مشخصات کتاب

سرشناسه : فقیه ایمانی، محمدباقر، 1279-1329.

عنوان قراردادی : [سراج المنیر فی اعمال یوم الغدیر. برگزیده]

عنوان و نام پدیدآور : غدیر روز بیعت با امام زمان علیه السلام برداشتی از کتاب سراج المنیر فی اعمال یوم الغدیر/ محمدباقر فقیه ایمانی؛ گزینش و تحقیق سید محمد موحد ابطحی

مشخصات نشر : اصفهان: عطر عترت، 1426ق.= 1384.

مشخصات ظاهری : 64ص.؛14/5×21س م.

شابک : 3000ریال :964-7941-23-4

وضعیت فهرست نویسی : فیپا

یادداشت : کتاب حاضر برداشتی از کتاب سراج المنیر تالیف محمد باقر فقیه ایمانی می باشد.

یادداشت : کتابنامه ص.:64 ؛ همچنین به صورت زیرنویس.

موضوع : غدیر خم

مهدویت

غدیر خم -- احادیث

امامت -- احادیث

شناسه افزوده : موحدابطحی، محمد

رده بندی کنگره : BP259/7/غ44 1384

رده بندی دیویی : 297/738

شماره کتابشناسی ملی : 1 0 3 1 2 6 1

اطلاعات رکورد کتابشناسی : فیپا

ویراستار دیجیتال: مریم محققیان

اشاره

غدیر روز بیعت با امام زمان علیه السلام

مؤلف: مرحوم آیة الله میرزا محمد باقر فقیه ایمانی«1370ق»

تنظیم و تحقیق: محمد موحد ابطحی

چاپ اول: عید سعید غدیر، 1429

چاپخانه: کمال الملک

تعداد: 5000 نسخه

انتشارات: عطر عترت

فهرست مطالب

پیشگفتار...5

مقدمه...9

فصل اوّل

بیان برتری بیعت با امام زمان علیه السلام...13

فصل دوم

معنای بیعت...17

چگونگی بیعت...18

بیعت یا تجدید بیعت...21

مراحل بیعت...25

بیعت قلبی...25

بیعت زبانی...29

بیعت عملی...29

اول ادای حقوق امام زمان علیه السلام...41

دوم: دعا جهت تعجیل در فرج امام زمان علیه السلام...36

اثر اول...42

اثر دوم...42

اثر سوم...44

سوم: زیارت کردن امام زمان علیه السلام...47

چهارم: احسان و نیکویی با شیعیان امام زمان علیه السلام...55

پنجم: احترام به آن چه که منسوب به امام زمان علیه السلام است...57

فصل سوم

آداب و شرایط بیعت...59

1- خلوص...60

2- اجتناب از گناهان...62

پیشگفتار

واقعه مهم غدیر که در حجة الوداع صورت گرفت، یکی از بزرگترین وقایع تاریخ اسلام است که دوست و دشمن نتوانسته اند به سادگی از کنار عبور کنند، و در و در طول تاریخ همواره مورد نظر و توجه دانشمندان بوده است و این نیست مگر به خاطر مسأله بسیار مهمی که در این روز اتفاق افتاده و آن خلافت و جانشینی مولانا و سیدنا امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب - صلوات الله علیه - است.

این واقعه چنان نمود و بروز عالم تابی دارد که علمای عامه و حتی بالاتر از آن متفکران و اندیشمندان دیگر ادیان و مکاتب را نیز تحت تاثیر خود قرار داده که از میان آنها می توان به جرج جرداق مسیحی و شبلی شمیل اندیشمند معاصر مسیحی اشاره کرد.

در میان علمای عامه نیز آنها که در این باب کتاب و تالیفی دارند نتوانسته اند منکر این واقعه بشوند مثلاً مورخینی مثل بلاذری، ابن قتیبه، طبری، خطیب بغدادی ابن عبدالبر، ابن عساکر، یاقوت حموی، ابن اثیر، ابن خلکان ابن کثیر ابن حجر عسقلانی جلال الدین سیوطی و بسیاری دیگر از مورخین این واقعه را نقل کرده اند. ⁽¹⁾

و مفسران عامه نیز وقتی به آیه شریفة الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِینَکُمْ ⁽¹⁾رسیده اند به خاطر کثرت روایات در شأن نزول این آیه چاره ای نداشته اند جز این که به ذکر این واقعه بپردازند حتی فخر رازی نیز در تفسیرش به این واقعه اشاره کرده است.

حتی اهل لغت از عامه نیز به مناسبت لفظ غدیر مولی یا ولی در کتب خویش اشاره ای به این مطلب داشته اند. ⁽²⁾

در بین علمای شیعه نیز علاوه بر ذکر این واقعه در کتب کلام، تاریخ، تفسیر و ... کتب مستقل و فراوانی در مورد غدیر نوشته اند و اصلا شاید بتوان گفت غدیریه نویسی در بینعلما سنتی دیرینه است، لذا اگر ما به کتب فهرس مثل الذریعه مراجعه کنیم کتب و رساله های زیادی را تحت عنوان الغدیر یا غدیریه یا رسالة فی الغدیر و اسامی مشابه خواهیم یافت.

یکی از آن نگاشته ها کتاب شریف «سراج المنیر فی اعمال یوم الغدیر» می باشد، که از تألیفات عاشق و دلباخته امام زمان علیه السلام مرحوم آیت الله میرزا محمد باقر فقیه ایمانی است کتاب حاضر برگرفته ای از این کتاب شریف است که با نگارشی نو به محضر دوستان حضرتش تقدیم می گردد.

در پایان از خداوند متعال مسئلت دارم که اجر و ثواب زحمات طاقت فرسای احیاگران امر اهل بیت خصوصاً این عالم را همجواری با صاحب بیعت روز غدیر یعنی یعسوب الدین و قائد غر المحجلین، امام امیرالمؤمنین علیه السلام - روحی و ارواح العالمین لتراب مضجعه الفداء - قرار دهد.

باب اول: قضایای روز غدیر

اشاره

سید ابن طاووس رحمه الله در کتاب اقبال از صحابی جلیل القدر حذیفة بن یمان روایت کرده جبرئیل علیه السلام در روز غدیر بر پیامبر صلی الله علیه و آله نازل شد و این آیه را آورد یَا أَیُّهَا الرَّسُول بَلِّغْ مَا أُنْزِلَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّک.... هنگامی که ما به غدیر رسیده بودیم (شدت گرما به حدی بود که) اگر گوشتی به زمین می افتاد بریان می شد در این وقت رسول خدا نزد ما تشریف آورده و آماده نماز جماعت شوید.

پس به مقداد و سلمان و اباذر و عمار فرمودند که زیر درختی که آن جا بود را آماده کنید آنها اطاعت کردند آن گاه پیامبر صلی الله علیه و آله امر فرمود که سنگها را روی هم بگذارند تا به اندازه قد مبارک آن حضرت بالا آمد، پس دستور فرمود که پارچه ای هم روی آن انداختند.

آن حضرت بالای منبر رفته و در حالی که نگاه به چپ و راست می کردند منتظر جمع شدن مردم بودند چون مردم جمع شدند پس از حمد و ثنای الهی فرمودند:

اقرار می نمایم از برای او بر نفس خود که بنده او هستم و شهادت می دهم برای او که اوست پروردگار من و ادا می کنم آنچه را وحی فرموده

است به سوی من، از خوف عقوبتی که در اطاعت نکردن آن چه به من نازل شده است. اینک خداوند وحی فرموده به سوی من:

یا أَیُّهَا الرَّسُول بَلِّغْ مَا أُنْزِلَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ فَإِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ وَاللَّهُ یَعْصِمُکَ مِنَ النَّاسُ... ⁽¹⁾ ای مردم! من در رساندن آن چه که خداوند متعال نازل فرموده است، کوتاهی نکرده ام و بیان می کنم برای شما سبب این آیه را.

به درستی که چندین مرتبه جبرئیل علیه السلام نزد من نازل شد و از طرف خداوند امر کرد به من که در این مکان آگاه کنم هر سفید و سیاهی را که علی بن ابی طالب علیه السلام برادر و خلیفه و پیشوای شما بعد از من است.

ای مردم! علم من احاطه دارد به آن منافقینی که می گویند به زبان های خود آن چه را که در دل هایشان نیست و گمان می کنند که این نفاقشان امر سهل و کوچکی است و حال آن که نزد خداوند بزرگ است و همچنین آگاهم از اذیت های بسیاری که نسبت به من روا داشتند تا آن که به خاطر همراهی همیشگی و نجوا کردن فراوان علی با من مرا «گوش» ⁽²⁾نامیدند. تا آن که خداوند نازل فرمود آیة وَمِنْهُم الذینَ یُؤْذُونَ النَّبِیِّ وَ یَقُولُونَ هُوَ اُذُنٌ ⁽³⁾

و اگر چنانچه می خواستم اسم آنها را بیان می کردم.

بدانید که خداوند برای شما نصب نموده علی بن ابی طالب را به عنوان ولی و امامی که واجب است اطاعت از او بر مهاجرین و انصار و تابعین و بر آنهائی که صحرانشین و شهرنشین می باشند و بر عجم و عرب و بر آزاد و بنده و بر بزرگ و کوچک و بر سفید و سیاه و بر هر کس که به یگانگی خداوند اقرار دارد.

پس حکم او حتمی و لازم الاجراء است و عمل به فرمایش او واجب است.

از رحمت خدا به دور است هر که مخالفت کند با او و مشمول رحمت است هرکس تصدیق نماید او را.

ای مردم تدبر کنید در قران و بفهمید آیات آن را و محکمات آن را و به متشابهات آن عمل نکنید.

به خدا قسم که تفسیر آن را آشکار نمی کند مگر کسی که خواهم گرفت دست او را و بلند می نمایم او را به دست خود و اعلام کننده باشم به شما که «هر کس من مولای او هستم پس این شخص مولای اوست».

بدانید ای مردم که علی علیه السلام و فرزندان پاکش که از صلب اویند، ثقل اصغر می باشند و قرآن ثقل اکبر می باشد. جدا نمی شوند از یکدیگر تا آن که وارد شوند بر من نزد حوض کوثر.

سرپرستی و اداره امور دینی و دنیوی مؤمنین از برای کسی بعد از من جز برای او از سوی خدا اجازه داده نشده است.

آن گاه به دست مبارک خود بازوی علی بن ابی طالب علیه السلام را گرفته و بر

پله ای پائین تر از جایگاه خود قرار دادند و فرمودند:

ای مردم! چه کسی سزاوارتر است در اداره امور شما از خود شما؟ گفتند: خدا و رسول او صلی الله علیه و آله.

آن گاه پیامبر صلی الله علیه و آله فرمودند:

أَلَا وَ مَنْ کُنْتُ مَوْلَاهُ فَهَذَا عَلَی مَوْلَاهُ اللَّهُمَّ وَالِ مَنْ وَالَاهُ وَ عَادِ مَنْ عَادَاهُ وَ انْصُرْ مَنْ نَصَرَ واخذل مَنْ خَذَلَهُ آگاه باشید! هر کس که من مولی و صاحب اختیار اویم، پس این علی اللا مولی و صاحب اختیار اوست خداوند دوستی فرما با هرکه با او دوستی کند و دشمنی نما با هرکه با او دشمنی کند و یاری کن هر کس او را یاری کند و خوار گردان هر کس که (حق) او را خوار گرداند.

همانا خداوند دین شما را کامل فرموده به ولایت و امامت او و نازل ننموده آیه ای که در آن به مؤمنین خطاب کرده باشد مگر آن که در ابتدا به علی خطاب فرموده است و شهادت نداده است خداوند به بهشت در سوره «هل اتی» مگر از برای او و نازل نکرده آن را در حق غیر او.

ذریه هر پیامبری از صلب خود او بوده اند و ذریه من از صلب علی بن ابی طالب علیه السلام می باشد.

دشمن نمی دارد علی علیه السلام را مگر کسی که شقی و فرومایه باشد و دوست نمی دارد او را مگر کسی که از پرهیزکاران باشد.

درباره علی علیه السلام سوره «والعصر» و تفسیر آن نازل شده است.

به خدایی سوگند که پروردگار عصر قیامت است، همانا انسان در خسران و زیان منظور دشمنان آل محمد علیهم السلام می باشند، و انسان سعادتمند) کسانی هستند که به ولایت آل محمد علیهم السلام ایمان آورده اند و عمل صالح را که نیکی به برادران دینی و سفارش یکدیگر به صبر در سختی های زمان غیبت امام غایب از آل محمد است می باشد، بجا می آورند.

ای مردم خدا در قرآن فرموده است: آمنوا بالله و برسوله و نور الذی انزل معه: یعنی: به خدا و رسول او و نوری که نازل شده ایمان آورید.

خدا نور را در وجود من و راه من قرار داده سپس در وجود علی علیه السلام و راه علی و بعد از او در نسل او خواهد بود تا حضرت مهدی علیه السلام آن کسی که حق را آشکار نماید و حق از دست رفته ما را به سوی ما برگرداند.

ای مردم من رسول خدایم و به درستی که که پیش از من رسولانی بودند. آگاه باشید که علیه آن کسی است که وصف شده در کلام الهی) به صبر و شکر و پس از او فرزندانش از صلب اش چنین اند.

ای مردم! همانا گمراه شدند پیش از این اکثر گذشتگان.

من صراط مستقیم الهی هستم که خدا امر فرموده است که پیمایید آن راه هدایت را و بعد از من علی صراط مستقیم است و بعد از او اولاد من که از صلب او می باشند امامانی هستند که راهنمائی به حق می فرمایند.

به درستی که اینک من بیان کردم از برای شما و فهمانیدم به شما، و بعد از من این علی است که می فهماند به شما.

آگاه باشید که بعد از اتمام خطبه ام دعوت می کنم شما را به بیعت و اقرار از برای او (بر ولایت و زمامداری).

آگاه باشید که من بیعت کردم با خداوند و علی علیه السلام بیعت نموده است با من، و اکنون من از جانب خداوند برای او از شما بیعت می گیرم.

پس هرکس که بشکند بیعت او را همانا این شکستن خسران و ضرر است برای خود او و هرکس وفا کند به آن چه که با خداوند پیمان بسته، پس به زودی خداوند اجر بزرگی به او عطا فرماید.

ای مردم! جمعیت شما زیادتر از آن است که یک مرتبه بشود مصافحه کنید خداوند به من امر فرموده اقرار بگیرم از زبانهای شما آن چه را که اعتقاد پیدا کردید به ولایت و زمامداری علی بن ابی طالب علیه السلام و امامانی که بعد از او می آیند و اعلام نمودم که ایشان ذریه من از نسل علی می باشند.

پس البته باید برسانند این مطالب را کسانی که حضور دارند، به کسانی که در این جا حاضر نیستند.

پس بگویید که ما شنیدیم و اطاعت نمودیم و راضی شدیم، آن چه را که رساندی از جانب پروردگار خود و بر این امر دلهای ما و زبان های ما و دست های ما بیعت می کند بر همین عقیده زندگی می نماییم و به همین اعتقاد از دنیا خواهیم رفت و در قیامت زنده خواهیم شد و در آن تغییری نمی دهیم و آن را تبدیل نمی کنیم یعنی با شخص دیگری بیعت نکنیم و شک و تردیدی در آن نخواهیم داشت.

و با خداوند و شما و علی و حسن و حسین و ائمه بعد از او که ذکر

نمودی پیمان و میثاق می بندیم چنان میثاقی که از دل ها و زبانهای مان برخاسته، به گونه ای که پس از این با فرد دیگری بیعت نکنیم و ما ادا می کنیم و می رسانیم این مطلب را به سوی هرکس که ملاقات نمائیم.

پس مردم شروع کردند به گفتن جواب که: بله شنیدیم و اطاعت می کنیم امر خدا و امر رسول او را، ایمان آوردیم به قلوب خود.

و شروع به بیعت نمودن با حضرت رسول صلی الله علیه و آله و با امیرمؤمنان علیه السلام به دست های خودشان نمودند تا آن که نماز ظهر و عصر را با هم بجا آوردند. و این کار ادامه داشت در ادامه روز تا نماز مغرب و عشا را با هم خواندند.

حضرت رسول صلی الله علیه و آله در هر گاهی که گروهی می آمدند می فرمود: حمد خدائی را که فضیلت و برتری داد ما را بر جمیع مخلوقات.

که در این هنگام جبرئیل نازل شد و این آیه مبارکه را نازل فرمود:

الیَوم بِئِس الذینَ کَفَرُوا مِنْ دِینِکُم فَلَا تَخْشَوهُمْ وَاخْشَونِ، أَلْیَومْ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِینَکُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَیْکُمْ نِعْمَتِی وَ رَضِیتُ لَکُمُ الْإِسلامَ دینا ⁽¹⁾ امروز کافران از آیین شما مأیوس شدند، بنابراین از آن ها مترسید و و از (مخالفت) من بترسید امروز دین شما را کامل کردم و نعمت خود را بر شما تمام نمودم و اسلام را به عنوان آیین شما پذیرفتم.

در بیان برخی از وقایع قبل و بعد از واقعه غدیر

نزول آیه شریفه النَّبِیُّ أولی بِالمُؤمِنین

سیدبن طاووس از حذیفه نقل می کند که قبل از حجة الوداع ما در مدینه بودیم که آیه شریفه النَّبِیُّ أولی بِالمُؤمِنِین مِنْ أَنفُسِهِم... ⁽¹⁾نازل شد، مردم عرض کردند یا رسول الله چیست این ولایت که شما سزاوارتر می باشید از ما نسبت به خود ما؟

پیامبر صلی الله علیه و آله اله فرمود: این شنیدن دستورات من و اطاعت آنهاست در همه چیزهایی که خوشایند شما و یا ناخوشایند شما باشد.

پس گفتیم: ما شنیدیم و اطاعت کردیم.

آنگاه خداوند این آیه شریفه را نازل فرمود:

وَاذْکُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَیْکُمْ وَ مِیثَاقَهُ الَّذِی وَاثَقَکُمْ بِهِ وَإِذْ قُلْتُم سَمِعْنَا وَ أَطَعْنَا ⁽²⁾ یعنی به یاد آورید نعمت خدا را بر شما و پیمانی را که با تاکید از شما گرفت آن زمان که گفتید «شنیدیم و اطاعت کردیم.»

حرکت به سوی مکه برای حجة الوداع

پس ما در حجة الوداع به همراه آن حضرت به سوی مکه حرکت کردیم، که جبرئیل علیه السلام نازل شد و عرض نمود:

«ای محمد! پروردگار به شما سلام می رساند و می فرماید که نصب کن علی علیه السلام را که عَلَم (هدایت) باشد از برای مردمان».

پس رسول خدا گریه کردند به حدی که محاسن مبارکشان از اشک تر شد و فرمودند: ای جبرئیل امت من به تازگی از زمان جاهلیت خارج شده اند و مجادله کردم با آنها با شمشیر در امر دین تا آنکه به هر گونه ای که بود، اطاعت کردند. پس اگر بخواهم دیگری را بر آنها مسلط کنم از حال آنها بیمناک هستم (از روگردانی آنها از دین).

پس جبرئیل به آسمان صعود کرد.

بخشیدن انگشتر و نزول آیه ولایت

حذیفه گوید: پیامبر صلی الله علیه و آله، علی علیه السلام را به یمن فرستاده بود که ورود آن حضرت به مکه هم زمان ورود ما و رسول خدا صلی الله علیه وسلم بود.

روزی حضرت علی علیه السلام در کنار کعبه مشغول نماز و رکوع بودند که سائلی آمد نزد ایشان آن حضرت انگشتر خود را به او دادند. در این هنگام

این آیه نازل شد إِنَّمَا وَلِیُّکُمُ اللهُ وَ رَسُولُه وَالَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلوة و یُؤْتُونَ الزَّکَوةَ وَهُمْ رَاکِعُونَ ⁽¹⁾

همانا ولی (و سرپرست) شما خداوند می باشد و رسول او و آن کسانی که اقامه نماز می کنند و در حال رکوع صدقه می دهند.

پیامبر صلی الله علیه و آله تکبیر گفته و آیه را برای ما تلاوت کرده و فرمود: برخیزید که جستجو کنیم که این صفتی را که خداوند و صف فرموده در چه کسی است.

چون داخل مسجد شدند، سائلی به طرف حضرت آمد، حضرت پرسیدند از کجا آمده ای؟ گفت از نزد شخصی که در نماز است و این حلقه انگشتر را در حال رکوع به من مرحمت نمود.

پیامبر صلی الله علیه و آله تکبیر گفته و نزد حضرت علی علیه السلام رفته و از عمل خیری که کرده

بود پرسش نمودند. وقتی حضرت علی علیه السلام قضیه را بیان نمود، برای بار سوم رسول خدا له تکبیر گفتند.

درخواست پوچ منافقین از پیامبر صلی الله علیه و آله

بعد از نزول آیه شریفه منافقین به یکدیگر نظر کردند و گفتند به درستی که دل ما تحمل اطاعت از علی بن ابی طالب علیه السلام بعد از پیامبر صلی الله علیه و آله را ندارد. پس نزد آن حضرت آمده و درخواست کردند که عمل دیگری را به جای اطاعت از علی علیه السلام برایشان جایگزین نماید.

خداوند این آیه را نازل فرمود:

وَ قُل مَا یَکُونُ لی أنْ أبَدِّلُهُ مِنْ تِلْقَاءِ نَفْسی ⁽¹⁾ بگو که اختیاری نیست از برای من که جایگزین نمایم (عمل دیگری را به جای ولایت علی علیه السلام) از جانب خود.

سپس جبرئیل عرض کرد: ای رسول خدا امر ابلاغ جانشینی علی را تمام کنید.

پیامبر فرمودند: ای حبیب من به درستی که شنیدی نظر آنها را که بر آن اتفاق کرده بودند.

پس آن گاه جبرئیل صعود کرد و بار دیگر در روز غدیر پیام دستور نصب علی را به ولایت را برای پیامبر آوردند.

فرمایش پیامبر صلی الله علیه و آله در منی

از جمله وقایع حجة الوداع فرمایش پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در منی است، که فرمودند ای مردم به درستی که من بین شما دو چیز باقی می گذارم که اگر به آن دو متمسک شوید گمراه نمی شوید کتاب خدا و عترت من که اهل بیتم می باشد و خداوند به من خبر داده که این دو از هم جدا نمی شوند تا آن که کنار حوض کوثر بر من وارد شوند و دو انگشت سبابه و وسطی را نشان داد وفرمود مثل این دو انگشت پس هرکس متمسک شود نجات یافته و هر کس مخالفت کند هلاک شده است.

توطئه منافقان

بعد از سفارشات پیامبر صلی الله علیه و آله درباره اهل بیت علیهم السلام به مردم، گروهی از منافقین با هم گفتند: محمد صلی الله علیه و آله قصد دارد که امامت را در اهل بیت خود قرار دهد، پس چهار نفر از آنها به سوی مکه رفته و عهدنامه ای نوشتند که

هرگاه پیامبر صلی الله علیه و آله از دنیا رفت، نمی گذاریم که این امر (خلافت) در اهل بیت او قرار گیرد که خداوند این آیه شریفه را نازل کرد:

أَمْ أَبْرَمُوا أَمْراً فَإِنَّا مُجْرِمُونَ * أَمْ یَحْسَبُونَ أَنَّا لَا تَسْمَعُ سِرَّهُمْ وَ تجویهُمْ بَلَی وَ رُسُلُنَا لَدَیْهِمْ یَکْتُبُونَ ⁽¹⁾ بلکه آنان تصمیم محکم بر توطئه گرفتند ما نیز اراده محکمی (درباره آنها) داریم آیا آنان می پندارند که ما اسرار نهانی و سخنان درگوشی آنان را را نمی شنویم آری رسولان (وفرشتگان) ما نزد آنها هستند و می نویسند.

توطئه قتل پیامبر صلی الله علیه و آله

از قضایای دیگر آن که بعد از غدیر عده ای از منافقین جمع شده و گفتند که پیامبر صلی الله علیه و آله دیروز در مسجد خیف و امروز در غدیر علی را به خلافت خود نصب کرد و اگر به مدینه مراجعت کند برای علی بن ابی طالب علیه السلام بیعت خواهد گرفت و قرار گذاشتند که پیامبر صلی الله علیه و آله را قبل از رسیدن به مدینه به قتل برسانند، پس در همان شب چهارده نفر زودتر رفته و در عقبه و در پرتگاهی بین «جحفه» و «ابواء» کمین کردند هفت نفر طرف چپ و هفت نفر طرف راست که شتر پیامبر صلی الله علیه و آله را رم دهند.

پیامبر صلی الله علیه و آله نماز را بجای آوردند و اصحاب جلوتر رفتند، آن حضرت سوار بر شتر بودند چون به بالای کوه رسیدند جبرئیل نازل شد و خبر داد که فلان و

فلان (و نام آنها را برد) در کمین شما نشسته اند که شما را به قتل برسانند.

رسول خدا نظری به عقب افکنده و فرمودند چه کسی بعد از من می آید؟ حذیفه گفت: یا رسول الله منم حذیفه

فرمود: شنیدی آن چه را من شنیدم؟ عرض کرد: بلی

فرمود: پنهان دار.

پیامبر چون به نزدیکی آن جماعت رسیدند، ندا دادند و آنها را به اسم خود و پدرانشان صدا زدند چون ندای رسول خدا را شنیدند، از آنجا فرار کرده و داخل مردم مخفی شدند.

هنگامی که فرود آمدند پیامبر صلی الله علیه و آله فرمودند چه باعث شده که عده ای در کنار کعبه هم قسم شدند که اگر محمد از دنیا رفته و یا کشته شود، نگذاریم که امر خلافت در اهل بیت او قرار گیرد و سپس عزم کشتن مرا داشتند؟

آنها آمدند خدمت رسول خدا و قسم خوردند که قصد هیچ یک از این امور را نکرده بودند که این آیه شریفه نازل شد:

یَحْلِفون بِاللَّهِ مَا قَالُوا وَ لَقَدْ قَالُوا کَلِمَةَ الْکُفْرِ وَ کَفَرُوا بَعْدَ إِسْلَامِهِمْ وَ عَمَّوا بِمَا لَمْ یَنالُوا ⁽¹⁾ به خدا سوگند می خورند که در غیاب پیامبر صلی الله علیه و آله سخنی نگفته اند، در حالی که قطعا سخنان کفر آمیز گفته اند، و پس از اسلام آوردنشان کافر شده اند و تصمیم خطرناکی گرفتند که به آن نرسیدند.

قضیه هلاکت نعمان فهری

از اتفاقات مهم دیگری که بعد از غدیر اتفاق افتاد، قضیه حارث بن نعمان فهری است که به خدمت رسول خدا صلی الله علیه و آله رسید، در حالی که سوار شتر بود و آن حضرت بین اصحاب نشسته بودند، پس چنین گفت:

ای محمد! فرمودی از طرف خدا که بگوئیم لا اله الا الله، پس قبول کردیم و دستور فرمودی پنج وقت نماز بخوانیم قبول کردیم، امر فرمودی به حج قبول کردیم پس راضی نشدی و پسر عموی خود را بر ما فضیلت دادی و فرمودی من کنت مولا فهذا علی مولاه آیا این امر از جانب توست یا از جانب پروردگار است؟

آن حضرت فرمود: قسم به خدائی که جز او نیست این از جانب پروردگار است.

پس حارث روی برگردانید به جانب شتر خود و می گفت: خدایا اگر چنانچه این امر حق است و از جانب توست از آسمان بر ما سنگ فرو فرست و یا عذاب دردناکی نازل کن.

چون به نزدیک شتر رسید سنگی از آسمان بر سر او فرود آمد و از سوی دیگرش خارج شد و او را به جهنم فرستاد که خداوند این آیه را نازل فرمود:

وسَئَلَ سَائِلٌ بِعَذاب واقع * لِلْکَافِرِینَ لَیْسَ لَهُ دَافِع

باب دوم: بیان برخی از فضائل روز غدیر

اشاره

سید بن طاوس در کتاب اقبال روایت کرده از فیاض بن محمد که من به همراه عده ای از اصحاب خاص در روز غدیر نزد امام رضا علیه السلام نشسته بودیم که حضرت آنها را برای افطار نگه داشته بودند و به خانه های آنها هم طعام و لباس و حتی انگشتر و کفش فرستاده بودند و حال اهل آن مجلس و ملازمان آن حضرت بسیار خوش بود و همه لباس های نو و آراسته پوشیده بودند و آن حضرت فضائل آن روز را بیان می فرمودند.

از جمله فرمودند:

خبر داد مرا پدر بزرگوارم از پدران خود از حضرت امام حسین علیهم السلام که آن فرمود: مقارن شد در یک سال در زمان پدرم روز جمعه و روز غدیر، پس آن حضرت بالای منبر تشریف بردند در حالی که چند ساعت از روز گذشته بود، پس حمد و ثنای الهی را بجای آوردند آن گاه فضائل و نام های روز غدیر را بر شمردند از جمله فرمودند:

این روز بزرگی است که فرج و گشایش در آن واقع شده.

روزی است که درجه های (مؤمنین) بالا رفته.

و روز آشکار شدن حجت ها است.

و روز روشن شدن حق است.

و روز کمال دین است.

و روز بیان حقایق ایمان است.

این روز شیث و داود و ادریس و یوشع و شمعون است.

و این روز ظاهر شدن آن سر پوشیده شده از عالم غیب است.

و این روز آزمون باطن انسان ها است.

و همین گونه آن حضرت از فضائل روز غدیر را بیان می نمودند تا آن که فرمودند:

بعد از تمام شدن این مجلس بر خانواده و برادران مؤمن خود بیش از پیش نیکی و بخشش نمایید و برای شکرگذاری این نعمت (ولایت) که خداوند به شما داده به دیدار یکدیگر بروید تا خداوند امور شما را اصلاح فرماید و به یکدیگر نیکی کنید تا خداوند نعمت الفت را بین شما باقی بگذارد و تهنیت و مبارک باد به یکدیگر بگویید به خاطر فضائل بسیاری که خدا در این روز مقدر فرموده.

احسان در این روز زیاد می کند مال و عمر را و مهربانی در این روز موجب رحمت خداوند است.

سعی کنید در جود و بخشش بر برادران و خانواده خود، هر قدر که می توانید و در ملاقات با یکدیگر اظهار سرور و شادی نمایید.

هرچه می توانید بخشش کنید به ضعفا و به کسانی که از شما توقع دارند.

روزه گرفتن در در این روز را خداوند سنت فرموده است.

هر کس در این روز حاجت برادر مؤمن خود را پیش از آن که اظهار کند

از روی رغبت و میل برآورده کند و با او نیکی کند ثواب آن فزون تر است از این که بنده ای از ابتدا تا انتهای دنیا عبادت کند به گونه ای که روزهایش را روزه و شب هایش را نماز گزارد.

کسی که در این شب و روز مؤمنی را افطار دهد مانند آن است که افطار داده است «فئامی و فئامی» تا ده «فئام» شمردند.

کسی پرسید: یا امیرالمؤمنین علیه السلام فئام چیست؟

حضرت فرموند: صد هزار پیامبر صلی الله علیه و آله و صدیق و شهید.

سپس فرمود: چگونه خواهد بود اجر کسی که چندین نفر از اهل ایمان را تکفل نماید؟ هر کس چنین کند من ضامن هستم بر خداوند که سالم بماند از کفر و فقر...

کسی که قرض کند برای نیکی به برادر مؤمن خود و دستگیری کند آنها را، پس من ضامنم نزد خداوند که اگر زنده بدارد او را آن دین را ادا کند و اگر از دنیا رفت آن را از دوش او بردارد.

پس مصافحه کنید و تهنیت باد بگویید به نعمت الهی که خدا در این روز مقرر فرموده و این مطالب را حاضرین به غایبین برسانند

(و باز فرمودند:) و البته ثروتمندان از فقرا دستگیری کنند و توانگران بر ضعفا و بیچارگان محبت کنند.

فرمایشی از امام صادق علیه السلام در فضیلت روز غدیر

امام صادق علیه السلام فرمود: چون روز قیامت شود، چهار روز را به محضر

خداوند آراسته می آورند، چنانچه عروس را به حجله می برند، روز عید فطر، روز عید قربان روز جمعه و روز غدیرخم و جلوه روز غدیر در بین آن سه روز مانند جلوه ماه بین ستارگان است.

خداوند ملائکه مقرب خود را موکل می کند بر غدیر که بزرگ آن ها جبرئیل علیه السلام است و موکل می کند بر غدیر انبیاء مرسل خود را که سرور آنها حضرت محمد صلی الله علیه و آله می باشد و موکل می کند بر غدیر اوصیاء را که سالار آنها حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام می باشند و موکل می کند بر غدیر اولیاء خود را که برترین آنها سلمان و ابوذر و مقداد و عمار می باشند، تا آن که وارد مقامات عالیه بهشت می کنند.

مفضل عرض کرد آیا ارزش آن روز را بیان می کنید؟

فرمود: آری به خدا سوگند

به درستی که آن روزی است که خداوند توبه حضرت آدم علیه السلام را قبول فرمود، پس این روز را برای شکرگذاری خداوند روزه گرفت.

این روزی است که خداوند حضرت ابراهیم را از آتش نمرود نجات داد پس این روز را برای شکرگذاری خداوند روزه گرفت.

این روزی است که حضرت موسی نصب فرمود حضرت هارون را پس روزه گرفتند برای شکرگذاری خداوند متعال .

این روزی است که ظاهر فرمود حضرت عیسی علیه السلام وصایت شمعون علیه السلام را پس این روز را برای شکرگذاری خداوند روزه گرفتند.

این روزی است که نصب فرمود حضرت رسول صلی الله علیه و آله حضرت علی بن

ابی طالب علیهما السلام را برای آن که پرچم هدایت باشد از برای مردم، پس این روز را برای شکرگذاری خداوند روزه گرفت.

به درستی که این روز روز نماز بجا آوردن و روزه گرفتن و احسان نمودن به برادران مؤمن می باشد و در این روز خشنودی الهی حاصل شد و بینی شیطان به خاک مالیده شد.

باب سوم: بیان برخی از اعمال روز غدیر

فرامین و دستورات خداوند متعال به بندگانش انواع مختلفی دارد، یک سری از آنها حتماً باید انجام شود و یک سری بهتر است انجام شود، و هر کدام نیز اثرات مختلف و ثواب های متفاوتی را داراست.

علما و بزرگان این اعمال را تشبیه به نعمت های ظاهری دنیا می کنند به عنوان مثال: در میوه جات، هر میوه ای طعمی خاص، رنگی خاص و بویی خاص دارد و هر کدام نیز اثراتی دارند که بقیه میوه ها از داشتن آن اثر محرومند، بنابراین شخص نمی تواند به میوه ای خاص اکتفا کند زیرا از اثراتی که در میوه های دیگر وجود دارد محروم خواهد ماند.

در اعمال و عبادات نیز به همین گونه است یعنی هر کدام از آداب و مستحبات اثراتی مخصوص به خود دارند که اکتفا به یک عمل خاص باعث محروم ماندن از فیوضات اعمال دیگر می شود.

وقتی به روایات مراجعه می کنیم می بینیم که بعضی از اعمال افضل و برتر از بعض دیگر است بعضی خواص دنیوی دارد و بعضی خواص اخروی بعضی از آنها جهت تسریع در حساب روز قیامت است و بعضی جهت عالم برزخ و قبر مفید است بعضی از اعمال جهت وسعت رزق است

و بعضی جهت دفع دشمن و هر کدام خواص دیگری را ندارند و مهم تر از همه اینها برخی اعمال آثارش ظاهر است و مردم از آن مطلع اند و برخی از اعمال آثارش مخفی است و جز خداوند کسی بر آن آگاهی ندارد.

پس انسان نباید در هنگام امتثال فقط اکتفا به افضل اعمال یا آن عملی که ثواب بیشتری دارد بنماید چرا که از فیوضات دیگر اعمال محروم خواهد ماند، بلکه باید سعی نماید تا آنجا که توان دارد همه اعمال را انجام دهد حتی آن اعمالی که از جهت ثواب در مرتبه پایین تری قرار دارند تا به فیض کامل دست یابد.

این، مطلبی است که از فرمایشات حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام استفاده می شود، ایشان هنگام معرفی اهل ذکر در ذیل آیه شریفه:

رجال لا تلهیهِمْ تِجَارَةٌ وَ لا بَیْعٌ عَنْ ذِکْرِ اللَّهِ ⁽¹⁾ در فرازی از بیانات شریفشان می فرمایند:

لِکُلِّ بابٍ رَغْبَةٍ إِلَی اللَّهِ یَدٌ قَارِعَةٌ ⁽²⁾ آنان (اهل ذکر) هر دری از درهای رحمت پروردگار را می کوبند.

و یا در جای دیگری از بیاناتشان می فرمایند:

قَدْ أَلْزَمَ نَفْسَهُ الْعَدْلَ فَکَانَ اَوَّلُ عَدْلِهِ نَفْیَ الْهَوَی عَنْ نَفْسِهِ یَصِفُ الحَقَّ وَیَعْمَلُ بِهِ، لَا یَدَعِ لِلْخَیرِ غَایَةً إِلَّا أُمَّهَا وَ لَا مَظِنَّةً إِلَّا قَصَدَهَا ⁽³⁾ (عبد محبوب خدا) خود را به عدالت واداشته است و آغاز عدالت او