

و قیل:هو من الصحرة.و هی حمرة خفیة کالغبرة.یقال:ثوب أصحر، و صحاری.

علی علیه السّلام کفن النبی صلّی اللّه علیه و آله وحده

و قد تولی علی«علیه السلام»وحده تکفین رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»أیضا،فقد ورد فی حدیث المناشدة یوم الشوری قوله«علیه السلام»:

فهل فیکم من کفن رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»،و وضعه فی حفرته غیری؟! ⁽¹⁾.

و نقول:

هناک العدید من الملاحظات،التی ترتبط بما تقدم،و نود الإشارة إلیها فیما یلی:

أولا:إن علیا و أهل بیته«علیهم السلام»یقولون:إنه«علیه السلام» کفّن النبی«صلی اللّه علیه و آله»ببردین صحاریین،و ببردة حبرة یمانیة..

و قد روی أبو داود عن جابر هذا المعنی أیضا ⁽¹⁾.فلا یلتفت لما رووه خلاف ذلک..

ثانیا:إن الروایات المخالفة لما روی عن علی«علیه السلام»و أهل بیته، و عن جابر،قد جاءت متناقضة،بل التناقض قد ظهر فی روایات الراوی الواحد أیضا،کروایات عائشة و ابن عباس.

و نحن نکتفی هنا بما أورده الصالحی الشامی من ذلک،و هو ما یلی:

روی الشیخان و البیهقی عن عائشة:أن رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»کفن فی ثلاثة أثواب بیض سحولیة یمانیة من کرسف،لیس فیها قمیص و لا عمامة ⁽²⁾.

و رواه ابن ماجة:و زاد:فقیل لعائشة:إنهم کانوا یزعمون أنه قد کان کفن فی حبرة.

فقالت:قد جاؤا ببرد حبرة،فلم یکفنوه فیها ⁽¹⁾.

و فی روایة للشیخین و أبی داود:و أدرج رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله» فی حلة یمانیة کانت لعبد الرحمن بن أبی بکر،ثم نزعت عنه،و کفن فی ثلاثة أثواب بیض سحولیة یمانیة،لیس فیها قمیص و لا عمامة.

و فی روایة أخری لهما:أما الحلة فاشتبه علی الناس فیها أنها اشتریت لیکفن فیها،فترکت الحلة،و کفن فی ثلاثة أثواب بیض سحولیة،فأخذها عبد اللّه بن أبی بکر،فقال:احبسها حتی أکفن فیها.

-و البیهقی فی الدلائل ج 7 ص 246 و سنن النسائی ج 4 ص 35 و 36.و راجع: المعتبر للمحقق الحلی ج 1 ص 279 و کتاب الأم للشافعی ج 1 ص 303 و المبسوط للسرخسی ج 2 ص 60 و 73 و بدائع الصنائع لأبی بکر الکاشانی ج 1 ص 306 و الشرح الکبیر لابن قدامة ج 2 ص 339 و المحلی لابن حزم ج 5 ص 118 و بدایة المجتهد و نهایة المقتصد لابن رشد الحفید ج 1 ص 186 و نیل الأوطار ج 4 ص 70 و المغنی لابن قدامة ج 2 ص 329 و کتاب المسند للشافعی ص 356 بالإضافة إلی مصادر کثیرة أخری.

ثم قال:لو رضیها اللّه تعالی لنبیه«صلی اللّه علیه و آله»لکفنه فیها، فباعها و تصدق بثمنها ⁽¹⁾.

إلی أن قال:

و روی ابن أبی شیبة،بسند فیه عبد اللّه بن محمد بن عقیل،عن محمد بن علی عن أبیه:أن رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»کفن فی سبعة أثواب.

و روی أبو یعلی،عن الفضل بن عباس قال:کفن رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»فی ثوبین أبیضین سحولیین ⁽²⁾.

و روی الإمام أحمد و البزار،بسند حسن عن علی قال:کفن النبی«صلی اللّه علیه و آله»فی سبعة أثواب ⁽³⁾.

و روی البزار برجال الصحیح،عن أبی هریرة قال:کفن رسول اللّه «صلی اللّه علیه و آله»فی ریطتین و برد نجرانی ⁽¹⁾.

و روی الطبرانی بسند حسن،عن أنس:أن رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»کفن فی ثلاثة أثواب،أحدها قمیص.

و روی ابن سعد عن ابن عمر قال:کفن رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»فی ثلاثة أثواب بیض یمانیة ⁽²⁾.

-الحبیر ج 5 ص 132 و سبل السلام ج 2 ص 95 و نیل الأوطار ج 4 ص 71 و مسند أحمد ج 1 ص 94 و 102 و مجمع الزوائد ج 3 ص 23 و 26 و تحفة الأحوذی ج 4 ص 65 و المصنف لابن أبی شیبة ج 3 ص 148 و نصب الرایة ج 2 ص 310 و الدرایة فی تخریج أحادیث الهدایة ج 1 ص 231 و کنز العمال ج 7 ص 256 و 260 و الطبقات الکبری لابن سعد ج 2 ص 287 و کتاب المجروحین ج 2 ص 3 و الکامل لابن عدی ج 4 ص 129 و تاریخ بغداد ج 3 ص 278 و إمتاع الأسماع ج 14 ص 580.

و روی ابن سعد،و البیهقی،عن الشعبی قال:کفن رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»فی ثلاثة أثواب سحولیة،برود یمانیة غلاظ،إزار،و رداء، و لفافة ⁽¹⁾.

و روی الإمام أحمد،و أبو داود،و ابن ماجة بسند ضعیف،عن ابن عباس:أن رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»کفن فی ثلاثة أثواب،قمیصه الذی مات فیه،و حلة نجرانیة ⁽²⁾.

-سنن ابن ماجة ج 1 ص 472 و سنن الترمذی ج 2 ص 233 و سنن النسائی ج 4 ص 36 و السنن الکبری للبیهقی ج 3 ص 400 و عمدة القاری ج 8 ص 49 و عون المعبود ج 8 ص 297 و السیرة النبویة لابن کثیر ج 4 ص 522 و السیرة الحلبیة(ط دار المعرفة)ج 3 ص 477 و إمتاع الأسماع ج 14 ص 579 و السنن الکبری للنسائی ج 1 ص 621 و ج 4 ص 262 و البدایة و النهایة ج 5 ص 283 و کتاب الوفاة للنسائی ص 70 و المنتقی من السنن المسندة ص 137.

و روی عنه قال:کفن رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»فی ثوبین أبیضین،و فی برد أحمر.

و روی ابن سعد من طرق صحیحة،عن سعید بن المسیب قال:کفن رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»فی ریطتین و برد نجرانی.

و روی عبد الرزاق،عن معمر عن هشام بن عروة،قال:لف رسول اللّه «صلی اللّه علیه و آله»فی برد حبرة،جعل فیه ثم نزع عنه ⁽¹⁾.

و بملاحظة هذه التناقضات یتضح:أن الرجوع إلی کتاب اللّه و عترة نبیه،هو الذی یوجب الأمن من الضلال،کما قرره رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»مرات و مرات فی المواقف المختلفة..

-ص 65 و عون المعبود ج 8 ص 297 و المصنف لابن أبی شیبة ج 3 ص 144 و المعجم الکبیر ج 11 ص 320. رواجع:الإستذکار لابن عبد البر ج 3 ص 5 و 16 و التمهید لابن عبد البر ج 2 ص 163 و ج 22 ص 142 و نصب الرایة ج 2 ص 310 و الدرایة فی تخریج أحادیث الهدایة ج 1 ص 230 و البدایة و النهایة ج 5 ص 284 و إمتاع الأسماع ج 2 ص 136 و السیرة النبویة لابن کثیر ج 4 ص 524.

تناقض موهوم

و ذکروا:أنهم حین أرادوا تکفین النبی«صلی اللّه علیه و آله»شق علی «علیه السلام»قمیصه من قبل جیبه،حتی بلغ سرته ⁽¹⁾.

و لا ینافی ذلک ما روی من أنه«صلی اللّه علیه و آله»لم یجرد من قمیصه ⁽²⁾.فإن المقصود:أنه لم یجرد للغسل،فلا ینافی تجریده للتکفین.

الصلاة علی رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله

و فی صحیحة أو حسنة الحلبی:عن الإمام الصادق«علیه السلام»أنه قال:«أتی العباس علیا أمیر المؤمنین«علیه السلام»،فقال:یا علی،إن الناس قد اجتمعوا أن یدفنوا رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»فی بقیع

المصلی،و أن یؤمهم رجل منهم.

فخرج أمیر المؤمنین«علیه السلام»إلی الناس،فقال:أیها الناس،إن رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»إمامنا حیا و میتا.و قال:إنی أدفن رسول اللّه «صلی اللّه علیه و آله»فی البقعة التی قبض فیها.

ثم قام علی الباب،فصلی علیه،ثم أمر الناس عشرة عشرة یصلون علیه و یخرجون» ⁽¹⁾.

و لهذه الروایة نص آخر،ورد فی فقه الرضا«علیه السلام»لا یخلو من إشکال.

لکن ذکر ابن شهرآشوب فی المناقب:أن أبا جعفر«علیه السلام»قال:

إنهم صلوا علیه یوم الإثنین و لیلة الثلاثاء حتی الصباح،و یوم الثلاثاء حتی صلی علیه الأقرباء و الخواص،و لم یحضر أهل السقیفة.

و کان علی«علیه السلام»أنفذ إلیهم بریدة،و إنما تمت بیعتهم بعد دفنه «صلی اللّه علیه و آله» ⁽²⁾.

و روی سلیم بن قیس أیضا،عن سلمان قال:إنه«صلی اللّه علیه و آله» لما غسله علی«علیه السلام»و کفنه،أدخلنی،و أدخل أبا ذر،و المقداد، و فاطمة،و حسنا و حسینا«علیهم السلام»،فتقدم علی علیه السلام و صففنا خلفه و صلی علیه.و عائشة فی الحجرة لا تعلم قد أخذ اللّه ببصرها.

ثم أدخل عشرة من المهاجرین و عشرة من الأنصار،فکانوا یدخلون، و یدعون،و یخرجون،حتی لم یبق أحد شهد من المهاجرین و الأنصار إلا صلی علیه ⁽¹⁾.

و فی نص آخر قال:حتی لم یبق أحد فی المدینة،حر و لا عبد إلا صلی علیه ⁽²⁾.

و کانوا یصلون علیه أرسالا ⁽³⁾.

و لم یؤم الصلاة علی رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»أحد ⁽¹⁾.

و قال ابن کثیر و أبو عمر:إن هذا مجمع علیه،و لا خلاف فیه ⁽²⁾.

-ج 2 ص 350 و کنز العمال ج 7 ص 237 و الثقات لابن حبان ج 2 ص 158 و الکامل لابن عدی ج 2 ص 349 و أسد الغابة ج 1 ص 34 و تاریخ الأمم و الملوک ج 2 ص 452 و 333 و البدایة و النهایة ج 5 ص 287 و السیرة النبویة لابن هشام ج 4 ص 1077 و السیرة النبویة لابن کثیر ج 4 ص 531 و نیل الأوطار ج 4 ص 77 و کشاف القناع للبهوتی ج 2 ص 130 و سنن ابن ماجة ج 1 ص 521 و الجامع لأحکام القرآن ج 4 ص 225.

و بعض الروایات تصرح:بأن النبی«صلی اللّه علیه و آله»هو الذی أمرهم بذلک ⁽¹⁾.

و عند مجد الدین الفیروز آبادی فی القاموس:صلوا علیه فنادی مناد:

صلوا أفواجا بلا إمام ⁽²⁾.

قال المفید:«و لما فرغ من غسله تقدم فصلی علیه وحده،و لم یشرکه معه أحد فی الصلاة علیه.

و کان المسلمون یخوضون فی من یؤمهم فی الصلاة علیه،و أین یدفن، فخرج إلیهم أمیر المؤمنین«علیه السلام»و قال لهم:إن رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»إمامنا حیا و میتا،فیدخل علیه فوج بعد فوج منکم،فیصلون علیه بغیر إمام،و ینصرفون..

إلی أن قال:فسلم القوم بذلک،و رضوا به» ⁽³⁾.

صلاة أهل السقیفة علی النبی صلّی اللّه علیه و آله

و قد صرحت بعض الروایات المتقدمة:بأنه لم یبق فی المدینة حر و لا عبد إلا صلی علی رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله» ⁽¹⁾.

و زعم حرام بن عثمان:أن أبا بکر قد أمّهم فی الصلاة علیه«صلی اللّه علیه و آله» ⁽²⁾.

قال محمد بن عمر الأسلمی:حدثنی موسی بن محمد بن إبراهیم بن الحارث التیمی قال:وجدت هذا فی صحیفة بخط أبی فیها:أنه لما کفن رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»،و وضع علی سریره دخل أبو بکر و عمر فقالا:السلام علیک أیها النبی و رحمة اللّه و برکاته.و معهما نفر من المهاجرین و الأنصار قدر ما یسع البیت،فسلموا کما سلم أبو بکر و عمر،وصفوا صفوفا لا یؤمهم أحد.

فقال أبو بکر و عمر-و هما فی الصف الأول،حیال رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»-:اللهم إنا نشهد أنه قد بلغ ما أنزل إلیه،و نصح لأمته، و جاهد فی سبیل اللّه تعالی،حتی أعز اللّه تعالی دینه و تمت کلماته،فآمن به وحده لا شریک له،فاجعلنا یا إلهنا ممن یتبع القول الذی أنزل معه،و اجمع

-ص 339 و عن کفایة الأثر ص 304.

بیننا و بینه حتی یعرفنا و نعرفه،فإنه کان بالمؤمنین رؤوفا رحیما،لا نبتغی بالإیمان بدلا،و لا نشتری به ثمنا أبدا.

فیقول الناس:آمین آمین!

ثم یخرجون و یدخل آخرون،حتی صلی علیه الرجال،ثم النساء،ثم الصبیان ⁽¹⁾.

و نقول:

أولا:قولهم:إن الصلاة علی جسد رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله» استمرت یوم الإثنین،أو لیلة الثلاثاء،و یوم الثلاثاء لا یتلاءم مع ما روی من أن علیا«علیه السلام»لما فرغ من دفن النبی«صلی اللّه علیه و آله»، و تسویة التراب علیه،قال:ما فعل أهل السقیفة ⁽²⁾.

ثانیا:قول روایة مسلم:لم یبق أحد من المهاجرین و الأنصار إلا صلی علی النبی«صلی اللّه علیه و آله»..و فی بعضها:أن أبا بکر أمّ المصلین علیه یقابلها قولهم:«لم یحضر أهل السقیفة،و کان علی أنفد إلیهم بریدة» ⁽³⁾.

ثالثا:إن الروایات الدالة علی أن النبی«صلی اللّه علیه و آله»قد دفن بعد وفاته بساعات و قولهم:دفن لیلة الثلاثاء تدفع قولهم:إن الصلاة استمرت إلی آخر یوم الثلاثاء.

رابعا:إن النص الذی ورد فی روایة التیمی الآنفة الذکر لیس هو نص الصلاة علی المیت،لا عند السنة،و لا عند الشیعة،و إنما هو مجرد دعاء و شهادة.

خامسا:الروایات بل الإجماع علی أن الناس صلوا علی النبی«صلی اللّه علیه و آله»أرسالا تدفع روایة حرام بن عثمان:أن أبا بکر أمّ المصلین علیه «صلی اللّه علیه و آله»..

صلاة علی و أهل البیت علیهم السّلام

یستفاد من روایة التیمی المتقدمة:أن الصحابة لم یصلوا علی النبی «صلی اللّه علیه و آله»،بل کانت صلاتهم مجرد دعاء و شهادة،و هذا هو ما تؤکده سائر النصوص الأخری أیضا،حیث دلت علی أن علیا و أهل البیت «علیهم السلام»هم دون غیرهم الذین صلوا علی رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»الصلاة المشروعة علی المیت..

و یدل علی ذلک أیضا ما یلی:

1-صرح ابن سعد فی روایة له عن علی«علیه السلام»بکیفیة صلاتهم

-النظیم ص 195 و بحار الأنوار ج 22 ص 525 و عن إعلام الوری ص 143 و 144.

علی النبی«صلی اللّه علیه و آله»،فقال:فکان یدخل الناس رسلا رسلا، فیصلون علیه صفا صفا،لیس لهم إمام،یقولون:سلام علیک أیها النبی، و رحمة اللّه و برکاته ⁽¹⁾.

2-روی سالم بن عبد اللّه قال:قالوا لأبی بکر:هل یصلّی علی الأنبیاء؟!

قال:یجیء قوم فیکبرون،و یدعون،و یجیء آخرون،حتی یفرغ الناس ⁽²⁾.

ملاحظة:لعل الذی دعا أبا بکر إلی إنکار الصلاة علی الأنبیاء بعد موتهم هو تبریر عدم حضوره للصلاة علی رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»، بسبب انشغاله بالسقیفة..

3-قیل للإمام الباقر«علیه السلام»:کیف کانت الصلاة علی النبی «صلی اللّه علیه و آله»؟

فقال:لما غسله أمیر المؤمنین کفنه و سجاه،و أدخل علیه عشرة،فداروا حوله ثم وقف أمیر المؤمنین فی وسطهم،فقال: إِنَّ اللّٰهَ وَ مَلاٰئِکَتَهُ یُصَلُّونَ عَلَی النَّبِیِّ یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَیْهِ وَ سَلِّمُوا تَسْلِیماً ⁽³⁾،فیقول القوم

مثل ما یقول حتی صلی علیه أهل المدینة و أهل العوالی ⁽¹⁾.

4-قال فی«المورد»نقلت من خط شیخنا الحافظ الزاهد أبی عبد اللّه محمد بن عثمان،المعروف بالضیاء الرازی،قال:قال سحنون بن سعید:

سألت جمیع من لقیت من فقهاء الأمصار،من أهل المغرب و المشرق،عن الصلاة علی النبی«صلی اللّه علیه و آله»بعد وفاته:هل صلوا علیه؟!و کم کبر علیه؟!فکل لم یدر،حتی قدمت المدینة،فلقیت عبد اللّه بن ماجشون فسألته فقال:صلّی علیه اثنان و تسعون صلاة،و کذلک صلّی علی عمه حمزة.

قال:قلت:من أین لک هذا دون الناس؟!

قال:وجدتها فی الصندوق التی ترکها مالک،و فیه عمیقات المسائل، و مشکلات الأحادیث بخطه عن نافع،عن ابن عمر.

قال الحافظ أبو الفضل العراقی فی سیرته المنظومة:

و لیس ذا متصل الإسناد

عن مالک فی کتب النقاد ⁽²⁾

فهذا یعطی:أن أحدا من سائر المسلمین لم یصل علی رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»،و لا سیما مع کون ابن القصار حکی الخلاف:هل صلوا

علیه الصلاة المعهودة،أو دعوا فقط؟!

و هل صلوا علیه أفرادا أو جماعة؟! ⁽¹⁾.

و لا نتوقع أن یکون کثیر من الصحابة یحسنون الصلاة علی المیت،فإن بعض کبارهم کان یجهل بأحکام أوضح و أیسر من الصلاة علی المیت،کما أوضحناه فی الجزء الأول من کتابنا:الصحیح من سیرة النبی«صلی اللّه علیه و آله»..

و أخیرا،فقد قال المحقق البحرانی:

«و أنت خبیر بأنه ربما ظهر من التأمل فی هذه الأخبار الواردة فی صلاة الناس علی النبی«صلی اللّه علیه و آله»فوجا فوجا إنما هو بمعنی الدعاء، خاصة،و أنه لم یصل علیه الصلاة المعهودة إلا علی«علیه السلام»،مع هؤلاء النفر الذین تضمنهم حدیث الإحتجاج،و إلیه تشیر أیضا صحیحة الحلبی أو حسنته.

و قوله فیها:«ثم قام علی«علیه السلام»علی الباب فصلی علیه،ثم أمر الناس الخ..»فإن ظاهر صحیح أبی مریم الأول و قوله فیه:«فإذا دخل قوم داروا به و صلوا و دعوا له»أنهم یحیطون به من جمیع الجهات،و یدعون له.

و هکذا من یدخل بعدهم.

و کذا قوله فی حدیثه الثانی:«ثم أدخل علیه عشرة فداروا حوله-یعنی بعد ما صلی علیه أمیر المؤمنین«علیه السلام»کما دل علیه خبر الإحتجاج-

ثم وقف أمیر المؤمنین«علیه السلام»فی وسطهم فقال:..الحدیث».فإنه ظاهر فی أن الصلاة کانت بهذه الکیفیة،کما یدل علیه قوله:«فیقول القوم کما یقول».

و إلیه یشیر قوله فی حدیث جابر:«إنه سمع رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»یقول فی حال صحته:«إن هذه الآیة نزلت علیه فی الصلاة علیه بعد الموت».و لا ریب أن الصلاة فی الآیة إنما هی بمعنی الدعاء ⁽¹⁾.

إجراءات دفن الرسول صلّی اللّه علیه و آله فی الروایة و التاریخ

و اختلفوا أین یدفن،فقال بعضهم:فی البقیع.

و قال آخرون:فی صحن المسجد.

فقال أمیر المؤمنین«علیه السلام»:إن اللّه لم یقبض نبیه إلا فی أطهر البقاع،فینبغی أن یدفن فی البقعة التی قبض علیها.

فاتفقت الجماعة علی قوله،و دفن فی حجرته ⁽²⁾.

و روی:أنه لما فرغ علی«علیه السلام»من غسل رسول اللّه«صلی اللّه علیه

و آله»،و کفنه أتاه العباس،فقال:یا علی،إن الناس قد اجتمعوا علی أن یدفنوا النبی«صلی اللّه علیه و آله»فی بقیع المصلی،و أن یؤمهم رجل منهم[واحد].

فخرج علی«علیه السلام»إلی الناس،فقال:یا أیها الناس،أما تعلمون أن رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»إمامنا حیا و میتا؟.و هل تعلمون أنه لعن من جعل القبور مصلی،و لعن من جعل مع اللّه إلها،و لعن من کسر رباعیته، و شق لثته؟

قال:فقالوا:الأمر إلیک،فاصنع ما رأیت.

قال:و إنی أدفن رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»فی البقعة التی قبض فیها ⁽¹⁾.

و عند المفید و غیره أنه قال:«إن اللّه لم یقبض نبیا فی مکان إلا و قد ارتضاه لرمسه فیه،إنی لدافنه فی حجرته التی قبض فیها.فسلم القوم لذلک و رضوا به» ⁽²⁾.

قالوا:و دخل أمیر المؤمنین«علیه السلام»و العباس بن عبد المطلب، و الفضل بن العباس،و أسامة بن زید،لیتولوا دفن رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»،فنادت الأنصار من وراء البیت:یا علی،إنا نذکرک اللّه و حقنا الیوم من رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»أن یذهب،أدخل منا رجلا یکون لنا به حظ من مواراة رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله».

فقال:لیدخل أوس بن خولی،و کان بدریا فاضلا من بنی عوف من الخزرج،فلما دخل قال له علی«علیه السلام»:انزل القبر.

فنزل،و وضع أمیر المؤمنین رسول اللّه«علیهما السلام»علی یدیه و دلاه فی حفرته،فلما حصل فی الأرض قال له:اخرج.

فخرج،و نزل علی القبر،فکشف عن وجه رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»،و وضع خده علی الأرض موجها إلی القبلة علی یمینه،ثم وضع علیه اللبن،و أهال علیه التراب ⁽¹⁾.

و کان ذلک فی یوم الإثنین،للیلتین بقیتا من صفر،سنة عشر من هجرته «صلی اللّه علیه و آله»،و هو ابن ثلاث و ستین سنة.

و لم یحضر دفن رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»أکثر الناس،لما جری بین المهاجرین و الأنصار من التشاجر فی أمر الخلافة،وفات أکثرهم الصلاة علیه لذلک،و أصبحت فاطمة«علیها السلام»تنادی:وا سوء صباحاه.

فسمعها أبو بکر،فقال لها:إن صباحک لصباح سوء.

و اغتنم القوم الفرصة لشغل علی بن أبی طالب«علیه السلام»برسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»،و انقطاع بنی هاشم عنهم بمصابهم برسول اللّه «صلی اللّه علیه و آله»،فتبادروا إلی ولایة الأمر،و اتفق لأبی بکر ما اتفق، لاختلاف الأنصار فیما بینهم،و کراهیة الطلقاء و المؤلفة قلوبهم من تأخر الأمر حتی یفرغ بنو هاشم،فیستقر الأمر مقره،فبایعوا أبا بکر لحضوره المکان ⁽¹⁾.

و نذکر القارئ بما یلی:

1-إن النبی«صلی اللّه علیه و آله»دفن قبل انتهاء أهل السقیفة من سقیفتهم،و قد ذکرنا ذلک أکثر من مرة،و صرح الشیخ المفید بذلک أیضا، فقال:«و قد جاءت الروایة:أنه لما تم لأبی بکر ما تم،و بایعه من بایع،جاء رجل إلی أمیر المؤمنین«علیه السلام»و هو یسویّ قبر رسول اللّه«صلی اللّه

علیه و آله»بمسحاة فی یده،فقال له:إن القوم قد بایعوا أبا بکر،و وقعت الخذلة فی الأنصار لاختلافهم،و بدر الطلقاء بالعقد للرجل خوفا من إدراککم الأمر.

فوضع طرف المسحاة فی الأرض و یده علیها،ثم قال: بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِیمِ الم أَ حَسِبَ النّٰاسُ أَنْ یُتْرَکُوا أَنْ یَقُولُوا آمَنّٰا وَ هُمْ لاٰ یُفْتَنُونَ وَ لَقَدْ فَتَنَّا الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَلَیَعْلَمَنَّ اللّٰهُ الَّذِینَ صَدَقُوا وَ لَیَعْلَمَنَّ الْکٰاذِبِینَ أَمْ حَسِبَ الَّذِینَ یَعْمَلُونَ السَّیِّئٰاتِ أَنْ یَسْبِقُونٰا سٰاءَ مٰا یَحْکُمُونَ ⁽¹⁾» ⁽²⁾.

2-إننا لا ننکر ان یکون أناس من الأنصار و بعض من المهاجرین،ممن لا حول لهم و لا قوة قد بقوا فی المسجد،أو علی مقربة منه،و أن یطلب هؤلاء أو أولئک من علی«علیه السلام»أن ینالوا شرف المشارکة فی مراسم دفن رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»،فیشرکهم«علیه السلام»فی ذلک..

فی حین أن الطامحین و الطامعین لم یکترثوا لموت رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»،بل تجمعوا و اجتمعوا فی سقیفة بنی ساعدة،لابتزاز هذا الأمر من صاحبه الشرعی علی حین غفلة من علی«علیه السلام»و بنی هاشم- بزعمهم-حیث کان مشغولا بتجهیز و دفن خیر خلق اللّه«صلی اللّه علیه و آله»..

3-صرح المفید«رحمه اللّه»:بأن دفن رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله» کان فی یوم الإثنین فی الثامن و العشرین من شهر صفر..

و هذا هو المؤید بالشواهد العدیدة،و ذلک فی غیاب أکثر المهاجرین و الأنصار،لانشغالهم فی السقیفة..

أما دعوی تأخیر دفنه«صلی اللّه علیه و آله»یومین أو أکثر،فلا مبرر لقبولها،فإن تجهیز رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»و دفنه لا یحتاج إلی أکثر من ساعتین أو ثلاث علی أبعد تقدیر.فلما ذا یبقی النبی الأعظم«صلی اللّه علیه و آله»بلا دفن؟!مع أن التعجیل فی دفن الموتی مستحب،و لم یکن علی «علیه السلام»لیفرط فی هذا المستحب من دون داع أهم،أو سبب موجب.

4-و لا نرید التعلیق علی قول أبی بکر لفاطمة الزهراء«علیها السلام»:إن صباحک لصباح سوء!!بل نترک ذلک للقارئ الکریم المؤمن و المنصف..

أبو طلحة یلحد رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله

و قالوا:إنه«علیه السلام»وضع سریر النبی«صلی اللّه علیه و آله»عند رجل القبر،و سلّه سلاّ ⁽¹⁾.

و عن ابن عباس:أنه«صلی اللّه علیه و آله»سلّ من قبل رأسه ⁽¹⁾.

و روی:أن أبا طلحة لحد له«صلی اللّه علیه و آله»،ثم خرج أبو طلحة، و دخل علی«علیه السلام»القبر،فبسط یده،فوضع النبی«صلی اللّه علیه و آله»،و أدخله اللحد ⁽²⁾.

أبو عبیدة لم یلحد الرسول صلّی اللّه علیه و آله

إننا نشک فیما ذکروه،من أنه کان من یشق القبر،و بعضهم یلحد، فقالوا:یتولی الأمر من سبق منهما،و وافق علی«علیه السلام»علی ذلک.

فسبق أبو عبیدة فلحد لرسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»..

و شکنا فی ذلک یستند إلی ما یلی:

ألف:إذا کان اللحد هو الراجح شرعا،فإن علیا«علیه السلام»لا یختار لرسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»غیره.

ب:إن اللحد لیس أمرا غریبا یحتاج إلی متخصص،بحیث لا یحسنه غیره،بل هو أمر معروف و میسور لکل أحد.

ج:قولهم:إن أبا عبیدة هو الذی لحد لرسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله» لا یصح،لأن أبا عبیدة کان فی السقیفة،بل کان من أرکانها،و قد دفن النبی «صلی اللّه علیه و آله»قبل انقضاء أمر السقیفة..

و لعل المقصود:إثارة الغبار حول ما فعلوه.و ما ارتکبوه بحق النبی و علی صلوات اللّه علیهما.

د:إن تعجیل الدفن راجح و مستحب،و لم یکن علی«علیه السلام» بالذی یتهاون بهذا الراجح.

لم ینزل فی حفرة النبی صلّی اللّه علیه و آله غیر علی علیه السّلام

و لم ینزل فی حفرة رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»سوی علی«علیه السلام».

و ورد فی حدیث المناشدة یوم الشوری:أن علیا«علیه السلام»قال لهم:

«فأنشدکم اللّه،هل فیکم أحد نزل فی حفرة رسول اللّه غیری»؟!

قالوا:اللهم لا ⁽¹⁾.

و ما روی من أن بعض الأنصار قد نزل القبر..یصبح موضع ریب و شک.إلا إن کان المقصود أنه نزل إلی ما فوق اللحد،و لم ینزل فی الحفرة نفسها،فلم تلامس قدماه الموضع الذی وضع فیه رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»..

قبر رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله

عن أبی البختری عن جعفر،عن أبیه،عن علی«علیه السلام»:إن قبر رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»رفع من الأرض قدر شبر،و أربع أصابع.

ورش علیه الماء..قال علی«علیه السلام»:و السنة أن یرش علی القبر الماء ⁽¹⁾.

و روی الکلینی بسنده عن عقبة بن بشیر،عن أبی جعفر«علیه السلام» قال:قال النبی«صلی اللّه علیه و آله»لعلی«علیه السلام»:یا علی،ادفنی فی هذا المکان،و ارفع قبری من الأرض أربع أصابع،و رش علیه من الماء ⁽²⁾.

و روی عن أبی جعفر«علیه السلام»:أن قبر رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»رفع شبرا من الأرض ⁽³⁾.

و ذکروا أیضا:أن علیا«علیه السلام»قد رفع القبر ⁽¹⁾.

و عن أبی عبد اللّه«علیه السلام»:جعل علی«علیه السلام»علی قبر النبی«صلی اللّه علیه و آله»لبنا ⁽²⁾.

-و(ط دار إحیاء التراث العربی)ج 1 ص 469 و کشف اللثام(ط.ج)ج 2 ص 395 و(ط.ق)ج 1 ص 137 و التحفة السنیة(مخطوط)ص 356 و الحدائق الناضرة ج 4 ص 125 و ریاض المسائل ج 2 ص 233 و غنائم الأیام ج 3 ص 535 و مستند الشیعة ج 3 ص 275 و جواهر الکلام ج 4 ص 314 و مصباح الفقیه(ط.ق)ج 1 ق 2 ص 423 و علل الشرائع ج 1 ص 307 و وسائل الشیعة (ط مؤسسة آل البیت)ج 3 ص 194 و(ط دار الإسلامیة)ج 2 ص 857 و و جامع أحادیث الشیعة ج 3 ص 441.

و ذکرت بعض الروایات:أنه«صلی اللّه علیه و آله»هو الذی أمرهم بنصب اللبن علیه ⁽¹⁾.

و عن علی بن الحسین«علیه السلام»:نصبت علیه فی اللحد تسع لبنات ⁽²⁾.

هل نزل المغیرة فی قبر الرسول صلّی اللّه علیه و آله

روی عبد اللّه بن الحارث بن نوفل،قال:اعتمرت مع علی بن أبی طالب«علیه السلام»فی زمان عمر-أو عثمان-فنزل علی أخته أم هانئ بنت أبی طالب،فلما فرغ من عمرته رجع و قد سکب له غسل،فلما فرغ من غسله دخل علیه نفر من أهل العراق،فقالوا:یا أبا الحسن،جئناک نسألک عن أمر نحب أن تخبرنا به.

فقال:أظن المغیرة یحدثکم أنه أحدث الناس عهدا برسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله».

قالوا:أجل،عن ذا جئنا نسألک.

قال:کذب.أحدث الناس عهدا برسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»قثم بن العباس،کان آخرنا خروجا من قبره ⁽¹⁾.

و نقول:

لعله«علیه السلام»قصد أن قثما أحدث الناس فیما عداه«علیه السلام»،فإنه هو الذی تولی دفنه،و کان آخر الناس به عهدا کما سیأتی.

و تقدم:أن أحدا لم ینزل حفرة الرسول«صلی اللّه علیه و آله»غیر علی «علیه السلام»کما فی حدیث المناشدة.

علی علیه السّلام یکذب المغیرة

و أما بالنسبة لتکذیب علی«علیه السلام»للمغیرة فنقول:

1-یبدو أن ما کان یدعیه المغیرة بن شعبة من أنه أحدث الناس عهدا برسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»قد ترک أثرا من نوع ما بین أهل العراق..

و لعل أثره السلبی قد نشأ من رؤیتهم سلوک المغیرة،الذی لم یکن منسجما

مع أحکام الشریعة،فقد کان یرتکب الموبقات و العظائم،أمام سمع الناس و بصرهم،و لم ینس الناس بعد قصة زناه،حتی کاد أن یقام الحد علیه،لو لم یتدارکه عمر بتهدید الشهود،و صد زیاد عن الشهادة..إن هذه القصة قد شاعت فی مختلف البلاد،و ذاعت بین العباد..

فما معنی أن یکون له شرف النزول فی قبر الرسول«صلی اللّه علیه و آله»،و هل یمکن أن یوفّق لأن یکون أحدث الناس عهدا به«صلی اللّه علیه و آله»،و یفتخر بذلک علی الناس،و یجعله ذریعة لاستجلاب التعظیم، و التفخیم،و التکریم منهم..

فقد أوقعهم هذا الأمر فی حیرة،و کان علی«علیه السلام»عارفا بهذا الأمر،فأراد أن یحل الإشکال،و یدفع هذا الوهم البغیض عنهم.

2-بالنسبة لتکذیب علی«علیه السلام»المغیرة فیما یدعیه من أنه آخر الناس عهدا برسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»،ثم القول بأن قثم بن العباس هو الذی کان آخر الناس عهدا بالرسول«صلی اللّه علیه و آله»،نقول:

إن آخر الناس عهدا برسول اللّه هو علی«علیه السلام».و یدل علی هذا و ذاک ما یلی:

ألف:قال ابن کثیر:و قول من قال:إن المغیرة بن شعبة کان آخرهم عهدا لیس بصحیح،لأنه لم یحضر دفنه،فضلا عن أن یکون آخرهم عهدا برسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله» ⁽¹⁾.

و قول الصالحی الشامی:إنما استند فیه إلی دعاوی المغیرة نفسه.و هو غیر مأمون فی ذلک.

و یکفی أن نذکر:أن علیا أمیر المؤمنین«علیه السلام»قد وصف المغیرة بقوله:«فإنه و اللّه دائما یلبس الحق بالباطل،و یموه فیه،و لم یتعلق من الدین إلا بما یوافق الدنیا» ⁽¹⁾.

ب:قال الحاکم:أصح الأقاویل:أن آخر الناس عهدا برسول اللّه «صلی اللّه علیه و آله»قثم بن العباس ⁽²⁾.

و إن کنا قد قلنا:إن ذلک غیر صحیح.و سیأتی النص الدال علی أن «علیه السلام»هو آخرهم عهدا به«صلی اللّه علیه و آله»..

ج:و یدل علی عدم حضور المغیرة و کثیر غیره دفن رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»ما یلی:

1-قولهم:ولی وضع رسول اللّه فی قبره هؤلاء الرهط الذین غسلوه:

العباس،و علی،و الفضل،و صالح مولاه،و خلی أصحاب رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»بینه و بین أهله،فولوا إجنانه ⁽¹⁾.

2-و فی نص آخر:«و دخل القبر علی،و الفضل،و قثم ابنا العباس، و شقران مولاه،و یقال:أسامة بن زید،و هم تولوا غسله و تکفینه،و أمره» ⁽²⁾.

3-قال ابن سعد:«فلم یدفن حتی کانت العتمة،و لم یله إلا أقاربه» ⁽³⁾.

4-و فی حدیث المناشدة قول علی«علیه السلام»:«نشدتکم باللّه، أفیکم(أمنکم)أحد کان آخر عهده برسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»،حتی وضعه فی قبره غیری؟!

قالوا:اللهم لا» ⁽⁴⁾.

5-و هذا ما قرره عتبة بن أبی لهب فی مدحه علیا«علیه السلام»حیث یقول:

و آخر الناس عهدا بالنبی و من

جبریل عون له فی الغسل و الکفن ⁽¹⁾

و کون آخر الناس عهدا برسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»هو علی«علیه السلام»موجود فی العدید من النصوص و المصادر ⁽²⁾.

-دمشق ج 42 ص 433 و کنز العمال(ط مؤسسة الرسالة)ج 5 ص 726 و کتاب الأربعین للماحوزی ص 434 و کتاب الولایة لابن عقدة ص 178 و غایة المرام ج 5 ص 79 و ج 6 ص 6 و سفینة النجاة للتنکابنی ص 363 و شرح إحقاق الحق (الملحقات)ج 5 ص 30 و ج 8 ص 701 و ج 15 ص 684 و ج 31 ص 324.

-ج 13 ص 146 و مسند أبی یعلی ج 12 ص 364 و مسند ابن راهویه ج 4 ص 129 و السنن الکبری للنسائی ج 4 ص 261 و ج 5 ص 154 و کتاب الوفاة للنسائی ص 52 و مسند أحمد ج 6 ص 300 و المستدرک للحاکم ج 3 ص 138 و مجمع الزوائد ج 9 ص 112 و فتح الباری ج 8 ص 107 و ذکر أخبار إصبهان ج 1 ص 250 و مناقب الإمام أمیر المؤمنین للکوفی ج 1 ص 456 و ج 2 ص 87 و البدایة و النهایة(ط دار إحیاء التراث العربی)ج 7 ص 397 و ج 12 ص 255 و سبل الهدی و الرشاد ج 12 ص 255 و جواهر المطالب لابن الدمشقی ج 1 ص 175 و مناقب آل أبی طالب ج 1 ص 203 و ج 2 ص 64 و العمدة لابن البطریق ص 287 و الطرائف لابن طاووس ص 153 و ذخائر العقبی ص 72 و المراجعات للسید شرف الدین ص 330 و راجع:الأمالی للطوسی ص 555 و بحار الأنوار ج 22 ص 473 و 544 و ج 31 ص 368 و ج 38 ص 301 و 311 و کتاب الولایة لابن عقدة ص 165.

الفصل الخامس

اشارة

أحداث تتصل بموت النبی صلّی اللّه علیه و آله..

علی و حزن الزهراء علیهما السّلام علی أبیها

و عن علی«علیه السلام»قال:غسلت النبی«صلی اللّه علیه و آله»فی قمیصه،فکانت فاطمة«علیها السلام»تقول:أرنی القمیص.فإذا شمته غشی علیها.فلما رأیت ذلک غیبته ⁽¹⁾.

و نقول:

إن الزهراء«علیها السلام»لم تکن جزوعة،و لا مغرقة و لا متجاوزة الحد فی التعلق بأبیها من الناحیة العاطفیة،و إنما کانت تعرف فی رسول اللّه «صلی اللّه علیه و آله»من المعانی،و من أسرار النبوة ما یجعل الجزع علیه قلیلا فی حقه مهما بلغ.و تعرف أن الجزع علیه لیس بحرام،بل هو طاعة و عبادة.و قد قال علی«علیه السلام»:إن الجزع لقبیح إلا علیک.

و لذلک لم نر علیا«علیه السلام»ینهاها،أو یطلب منها أن تخفف من

حزنها،و ذلک لأنه یری:أن ذلک هو حقها الطبیعی،الذی لو لم یبلغ هذا الحد،لدل علی نقص فی معرفتها،أو فی عصمتها،و من ثم فی مقامها.

و هذا یفسر لنا اختیاره لطریقة التعامل مع هذا الأمر،لا من حیث أنه یری ذلک فی غیر محله،أو أنه زائد عن حده،بل من منطلق الرفق بها،و السعی لتخفیف عبء المسؤولیة الأخلاقیة،و الإیمانیة الملقاة علی عاتقها،التی تقضی بلزوم وفائها لأشرف و أفضل والد و حبیب،و أحب الخلق للّه تبارک و تعالی.

الجزع علی رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله

روی المفید بسنده إلی ابن عباس قال:لما توفی رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»تولی غسله علی بن أبی طالب«علیه السلام»و العباس معه،و الفضل بن العباس.

فلما فرغ«علیه السلام»من غسله کشف الإزار عن وجهه،ثم قال:

بأبی و أمی،طبت حیا،و طبت میتا،انقطع بموتک ما لم ینقطع بموت أحد ممن سواک،من النبوة،و الأنبیاء،خصصت حتی صرت مسلیا عمن سواک، و عممت حتی صار الناس فیک سواء.

و لو لا أنک أمرت بالصبر،و نهیت عن الجزع لأنفذنا علیک الشؤون، و لکان الداء مما طلا،و الکمد محالفا،و قلاّ لک،و لکنه ما لا یملک رده،لا یستطاع دفعه.

ثم أکب علیه،فقبل وجهه،و الإزار علیه ⁽¹⁾.

و الشؤون:هی منابع الدمع فی الرأس.

و تقبیل الإزار علی رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»یدحض ما یزعمه بعض الناس من حرمة تقبیل قبور الأنبیاء،و عدم جواز التبرک بآثارهم..

الجزع قبیح إلا علیک

قد یقال:إن علیا«علیه السلام»ذکر أن امتناعه عن إنفاذ ماء الشؤون علی النبی«صلی اللّه علیه و آله»،لأن ذلک یعد جزعا،و النبی«صلی اللّه علیه و آله»قد أمر بالصبر،و نهی عن الجزع.

مع أن ثمة نصا آخر مرویا عنه«علیه السلام»یخالف هذا المعنی،و یدل علی أنه لا مانع من الجزع علیه«صلی اللّه علیه و آله»،حیث یقول:«إن الصبر لجمیل إلا عنک،و إن الجزع لقبیح إلا علیک» ⁽¹⁾.

و قد جزع الإمام الصادق«علیه السلام»علی ابنه إسماعیل جزعا

-المفید)ص 103 و بحار الأنوار ج 22 ص 327 و 527 و 542 و الأنوار البهیة ص 45 و التمهید لابن عبد البر ج 2 ص 162 و شرح نهج البلاغة للمعتزلی ج 13 ص 24 و تمهید الأوائل و تلخیص الدلائل للباقلانی ص 488.

شدیدا ⁽¹⁾.

و جزع آدم علی ابنه هابیل ⁽²⁾.فما هذا التناقض؟!

و نجیب:

أولا:إنه لا منافاة بین ذلک کله،فإن الجزع قد یکون محرما،حتی لو کان جزعا علی النبی«صلی اللّه علیه و آله»و الوصی،و ذلک إذا کان یجزع علی المیت،لمجرد کونه أبا أو قریبا إن کان لا یؤمن بأنه نبی أو ولی،أو لتخیل فوات أمر دنیوی بموته،فالجزع هو علی الأمر الدنیوی،و کذلک الحال بالنسبة للجزع الذی یکون بلا فائدة أو عائدة،لا علی الإنسان فی مزایاه و أخلاقه،و لا علی الدین..

کما أنه إذا کان المصاب بغیر النبی و الوصی فالجزع حرام،و یحل إذا کان المصاب بهما«صلوات اللّه علیهما و آلهما».شرط أن یکون له فائدة علی الإنسان فی إیمانه و تقواه،أو علی نصرة الدین،و حفظ المسلمین،کجزع یعقوب علی یوسف«علیهما السلام»،فقد کان جزعا محبوبا للّه و مطلوبا، لأنه یعطی الإنطباع عن قیمة الإنسانیة فی الإنسان،المتمثلة بما تجلی فی یوسف«علیه السلام»من خصال الخیر،و حمید الصفات،و فرید المزایا لدی أنبیاء اللّه و أصفیائه،و هو یؤکد عظم الخسارة بفقد هذا النوع من الناس.

و شدة قبح العدوان علیهم.

بالإضافة إلی فوائد أخری تعود علی الجازع نفسه،تکاملا،و ثباتا،و صلابة فی الدین،و جهادا و صبرا فی سبیل اللّه تعالی،إلی الکثیر من الفوائد الأخری..

فهذا الجزع المفید جدا محبوب و مطلوب للّه تعالی،حتی لو أدی إلی العمی،أو الخوف من أن یکون حرضا ⁽¹⁾أو أن یکون من الهالکین..

و الجزع حسن أیضا حین یحرج أهل الباطل،و یبین قسوتهم علی الأبریاء و أهل الحق،و یحرک المشاعر الإنسانیة عندهم.

و أما الجزع علی الناس العادیین الذی لا دافع له إلا شدة التعلق العاطفی،و لا فائدة منه و لا عائدة،فهو مبغوض للّه،و محرم علی عباد اللّه تبارک و تعالی.لأنه إنما یعبر عن أنانیة طاغیة،و حب عارم للدنیا،و تعلق مقیت بها،لأنه إنما یجزع علی شیء فقده،و لذة فاتته.

و الجزع قبیح أیضا،عندما یوحی بضعف المحق،و یکون إقرارا بالهزیمة،و یطمع العدو و یغریه بالإمعان فی ممارسة العدوان و البغی.

و عندما یجعل العدو یشعر بنشوة النصر.

و ربما یبلغ حدّ إظهار الإعتراض علی قضاء اللّه تعالی و قدره.

و هذا یفسر لنا الروایات الصحیحة التی أکدت علی استحباب الجزع علی الإمام الحسین«صلوات اللّه و سلامه علیه»،و یبین لنا المراد من قول علی«علیه السلام»و هو یرثی رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»:«إن الجزع قبیح إلا علیک الخ..».

ثانیا:قد یشار هنا إلی جواب آخر أیضا،و هو:أن الجزع،و إن کان جائزا علیه«صلی اللّه علیه و آله»،و له درجة من الثواب،و لکن التجلد و الصبر هو الأفضل،و الأکثر ثوابا لأن فیه المزید من المشقة و الجهد،و هو أیضا یوجب ثبات الناس علی دینهم،و عدم السقوط أمام التحدی الکبیر الذی ینتظرهم،بل قد یتخذ منه بعض المغرضین ذریعة للتخلف عن جیش أسامة،فأصبح بذلک مرجوحا،و ربما یکون محرما،و إن کان لو لا ذلک لکان هو الأفضل و الأرجح.

أبو بکر لا یحزن لموت الرسول صلّی اللّه علیه و آله

و قد دلتنا بعض الروایات:علی أن أبا بکر لم یکن حزینا لموت رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»،فقد روی:أن أبا بکر قال لعلی«علیه السلام»:ما لی أراک متحازنا.

فقال له علی«علیه السلام»:إنه قد عنانی ما لم یعنک.

فاضطر أبو بکر إلی إنکار ذلک و التظاهر بالحزن،فراجع ⁽¹⁾.

و هذا یفسر دعاوی محبی أبی بکر بأنه کان أشجع الصحابة،لأن غیره لم یتحمل صدمة موت الرسول.أما هو فبقی متماسکا!!فإن تماسکه کان لأجل عدم اهتمامه بموته«صلی اللّه علیه و آله»..

تعزیة الخضر برسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله

اشارة

عن أنس قال:لما قبض النبی«صلی اللّه علیه و آله»أحدق به أصحابه، فبکوا حوله،و اجتمعوا،فدخل رجل أشهب اللحیة،جسیم صبیح، فتخطی[رقابهم]فبکی،ثم التفت إلی أصحاب رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»،فقال:إن فی اللّه عزاء من کل مصیبة،و عوضا من کل فائت،و خلفا من کل هالک،فإلی اللّه فأنیبوا،و إلیه فارغبوا،و نظره إلیکم فی البلاء، فانظروا،فإن المصاب من لم یجبره.

فانصرف،و قال بعضهم لبعض:تعرفون الرجل؟!

قال أبو بکر و علی:نعم،هو أخو رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله» الخضر«علیه السلام» ⁽²⁾.

و نقول:

أولا:قال الصالحی الشامی عن هذا الحدیث:قد ذکر فی کتاب الموضوعات ⁽¹⁾.

و قال البیهقی:هذا منکر بمرة ⁽²⁾.

و قال الذهبی:عباد بن عبد الصمد،منکر الحدیث ⁽³⁾.

ثانیا:روی محمد بن عمر برجال ثقات،و ابن أبی حاتم،و أبو نعیم عن علی«علیه السلام»:أن رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»لما قبض و کانت التعزیة به،جاءآت،یسمعون حسه و لا یرون شخصه،فقال:

السلام علیکم،أهل البیت و رحمة اللّه برکاته کُلُّ نَفْسٍ ذٰائِقَةُ الْمَوْتِ

-و مسکن الفؤاد للشهید الثانی ص 109 و بحار الأنوار ج 79 ص 97 و تفسیر الآلوسی ج 15 ص 322 و تاریخ مدینة دمشق ج 16 ص 424 و البدایة و النهایة ج 1 ص 387 و ج 5 ص 298 و إمتاع الأسماع ج 14 ص 564 و السیرة النبویة لابن کثیر ج 4 ص 551 و قصص الأنبیاء لابن کثیر ج 2 ص 228.

وَ إِنَّمٰا تُوَفَّوْنَ أُجُورَکُمْ یَوْمَ الْقِیٰامَةِ

⁽¹⁾ إن فی اللّه تعالی عزاء من کل مصیبة، و خلفا من کل هالک،و درکا من کل فائت،فباللّه فثقوا،و إیاه فارجوا،فإن المحروم من حرم الثواب،و إن المصاب من حرم الثواب،و السلام علیکم و رحمة اللّه و برکاته..

فقال علی:هل تدرون من هذا؟هذا الخضر«علیه السلام» ⁽²⁾.

و لعل هذا أقرب إلی الصواب،و اللّه هو العالم بالحقائق.

و نقول:

إن لنا بعض الوقفات مع ما سبق،فلاحظ ما یلی:

الأنصار الذین حضروا دفن رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله

بالنسبة لمطالبة الأنصار بالمشارکة فی تجهیز و دفن رسول اللّه«صلی اللّه

علیه و آله»نقول:

إن الأنصار لم یحضروا کلهم فی سقیفة بنی ساعدة،و لعله قد بقی أعداد منهم،و من المهاجرین أیضا فی محیط المسجد..ممن لم یکن لهم حول و لا قوة،و لا تأثیر ظاهر فی النشاطات السیاسیة،فأحبوا إشراکهم فی بعض الأمر،فطلبوا ذلک من علی«علیه السلام»،فلبی طلبهم بإشراک أوس.

إشارة

قد دل النص الآنف الذکر رقم 1 و النص رقم 3 علی عدم حضور شقران،و أسامة بن زید،و صالح دفن رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»، لأنهم لم یکونوا من أهل النبی«صلی اللّه علیه و آله»،و لا من أقاربه..

الصدمة الکبری لعائشة

قال علی«علیه السلام»لرسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»:یا رسول اللّه، أمرتنی أن أصیرک فی بیتک إن حدث بک حدث؟!

قال:نعم یا علی بیتی قبری.

قال علی«علیه السلام»:فقلت:بأبی و أمی،فحد لی أی النواحی أصیرک فیه.

قال:إنک مسخر بالموضع و تراه.

قالت له عائشة:یا رسول اللّه،فأین أسکن؟!

قال:«اسکنی أنت بیتا من البیوت،إنما هو بیتی،لیس لک فیه من الحق إلا ما لغیرک،فقری فی بیتک و لا تبرجی تبرج الجاهلیة الأولی،و لا تقاتلی

مولاک و ولیک ظالمة شاقة،و إنک لفاعلة».

فبلغ ذلک من قوله عمر،فقال لابنته حفصة:مری عایشة لا تفاتحه فی ذکر علی و لا تراده،فإنه قد استهیم فیه فی حیاته و عند موته،إنما البیت بیتک لا ینازعک فیه أحد،فإذا قضت المرأة عدتها من زوجها کانت أولی ببیتها، تسلک إلی أی المسالک شاءت ⁽¹⁾.

و نقول:

1-سیأتی أنه«صلی اللّه علیه و آله»دفن فی بیت علی و الزهراء«علیهما السلام»..

2-تدل الروایة:علی أن البیوت لم تکن للزوجات،و أنه«صلی اللّه علیه و آله»لم یملکهن إیاها،فلما ذا إذن منعت عائشة من دفن الإمام الحسن «علیه السلام»مع جده،و قالت:نحوا ولدکم عن بیتی،و لا تدخلوا بیتی من لا أحب ⁽²⁾.

3-إن عائشة هی التی بادرت إلی تحدید موضع دفن النبی«صلی اللّه علیه و آله»،و أنه فی بیتها،و لکن ذلک لا یعنی أن تجری الأمور وفق هواها، فقد یجاریها النبی«صلی اللّه علیه و آله»الآن،ثم یأمر علیا«علیه السلام» بدفنه حیث یقبضه اللّه تعالی،و هکذا کان.

4-إن علیا«علیه السلام»یطلب من النبی«صلی اللّه علیه و آله»تحدید مکان دفنه-مع أن علیا«علیه السلام»یعرف الموضع و یراه-لأجل أن یسمع الآخرین الجواب،و لکی لا یتهم بأنه«علیه السلام»یتصرف من عند نفسه.

5-قول النبی«صلی اللّه علیه و آله»لعلی«علیه السلام»:إنک مسخر بالموضع،و تراه.یدل علی أن علیا«علیه السلام»إنسان إلهی مسدد،و مؤید منه تعالی،و له خصوصیات لیست لغیره،و لذلک فهو لا یحتاج إلی تحدید الموضع من قبل الرسول«صلی اللّه علیه و آله»،فالمکان مسخر له و هو یراه.

6-و یلاحظ هنا:إهتمام عائشة بموضع سکناها لو دفن النبی«صلی اللّه علیه و آله»فی حجرتها،مع أن المفروض هو أن تهتم بحیاة الرسول، و بموضع دفنه،و أن تعلن أنها مستعدة للتضحیة بکل شیء فی سبیل امتثال أوامره،و تلبیة حاجاته،و تنفیذ رغباته.و أن یشغلها ألم فراقه عن هم سکناها بعده..

7-إن الروایة تصرح:بأنه«صلی اللّه علیه و آله»أمر عائشة بأن تقر فی بیتها،فی إشارة منه لها بأنه سوف لا یدفن فی ذلک البیت،لتحتاج إلی البحث عن غیره لسکناها.

8-إنه«صلی اللّه علیه و آله»أخبرها بأنها سوف لا تقر فی بیتها،بل هی سوف تخرج منه لمحاربة إمام زمانها و ولیها ظالمة له..

9-قد یحق للناظر أن یبدی إحتمال أن یکون هذا الحوار بین النبی «صلی اللّه علیه و آله»و عائشة قد جاء توطئة لتوجیه التحذیر لعائشة مما ستقدم علیه من الخروج علی إمام زمانها،لیکون ذلک من الإخبارات الغیبیة،و من أعلام نبوته«صلی اللّه علیه و آله»..و أن خلافة علی أمر إلهی یعرف النبی عن اللّه کل تفاصیل ما یجری فیه..

10-إن هذا الحوار أیضا قد أنتج جرأة هائلة من عمر بن الخطاب علی رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»حیث رد علی رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»،و قرر لابنته حفصة:أن البیت بیتها،و لا ینازعها فیه أحد..

و کلمته الأخیرة تشیر إلی أنه کان مطمئنا إلی أنه سوف یملک القدرة علی رد کلام رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»بعد وفاته!!

11-و الأمر و الأدهی إتهام عمر لرسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»بأنه استهیم بعلی«علیه السلام»حیا و میتا..و کأنه یرید أن یقول:إن تصرفاته «صلی اللّه علیه و آله»لا تستند إلی مبررات معقولة،بل هی نتیجة هیام خارج عن دائرة التعقل و الحکمة.

و هذا یتناغم مع قوله فی رزیة یوم الخمیس عن النبی«صلی اللّه علیه و آله»:إن الرجل لیهجر،أو غلبه الوجع.

12-إن عمر قد أمر عائشة بالإمتناع عن مفاتحة النبی«صلی اللّه علیه و آله»بشیء من أمر علی«علیه السلام»،و أن لا تراده الکلام فیه،ربما لأنه

خشی أن یتسبب ذلک بتصریح النبی«صلی اللّه علیه و آله»بأمور حول مقام علی«علیه السلام»تزید من تعقید الأمور أمام مشاریعهم الإستئثاریة..

13-و أخیرا،فإن هذا التوجیه العمری لعائشة یظهر مدی التنسیق بین أرکان هذه الجماعة فی موضوع إقصاء علی«علیه السلام»،و الإستئثار بالأمر دونه..

أین دفن النبی صلّی اللّه علیه و آله؟!

قد عرفنا:أنه«صلی اللّه علیه و آله»دفن فی الموضع الذی قبض فیه، و قد روی عن عائشة قولها:اختلفوا فی دفنه«صلی اللّه علیه و آله»فقالت لعلی«علیه السلام»:إن أحب البقاع إلی مکان قبض فیه نبیه ⁽¹⁾.

و کان«صلی اللّه علیه و آله»خرج فصلی بالناس،و خفف الصلاة،ثم وضع یده علی عاتق علی«علیه السلام»،و الأخری علی عاتق أسامة،ثم انطلقا إلی بیت فاطمة«علیها السلام»..

و هناک قبض«صلی اللّه علیه و آله»..

و دفن فی هذا البیت بالذات..

و قد ذکرنا أدلة کثیرة علی هذا الأمر،و حددنا مکان بیت علی و فاطمة

«علیهما السلام»من جهة،و بیت عائشة من جهة أخری فی کتابنا الصحیح من سیرة النبی الأعظم«صلی اللّه علیه و آله»ج 33 ص 119-139 فلا بأس بالرجوع إلیه..

حدیث سم النبی صلّی اللّه علیه و آله

1-روی:أنه لما رجع النبی«صلی اللّه علیه و آله»من خیبر،جاءته امرأة من الیهود-قد أظهرت الإیمان-بذراع مسمومة،و أخبرته أنها کانت قد نذرت ذلک له..

و کان مع رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»البراء بن معرور،و الإمام علی«علیه السلام»،فطلب النبی«صلی اللّه علیه و آله»الخبز،فجیء به، فأخذ البراء لقمة من الذراع،و وضعها فی فیه..

فقال«علیه السلام»:لا تتقدم رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله».

فقال له البراء:کأنک تبخّل رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»؟!

فأخبره الإمام علی«علیه السلام»:بأنه لیس لأحد أن یتقدم علی رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»بأکل و لا شرب،و لا قول و لا فعل..

فقال البراء:ما أبخّل رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»..

فقال الإمام علی«علیه السلام»:ما لذلک قلت.و لکن هذا جاءت به یهودیة،و لسنا نعرف حالها،فإذا أکلتها بدون إذنه و کلت إلی نفسک..

هذا..و البراء یلوک اللقمة،إذ أنطق اللّه الذراع،فقالت:یا رسول اللّه، إنی مسمومة،و سقط البراء فی سکرات الموت،و مات.

ثم دعا«صلی اللّه علیه و آله»بالمرأة فسألها..

فأجابته بما یتضمن الإعتراف بالجریمة،و أنه إن کان نبیا لم یضره ذلک، بل سوف یخبره اللّه به.

فأخبرها النبی«صلی اللّه علیه و آله»بأن البراء لو أکل بأمر رسول اللّه «صلی اللّه علیه و آله»لکفی شره و سمه..

ثم دعا بقوم من خیار أصحابه،فیهم سلمان،و المقداد،و أبو ذر، و صهیب،و بلال،و عمار،و قوم من سائر الصحابة تمام العشرة،و الإمام علی«علیه السلام»حاضر..

فدعا رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»اللّه تعالی،ثم أمرهم بالأکل من الذراع المسمومة،فأکلوا حتی شبعوا،و شربوا الماء.

و حبس المرأة،و جاء بها فی الیوم التالی..فأسلمت..

و لم یصلّ رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»علی البراء،حتی یحضر الإمام علی«علیه السلام»،لیحلّ البراء مما کلمه به حین أکل من الشاة..و لیکون موته بذلک السم کفارة له..

فقال بعض من حضر:إنما کان مزحا مازح به علیا،لم یکن جدا فیؤاخذه اللّه عز و جل بذلک.

فقال«صلی اللّه علیه و آله»:لو کان ذلک منه جدا لأحبط اللّه أعماله کلها.و لو کان تصدق بمثل ما بین الثری إلی العرش ذهبا و فضة،و لکنه کان مزحا و هو فی حل من ذلک،إلا أن رسول اللّه یرید أن لا یعتقد أحد منکم:أن علیا«علیه السلام»واجد علیه،فیجدد بحضرتکم إحلالا،

و یستغفر له،لیزیده اللّه عز و جل بذلک قربة و رفعة فی جنانه..الخ ⁽¹⁾.

2-و فی روایة عن الأصبغ،عن الإمام علی«علیه السلام»:أنه یقال للمرأة الیهودیة:عبدة.

و أن الیهود هم الذین طلبوا منها ذلک،و جعلوا لها جعلا.

فعمدت إلی شاة فشوتها،ثم جمعت الرؤساء فی بیتها،و أتت رسول اللّه «صلی اللّه علیه و آله»،فقالت:یا محمد،قد علمت ما توجّب لی من حق الجوار،و قد حضر فی بیتی رؤساء الیهود،فزینّی بأصحابک..

فقام«صلی اللّه علیه و آله»و معه الإمام علی«علیه السلام»،و أبو دجانة،و أبو أیوب،و سهل بن حنیف،و جماعة من المهاجرین..

فلما دخلوا،و أخرجت الشاة،سدت الیهود آنافها بالصوف.

و قاموا علی أرجلهم،و توکأوا علی عصیهم..

فقال لهم النبی«صلی اللّه علیه و آله»:اقعدوا..

فقالوا:إنا إذا زارنا نبی لم یقعد منا أحد،و کرهنا أن یصل إلیه من أنفاسنا ما یتأذی به.

و کذبت الیهود لعنهم اللّه،إنما فعلت ذلک مخافة سورة السم..و دخانه..

ثم ذکرت الروایة:تکلّم کتف الشاة،و سؤال النبی«صلی اللّه علیه و آله»لعبدة عن سبب فعلها،و جوابها له..و أن جبرئیل هبط إلیه و علّمه دعاء،فقرأه النبی«صلی اللّه علیه و آله»،و کذلک من معه،ثم أکلوا من الشاة المسمومة،ثم أمرهم أن یحتجموا ⁽¹⁾.

و نقول:

قد أثبتنا فی کتابنا الصحیح من سیرة النبی الأعظم«صلی اللّه علیه و آله»الجزء 33 فصل:رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»مات شهیدا،إن رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»مات مسموما..

غیر أن ما یعنینا هنا هو التعرض للروایات التی ذکرت الإمام علیا «علیه السلام»فی سیاق حرکة الأحداث فی هذا الموضوع..و الروایة التی ذکرناها آنفا هی الأوضح و الأصرح فی ذلک..فالمطلوب هو الوقوف عند بعض ما تضمنته من إشارات،فنقول:

أولا:ذکرت الروایة الأولی:أن البراء بن معرور أکل من الشاة المسمومة فمات،مع أن البراء قد توفی قبل هجرة النبی«صلی اللّه علیه و آله»

إلی المدینة بشهر ⁽¹⁾،و قضیة خیبر کانت فی السنة السابعة بعد الهجرة.

و قد یقال:المراد بشر بن البراء،فسقطت کلمة«بشر»سهوا..

و یجاب:

بأن سقوطها مرات عدیدة فی روایة واحدة بعید.

ثانیا:اختلفت الروایات فی الذی أکل من الشاة،هل هو البراء بن معرور،أو بشر بن البراء بن معرور،أو بشر بن البراء بن عازب؟!

و هل کانت هذه القضیة فی المدینة،أو فی خیبر؟!

و اختلفت أیضا فی موت أحد ممن کان مع النبی،أو عدم موت أحد..

و هناک اختلافات کثیرة بین الروایات لا حاجة إلی استقصائها.

ثالثا:ذکرت الروایة المتقدمة:أن علیا«علیه السلام»،صرح بأنه یشک

فی سلامة هدیة تلک الیهودیة،حیث قال:و لسنا نعرف حالها..فلما ذا لم یشک رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»فیها أیضا؟!..و إن کان قد شک بها، فلما ذا لم یحذر من معه من الأکل منها قبل التثبت من حالها؟!

و لما ذا بادر هو«صلی اللّه علیه و آله»إلی الأکل منها ما شاء اللّه؟!کما ورد فی بعض نصوص الروایة ⁽¹⁾.

و لما ذا لم یحذره علی«علیه السلام»من ذلک کما حذر البراء؟!

و لما ذا لم یأخذ البراء بتحذیر علی؟!

و إن کان النبی«صلی اللّه علیه و آله»قد سمع تحذیر علی للبراء،فلما ذا لم یرتب هو الأثر علیه؟!

و إذا کان النبی«صلی اللّه علیه و آله»حاضرا و سامعا للحوار بین علی «علیه السلام»و بین البراء،فلما ذا لم یتدخل لحسم النزاع؟!

رابعا:عددت الروایة المتقدمة عن التفسیر المنسوب للإمام العسکری الأشخاص الذین دعاهم النبی«صلی اللّه علیه و آله»للأکل من الذراع، و کانوا من خیار أصحابه،و ذکرت صهیب الرومی منهم!!مع أن صهیبا کان عبد سوء،و کان من أعوان المعتدین علی الزهراء،و الغاصبین لحق علی، و تخلف عن بیعته«علیه السلام»أیضا،و کان من المعادین لأهل البیت ⁽²⁾.

خامسا:کیف یأکل خیار أصحاب النبی«صلی اللّه علیه و آله»من الشاة المسمومة إلی حد الشبع،ثم لا یصیبهم شیء،و یعیشون إلی عشرات الأعوام بعد ذلک..و لکنه هو«صلی اللّه علیه و آله»وحده الذی وجد ألم أکلته بخیبر،بعد ثلاث سنوات،و إن أبهره قد انقطع،و ما زال ینتقض به سمه حتی مات؟!..

سادسا:إن روایة التفسیر تقول:إنه«صلی اللّه علیه و آله»لم یصل علی البراء إلی أن یأتی علی«علیه السلام»لیحلّه مما کلمه به،و لیکون موته بذلک السم کفارة له..

فلما اعترضوا علی النبی«صلی اللّه علیه و آله»بأن البراء قد قال ذلک مزاحا،و لا یؤاخذ اللّه بالمزاح،تراجع«صلی اللّه علیه و آله»و قال:«..و لکنه کان مزحا،و هو فی حل من ذلک».

ثم اعتذر لهم عن موقفه الأول بأنه أراد أن لا یعتقد أحد أن علیا واجد علیه،فأراد أن یجدد بحضرتهم إحلالا له،و یستغفر له،لیزیده بذلک قربة و رفعة فی جنانه،و کأن الروایة تنسب التدلیس و الإخبار بغیر الحق إلیه «صلی اللّه علیه و آله»،ثم التراجع عن ذلک بعد ظهور الأمر..و حاشاه من ذلک کله..

کما أننا لم نعرف الوجه لتعبیره بکلمة«..و لکنه کان مزحا،و هو فی حل من ذلک»مع أن المناسب أن یقول:إن کان مزحا فهو فی حل الخ..

سابعا:کیف صدق المسلمون الیهود فی قولهم:إذا زارنا نبی لم یقعد منا أحد..و هم لم یؤمنوا بعد برسول اللّه؟!

ألم یکن النبی«صلی اللّه علیه و آله»قد زارهم قبل ذلک،و اجتمع بهم؟!فهل کانوا یقومون أیضا،و یسدّون آنافهم بالصوف..حتی لا یتأذی بأنفاسهم؟!.

و حین سدوا آنافهم بالصوف مخافة سورة السم،هل تنفسوا من أفواههم بعد سد الآناف؟!..

و هل التنفس من الفم یمنع من سورة السم حقا؟!

أم أنهم سدوها بالصوف،و التزموا بأن یتنفسوا منها أیضا؟

إن الروایة لم توضح لنا ذلک!!

و إذا کان السم یؤثر إلی هذا الحد،فلا حاجة بهم إلی إطعام الرسول «صلی اللّه علیه و آله»من الشاة،بل یکفی أن یضعوها أمامه..و یدخل السم إلی بدنه الشریف عن طریق التنفس.

ثامنا:إذا کان النبی«صلی اللّه علیه و آله»قد علم بالسم،و قرأ الدعاء، و أمرهم بأکل ما هو مسموم،لیظهر المعجزة،و الکرامة بذلک،فما معنی أمره لمن معه بالإحتجام بعد ذلک؟!..

فهل أثّر الدعاء فی حجب أثر السم،أم لم یؤثر؟فإن کان قد أثّر،فما الحاجة إلی الحجامة؟!.و إن کان لم یؤثر،فلما ذا کان الدعاء؟!

و إذا کان قد أثر،فلما ذا مات هو«صلی اللّه علیه و آله»من ذلک،و وجد انقطاع أبهره بعد ثلاث سنوات؟!

و کیف أقدم«صلی اللّه علیه و آله»علی تناول سم یؤدی إلی الموت،من دون تثبّت من تأثیر الدعاء فی منع تأثیر السم؟!

الفصل السادس

اشارة

السقیفة..بروایتهم..

قریش..و الخلافة

کانت قریش تتعاطی مع الخلافة بعد الرسول«صلی اللّه علیه و آله» علی أنها حکم و سلطان،یجلب لها المنافع الدنیویة،و یعزز نفوذها،و یؤکد لها هیبتها المرتکزة علی التجبر و الظلم،و یعید لها احترامها و امتیازاتها الظالمة، و استعلاءها البغیض،و کبریاءها المقیت..

أما النبی«صلی اللّه علیه و آله»و علی«علیه السلام»،فالخلافة عندهم مقام أعطاه اللّه لأهله،یحفظ بها الدین،و تصان بها مصالح العباد.و هی شأن من شؤون الإمامة،التی لا تکون إلا للأنبیاء و أوصیائهم.

الأنصار یراقبون الأحداث

و علی هذا الأساس نقول:

1-لا شک فی أن الأنصار کانوا علی مقربة مما یجری،و یرون بأم أعینهم جرأة قریش علی رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»یوم عرفة،و فی رزیة یوم الخمیس،و محاولة قتل النبی«صلی اللّه علیه و آله»بتنفیر الناقة لیلة العقبة،ثم العصیان المعلن لأوامره المتعلقة بسریة أسامة،ثم ما جری فی قضیة صلاة أبی بکر بالناس..و غیر ذلک.

و یرون أیضا جهد قریش و أعوانها المتواصل لإبطال مسعی رسول اللّه

«صلی اللّه علیه و آله»لتأکید أمر الإمامة فی علی«علیه السلام»..و یعرفون الکثیر مما یدور فی الحلقات و الجلسات المختلفة،و یسمعون و یرون الهمسات و الغمزات،و ما یدبّر و یحضّر من الفریق المناوئ لعلی«علیه السلام»و بنی هاشم،و لم یکن لدیهم أدنی شک فی أن ثمة تصمیما علی منع علی من الوصول للخلافة مهما کلف الأمر.

2-و الأنصار یعلمون أیضا:أن أهل مکة حدیثوا عهد بالإسلام،و ان أکثر الناس قد أعلنوا إسلامهم بعد فتح مکة،أی فی سنتی تسع و عشر.

3-و کانوا یعلمون کذلک:أن قریشا کانت تعتبر الأنصار هم السبب فی ظهور أمر محمد،و قد نصروه و آزروه،و شارکوا فی قتل فرسان و رجال قریش،و صنادید العرب،و أن مراجل حقدها و من یدور فی فلکها کانت تغلی و تفور علی الأنصار،و لا تجد لها متنفسا..

4-و کانوا یخشون من أن تنتقم منهم قریش و أعوانها إذا وصلت إلی الحکم و السلطان،و ربما یکون إنتقاما قاسیا و شرسا و بشعا..

5-و کان فی الأنصار طامعون و طامحون أیضا..و تراودهم خطرات و تصورات تحفزهم إلی استباق الأحداث،لأن الخلافة إذا کانت سوف لن تصل إلی أهلها،فلما ذا لا یبادرون إلی اقتناص الفرصة،ما دام أن ذلک یحصنهم من انتقام الناس منهم..علما بأن المرشحین لهذا الأمر من الفریق الآخر لیسوا بأفضل حالا من الطامحین من الأنصار،کسعد بن عبادة و غیره..فبادروا إلی سقیفتهم..التی سوف نذکر ما جری فیها فی الفقرات التالیة إن شاء اللّه..

من تجلیات خوف الأنصار

و قبل أن نذکر أحداث السقیفة،نذکر بعض الشواهد علی خوف الأنصار من تولی بعض القرشیین-غیر علی«علیه السلام»-للحکم،فلاحظ ما یلی:

1-قال الحباب بن المنذر یوم السقیفة:«و لکنا نخاف أن یلیها بعدکم من قتلنا أبناءهم،و آباءهم،و إخوانهم» ⁽¹⁾.

2-إن الأنصار عندما مات النبی«صلی اللّه علیه و آله»کانوا یبکون، لأنهم لا یدرون ما یلقون من الناس بعده«صلی اللّه علیه و آله» ⁽²⁾.

3-سیأتی:أن الأنصار قالت بعد خطبة أبی بکر فیهم فی جملة کلام:

«و لکننا نشفق بعد الیوم،فلو جعلتم الیوم رجلا منکم،فإذا مات أخذتم رجلا من الأنصار فجعلناه..» ⁽³⁾.

أحداث السقیفة بروایتهم

ثم إن أتباع الخلفاء یروون أحداث السقیفة بطریقتهم الخاصة،متجاهلین الکثیر من الأمور الهامة و الحساسة التی وردت فی مصادرهم،و نحن نذکر هنا النص الذی أورده الصالحی الشامی،مکتفین بذلک،فنقول:

قال الصالحی الشامی:

روی ابن إسحاق،و الإمام أحمد،و البخاری،و ابن جریر،عن ابن عباس:أن عمر بن الخطاب قال و هو علی المنبر:إنه قد بلغنی أن فلانا-و فی روایة البلاذری عن ابن عباس:أن قائل ذلک الزبیر بن العوام-قال:و اللّه لو قد مات عمر لقد بایعت فلانا ⁽¹⁾.

و فی روایة البلاذری عن ابن عباس:«بایعت علیا»لا یغرن امرءا أن یقول:إن بیعة أبی بکر کانت فلتة فتمت ⁽²⁾.

[و اللّه ما کانت بیعة أبی بکر فلتة،و لقد أقامه رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله»مقامه،و اختاره لدینهم علی غیره،و قال:«یأبی اللّه و المؤمنون إلا أبا بکر»،فهل منکم أحد تقطع إلیه الأعناق کما تقطع إلی أبی بکر؟فمن بایع رجلا عن غیر مشورة من المسلمین،فإنه لا بیعة له،و إنه کان من خیرنا حین توفی رسول اللّه«صلی اللّه علیه و آله».

و إن الأنصار خالفونا،و اجتمعوا بأشرافهم فی سقیفة بنی ساعدة، و تخلف عنا علی بن أبی طالب و الزبیر بن العوام،و من معهما.

و اجتمع المهاجرون إلی أبی بکر،فقلت لأبی بکر:انطلق بنا إلی إخواننا هؤلاء من الأنصار،فانطلقنا نؤمهم حتی لقینا منهم رجلان صالحان:

عویم بن ساعدة،و معن بن عدی ⁽¹⁾.

إلی أن قال:

فذکرا لنا ما تمالأ علیه القوم،و قالا:أین تریدون یا معشر المهاجرین؟!