جلسه 1404/07/13

بسم الله الرحمن الرحیم



کرامات و معجزات وکلا/ممدوحین وکلای مهدوی /وکلای حضرت مهدی



 
موضوع: وکلای حضرت مهدی/ممدوحین وکلای مهدوی /کرامات و معجزات وکلا
 
این متن توسط هوش مصنوعی پیاده سازی و سپس توسط انسان برای مستندسازی و تطبیق با فایل صوتی استاد، بازبینی و تأیید شده است.
موضوع: تقریر کامل مبحث کرامات نواب اربعه و نشانه های مهدوی (بدون تلخیص)
۱. طلیعه بحث: جایگاه اعجاز در اثبات وکالت
بحث ما پیرامون وکلای حضرت بقیه الله (ارواحنا فداه) بود. همان گونه که شیخ الطائفه، مرحوم شیخ طوسی (رضوان الله علیه) فرمودند، این وکلا دارای معجزات و کراماتی بودند که به اصطلاحِ امروز، از «مُغَیَّبات» (امور پنهانی) آگاهی داشتند. این امور خارق العاده دلیل بر این است که «مَنْ یَمُتُّ اِلَیْه» (یعنی کسی که این وکلا به او منسوب هستند، حضرت حجت عج) حق است و این کرامات دلالت بر صحت ادعای آنان و وجود مبارک آن حضرت دارد.
طبیعی است که امام عصر (عج) همچون سایر ائمه هدی (علیهم السلام) دارای معجزات باشند؛ بلکه شاید بتوان گفت ایشان بیش از سایر ائمه، چه در دوران غیبت و چه در دوران ظهور، دارای معجزات و کرامات هستند. من بخشی از کرامات حضرت در زمان ظهور را پیش تر اشاره کردم و بخشی دیگر را در تتمه بحث خواهم گفت. اما بحث فعلی راجع به آن دسته از کرامات و معجزاتی است که در دوران غیبت، به دست اصحاب و وکلای ایشان جاری شده و می شود.
شواهد روایی و نمونه های کلی
کتاب شریف «الکافی» مشحون از اخبار غیبی است؛ اموری که از شخص عادی سر نمی زند مگر آنکه متصل به منبع وحی باشد. برای مثال، داستان هایی از «طی الارض» نقل شده است؛ شخصی به حج می رود و در چشم برهم زدنی بین اسدآباد همدان و عراق و حج جابه جا می شود، به گونه ای که اطرافیان تعجب می کنند و می گویند: «شما که حج نرفتید! کی رفتید و کی برگشتید؟»
یا موارد متعددی از مسائل مالی؛ شخصی پولی را پنهان کرده و وصیت نکرده و ورثه نمی دانند کجاست؛ وکیلِ آقا به آن ها می گوید: «پول در فلان مکان و مبلغ آن فلان مقدار است».
یا شخصی اموالش را نذر امام زمان کرده، اما بخشی از آن را پنهانی به پسرش داده است؛ نامه ای از وکیل می رسد که: «در آن پولی که به پسرت دادی، من سهم دارم» (با اینکه هیچ کس نمی دانست). این ها اگرچه به ظاهر از دست وکلا سر می زند، اما در حقیقت «تَجْری عَلی اَیْدیهِم» (به دست آن ها جاری می شود) و معجزه اصیل متعلق به مهدی آل محمد (علیه السلام) است.
روایت اول: تردید و یقین (احمد بن محمد)
این روایت را کتاب «عُیونُ المُعجزات» (تألیف حسین بن عبدالوهاب، قرن ۵،) نقل می کند.
(احمد بن محمد الجبلي قال شككت بصاحب الزمان بعد مضي ابي محمد (ع) فخرجت الى العراق وخرجت الى خارج الرسا وكنت سمعت ان حاجزا من وكلاء الناحية حرم ابي محمد (ع) وانه وكيل صاحب الزمان (ع) سرا الا عن ثقات الشيعة فدفعت إليه خمسة دنانير وكتبت رقعة سألت فيها الدعاء لي وتسميت في ترجمة الرقعة بغير اسمي فورد التوقيع بوصول الخمسة الدنانير والدعاء باسمي واسم ابي دون ما سميت به ولم يكن حاجز ولا غيره ممن حضر وعرفني فآمنت به (ع) واعتقدت امامة القائم (ع) فقال لعن الوقاتون.)[1]

شخصی به نام «احمد بن محمد» می گوید: «پس از شهادت امام حسن عسکری (علیه السلام) دچار شک شدم. به عراق و منطقه "عسکر مُکرَم" (خارج الرسا در متن اشاره شد که احتمالا منطقه نظامی یا مسکونی خاصی بوده) رفتم. شنیده بودم آقایی به نام "حاجِز" (حاجز بن یزید الوشّاء) وکیل ناحیه مقدسه است. با خود گفتم اگر این امر صحت داشته باشد، نشانه ای دارد.
پنج دینار به او دادم و نامه ای نوشتم و درخواست دعا کردم، اما احتیاط کردم و در نامه اسم حقیقی خودم را ننوشتم (وَ تَسَمَّیْتُ فِی تَرْجَمَةِ الرُّقْعَةِ بِغَیْرِ اسْمی)؛ بلکه از اسم مستعار استفاده کردم تا اگر نامه لو رفت، خطری متوجه من نباشد.
پاسخ (توقیع) صادر شد:
«رسیدِ پنج دینار واصل شد و برای تو دعا کردم؛ به اسم اصلی خودت و اسم پدرت، نه آن اسمی که نوشتید (وَ دَعا لی بِاسْمی وَ اسْمِ أَبی دُونَ ما سَمَّیْتُ).»
درحالی که نه حاجز مرا می شناخت و نه به اطرافیان اسمم را گفته بودم. آنجا بود که ایمان آوردم و اعتقاد پیدا کردم که امامت نزد اوست.»
۴. بحث امنیتی: حفاظت از شبکه وکالت
(پاسخ به سؤال کلاسی در باب امنیت وکلا)
شاگرد: سؤال شد که آیا این نامه ها و ارتباطات باعث دستگیری یا شهادت وکلا نمی شد؟
استاد: باید توجه داشت که راه ها و روش های ارتباطی بسیار دقیق بود. عمده ارتباط از طریق همین وکلا بود و این ها دستورات اکید حفاظتی داشتند. هیچ کدام از وکلای خاص (نواب اربعه) به دست دشمن شهید نشدند، هرچند زندان رفتند و تحت تعقیب بودند.
زمانی دستور رسید که وکلا را شناسایی و جمع کنند. جاسوس و نفوذی فرستادند (مثل قضیه مَعقِل در کربلا). پول بردند تا ببینند چه کسی تحویل می گیرد تا جای امام را پیدا کنند. اما پیش از اقدام نفوذی ها، توقیع از ناحیه مقدسه صادر شد:
«از هیچ کس وجه و پولی قبول نکنید.»
حتی چهره های سرشناس شیعه پول آوردند، وکلا گفتند: «پول چیست؟ من خبر ندارم، اشتباه آمده اید.» این اطاعت محض بود. آن هایی که مطیع نبودند و لغزیدند، عاقبت به شر شدند؛ اما کسانی مثل «حسین بن روح نوبختی» استقامت کردند.
درباره حسین بن روح گفتند: چرا او وکیل شد و فلانی نشد؟ پاسخ دادند: «او رازنگهدار است؛ اگر امام زمان زیر عبای او باشد و بدنش را با قیچی تکه تکه کنند، دامنش را کنار نمی زند تا امام را نشان دهد.»
۵. نقد شبهات تاریخی و سندیت روایات
ما برای اثبات مسائل تاریخیِ دیگر، با کمترین دلیل قانع می شویم؛ مثلاً فلان پادشاه در دو خطِ تاریخ آمده که بوده، همه قبول می کنند. اما وقتی به ولادت حضرت مهدی (عج) می رسد، با وجود این همه روایت و کتاب (هزاران روایت)، باز عده ای می گویند: «چه کسی دیده؟ سندش کجاست؟»
این از مصادیق ﴿« فِي قُلُوبِهِم مَّرَضٌ فَزَادَهُمُ اللّهُ مَرَضًا وَلَهُم عَذَابٌ أَلِيمٌ بِمَا كَانُوا يَكْذِبُونَ»﴾[2]
است. مگر می شود ۱۶ هزار روایت کافی را نادیده گرفت؟ مرحوم مجلسی که نقاد حدیث است، بسیاری را صحیح می داند. این بهانه گیری ها مانند همان شخصی است که پیامبر (ص) را مسخره می کرد و می گفت «والظ...» که قرآن فرمود مشکل از قلب شماست.
۶. روایت دوم: کشفِ مالِ دَفین (گنجینه پنهان)
در «عُیونُ المُعجزات» از «حسن بن جعفر القزوینی» نقل شده:
(وروي عن الحسن بن جعفر القزويني قال مات بعض اخواننا من اهل فانيم من غير وصية وعنده مال دفين لا يعلم به احد من ورثته فكتب الى الناحية يسأله عن ذلك فورد التوقيع ، المال في البيت في الطاق في موضع كذا وكذا وهو كذا وكذا فقلع المكان واخرج المال.)[3]

«یکی از برادران دینی فوت کرد و اموالی را پنهان کرده بود (مالٌ دَفین) و به کسی وصیت نکرده بود. ورثه نمی دانستند پول کجاست. (آن زمان بانک نبود و پول را دفن می کردند).
وکیل ناحیه نامه ای نوشت و استعلام کرد. توقیع آمد:
«الْمالُ فِی الْبَیْتِ فِی الطّاقِ...» (پول در خانه، در فلان اتاق، زیر طاقچه است و مبلغ آن این قدر است).
رفتند، کندند و پول را خارج کردند.»
۷. روایت سوم: نظارت بر اموال (ابن العجمی)
حدیث صحیحی در «الکافی» (به نقل مرحوم مجلسی، حدیث ۲۶) آمده است:
(عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ: كَانَ ابْنُ الْعَجَمِيِّ جَعَلَ ثُلُثَهُ لِلنَّاحِيَةِ وَ كَتَبَ بِذَلِكَ وَ قَدْ كَانَ قَبْلَ إِخْرَاجِهِ الثُّلُثَ دَفَعَ مَالًا لِابْنِهِ أَبِي الْمِقْدَامِ لَمْ يَطَّلِعْ عَلَيْهِ أَحَدٌ فَكَتَبَ إِلَيْهِ فَأَيْنَ الْمَالُ الَّذِي عَزَلْتَهُ لِأَبِي الْمِقْدَامِ ) [4]

«ابن العجمی ثلث مالش را برای ناحیه مقدسه نذر کرده بود. قبل از اینکه پول را تحویل دهد، بخشی از آن را (حدود پنجاه دینار) جدا کرد و به پسرش "ابو مقدام" داد، بدون اینکه کسی بفهمد.
وقتی نامه حساب رسی را فرستاد، جواب آمد:
«فَاَیْنَ الْمالُ الَّذی عَزَلْتَهُ لِاَبی مِقْدام؟» (کجاست آن پولی که برای ابومقدام کنار گذاشتی؟ مگر قرار نبود همه ثلث را بدهی؟ در آن مقدار هم من حق دارم).»
۸. روایت چهارم: ماجرای شگفت انگیز حاجی همدانی و تشرف
این روایت مفصل در «کمال الدین» (ج و «الخرائج و الجرائح» (راوندی) آمده است و سندی بر «طی الارض» و علم امام است.
(وَ سَمِعْنَا شَيْخاً مِنْ أَصْحَابِ الْحَدِيثِ يُقَالُ لَهُ أَحْمَدُ بْنُ فَارِسٍ الْأَدِيبُ يَقُولُ سَمِعْتُ بِهَمَدَانَ حِكَايَةً حَكَيْتُهَا كَمَا سَمِعْتُهَا لِبَعْضِ إِخْوَانِي فَسَأَلَنِي أَنْ أُثْبِتَهَا لَهُ بِخَطِّي وَ لَمْ أَجِدْ إِلَى مُخَالَفَتِهِ سَبِيلًا وَ قَدْ كَتَبْتُهَا. وَ عُهْدَتُهَا عَلَى مَنْ حَكَاهَا- وَ ذَلِكَ أَنَّ بِهَمَدَانَ نَاساً يُعْرَفُونَ بِبَنِي رَاشِدٍ وَ هُمْ كُلُّهُمْ يَتَشَيَّعُونَ وَ مَذْهَبُهُمْ مَذْهَبُ أَهْلِ الْإِمَامَةِ فَسَأَلْتُ عَنْ سَبَبِ تَشَيُّعِهِمْ مِنْ بَيْنِ أَهْلِ هَمْدَانَ فَقَالَ لِي شَيْخٌ مِنْهُمْ رَأَيْتُ فِيهِ صَلَاحاً وَ سَمْتاً إِنَّ سَبَبَ ذَلِكَ أَنَّ جَدَّنَا الَّذِي نَنْتَسِبُ إِلَيْهِ خَرَجَ حَاجّاً فَقَالَ إِنَّهُ لَمَّا صَدَرَ مِنَ الْحَجِّ وَ سَارُوا مَنَازِلَ فِي الْبَادِيَةِ قَالَ فَنَشَطْتُ فِي النُّزُولِ وَ الْمَشْيِ فَمَشَيْتُ طَوِيلًا حَتَّى أَعْيَيْتُ وَ نَعَسْتُ فَقُلْتُ فِي نَفْسِي أَنَامُ نَوْمَةً تُرِيحُنِي فَإِذَا جَاءَ أَوَاخِرُ الْقَافِلَةِ قُمْتُ قَالَ فَمَا انْتَبَهْتُ إِلَّا بِحَرِّ الشَّمْسِ وَ لَمْ أَرَ أَحَداً فَتَوَحَّشْتُ وَ لَمْ أَرَ طَرِيقاً وَ لَا أَثَراً فَتَوَكَّلْتُ عَلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ قُلْتُ أَسِيرُ حَيْثُ وَجَّهَنِي وَ مَشَيْتُ غَيْرَ طَوِيلٍ فَوَقَعْتُ فِي أَرْضٍ خَضْرَاءَ نَضْرَاءَ كَأَنَّهَا قَرِيبَةُ عَهْدٍ مِنْ غَيْثٍ وَ إِذَا تُرْبَتُهَا أَطْيَبُ تُرْبَةٍ وَ نَظَرْتُ فِي سَوَاءِ تِلْكَ الْأَرْضِ إِلَى قَصْرٍ يَلُوحُ كَأَنَّهُ سَيْفٌ فَقُلْتُ لَيْتَ شِعْرِي مَا هَذَا الْقَصْرُ الَّذِي لَمْ أَعْهَدْهُ وَ لَمْ أَسْمَعْ بِهِ فَقَصَدْتُهُ فَلَمَّا بَلَغْتُ الْبَابَ رَأَيْتُ خَادِمَيْنِ أَبْيَضَيْنِ فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِمَا فَرَدَّا رَدّاً جَمِيلًا وَ قَالا اجْلِسْ فَقَدْ أَرَادَ اللَّهُ بِكَ خَيْراً فَقَامَ أَحَدُهُمَا وَ دَخَلَ وَ احْتَبَسَ غَيْرَ بَعِيدٍ ثُمَّ خَرَجَ فَقَالَ قُمْ فَادْخُلْ فَدَخَلْتُ قَصْراً لَمْ أَرَ بِنَاءً أَحْسَنَ مِنْ بِنَائِهِ وَ لَا أَضْوَأَ مِنْهُ فَتَقَدَّمَ الْخَادِمُ إِلَى سِتْرٍ عَلَى بَيْتٍ فَرَفَعَهُ ثُمَّ قَالَ لِي ادْخُلْ فَدَخَلْتُ الْبَيْتَ فَإِذَا فَتًى جَالِسٌ فِي وَسَطِ الْبَيْتِ وَ قَدْ عُلِّقَ فَوْقَ رَأْسِهِ مِنَ السَّقْفِ سَيْفٌ طَوِيلٌ تَكَادُ ظُبَتُهُ تَمَسُّ رَأْسَهُ وَ الْفَتَى كَأَنَّهُ بَدْرٌ يَلُوحُ فِي ظَلَامٍ فَسَلَّمْتُ فَرَدَّ السَّلَامَ بِأَلْطَفِ كَلَامٍ وَ أَحْسَنِهِ ثُمَّ قَالَ لِي أَ تَدْرِي مَنْ أَنَا فَقُلْتُ لَا وَ اللَّهِ فَقَالَ أَنَا الْقَائِمُ مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ ص أَنَا الَّذِي أَخْرُجُ فِي آخِرِ الزَّمَانِ بِهَذَا السَّيْفِ وَ أَشَارَ إِلَيْهِ فَأَمْلَأُ الْأَرْضَ قِسْطاً وَ عَدْلًا كَمَا مُلِئَتْ جَوْراً وَ ظُلْماً فَسَقَطْتُ عَلَى وَجْهِي وَ تَعَفَّرْتُ فَقَالَ لَا تَفْعَلْ ارْفَعْ رَأْسَكَ أَنْتَ فُلَانٌ مِنْ مَ دِينَةٍ بِالْجَبَلِ يُقَالُ لَهَا هَمَدَانُ فَقُلْتُ صَدَقْتَ يَا سَيِّدِي وَ مَوْلَايَ قَالَ فَتُحِبُّ أَنْ تَئُوبَ إِلَى أَهْلِكَ فَقُلْتُ نَعَمْ يَا سَيِّدِي وَ أُبَشِّرُهُمْ بِمَا أَتَاحَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لِي فَأَوْمَأَ إِلَى الْخَادِمِ فَأَخَذَ بِيَدِي وَ نَاوَلَنِي صُرَّةً وَ خَرَجَ وَ مَشَى مَعِي خُطُوَاتٍ فَنَظَرْتُ إِلَى ظِلَالٍ وَ أَشْجَارٍ وَ مَنَارَةِ مَسْجِدٍ فَقَالَ أَ تَعْرِفُ هَذَا الْبَلَدَ فَقُلْتُ إِنَّ بِقُرْبِ بَلَدِنَا بَلْدَةً تُعْرَفُ بِأَسَدْآبَاذَ وَ هِيَ تُشْبِهُهَا قَالَ فَقَالَ هَذِهِ أَسَدْآبَاذُ امْضِ رَاشِداً فَالْتَفَتُّ فَلَمْ أَرَهُ فَدَخَلْتُ أَسَدْآبَاذَ وَ إِذَا فِي الصُّرَّةِ أَرْبَعُونَ أَوْ خَمْسُونَ دِينَاراً فَوَرَدْتُ هَمَدَانَ وَ جَمَعْتُ أَهْلِي وَ بَشَّرْتُهُمْ بِمَا يَسَّرَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لِي وَ لَمْ نَزَلْ بِخَيْرٍ مَا بَقِيَ مَعَنَا مِنْ تِلْكَ الدَّنَانِيرِ.)[5]

شرح ماجرا:
گروهی در همدان بودند که همگی شیعه مؤمن بودند. پرسیدند علت چیست؟ گفتند:
«جدّ بزرگ ما سالی به حج رفت. او بسیار زودتر از زمان معمولِ بازگشت حجاج، به همدان برگشت (درحالی که بازگشت کاروان ها ماه ها طول می کشید). مردم تعجب کردند و طعنه زدند که تو اصلاً حج نرفتی و از همین عراق برگشتی.
او قسم خورد و ماجرا را تعریف کرد:
در راه بازگشت از حج، خواب بر من غلبه کرد. وقتی بیدار شدم، آفتاب زده بود و کاروان رفته بود. تک وتنها در بیابان ماندم. سرگردان بودم تا اینکه قصری مجلل دیدم. غلامی سیاه دم در بود. اجازه ورود داد. جوانی نورانی و باصلابت دیدم.
فرمود: مرا می شناسی؟
گفتم: نه.
فرمود: «أَنَا الَّذی یَزْعَمُ قَوْمُکَ اَنَّهُ لَمْ یُولَدْ» (من همان کسی هستم که قوم تو می گویند متولد نشده است).»
نشانه های قیام و گریز به جنگ جمل:
جدّ ما پرسید: «آقا، زمان ظهور شما چه وقت خواهد بود؟»
حضرت به شمشیری معلق و پرچمی در آنجا اشاره کردند و فرمودند: «هرگاه این شمشیر خودبه خود از غلاف بیرون آید و این پرچم باز شود.»
(توضیح استاد درباره پرچم): این همان پرچمی است که پیامبر در جنگ بدر باز کرد و ملائکه نازل شدند. امیرالمؤمنین (ع) نیز در جنگ جمل آن را باز کرد.
در جنگ جمل، فتنه گران (طلحه، زبیر و...) پازل ها را چنان چیده بودند که کار علی (ع) تمام بود و تجزیه بلاد اسلامی قطعی به نظر می رسید. جنگ روانی شدید بود. اما حضرت با خونسردی نماز خواندند. جنگ از عصر شروع شد و تا غروب تمام شد؛ آن هم با فرار دشمنان که به دنبال «سوراخ موش» می گشتند.
در آن جنگ، جوانی به نام «عبدالله بن خَلَف» (از سران دشمن) کشته شد. علی (ع) بالای سرش آمد. حضرت می توانست انتقام بگیرد، اما فرمود: «کُنْتَ قَلیلاً عَوْنُهُ کَثیراً...» (درخواست هایت کم بود اما جرمت زیاد). با این حال برایش دعا کرد. این اخلاق علی (ع) بود.[6]

پرچم جمل دیگر باز نشد. حضرت علی (ع) فرمود: «این پرچم را فقط فرزندم مهدی باز خواهد کرد.»
ادامه ماجرای حاجی همدانی (طی الارض):
حضرت به جدّ ما فرمود: «می خواهی به خانه ات برگردی؟»
گفتم: بله.
به غلام دستور دادند: دستش را بگیر و برسان.
غلام دستم را گرفت. از قصر خارج شدیم. گویی زمین زیر پای ما حرکت می کرد (طی الارض). هنوز هوا تاریک بود که غلام گفت: «اینجا را می شناسی؟»
گفتم: بله، اینجا "اسدآباد" (نزدیک همدان) است.
گفت: خداحافظ.
من وارد همدان شدم، درحالی که کاروان ماه ها بعد رسید و همه فکر می کردند من مرده ام. وقتی آن ها آمدند و مرا دیدند، تمام قوم ما شیعه شدند.»
این قضایا در کتب معتبری چون «الثاقب فی المناقب»، «اثبات الهداة» و «بحارالانوار» نقل شده و زنجیره سند آن متصل است.
 

[1] عيون المعجزات، الشيخ حسين بن عبد الوهاب، ج1، ص145.

[2] سوره بقره، آيه 10.

[3] عيون المعجزات، الشيخ حسين بن عبد الوهاب، ج1، ص144.

[4] الكافي- ط الاسلامية، الشيخ الكليني، ج1، ص524.

[5] كمال الدين و تمام النعمة، الشيخ الصدوق، ج2، ص453.

[6] شرح نهج البلاغة، ابن ابي الحديد، ج1، ص248.