مشخصات کتاب

سرشناسه : درخشان، عدنان، 1352 -

عنوان و نام پدیدآور : عبور از تاریکی: پژوهشی در« غصب اموال » صدیقه طاهره فاطمه زهرا علیهاالسلام درسال یازدهم هجری / گردآوری عدنان درخشان؛ با همکاری علی لباف.

وضعیت ویراست : [ویراست2].

مشخصات نشر : تهران : منیر، 1386.

مشخصات ظاهری : 143ص.

شابک : 17000 ریال 9789647965750 :

یادداشت : چاپ چهارم.

یادداشت : کتابنامه به صورت زیرنویس.

موضوع : فاطمه زهرا (س)، 8؟ قبل از هجرت - 11ق. -- جنبه های قرآنی

موضوع : محمد (ص)، پیامبر اسلام، 53 قبل از هجرت - 11ق. -- ثروت

موضوع : ارث (فقه)

ارث -- احادیث

ارث -- جنبه های قرآنی

موضوع : فدک (عربستان سعودی)

شناسه افزوده : لباف، علی، 1353 -

رده بندی کنگره : BP27/25/د4ع 2 1386

رده بندی دیویی : 297/973

شماره کتابشناسی ملی : 2 1 8 4 3 8 6

خیر اندیش دیجیتالی: انجمن مدد کاری امام زمان (عج) اصفهان

ویراستار کتاب: خانم نرگس قربانی

اشاره

درخشان، عدنان، 1352

عبور از تاریکی: پژوهشی در غصب اموال صدیقه طاهره فاطمه زهرا علیها السّلام در سال یازدهم هجری / به اهتمام عدنان درخشان. تهران: مرکز فرهنگی انتشاراتی منیر، 1385.

144 ص. ISBN 964 - 7965 - 75 - 3

فهرست نویسی بر اساس اطلاعات فیپا.

2 ع 4 د / 27/25 297/973 BP

کتاب خانه ملی ایران 25694 - 84 م

شابک 3 - 75 - 7965-964

ISBN 964 - 7965 - 75 - 3

عبور از تاریکی

به اهتمام: عدنان درخشان

با همکاری: علی لباف

ناشر: مرکز فرهنگی انتشاراتی منیر

حروف چینی و صفحه آرایی: شبیر

نوبت چاپ اوّل / 1385

شمارگان: 3000 نسخه

چاپ: زنبق

وب سایت: http://www.monir.com

پست الکترونیک: info@monir.com

تهران، خیابان مجاهدین، چهار راه آب سردار، ساختمان پزشکان، واحد 9 - تلفن و فاکس : 77521836 ( 4 خط ) دیگر مراکز پخش نمایش گاه کتاب اعراف: 22208529 * نشر نیک معارف: 66950010 نشر آفاق: 22847035 * نشر رایحه: 88976198

1400 تومان

بِسْمِ اَللَّهِ اَلرَّحْمَنِ اَلرَّحِیمِ

تقدیم به حضرت زهرا سلام الله علیها که تا لحظه شهادتش، بیش ترین رنج تا را از سقیفه کشید.

گروه طرح و تحقیق فاطمیه

فهرست

پیش گفتار

حقوق مالی، کلافی سر درگم...9

انگیزه نگارش...11

حقوق مالی، کلافی سر درگم...13

فصل اوّل

بررسی حقوق مالی رسول اکرم صلی الله علیه و اله در زمان حیات و پس از رحلت ایشان...15

فهرست اموال غیر منقول رسول خدا صلی الله علیه و اله...17

1 - آن چه از طریق ارث به ایشان رسید ( ارث )...17

2 مورد...17

2 - آن چه از طریق داد و ستد در اختیار ایشان بود (خرید )...18

2 مورد...18

3 - آن چه از طریق هبه یا هدیه به ایشان تقدیم گردید (هبه)...18

2 مورد...18

4 - آن چه از طریق خمس به آن حضرت رسید (خمس)...19

2 مورد...21

5 - آن چه از طریق بخشش خاص الهی به ایشان رسید (فیء)...22

7- مورد...23

آشنایی تفصیلی با اموال غیر منقول رسول خدا صلی الله علیه و اله...25

1 - ارث شامل:...25

خانه آمنه علیها السّلام...25

خانه خدیجه علیها السّلام...25

2 - خرید شامل:...37

حجره شخصی...27

حجره همسران ...27

3- هبه و هدایا شامل:...31

باغ های هفت گانه...31

برخی زمین های انصار...35

4 - خمس شامل:...36

دژ «القَموص»...36

غنائم جنگ ها...43

5 - فیء، شامل:...45

زمین های «بنی نضیر»...45

قلعه «وَطِیح»...49

قلعه «سُلالم»...49

زمین های «وادی القُری»...51

سرزمین «تَیْماء»...52

بازار «مَهْزور»...54

«فدک»...54

جدول بندی اموال غیر منقول و با ارزشی که به صدّیقه طاهره علیها السّلام تعلّق گرفت...55

فصل دوم

انتقال فدک به اموال رسول خدا صلی الله علیه و اله و اهدای آن به صدّیقه طاهره علیها السّلام...57

مقدّمه...59

انتقال فدک به اموال رسول خدا صلی الله علیه و اله...60

بخشش فدک به صدّیقه طاهره علیها السّلام از مدارک سنّی...61

شواهد دیگر بر اعطای فدک به صدّیقه طاهره علیها السّلام از مدارک سنّی...66

شاهد اوّل: امیر مؤمنان علیه السّلام...66

شاهد دوم: یاقوت حُموی...67

شاهد سوم: بلاذری و حکایت مأمون عبّاسی...68

شاهد چهارم: دعبل خُزاعی...69

آخرین شاهد و بهترین گواه صدّیقه طاهره علیها السّلام...70

فصل سوم

سرنوشت اموال صدّیقه طاهره علیها السّلام ، پس از رسول خدا صلی الله علیه و اله...73

تحریف شناسی مدارک سنّی...75

مطالبهٔ «میراث» توسط صدّیقه طاهره علیها السّلام...81

خطبه آتشین در مسجد النبی صلی الله علیه و آله...84

طرح و اثبات مالکیت «فدک» و مطالبه آن توسط صدّیقه طاهره علیها السّلام...93

فصل چهارم

بررسی هایی در حاشیه مطالبه ارث...99

اهل بیت علیهم السّلام و حدیث ارث نبردن از پیامبران علیهم السّلام...101

اهل تسنّن و حدیث ارث نبردن از پیامبران علیهم السّلام...106

ارث حضرت سلیمان علیه السّلام از حضرت داود علیه السّلام در مدارک سنّی...107

ارث حضرت یحیی علیه السّلام از حضرت زکریّا علیه السّلام در مدارک سنّی...110

بررسی سخن «ابن تیمیّه»...115

برداشتی غلط از حدیثی درست...118

انگیزه نگارش

از جمله حقایقی که باید روشن شود نحوه رفتار خلفای پس از رسول خدا صلی الله علیه و اله با خاندان گرامی ایشان علیهم السّلام در اموال و املاک به جا مانده از رسول اکرم صلی الله علیه و اله است.

اهمیّت این مسأله به حدّی زیاد است که هر تاریخ نگار برجسته، آن گاه که به ماجرای رحلت رسول خدا صلی الله علیه و اله می پردازد و نیز هر اسلام شناسی که در تحقیقاتش به واژگان «فاطمه زهرا علیها السّلام» و یا «فدک» می رسد، برای توضیح این مسأله می کوشد.

آن چه انگیزه تدوین این نوشتار را فراهم آورد، دریافت این خبر تلخ بود که برخی بی اعتقادان به فرهنگ غدیر، برای هموار کردن راه شان به تکاپو افتاده اند و با تحریف حقایق مسلّم تاریخی دربارهٔ غصب اموالِ صدّیقه طاهره علیها السّلام توسّط خلفا، به زعم خویش در صدد اثبات «روابط حسنه خلفا با خاندان وحی علیهم السّلام» برآمده اند.

برای مثال یکی از آنان چنین می نویسد:

«حضرت صدّیق [ =خلیفه اوّل!]، حقوق خویشاوندان رسول را تلف ننمود.» ⁽¹⁾

برای روشن شدن حق و «عبور از تاریکی» و جهلی که گریبان گیر جامعه اسلامی - به خصوص در این موضوع یعنی حقوق مالی - شده، لازم است ابتدا اموال پیامبر اکرم صلی الله علیه و اله معرّفی شود تا وضعیّت این اموال و اختلاف بر سر مالکیّت آن ها پس از رحلت ایشان صلی الله علیه و اله مشخّص گردد.

دید گاه اهل سنّت در این موضوع چنین است:

«از دیدگاه اهل سنت انبیاء بعد از خود برای خویشاوندان و باز ماندگان خود مال دنیوی به ارث نمی گذارند و اموال شان در راه اسلام و منافع امت وقف می شود.

در این راستا در کتاب های اهل سنّت روایات متعدّدی نقل شده، ما در این جا به بررسی برخی از آن ها می پردازیم:

امام بخاری در «صحیح البخاری» از حضرت عایشه امّ المؤمنین روایتی با این الفاظ نقل کرده است:

فاطمه زهرا و عبّاس عموی پیامبر صلّی الله علیه و آله و سلّم به نزد ابوبکر صدّیق آمدند و از او میراث خود را از زمین فدک وخمس خیبر خواستند، حضرت ابوبکر صدیق فرمود: از رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم شنیدم که فرمود:

از ما انبیاء کسی ارث نمی برد، آن چه بعد از خود می گذاریم، صدقه است.» ⁽²⁾

حقوق مالی، کلافی سر در گم

همان گونه که اشاره شد، نویسنده در ابتدای مقاله اش می نویسد:

«انبیاء... مال دنیوی به ارث نمی گذارند و اموال شان در راه اسلام و منافع امت، وقف می شود.»

آن گاه از منابع مذهب خویش حدیثی را به نقل از خلیفهٔ اوّل می آورد که در آن سخن از صدقه بودن میراث نبی اکرم صلی الله علیه و اله رفته است!

عجیب تر آن که برای آوردن شاهد مثال درباره «ارث نبردن از انبیاء» در صفحهٔ 31 از مقاله اش صدقات امیر مؤمنان علیه السّلام را گواه می گیرد!

در صفحه دیگر، سخن از انفاق حضرت علی علیه السّلام می کند و دست آخر، اقرار می کند که فدک، فیء است و بخشش الهی به رسول خدا صلی الله علیه و اله می باشد!

آن گاه خوانندهٔ مقاله اش را در میان مجموعه ای از اصطلاحات شرعی و فقهی مانند: «ارثیّه، صدقه، وقف، انفاق و فیء» رها می کند

و نشان می دهد که گویا خود نیز نمی داند برای حلّ یک مسأله حقوقی باید تمام مطالب روشن شده اموال به تفکیک معرفی شود و هر واژه و اصطلاح به طور جدا گانه معنا گردد؛ به خصوص اگر این مسأله مربوط به خاندان وحی علیهم السّلام و حقوق مالی ایشان باشد.

روشن است در چنین آشفته بازاری، هر آن چه نویسنده بخواهد، قابل نتیجه گیری است!

برای روشن شدن بحث، باید تعریف هر یک از این موارد و نیز نحوه تملک اموال توسّط رسول خدا صلی الله علیه و اله بررسی شود؛ تا صحّت و سقم مطالب مندرج در فصلنامه «ندای اسلام» و شبهاتی از این قبیل، روشن گردد.

فصل اوّل: بررسی حقوق مالی رسول اکرم صلی الله علیه و اله در زمان حیات و پس از رحلت ایشان

در تدوین کلّیات این فصل، از تعالیم ارزنده محقق نستوه آیة الله شیخ محمد رضا جعفری (مدّ ظله) بهره های بسیار برده ایم.

اموال رسول خدا صلی الله علیه و اله

برای دست یابی به یک تحلیل درست و عمیق -از آن چه در این مقاله به طور مبهم و گذرا مطرح شده است - باید نخست جای گاه تمامی اموال رسول خدا صلی الله علیه و اله تعیین شده و سپس نحوه وا گذاری و انتقال هر یک از آن ها به حضرت فاطمه زهرا علیها السّلام در زمان حیات رسول خدا صلی الله علیه و اله و یا پس از رحلت ایشان مشخّص شود.

فهرست اموال غیر منقول رسول خدا صلی الله علیه و اله

1-آن چه از طریق ارث به ایشان رسید

(ارث):

1-1)

منزل مادر بزرگ وارشان آمنه بنت وهب علیه السّلام ها در مکه.

1-2)

خانه همسر شان امّ المؤمنین خدیجه بنت خویلدا علیه السّلام در مکّه.

2-آن چه از طریق داد و ستد در اختیار ایشان بود

(خرید):

2-1)

منزل شخصی ایشان در مدینه، در کنار مسجد النبی صلی الله علیه و اله

2-2)

منزل همسران شان در مدینه در کنار مسجد النبی صلی الله علیه و اله

3-آن چه از طریق هبه یا هدیه به ایشان تقدیم گردید

(هبه و هدایا):

3-1)

اموال «مُخَیْریق» یهودی که در تاریخ به «حوائط سَبعه» یا «باغ های هفت گانه» مشهور است

3-2)

زمین هایی که انصار به رسول خدا صلی الله علیه و اله هدیه دادند، که در مدینه و اطراف آن بوده است.

4-آن چه از طریق خمس به آن حضرت رسید

(خمس):

وَ اِعْلَمُوا أَنَّمَا غَنِمْتُمْ مِنْ شَیْءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِی اَلْقُرْبَی وَ اَلْیَتَامَی وَ اَلْمَسَاکِینِ وَ اِبْنِ اَلسَّبِیلِ... ⁽¹⁾ طبق بیان آیه فوق - که درباره انواع سود حاصل شده برای مسلمانان سخن می راند - هر آن چه در جنگ ها به دست می آمد ( غنائم جنگی که یکی از مصادیق غنائم مطرح شده در آیه 41 انفال است ) به صورت یک پنجم و چهار پنجم تقسیم می گردید تقسیم می گردید و سپس خمس یا یک پنجم آن رسول خدا صلی الله علیه و اله تسلیم می گردید.

رسول خدا صلی الله علیه و اله این «خمس» را به شش سهم تقسیم می فرمودند. سهم اوّل و دوم به خدای متعال و رسولش تعلّق داشت که هر دو، در اختیار پیامبر صلی الله علیه و اله قرار می گرفت تا مطابق نظر ایشان به مصرف برسد. ( مالک این دو سهم، رسول خدا صلی الله علیه و اله بود.)

سهم سوم به ذی القربا ( خویشاوند ) تعلّق داشت که در اختیار اهل بیت علیهم السّلام - به ویژه حضرت صدّیقه طاهره علیها السّلام- قرار می گرفت. ⁽²⁾

( مالک سهم ذی القربا، صدّیقه طاهره علیها السلام بود.)

سه سهم آخر هم به یتیمان، بی نوایان و در راه ماندگان از بنی هاشم تعلّق می گرفت و در اختیار آنان نهاده می شد. ⁽¹⁾

در برخی اسناد تاریخی اهل سنّت به این سه سهم از خمس «سهم ذوی القربا: سهم خویشاوندان» اطلاق شده است و با «سهم ذی القربا: سهم خویشاوند»- که سهم صدّیقه طاهره علیها السّلام و ائّمه اطهار علیهم السّلام از خمس (بخشی از سهم امام علیه السّلام) می باشد - تفاوت دارد.

هم چنین در برخی اسناد تاریخی اهل سنّت هنگام اشارهٔ هم زمان به سهم صدّیقهٔ طاهره علیها السّلام و سهم بنی هاشم از ،خمس از عبارت «سهم ذوی القربا» استفاده شده است.

گاهی نیز در استاد تاریخی ،سنّی از «سهم «ذی القربا» (به اشتباه) با واژهٔ «سهم ذوی القربا» یاد گردیده است!

(مالک این سه سهم، نیاز مندان بنی هاشم بودند.)

در ضمن در چهار پنجم باقی مانده از غنائم، رسول خدا صلی الله علیه و اله نیز همانند دیگر مسلمانان سهم داشتند.

اموالی که به موجب خمس به آن حضرت صلی الله علیه و اله تسلیم گردید، بدین شرح است:

4-1)

خمس دژ های خیبر که از طریق جنگ فتح شد = دژ القموص.

کلّ دژ های خیبر عبارت بودند از:

الف)

دژ های منطقه «النطاة» شامل:

1 - دژ «ناعم».

2 - دژ «صَعْب بن مُعاذ».

3- قلعه «زبیر».

ب)

دژ های منطقه «الشق» شامل:

1- دژ «اُبی».

2- دژ «النَزار».

ج)

دژ های منطقه «الکتیبه» شامل:

1- دژ «القموص»

(که این دژ به عنوان خمس دژهای خیبر جدا گردید. )

2 و 3- دژ های «الوطیح» و «السلالم»

( که از طریق مصالحه فتح شدند و در نتیجه «فیء» می باشند)

4-2)

خمس غنائم جنگ های مختلف که بیشتر از اموال منقول بود.

5- آن چه از طریق بخشش خاصّ الهی به رسول خدا صلی الله علیه و اله رسید

(فیء):

«فیء» اموال و زمین هایی است که به وسیله جنگ و نزاع به دست مسلمانان نرسیده و بر آن سرزمین ها، اسب و شتر نتاخته باشند. ⁽¹⁾

این زمین ها به تصریح آیات الهی ملک خاصّ رسول اکرم صلی الله علیه و اله است ⁽²⁾

وَ مَا أَفاءَ اَللَّهُ عَلَی رَسُولِهِ مِنْهُمْ فَمَا أوْجَفْتُم عَلَیهِ مِن خَیْلٍ وَ لا رِکَابٍ وَلکِنَّ اللَّهَ یُسَلِّطُ رُسُلَهُ عَلیٰ مَن یَشاءُ وَ اللَّهُ عَلَی کُلِّ شَیءٍ قَدِیرٌ ⁽³⁾ و آن چه خداوند به رسول خویش فیء کرد و بخشید، زمین هایی است که بر آن اسب و شتر نتاختید؛ اما خداوند است که فرستادگانش را بر هر که خواهد چیره می گرداند و خداوند بر هر چیزی تواناست.

مطابق این ،آیه خدای متعال امر «فیء» را به پیامبرش واگذار نموده است که هر گونه می خواهد، آن را به مصرف برساند؛ سپس او را به موارد مصرف فیء راهنمایی فرموده است. ⁽⁴⁾

زمین هایی که از طریق فیء ملک خاصّ رسول خدا صلی الله علیه و اله شده است؛ عبارتند از:

5-1)

زمین های «بنی نضیر» واقع در اطراف شهر مدینه.

5-2)

قلعه و حصن «و طیح»؛ از قلعه های منطقه «الکتیبه» واقع در خیبر.

5-3)

قلعه «سُلالم»؛ از منطقهٔ «الکتیبه» واقع در میان دژ های خیبر.

5-4)

زمین های «وادی القری»؛ شامل آبادی های فراوانی واقع در منطقه وسیعی بین خیبر و شام.

5-5)

سرزمین «تَیْماء»؛ منطقه ای بین خیبر و شام.

5-6)

بازار «مهزور»؛ زمین وسیعی واقع در اطراف مدینه.

5-7)

«فدک».

جدول بندی اموال غیر منقول و با ارزشی که به شخص رسول خدا صلی الله علیه و اله تعلق داشت ⁽¹⁾

این ارزش گذاری در مقایسه با در آمد سالیانه فدک در حیات رسول خدا صلی الله علیه و اله (48000 دینار ) ⁽²⁾انجام شده است و کاملاً «جنبه حدسی و تقریبی» دارد.

آشنایی تفصیلی با اموال غیر منقول رسول خدا صلی الله علیه و اله

1- ارث:

رسول خدا صلی الله علیه و اله همانند دیگر انسان ها از بستگان خویش اموالی را به صورت ارث مالک شدند که در این میان می توان به دو مورد اشاره کرد:

1-1)

منزل مادر بزرگ وارشان آمنه بنت وَهَب علیه السّلام در شهر مکّه.

منزل مادر بزرگ وار رسول خدا صلی الله علیه و اله، در شعب و درّۂ «بنی علی» قرار داشت که رسول خدا صلی الله علیه و اله در این خانه به دنیا آمده بود.

1-2)

خانه همسر بزرگ وارشان امّ المؤمنین خدیجه بنت خویلد علیه السّلام در شهر مکّه.

منزل همسر با وفای رسول خدا صلی الله علیه و اله، حضرت خدیجه علیها السّلام در

مکّه، بین کوه صفا و مروه پشت بازار عطر فروشان واقع بود.

صَدَّ پس از مهاجرت پیامبر صلی الله علیه و اله به مدینه، پسر عموی آن حضرت -عقیل - آن جا را فروخت و بعد ها رسول خدا صلی الله علیه و اله بهای آن را به عقیل بخشید. ⁽¹⁾

خاطر نشان می شود که در ماجرای مصادره اموال خاندان رسول خدا صلی الله علیه و اله پس از رحلت آن حضرت، این دو ملک - به جهت ارزش نا چیز آن ها - مورد منازعه نبوده است.

2-خرید

آن چه از طریق داد و ستد در اختیار ایشان بود؛ از جمله:

2-1)

منزل شخصی ایشان در مدینه در کنار مسجد النبی صلی الله علیه و اله. ⁽¹⁾

این مکان از آن رو «بیت فاطمه علیها السلام» نام گرفته بود که قبل از ازدواج و انتقال حضرت فاطمه زهرا علیها السّلام به منزل شخصی امیر مؤمنان علیه السّلام ، آن بانوی بزرگوار علیها السلام در آن حجره زندگی می کردند.

2-2)

منزل و حجره های همسران شان در مدینه در کنار مسجد النبی صلی الله علیه و اله.

رسول خدا صلی الله علیه و اله زمین مسجد را که متعلّق به دو یتیم از خزرجیان بود، خرید.

در کنار مسجد منزل شخصی رسول خدا صلّی الله علیه و اله ساخته شد و منزل همسران آن حضرت نیز به تدریج آماده گردید.

منزل ایشان و خانه های همسران شان در جوار هم و در کنار مسجد بود و بدن مقدّس رسول خدا صلّی الله علیه و اله پس از رحلت در منزل شخصی ایشان دفن شد.

بر اساس فقه اهل بیت علیهم السّلام، زوجه از زمین خانه، زمین باغ، زمین زراعی و نیز سایر زمین های شوهرش ارث نمی برد ( نه از خود زمین ها و نه از قیمت آن ها ) و تنها از یک هشتم «قیمت» بنا و ساختمان و نیز تنها از یک هشتم «قیمت» درختان و قیمت محصول موجود در باغ و زمین های زراعی ارث می برد. ⁽¹⁾

لذا وارث اصلی و مالک اموال غیر منقول رسول خدا صلّی الله علیه و اله، صدّیقة طاهره علیها السّلام می باشد و هر یک از زنان پیامبر، تنها مستحّق دریافت یک هفتاد و دوم قیمت موارد مذکور از جانب وارث اصلی این اموال بودند.

بر این اساس سکونت هر کدام از زنان پیامبر صلّی الله علیه و اله در منزلش منوط به کسب اجازه از وارث اصلی آن یعنی صدّیقه طاهره علیها السّلام بوده است. ⁽²⁾

برای مثال ،ر.ک: فتح الباری (:ابن حجر) ج 6، ص 148 ؛ طبقات ابن سعد، ج 8، ص 164 ؛ عمدة القاری (: عینی)، ج 15 ، ص 29؛ ارشاد الساری (:قسطلانی)، ج 5، ص 190

مشاهده خواهیم کرد که ابوبکر با جعل روایت «از پیامبران ارث برده نمی شود » -که مدّعی بود آن را از پیامبر شنیده است! - اموال به جا مانده از رسول خدا صلّی الله علیه و اله - که صدیقه طاهره علیها السّلام وارث اصلی آن بودند - را مصادره کرد.

البتّه این قانون شامل همسران آن حضرت نشد و زنان پیامبر صلّی الله علیه و اله و از جمله «عایشه دختر ابوبکر» نه تنها از ارث بهره مند شدند؛ بلکه خانه هایی که در آن سکونت داشتند را تصاحب کردند و حتّی برخی از آنان به دلیل نفوذ سیاسی در دستگاه حاکم قادر به خرید و فروش این حجره ها هم بودند.

برای مثال:

عایشه حجره و خانه خویش را به قیمت 180 هزار درهم -و به روایت دیگر 200 هزار درهم - فروخت که البتّه اجازه سکونت در آن جا را تا زمان مرگ خود محفوظ داشت. ⁽¹⁾

عایشه دختر خلیفهٔ اوّل پس از شهادت صدّیقه طاهره علیها السّلام مدّعی مالکیّت منزل شخصی رسول خدا صلّی الله علیه و اله نیز شد و آن را به سادگی اختیار خود گرفت و با سکونتی نمایشی در آن مکان مقدّس ⁽²⁾، آن جا را - چنان چه تا به امروز نامیده می شود - «بیت عایشه» خواند.

با رضایت عایشه در زمین حجره شخصی رسول خدا صلّی الله علیه و اله ، در

کنار قبر شریف ایشان، پدر عایشه (ابوبکر) و پدر حفصه (عمر) دفن شدند، امّا عایشه از دفن بدن پاک و مطهّر امام مجتبی علیه السّلام در آن جا جلو گیری کرد. ⁽¹⁾

3-هبه و هدایا:

آن چه از طریق هبه بخشش و هدیه به رسول خدا صلّی الله علیه و اله تقدیم گردید:

3-1)

باغ های هفت گانه متعلّق به «مُخَیّریق یهودی» که در منطقه ای خوش آب و هوا در اطراف مدینه ( عوالی ) واقع بود.

جنگ احد روز شنبه هفدهم شوّال سال سوم هجری به وقوع پیوست. «مُخَیْریق» که از بزرگان یهود بود به یهودیان گفت: امروز پیامبری که داعیه توحید دارد در مقابل مشرکان تنهاست و ما یهودیان -که می دانیم حق با اوست - باید یاری اش کنیم.

یهودیان در پاسخ گفتند: امروز روز شنبه است و کار کردن در آن -برای یهودیان - جایز نیست.

«مُخَیْریق» گفت:

حکمتِ تعطیل کسب و کار در روز شنبه، اشتغال به عبادت است و امروز یاری این پیامبر بر ترین عبادات محسوب می شود.

یهودیان نپذیرفتند و در نتیجه «مُخَیْریق» صبح روز شنبه 17 شوّال شخصاً نزد پیامبر صلّی الله علیه و اله حاضر گردید و یاری خود را اعلام داشت و گفت:

در صورتی که در این راه کشته شدم هفت باغ که در تملّک من است، به پیامبر بخشیدم تا به دست یهودیان نیفتد.

حضّار نیز بر این ماجرا شاهد بودند.

«مخَیْریق» در حین نبرد و قبل از ظهر شهید شد و پیامبر صلّی الله علیه و اله درحقّ او فرمود:

اگر می خواهید کسی را ببینید که بدون خواندن رکعتی نماز به بهشت می رود به مُخَیْریق بنگرید.

در نتیجه این باغ ها به رسول خدا صا الله علیه و اله تعلّق گرفت. ⁽¹⁾

نام این باغ ها چنین است:

اشاره

1- الاعراف.

( نام دیگر آن به صورت «مَثْلَب» یا «مِثْیَب» گزارش شده است).

2- الاعواف.

3- الصافیه.

4- الدلال.

5- بُرقه.

6- حُسْنی.

7- مَشْرَبَةُ امّ ابراهیم (یا:) ما لأمّ ابراهیم.

(علّت این نام گذاری به جهت آن است که پیامبر صلّی الله علیه و اله بعد از ازدواج با «ماریهٔ قبطیّه» و به جهت حسادت برخی از دیگر زنان شان به وی، او را در این باغ ساکن کردند و چون ماریه قبطیّه، مادر ابراهیم فرزند رسول خدا صلّی الله علیه و اله بود، این مکان به «مشربه امّ ابراهیم» معروف شد. )

طبق شواهد تاریخی که مورد تأیید اهل سنّت نیز می باشد، این باغ ها، در منطقه ای خوش آب و هوا در مدینه به نام «عوالی» قرار داشت و از ارزش بالایی بر خور دار بود.

درآمد این باغ ها -از سال سوم تا هفتم هجری - به تصریح منابع مختلف میان نیاز مندان از بنی هاشم و فرزندان جناب عبد المطّلب تقسیم می گردید؛ ⁽¹⁾تا سال هفتم هجری که در آن سال رسول خدا صلّی الله علیه و اله حوائط سبعه را به صدّیقه طاهره علیها السّلام اهدا فرمود. ⁽²⁾

اسناد حاکی از «وقف» عوالی در سال هفتم هجری نیز بر همین بخشش ناظر می باشند.از مدارک سنّی ر.ک: وفاء الوفاء، ج 2، ص 989

ایشان نیز همانند گذشته از محلّ درآمد باغ های هفت گانه، بر بنی هاشم و فرزندانِ عبد المطّلب بخشش و عطا می فرمود. ⁽³⁾

به احتمال زیاد، پس از رسول خدا صلّی الله علیه و اله، دستگاه خلافت این باغ ها را بر خلاف دیگر اموال حضرت صدّیقه طاهره علیها السّلام - مصادره نکرد؛ ⁽¹⁾چرا که می ترسید با تصرّف این باغ ها، بنی هاشم که از عایدات این باغ ها بهره مند می شدند. از پوسته مخالفتِ ضمنی سته مخالفت ضمنی درآمده، به ستیز علنی با حکومت وقت بپردازند و در نتیجه، بیم آن می رفت که به بهانه حمایت از امیر مؤمنان علیه السّلام دست به شمشیر نیز ببرند.

چنین اتّفاقی هرگز به مصلحت نظام نوپا و شکننده حاکم نبود؛ به ویژه که دستگاه خلافت تصمیم داشت تا بنی هاشم را برای همیشه از «سهم ذوی القربا سهم خویشاوندان» ⁽²⁾محروم سازد؛ چنان چه نوشته اند:

أَنَّ ابابکر مَنَعَ فَاطِمَةَ وَ بَنَی هاشم سهْمَ ذَوِی اَلْقُرْبَی وَ جَعَلَهُ فِی سَبِیلِ اَللَّهِ فی السِّلاحِ وَ الکراع ⁽³⁾ ابوبکر از این که سهم ذی القربا را به فاطمه [علیها السّلام] و سهم ذوی القربا را به بنی هاشم بدهد امتناع کرد و آن را در راه خدا و تهیّه اسلحه و چهار پا [برای جنگ و فتوحات] خرج نمود. ⁽⁴⁾

3-2)

زمین هایی که انصار به رسول خدا صلّی الله علیه و اله هدیه کردند.

این زمین ها در نزدیکی مدینه بود. از آن جا که به این زمین ها آب نمی رسید، زمین های مرغوب و حاصل خیزی نبودند ⁽¹⁾و امیر مؤمنان علیه السّلام مسئول رسیدگی به این زمین ها بود.

پس از تشکیل سقیفه و غصب خلافت به جهت کم ارزش بودن این زمین ها و حاصل خیز نبودن این مزارع، در آن زمان، به این اموال از طرف خلیفه توجهی نشد.

این زمین ها مدّت ها پس از رحلت رسول خدا صلّی الله علیه و اله، با تلاش های فراوان امیر مؤمنان علیه السّلام و حفر چاه و قنات به زمین های حاصل خیز و آبادی تبدیل گردید.

4-خمس

آن چه به موجب خمس به آن حضرت صلّی الله علیه و اله تسلیم گردید، عبارت است از:

4-1)

یکی از دژ های خیبر به نام «القموص».

غزوۂ خیبر در محرّم یا صفر و یا جمادی الاوّل از سال هفتم هجری و در یک صد و شصت کیلو متری مدینه، به وقوع پیوست که در جریان آن:

دژ های «النَطاة» شامل: دژ «ناعم»، دژ «صعب بن معاذ» و قلعه «زبیر»؛ دژ های «الشّق» شامل: دژ های «اُبَی» و «النزار»؛

یکی از دژ های بخش «الکتیبه» یعنی در «القموص»؛ همگی با جنگ ( به ویژه با پای مردی امیر مؤمنان علیه السّلام ⁽¹⁾) به تسخیر سپاه اسلام در آمدند. ⁽²⁾

دو قلعه دیگر در ناحیهٔ «الکتیبه» یعنی «وَطِیح» و «سُلالم» با «مصالحه» ⁽¹⁾فتح شدند؛ لذا حکم «فیء» را پیدا کردند و در مالکیّت شخص رسول خدا صلی الله علیه و اله قرار گرفتند.

همان گونه که اشاره شد غنائمی که در جنگ ها به تصرّف مسلمانان در می آمد، به فرمان الهی ⁽²⁾به صورت یک پنجم و چهار پنجم تقسیم می شد.

رسول خدا صلّی الله علیه و اله خمس دژ های خیبر را در «القموص» از منطقهٔ الکتیبه» انتخاب کرد.

در نتیجه کلّ دژ های منطقهٔ «الکتیبه» در اختیار شخص رسول خدا صلّی الله علیه و اله قرار گرفت؛ چرا که در «القموص» خمس غنائم خیبر بود و دژ های «وَطِیح» و «سُلالم« به این جهت که با جنگ فتح نشدند، حکم «فیء» را داشتند.

اسناد تاریخی حاکی از آن است که:

إِنَّ اهْل الْوَطِیحِ وَ السَّلالِمِ صَالَحُوا عَلَیْهِمَا اَلنَّبِیَّ صَلَّی اَللَّهُ عَلَیْهِ [وَ آلِهِ] و سلم فَقَالَ ذَلِکَ لَهُ خَاصَّةً وَ خَرَجَتِ الْکَتِیبَةُ فِی الْخُمُسِ و هِیَ مِمَّا یَلَی الْوَطِیحُ وَ السَّلَالِمُ فَجَمَعْتُ شَیْئاً وَاحِداً. ⁽¹⁾ رسول خدا صلّی الله علیه و اله با ساکنان دژ های وطیح و سُلالم از در صلح در آمدند؛

پس آن حضرت فرمودند که این دو دژ، ملک خاصّ ایشان است.

[آن گاه] خمس را از منطقهٔ کتیبه انتخاب کردند [که همان دژ القموص است] و در نتیجه این سه قلعه که در یک راستا بود، به صورت واحد [ در اختیار رسول خدا صلّی الله علیه و اله ] قرار گرفت.

بقیّه قلعه های خیبر نیز به عنوان «سهم مسلمانان» جدا گردید؛ چنان چه نوشته اند:

لَمَّا قسمَتْ خَیْبَرُ کَانَ اَلْقَسْمُ عَلَی نَطَاةٍ وَ الشِّقِّ وَ الْکَتِیبَةِ فَکَانَتْ نَطَاةٌ و الشَّقِّ فِی سِهَامِ المُسلِمینَ " ⁽²⁾ زمانی که خیبر تقسیم می شد به [سه قسمت] نطاة، شق و کتیبه تقسیم گردید که نطاة و شق سهم کلّ مسلمانان بود.

پس از تشکیل سقیفه از جمله اوّلین اقدامات دستگاه خلافت، تصرّف تمامی زمین های متعلّق به رسول خدا صلّی الله علیه و اله در منطقه خیبر ( الکتیبه ) بود؛ چه زمین هایی که در قلعه «القموص» واقع بود و به موجب «خمس» به مالکیّت آن حضرت صلّی الله علیه و اله در آمده بود و چه دژهای «وطیح» و «سُلالم» که «فیء» محسوب می گردید. ⁽¹⁾

در نتیجه:

از جمله مطالبات حضرت صدّیقه طاهره علیها السّلام از ابوبکر، میراث ایشان از پیامبر صلّی الله علیه و اله از خمس زمین های خیبر و نیز سهم ذی القربا از خمس این اراضی بود که به مصادره عاملان خلیفه درآمد و هرگز مسترد نشد.

پس از ابوبکر خلیفه دوم نیز چند سالی به همان شیوه عمل کرد تا این که تصمیم به اخراج یهودیانی گرفت که مطابق «مصالحه» در این بخش از زمین های خیبر (دژ های «وطیح» و «سُلالم» کار و فعّالیت می کردند.

این یهودیان- که شاهدان ماجرای خیبر بودند - زیرکانه به شام و فلسطین کوچ داده شدند و پس از اخراج آنان، زمین ها میان اطرافیان نظام خلافت تقسیم شد.

اسناد تاریخی حاکی اند:

غَزَا رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّی اَللَّهُ عَلَیْهِ [وَ آلِهِ] وَ سَلَّمَ خَیْبَرَ فِی سَنَةٍ سبع... فَلَمَّا کَانَتْ خِلاَفَةُ عُمَرَ بْنِ اَلْخَطَّابِ... فَأَجْلاَهُمْ عُمَرُ و قَسَمَ خَیْبَرَ بَیْنَ مَنْ کَانَ لَهُ فِیهَا سَهْمٌ مِنَ اَلْمُسْلِمِینَ ⁽¹⁾ رسول خدا صلّی الله علیه و اله در سال هفتم به جنگ یهودیان خیبر رفت... زمانی که خلافت به عمر بن خطاب رسید... او [یهودیان را] از خیبر کوچ داد و زمین های آن را بین مسلمانانی که از غنائم خیبر سهم داشتند، تقسیم کرد.

علی رغم اصرار بنی هاشم بر گرفتن سهم مصادره شده خود از زمین های خیبر ( سهم ذوی القربا )، خلیفه دوم از استرداد مالکیّت آن ها خود داری کرد و تنها حاضر شد بخشی از در آمد آن را پس دهد که با مخالفت بنی هاشم روبه رو گردید.

چنان چه نوشته اند:

فَکَانَ اِبْنُ عَبَّاسٍ یَقُولُ قَدْ دَعَانَا عُمَرُ إِلَی أَنْ یُنْکَحَ فِیهِ أَیَّامَانَا وَ یُخْدَمُ مِنْهُ عَائِلُنَا وَ یُقْضَی مِنْهُ غَارِمُنَا فَأَبَیْنَا عَلَیْهِ إِلاَّ أَنْ یُسْلِمَهُ کُلَّهُ وَ أَبَی ذَلِکَ عَلَیْنَا ⁽²⁾

ابن عبّاس [ که از بنی هاشم است ] می گوید: خلیفه دوم ما را خواست تا برای فرزندان ما همسر انتخاب کند و برای خانواده های ما خدمت کار بیاورد و قرض نیاز مندان ما را بپردازد، ما راضی نشدیم مگر این که او تمام سهم نیاز مندان بنی هاشم از این زمین ها را پس بدهد و او هم کلّ آن را از ما دریغ کرد.

به همین دلیل، در تقسیم خمس زمین های خیبر در زمان خلیفهٔ دوم بنی هاشم از قبول سهم اعطایی خلیفه امتناع کردند.

تازه مسلمانان، از جمله اسرای ایرانی به دستور مستقیم خلیفه و به جهت غیر عرب (عجم) بودن، حتّی از دریافت بیت المال نیز محروم بودند.

در نتیجه امید دریافت سهم از خمس زمین های خیبر برای آنان نیز منتفی بود.

بنا بر این به خواست خلیفه تنها برخی از اطرافیان او صاحب ( زمین یا محصول آن ) شدند که از جمله آن ها می توان به برخی زنان پیامبر صلّی الله علیه و اله اشاره کرد.

عمر بن خطّاب این بخش از زمین های خیبر ( خمس خیبر ) را تقسیم کرد و به زنان پیامبر صلّی الله علیه و اله این اختیار را داد که هر کس از آنان زمین خیبر را می خواهد به او داده شود و هر کس به خرمای خیبر (در آمد زمین ها) نیاز مند است، آن را انتخاب کند.

بدین ترتیب، عایشه زمین خیبر را انتخاب کرد. ⁽¹⁾

در نتیجه:

خمس زمین های خیبر توسّط ابوبکر از صاحبان اصلی آن گرفته شد و توسط عمر به کسانی تعلّق گرفت که از لحاظ شرعی هرگز مجاز به استفاده از «خمس» نبودند.

به هر صورت این زمین ها با تقسیم بندی های فوق نزد برخی باقی ماند و گویا در زمان عبد الملک بن مروان تمامی این زمین ها به خزانه خلفای بنی امیّه تعلّق گرفت. ⁽²⁾

4-2)

خمس غنائم جنگ های مختلف.

غیر از خمس خیبر، خمس غنائمی که در جنگ های مختلف به دست می آمد، بر طبق آیه خمس ( انفال: 41 ) به رسول خدا صلّی الله علیه و اله تسلیم می گردید؛ مانند خمس غنائم جنگ های بدر، حُنین و...

در برخی موارد نحوه مصرف این خمس توسط آن حضرت صلّی الله علیه و اله در تاریخ به ثبت رسیده است.

برای مثال:

پیامبر صلّی الله علیه و اله پس از تقسیم چها پنجم غنائم بین مسلمانان در جنگ حُنین، سهم خویش از خمس غنائم را -که متعلق به شخص ایشان بود - بین سران قریش که تازه اسلام آورده بودند، تقسیم کردند.

این مطلب در فقه با نام «تألیف قلوب» مطرح شده است.

«ابن سعد» صریحاً اعلام کرده است:

این بخشش ها همگی از خمسی بود که به شخص پیامبر [ صلّی الله علیه و اله ] تعلّق داشت و هرگز دیناری از حقوق و سهام دیگران در راه تألیف قلوب این گروه خرج نگردید. ⁽¹⁾

به هر روی آن چه روشن است، رسول خدا صلّی الله علیه و اله دریافت های خود از «خمس»را که ملک خاصّ ایشان بود به هر نحو که صلاح می دیدند، خرج می کردند و در مواقع متعدّدی از این بودجه، سهمی اضافه برای برخی اصحاب در نظر می گرفتند.

به هر حال با غصب خلافت از پرداخت خمس به صاحبانِ اصلی آن ممانعت شد؛ هر چند که شواهد تاریخی گویای آن است که پس از رحلت رسول خدا صلّی الله علیه و اله، برخی از اطرافیان خلیفه، از خمس غنائم جنگ های دوران خلافت ابوبکر و عمر بهره مند بودند؛ چنان چه نوشته اند:

وَ أَعْطَی رَسُولَ اَللَّهِ صَلَّی اَللَّهُ عَلَیْهِ [وَ آلِهِ] وَ سَلَّمَ أَزْوَاجَهُ اَلْخُمُسَ فَکَانُوا علی ذَلِکَ زَمَانَ اَلنَّبِیِّ وَ ابی بَکْرٍ وَ بَعْضُ زَمَانِ عُمَر. ⁽¹⁾ رسول خدا صلّی الله علیه و اله [ به صلاحدید خویش ] گاهی [سهم خود از] خمس را بین همسران خویش تقسیم می نمود و روال کار در زمان پیامبر چنین بود و در زمان خلافت ابوبکر و چند سالی از خلافت عمر نیز به همین منوال گذشت.

( یعنی در زمان خلفا، علیر غم منع خمس از صاحبان اصلی آن، برخی همسران پیامبر صلّی الله علیه و اله از دریافت «سهمی از خمس غنائم» محروم نگردیدند! )

5-فیء

5-1)

زمین های «بنی نضیر»

تاریخ، ماجرای یهود بنی نضیر را شش ماه بعد از واقعهٔ اُحُد در ابتدای سال چهارم بعد از هجرت می داند. ⁽¹⁾

پیامبر صلّی الله علیه و اله در جهت هم کاری و عدم خیانت، با یهودیان مدینه پیمان نام های بسته بودند آنان با عمل نکردن به پیمان و خیانت به رسول خدا صلّی الله علیه و اله -و در عین حال با عدم قبول اسلام - به کوچ و عزیمت اجباری از آن منطقه محکوم شدند.

بدین ترتیب تمام زمین های بنی نضیر که بدون جنگ به دست آمده بود، «فیء» محسوب می شد و ملک خاصّ رسول خدا صلّی الله علیه و اله بود. ⁽²⁾

این «حکم الهی» مورد اعتراض برخی قرار گرفت؛ چنان چه نوشته اند:

فَقَالَ عُمَرُ: یَا رَسُولَ اَللَّهِ أَلاَّ تَخْمِسُ مَا أَصَبْتَ مِن بَنِی نَضِیرٍ کَمَا خَمَسْتَ مَا أَصَبْتَ مِنْ بَدْر؟ فَقَالَ صَلَّی اَللَّهُ عَلَیْهِ [وَ آلِهِ] وَ سَلَّمَ: لاَ أَجْعَلُ شَیْئاً جَعَلَهُ اَللَّهُ لی دُونَ اَلْمُؤْمِنِینَ بقوله ﴿وَ مَا أفاءَ اَللَّهُ عَلَی رَسُولِهِ مِنْ أَهْلِ الْقُرَی فَلِلَّهِ وَ لِلرَّسُولِ... کَهَیْئَةِ مَا وَقَعَ فِیهِ السهمان لِلْمُسْلِمِین ﴾ ⁽¹⁾ عمر بن خطّاب گفت: ای رسول خدا! صلّی الله علیه و اله آیا در مورد اموال بنی نضیر، همانند غنائم جنگ بدر عمل نمی کنی؟ [تا مانند بدر، یک پنجم آن خودت برداری و چهار پنجم باقی مانده را بین ما تقسیم کنی؟]

رسول خدا صلّی الله علیه و اله فرمود:

خداوند چیزی را که برای من قرار داده است برای مؤمنان قرار نمی دهد، چرا که خداوند فرمود: «آن چه را که خداوند از سرزمین ها [ی مشرکان] برای پیامبرش قرار داده است؛ پس برای خدا و رسول است...» [و من این را] همانند آن چه مسلمانان در آن سهم دارند قرار نمی دهم.

رسول خدا صلّی اله علیه و اله، قسمت زیادی ⁽¹⁾از زمین های بنی نضیر را به صلاحدید خویش به مهاجرین اعطا فرمودند، زیرا تا سال سوم هجرت - زمان ماجرای بنی نضیر - مهاجرین به جهت ضعف مالی در خانه های انصار زندگی می کردند.

البتّه در تقسیم این اموال، دو نفر از انصار فقیر نیز بهره مند شدند؛ چنان چه نوشته اند:

فقسَمَهَا رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّی اَللَّهُ عَلَیْهِ [وَ آلِهِ] وَ سَلَّمَ عَلَی اَلْمُهَاجِرِینَ دُونَ الانْصَارِ إِلَّا أَنَّ «سَهْلَ بْنَ حُنَیْفٍ» وَ «ابادجانَةَ سِمَاکُ بْنَ خَرْشِهِ» ذَکَراً فَقْراً فَأَعْطَاهُمَا رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّی اَللَّهُ عَلَیْهِ [وَ آلِهِ] وَ سَلَّم ⁽²⁾ رسول خدا صلّی الله علیه و اله زمین ها [ی بنی نضیر] را بین مهاجرین تقسیم کرد و به انصار چیزی نداد مگر به سهل بن حنیف و ابو دجانه که از فقر خویش سخن به میان آوردند.

پس رسول خدا صلّی الله علیه و اله به آن دو نیز عطا فرمود.

تاریخ نام برخی افراد را که به لطف رسول خدا صلّی الله علیه و اله از فیء و اموال متعلّق به آن حضرت در بنی نضیر سهم دریافت کردند، ذکر کرده است.

رسول خدا صلّی الله علیه و اله از در آمد سالیانه این دو قلعه، قسمتی را برای ارتزاق همسران خود جدا می کرد و بقّیه در آمد بین فقرای بنی عبد المطّلب و دیگر قبایل تقسیم می شد ⁽¹⁾و هر گاه که مسلمانان در گرفتاری قرار می گرفتند رسول خدا صلی الله علیه و اله از در آمد آن برای رفع مشکلات مسلمانان هزینه می فرمود. ⁽²⁾

این اموال پس از رسول خدا صلّی الله علیه و اله به وارث ایشان، یعنی حضرت صدّیقه طاهره علیها السّلام رسید که این اموال به همراه سایر دارایی های آن بانو در خیبر غاصبانه تصرف گردید و سر انجام، همانند دیگر زمین های خیبر، در زمان خلیفه دوم تقسیم شد و به دیگران عطا گردید!

5-4)

زمین های «وادِی القُری»

«وادِی القُری» سرزمینی بین خیبر و شام، که در آن روستا ها و قریه های فراوانی بود؛ در نتیجه به آن وادی القری یا سرزمین قریه ها و روستا ها می گفتند. ⁽¹⁾

به احتمال زیاد، پس از فتح خیبر یهودیان وادی القری و دیگر ساکنان آن منطقه با پیامبر صلّی الله علیه و اله «مصالحه» کردند ⁽²⁾و تمامی زمین های وادی القری به صورت «فی»، مخصوص رسول خدا صلّی الله علیه و اله گردید.

این زمین ها به علّت هم جواری با منطقه خیبر، همانند دیگر زمین های این منطقه توسط خلیفهٔ اوّل مصادره شد.

خلیفه دوم نیز با اخراج یهودیان این منطقه زمین های آن را بین اطرافیانش تقسیم کرد.

چنان چه نوشته اند:

فَلَمَّا أَجْلَی عُمَرُ اَلْیَهُودُ مِنْ جَزِیرَةُ اَلْعَرَبِ أَجْلاَهُمْ مَعَهُمْ ⁽³⁾ زمانی که عمر یهودیان شبه جزیره عربستان را کوچ داد، یهودیان وادی القری را نیز با آنان مجبور به مهاجرت کرد.

5-5)

سرزمین «تَیْماء».

«تَیْماء» منطقه ای وسیع در مجاورت زمین های «وادی القری»، در مکانی بین خیبر و شام بوده است. یهودیان این منطقه پس از آگاهی از وضعیت دیگر یهودیان با پیامبر صلّی الله علیه و اله «مصالحه» کردند و در نتیجه این سرزمین ها به صورت «فیء» در تصرّف شخص پیامبر صلّی الله علیه و اله قرار گرفت؛ چنان چه نوشته اند:

فَلَمَّا بَلَغَ یَهُودَ تیمَاءَ مَا وَطِیء بِهِ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّی اَللَّهُ عَلَیْهِ [وَ آلِهِ] وَ سَلَّمَ خَیْبَرَ وَ فَدَکَ وَ وَادَی القری صَالَحُوا رَسُولَ اَللَّهِ صَلَّی اللّهُ عَلَیْهِ [وَ آلِهِ] و سلم... ⁽¹⁾ زمانی که به یهودیان تیماء خبر رسید که پیامبر صلّی الله علیه و اله،خیبر فدک صلی وادی القری را تصرّف کردند، آنان از در مصالحه با پیامبر صلی الله علیه و اله وارد شدند...

این زمین ها نیز توسّط خلیفهٔ اوّل مصادره شد و خلیفه دوم با کوچانیدن یهودیان از این مناطق، آن زمین ها را بین برخی از صحابه (!) تقسیم کرد.