جلسه 1404/06/24

بسم الله الرحمن الرحیم



 /مصادیق مذمومین /بررسی ملازمه وکالت با عدالت



 
موضوع: بررسی ملازمه وکالت با عدالت/مصادیق مذمومین /
این متن توسط هوش مصنوعی پیاده سازی و سپس توسط انسان برای مستندسازی و تطبیق با فایل صوتی استاد، بازبینی و تأیید شده است.
وکالت در عصر غیبت صغری
بحث راجع به «وکلای حضرت» بود؛ آیا حضرت، غیر از سفرای معروف (چهار نفر)، وکلایی هم داشتند یا نداشتند؟ عرض شد که مرحوم آقای خویی مطلبی فرمودند که ما الان داریم آن را بحث می کنیم؛ که بالاخره حضرت، ضمن اینکه وکلایی داشتند، یک سری از آن ها هم «مذموم» بودند. ما روی این داریم بحث می کنیم که ما «وکیل مذموم» نداریم که متلبس به وکالت باشد و مذموم باشد.
مرحوم آقای خویی در این فرمایش شان استناد به فرمایش شیخ طوسی (رضوان الله علیه) می کنند. عرض کردیم که فرمایش شیخ طوسی این نیست؛ نمی فرماید که یک کسانی هم وکیل بودند و هم مذموم بودند. خیر، این مذمومین غالباً ادعای وکالت کرده اند یا وکیل بوده، نقطه ضعفی از او سر زده، برکنارش کرده اند، ردش کرده اند؛ نه اینکه متلبس به وکالت بود و مذموم بود. این مطلب فرق می کند با فرمایشی که می فرمایند.
به «منصور حلاج» رسیدیم. منصور حلاج، ادعای وکالت کرد: «إِنِّي وَكِيلُ صَاحِبِ الزَّمَانِ ع»[1]
. برای ابوسهل اسماعیل بن علی بن ابی سهل نوبختی، نامه می نویسد. ایشان یک شخصیتی بوده. اگر ایشان را جذب بکند، می تواند خیلی از جاها را هم به تبع، جذب کند.
ابوسهل نوبختی و علت عدم انتخاب او به عنوان سفیر
راجع به آقای نوبختی می گویند که از ایشان سؤال شد که چرا سفارت به حسین بن روح منتقل شد؟ «دونک». یعنی آن قدر این [شخص] مورد اشاره و مرموق و مورد نظر بود که احتمال می دادند ایشان باشد. چرا شما نشدی؟ «جَمَاعَةً مِنْ أَصْحَابِنَا بِمِصْرَ»[2]
جماعتی از ابوسهل نوبختی سؤال کردند که «[يَذْكُرُونَ أَنَّ أَبَا سَهْلٍ النَّوْبَخْتِيَ سُئِلَ فَقِيلَ لَهُ] كَيْفَ صَارَ هَذَا الْأَمْرُ إِلَى الشَّيْخِ أَبِي الْقَاسِمِ الْحُسَيْنِ بْنِ رَوْحٍ دُونَكَ». جواب داد: «فَقَالَ هُمْ أَعْلَمُ وَ مَا اخْتَارُوهُ». ائمه (علیهم السلام)، امام عصر (روحی فداه)، او بهتر می داند چه کار می کند. چرا من در کارش دخالت کنم؟ «هُمْ أَعْلَمُ وَ مَا اخْتَارُوهُ وَ لَكِنْ»، من یک نقطه ضعف دارم. اگر من را انتخاب نکردند، به [خاطر] این نقطه ضعفی است که دارم. نقطه ضعف من چیست؟ «أَنَا رَجُلٌ أَلْقَى الْخُصُومَ وَ أُنَاظِرُهُمْ». من بحّاث هستم، با دشمنانم، رودررو می شوم و با آن ها مناظره می کنم. «وَ لَوْ عَلِمْتُ بِمَكَانِهِ»، اگر جای امام عصر را می دانستم، «كَمَا عَلِمَ أَبُو الْقَاسِمِ»، حسین بن روح جای حضرت را می دانست، اگر من هم می دانستم، با این نقشی که در جامعه دارم، «وَ ضَغَطَتْنِي الْحُجَّةُ [عَلَى مَكَانِهِ ]»، در بحث ها من را مجبور می کردند که باید جای حضرت را بگویم، «لَعَلِّي كُنْتُ أَدُلُّ عَلَى مَكَانِهِ».
سؤال: اینجا «الحجة» منظور، دلیل است؟
پاسخ: بله.
یعنی من رازنگه دار نیستم. حالا شما شرح حال حسین بن روح را ببینید. من چندین سال قبل بحث کردم. آن قدر تقیه ای بود، آن قدر رازنگهدار بود. خادمش در جلسه ای، راجع به معاویه چیزی گفت خندید، بیرونش کرد. یعنی یک جوری رفتار می کرد که آنها خیال می کردند از خودشان است تا توانست [اسرار را] نگه دارد. دوران غیبت صغری، دوران سختی بود. اگر امام، من را جای حسین بن روح قرار می داد، «لعلّی»، شاید، لو می دادم «لَعَلِّي كُنْتُ أَدُلُّ عَلَى مَكَانِهِ». و ابوالقاسم این طوری نیست. یعنی حسین بن روح «[وَ أَبُو الْقَاسِمِ] فَلَوْ كَانَتِ الْحُجَّةُ تَحْتَ ذَيْلِهِ وَ قُرِّضَ بِالْمَقَارِيضِ مَا كَشَفَ الذَّيْلَ عَنْهُ [أَوْ كَمَا قَالَ ]».
ابن ابی عمیر را، این قدر شکنجه دادند که اسم شیعه ها را لو بدهد. دیگر خسته شد، می خواست لو بدهد. از یکی از سلول ها، صدایی شنید: «اتق الله فی دماء الشیعة». این ها می خواهند تو را بکشند، از خدا بترس. گفت: هر کار می خواهید بکنید، بکنید. به خدا قسم، اگر اسم اینها زیر پایم باشد، «ما رفعت به قدمی». ولو پای من را بشکنید من برنمی دارم.
حالا ایشان هم رازنگه دار است. «قُرِّضَ بِالْمَقَارِيضِ» یعنی تکه تکه اش کنند. خیلی عجیب است! این کیست که امام عصر (روحی فداه) به عنوان سفیر سوم انتخاب کرده است. «قُرِّضَ بِالْمَقَارِيضِ مَا كَشَفَ الذَّيْلَ عَنْهُ». پرده را کنار نمی زد تا لو برود قضایایی که نباید لو برود.
آقای مامقانی قبل از اینکه این قضیه را نقل کند، می گوید: «و كيف لا يكون الرجل»[3]
؛ یعنی اسماعیل «بمنزلة سامية فوق العدالة و الضبط». عالم بود، ضابط بود، عادل بود. «و قد كان في نفوس الناس في زمانه»؛ می گوید نوبختی در نفوس و دل های مردم، یک جایگاهی داشت «أنّه كان ينبغي أن يكون هو ولي السفارة عن الإمام». که می گفتند ایشان کاندیدای سفارت است. «الإمام الغائب عجّل اللّه تعالى فرجه و جعلنا من كلّ مكروه فداه» درد و بلایش به جان ما بخورد. می گفتند این چنان جایگاهی داشت که می گفتند ایشان لیاقت نیابت را دارد، «لا الحسين بن روح النوبختي؟! و من كان بهذه المنزلة»، می خواهم جایگاهش را عرض کنم، ببینید منصور حلاج دست روی چه کسی گذاشته و دنبال اغوای کیست. خوب جوابش داد. «انی احب الجواری».
می فرماید که شکی نداریم که «[لا ينبغي أن يشكّ] في أعلى مراتب الوثوق [في حقّه.]». بعد می فرماید که «لولا إلا هذا الخبر»؛ روایتی که نقل کردند که به ایشان گفتند چرا تو نشدی، چرا حسین بن روح شد؟ جواب داد: من کتوم نیستم، ممکن است راز را افشا کنم. آقای مامقانی می فرماید ما هیچ چیز برای اثبات عدالت و وثاقت این شخصیت نمی خواهیم. «لو لا إلاّ هذا الخبر»، همین یکی، «لكفى في الكشف عن ميزان ديانة الرجل و تقواه». این کجا بوده؟ در چه مرحله ای بوده؟ کدام مدرسه و مکتب خانه این را پرورش داده؟ می فرماید که «حيث لم تأخذه في اللّه لومة لائم». همه می گویند باید تو باشی، من می گویم لیاقت ندارم، شأنیت ندارم، کس دیگری از من بالاتر است.
بعد از فوت مرحوم آقای خویی، پول زیادی پیش آقای خرسان (وکیل آقای خویی) بود. شب در خانه آقای بهشتی می برد. می گوید: اینها چیست؟ می گوید: وجوهات است. [آقای بهشتی:] به من چه؟ می گوید: آقا، شما کاندید مرجعیت هستی. گفت: خیر من نیستم. ببر. در خانه آقای سبزواری می رود. [می پرسد] چیست؟ می گوید: این وجوهات است. [آقای سبزواری:] به من چه ربطی دارد؟ این آقا پول را داخل خانه انداخت و در را هم بست. صبح دید در می زنند، [گفت:] رفتم در را باز کردم، دیدم آقای سبزواری است، پول هم همراهش است. گفت: چرا در منزل من انداختی؟ و داخل منزلم انداخت و در را هم بست. می بینید سرِ نخواستن دعواست!
این ها کسانی هستند که «لم تأخذه في اللّه لومة لائم». خدا آقای حکیم را رحمت کند. بعد از اینکه فوت شدند، پول زیادی، وجوه، خدمت آقای سید یوسف حکیم [بود]، نیمه شب پیش آقای خویی فرستاد. آقای خویی [گفت]: من قبول کردم، و برگرداندند، ولی شهریه بدهید. این طور، این ها با تقوا و حساب شده کار می کنند.
می فرماید «و أظهر التسليم». آقای نوبختی سراپا ولایت مداری بود. ما اگر خواسته باشیم مقایسه اش کنیم، باید با حضرت عبدالعظیم حسنی مقایسه کنیم؟ که امام فرمود: «أنت ولینا حقا»[4]
. تو ولیّ ما هستی. تو ولایت مدار [هستی]. تسلیم به امر آقا امام عصر [بود]. «و أظهر التسليم الصرف [لهم]»[5]
. تسلیم صرف یعنی هیچ «انّ» و «منّ» در آن نیست. هرچه بگویی، من قبول می کنم. یک سیب یا یک سفرجله را دو نیمه اش کنید، بگویید این نصفش حلال و آن نصفش حرام است، من همین را می گویم.
تنور روشن است، به هارون مکی [می فرمایند] داخل تنور برو. [می گوید] چشم.
«و يعلم منه أيضا أنّه لم يجعل لأبي القاسم مزّية عليه [سوی]». ابوالقاسم حسین بن روح، مزیتی بر من ندارد. این نکته است. تنها مزیتش چیست؟ «شدّة الكتمان في ذاك». رازنگه دارتر از من است. در آن موقعیت، این مهم بود. «لم يجعل لأبي القاسم مزّية عليه سوى شدّة الكتمان في ذاك دونه». من خیلی رازنگهدار نیستم، یعنی ممکن است لو بدهم. «كما أنّ الناس كان في نفوسهم عدم تفوّقه عليه.». نظر مردم هم همین بود که آقای نوبختی بر حسین بن روح ترجیح ندارد، یکی هستند.
آقازاده ایشان یا نوه ایشان راجع به این شخص می فرماید: «إنّ من درس ما نقلناه، [بالإضافة إلى ما ذكره المؤلّف قدّس سرّه،]»[6]
؛ این هایی که ما در حاشیه آوردیم و جد ما در متن نقل کردند، «اتّضح له جلالة المترجم»؛ این شخص خیلی بزرگ است. «و تقواه،و عظيم ورعه»؛ در ورع خیلی عظیم است. «و ظهر أيضا اختصاصه [بالإمام الحادي عشر عليه السلام]»؛ ایشان از اصحاب خاص امام یازدهم بود. «و التشرّف برؤية الإمام المنتظر [عجّل اللّه فرجه،]». این آقا خدمت امام زمان هم رسیده است. «و من المجموع يحصل القطع بوثاقته و جلالته،». هیچ شکی در جلالت این آقا ما نداریم. «بل يعدّ من الأفراد القلائل». (این مهم است) افراد نادری است که به این مقامات رسیده اند. «من الأفراد القلائل الّذين حازوا تلكم الصفات و المزايا [الجليلة]»؛ نادر پیدا می شود، به ندرت پیدا می شود کسانی به این مقامات برسند.
من این را نقل کردم، برای اینکه این مطلب منصور حلاج را توضیح بدهیم. منصور حلاج می گوید نامه ای برای نوبختی نوشتم، به هدفی که کلاه سرش بگذارم. نامه برایش نوشت: «إِنِّي وَكِيلُ صَاحِبِ الزَّمَانِ ع»[7]
. خود آقا، امام زمان را ملاقات کرده، و از افراد نادر روزگار است. می گوید من اگر سر این را کلاه بگذارم، دیگر ضعفا را خیلی راحت می توانم جذب کنم. من وکیل امام زمان هستم و آقا به من دستور داده «وَ قَدْ أُمِرْتُ بِمُرَاسَلَتِكَ». نامه برایش فرستاد که بلند بیا. او هم جواب داد: می خواهم من را جوان کنی. جوان بشوم که شرمنده این کنیزها نشوم.
او فهمید که چه خبر است، لذا رهایش کرد. «فَلَمَّا سَمِعَ ذَلِكَ الْحَلَّاجُ مِنْ قَوْلِهِ وَ جَوَابِهِ عَلِمَ أَنَّهُ قَدْ أَخْطَأَ فِي مُرَاسَلَتِهِ». به قول آن بنده خدا، می گفت: «به کاه دان زده». «وَ جَهِلَ فِي الْخُرُوجِ إِلَيْهِ بِمَذْهَبِهِ [وَ أَمْسَكَ عَنْهُ وَ لَمْ يَرُدَّ إِلَيْهِ جَوَاباً وَ لَمْ يُرْسِلْ إِلَيْهِ رَسُولًا]». جاهل است، نمی داند که با این ها نمی شود طرف شد.
من یک وقتی در اروپا با یک مسلمانی که می گفت مسیحی شده، بحث کردم. در آخر به او گفتم من می خواهم مسیحی بشوم. گفت: تو مسیحی نمی شوی. با او خیلی بحث کردم. نگفتم ایرانی هستم، کمی زبان عربی صحبت می کردم و چند تا عراقی هم با من بودند، او فکر می کرد من عراقی هستم.
آری، این [فضای گفتگو] دیگر برای ایشان جا اُفتاده بود که من عراقی هستم، نه ایرانی؛ لذا به راحتی با هم صحبت می کردیم. حالا قصّه اش را اگر بعداً رسیدم، خواهم گفت.
بعد از بحث، به ایشان گفتم: «من می خواهم مسیحی بمانم.» [در پاسخ] گفت: «تو مسیحی نمی شوی. اگر مسیح را مسلمان بدانی، دیگر مسیحی نخواهی ماند.
حالا این [مطلب] را اینجا نتوانست بپذیرد و اصلاً این حرف پاسخی نو [و عمیق] بود. طوسی می گوید:
«وَ صَيَّرَهُ أَبُو سَهْلٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أُحْدُوثَةً وَ ضُحْكَةً وَ يَطْنِزُ بِهِ عِنْدَ كُلِّ أَحَدٍ». سر زبان ها افتاد که حلاج گفته بیا تابع من باش، این هم به او گفته: باشد، تابعت می شوم، به شرط اینکه من را جوان کنی. «وَ شَهَّرَ أَمْرَهُ عِنْدَ الصَّغِيرِ وَ الْكَبِيرِ». رسوای خاص و عام شد. «وَ كَانَ هَذَا الْفِعْلُ سَبَباً» برخورد این آقا سبب شد «لِكَشْفِ أَمْرِهِ وَ تَنْفِيرِ الْجَمَاعَةِ عَنْهُ ». [معلوم شود] درونش چیست. می گویند «عدو شود سبب خیر». خودش چاهی برای خودش کند. نامه را نوشت، جواب را هم گرفت، بین مردم پخش شد. خیلی از مریدهایش ریزش کردند.
دید دیگر بغداد نمی تواند بیاید. یعنی بغداد دیگر کارش نمی گیرد. گفت قم بروم. «عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ الْحُسَيْنِ بْنِ عَلِيِّ [بْنِ الْحُسَيْنِ بْنِ مُوسَى بْنِ بَابَوَيْهِ ]». الحسین بن علی، پدر صدوق است. ایشان می فرماید که «أَنَّ ابْنَ الْحَلَّاجِ صَارَ إِلَى قُمَّ». آمد اینجا، بساطش را پهن کند. «وَ كَاتَبَ قَرَابَةَ أَبِي الْحَسَنِ ». یک نقل این است که رسید، شروع به نامه نوشتن کرد، برای فامیل های صدوق. یک نقل دیگر هست که، برای خود پدر صدوق نامه نوشت. این پدر و پسر برای احیای مذهب چه کردند! در آن دوران، پانصد تا کتاب نوشتند و سعی می کردند هرچه می نویسند، پخش کنند، چاپ کنند، منتشر کنند.
برخورد پدر شیخ صدوق با منصور حلاج
«يَسْتَدْعِيهِ» فامیل را «وَ يَسْتَدْعِي أَبَا الْحَسَنِ [أَيْضاً]» پدر صدوق را دعوت کرد که بیا تابع من بشو. «وَ يَقُولُ»؛ شاهد من این کلمه است، قم آمد باز [گفت:] «أَنَا رَسُولُ الْإِمَامِ وَ وَكِيلُهُ». در قم هم ادعای وکالت کرد.
خدمت آقای خویی عرض می کنیم که «المذمومون من الوکلاء»، مطلب غیر از این است. «وکیل مذموم» نداریم؛ «مدعی وکالت» که مذموم است، آن را داریم، نه وکیل مذموم. و استناد می کنیم به مرحوم آقای طوسی.
نامه نوشت «أَنَا رَسُولُ الْإِمَامِ وَ وَكِيلُهُ قَالَ فَلَمَّا وَقَعَتِ الْمُكَاتَبَةُ فِي يَدِ أَبِي [رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ]»، فرزند می گوید: نامه که دست پدرم رسید، «خَرَقَهَا»، نامه را پاره کرد، دور انداخت. «وَ قَالَ لِمُوصِلِهَا إِلَيْهِ»، به آن پیک فرمود: «مَا أَفْرَغَكَ لِلْجَهَالاتِ ». این مزخرفات چیست؟ «فَقَالَ لَهُ الرَّجُلُ وَ أَظُنُّ أَنَّهُ قَالَ إِنَّهُ ابْنُ عَمَّتِهِ أَوِ ابْنُ عَمِّهِ فَإِنَّ الرَّجُلَ قَدِ اسْتَدْعَانَا». ما را خوانده، ما را دعوت کرده است. «فَلِمَ خَرَقْتَ مُكَاتَبَتَهُ». چرا نامه اش را پاره کردی؟ «وَ ضَحِكُوا مِنْهُ [وَ هَزَءُوا بِهِ]». همه خندیدند. «ثُمَّ نَهَضَ إِلَى دُكَّانِهِ وَ مَعَهُ جَمَاعَةٌ مِنْ أَصْحَابِهِ وَ غِلْمَانِهِ.». بلند شد، به محل دفترشان برود. «قَالَ فَلَمَّا دَخَلَ إِلَى الدَّارِ الَّتِي كَانَ فِيهَا دُكَّانُهُ» وقتی که وارد شد «نَهَضَ لَهُ مَنْ كَانَ [هُنَاكَ جَالِساً]» عده ای که در دفتر نشسته بودند، به احترام بلند شدند. «غَيْرَ رَجُلٍ [رَآهُ جَالِساً فِي الْمَوْضِعِ]». یک نفر نشسته بود، بلند نشد. «فَلَمْ يَنْهَضْ لَهُ وَ لَمْ يَعْرِفْهُ [أَبِي]». صدوق او را نشناخت. «فَلَمَّا جَلَسَ وَ أَخْرَجَ حِسَابَهُ وَ دَوَاتَهُ كَمَا يَكُونُ التُّجَّارُ أَقْبَلَ عَلَى بَعْضِ مَنْ كَانَ حَاضِراً [سَأَلَهُ عَنْهُ فَأَخْبَرَهُ فَسَمِعَهُ الرَّجُلُ يَسْأَلُ عَنْهُ فَأَقْبَلَ عَلَيْهِ وَ قَالَ لَهُ تَسْأَلُ عَنِّي وَ أَنَا حَاضِرٌ فَقَالَ لَهُ أَبِي أَكْبَرْتُكَ أَيُّهَا الرَّجُلُ وَ أَعْظَمْتُ قَدْرَكَ أَنْ أَسْأَلَكَ]». [سؤال کرد:] این آقا که بلند نشد، کیست؟ بعد ایشان جواب داد، رو کرد و گفت: سراغ من را می گیری که خودم هم اینجا هستم؟ از من بپرس. گفت: خب، من تو را بزرگ شمردم، لذا نخواستم از خودت بپرسم تو کیستی، از کس دیگری پرسیدم. گفت: نامه من را پاره می کنی؟ گفت: حلاج تویی؟ تو نامه فرستاده بودی؟ «فَقَالَ لَهُ تَخْرِقُ رُقْعَتِي وَ أَنَا أُشَاهِدُكَ تَخْرِقُهَا». من خودم تو را می دیدم نامه من را پاره می کردی. «فَقَالَ لَهُ أَبِي فَأَنْتَ الرَّجُلُ إِذًا. ثُمَّ قَالَ يَا غُلَامُ بِرِجْلِهِ وَ بِقَفَاهُ». بیرونش کن. «فَخَرَجَ مِنَ الدَّارِ الْعَدُوُّ لِلَّهِ وَ لِرَسُولِهِ». او را بیرون انداختند. «ثُمَّ قَالَ لَهُ» صدوق [گفت:] «أَ تَدَّعِي الْمُعْجِزَاتِ عَلَيْكَ لَعْنَةُ اللَّهِ». ملعون! ادعای ارتباط و وکالت و کرامات و معجزات [می کنی] خدا تو را لعنت کند. «[أَوْ كَمَا قَالَ] فَأُخْرِجَ بِقَفَاهُ». او را هل دادند و از دفتر بیرون کردند. «فَمَا رَأَيْنَاهُ بَعْدَهَا بِقُمَ ». بعد از آن، دیگر در قم دیده نشد. دو بزرگ، یکی نوبختی، یکی هم صدوق. آن وقت می فرمایید «وکیل مذموم»! اصلاً ایشان وکالت نداشته است.
ابن ابی العزاقر (شلمغانی)
چهارمین از کسانی که آقای طوسی اسم برده، «الوکلاء المذمومون»، یعنی مدعیان وکالت: ابن ابی العزاقر است.
جریان از این قرار است: ام کلثوم، دختر ابوجعفر عَمری (دختر سفیر دوم) است. «ابْنِ بِنْتِ أُمِّ كُلْثُومٍ [بِنْتِ أَبِي جَعْفَرٍ الْعَمْرِيِّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ]»[8]
یعنی نوه دختری سفیر دوم نقل می کند «[قَالَ] حَدَّثَتْنِي الْكَبِيرَةُ أُمُّ كُلْثُومٍ [بِنْتُ أَبِي جَعْفَرٍ الْعَمْرِيِّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَتْ ]». نوه از مادربزرگ نقل می کند «كَانَ أَبُو جَعْفَرِ بْنُ أَبِي الْعَزَاقِرِ». هر دو ابوجعفر هستند؛ سفیر دوم ابوجعفر است، ابن ابی العزاقر هم ابوجعفر است. می گوید این ابن ابی العزاقر، «وَجِيهاً عِنْدَ بَنِي بِسْطَامَ.». نزد طایفه بسطام، موقعیت و جایگاهی داشت. «وَ ذَاكَ أَنَّ الشَّيْخَ أَبَا الْقَاسِمِ رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُ وَ أَرْضَاهُ كَانَ قَدْ جَعَلَ لَهُ عِنْدَ النَّاسِ مَنْزِلَةً وَ جَاهاً». این موقعیتی که پیدا کرده بود، از سفیر دوم بود. اما مرتد شد. «فَكَانَ عِنْدَ ارْتِدَادِهِ يَحْكِي كُلَّ كَذِبٍ». سفیر نبود، مورد توجه سفیر دوم بود. یعنی این جایگاه، اکتسابی بود، این به او جایگاه داده بود. بعد هم ابن ابی العزاقر مرتد شد. و شروع به دروغ بافتن کرد، «كُلَّ كَذِبٍ وَ بَلَاءٍ وَ كُفْرٍ [لِبَنِي بِسْطَامَ وَ يُسْنِدُهُ عَنِ الشَّيْخِ أَبِي الْقَاسِمِ فَيَقْبَلُونَهُ مِنْهُ وَ يَأْخُذُونَهُ عَنْهُ حَتَّى انْكَشَفَ ذَلِكَ لِأَبِي الْقَاسِمِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ]» برای بنی بسطام. آنجا جایگاه داشت، برای آن ها نقل می کرد. همه را به ابوالقاسم (سفیر دوم) نسبت می داد. «فَأَنْكَرَهُ وَ أَعْظَمَهُ». گفت: این ها را من نگفتم. پیام داد برای بنی بسطام: این حرف هایی که می زند مورد تأیید من نیست. این حرف هایی که می زند، حرف من نیست. «فَأَنْكَرَهُ وَ أَعْظَمَهُ وَ نَهَى بَنِي بِسْطَامَ»؛ حرفش را گوش نکنید. «عَنْ كَلَامِهِ وَ أَمَرَهُمْ بِلَعْنِهِ [وَ الْبَرَاءَةِ مِنْهُ]». لعنش کنید و از او تبری بجویید.
متأسفانه «فَلَمْ يَنْتَهُوا» آن ها به حرف سفیر دوم توجه نکردند. «وَ أَقَامُوا عَلَى تَوَلِّيهِ.» از او پشتیبانی کردند. می گفت: «[وَ ذَاكَ أَنَّهُ كَانَ يَقُولُ لَهُمْ] إِنَّنِي أَذَعْتُ السِّرَّ». من رازی را افشا کردم، چوب این افشا را دارم می خورم. «وَ قَدْ أُخِذَ عَلَيَّ الْكِتْمَانُ»، به من گفته شد مکتوم بدار، نکردم. «فَعُوقِبْتُ بِالْإِبْعَادِ بَعْدَ الِاخْتِصَاصِ». اگر این آقای سفیر دوم من را طرد کرده، کاری از من سر نزده است (این هم کفریات گفته بود)، فقط همین راز است. لذا دیگر جزء خصیصین نیستم. حالا خواهید دید چیست. (چه طوری وارد می شوند!) «لِأَنَّ الْأَمْرَ عَظِيمٌ». آن چیزی که به من گفتند، خیلی سنگین است. «لَا يَحْتَمِلُهُ إِلَّا مَلَكٌ مُقَرَّبٌ أَوْ نَبِيٌّ مُرْسَلٌ أَوْ مُؤْمِنٌ مُمْتَحَنٌ». من این بودم، این را به من گفته بودند و من گفتم، راز را افشا کردم. «فَيُؤَكَّدُ فِي نُفُوسِهِمْ عِظَمُ الْأَمْرِ وَ جَلَالَتُهُ». می گوید قضیه این بوده. این خبر دوباره به سفیر دوم رسید. «[فَبَلَغَ ذَلِكَ أَبَا الْقَاسِمِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ] فَكَتَبَ إِلَى بَنِي بِسْطَامَ»؛ اطلاعیه داد «بِلَعْنِهِ وَ الْبَرَاءَةِ مِنْهُ وَ مِمَّنْ تَابَعَهُ». از امروز، من هم از خودش و هم از پیروانش بیزارم. «وَ مِمَّنْ تَابَعَهُ عَلَى قَوْلِهِ وَ أَقَامَ عَلَى تَوَلِّيهِ».
خوب دقت کنید شیطان چگونه به این ها درس می دهد، چگونه القا می کند. نامه که برای بنی بسطام رسید، او آنجا بود، نامه را برایش اظهار کردند. گریه کرد. (شیطنتش را ببینید.) گفت: «[فَلَمَّا وَصَلَ إِلَيْهِمْ أَظْهَرُوهُ عَلَيْهِ فَبَكَى بُكَاءً عَظِيماً ثُمَّ قَالَ] إِنَّ لِهَذَا الْقَوْلِ بَاطِناً عَظِيماً». شما ظاهرش را می بینید من باطنش را می بینم. لعن درست است، معنای لعن «ابعاد» است. «[وَ هُوَ أَنَّ اللَّعْنَةَ الْإِبْعَادُ فَمَعْنَى قَوْلِهِ لَعَنَهُ اللَّهُ] أَيْ بَاعَدَهُ اللَّهُ عَنِ الْعَذَابِ وَ النَّارِ». من را لعن کرده، یعنی من را از عذاب، از نار، از جهنم دور کرده است. «وَ الْآنَ قَدْ عَرَفْتُ مَنْزِلَتِي». الان فهمیدم من چقدر جایگاه بلندی دارم. من از جهنم دورم، من جهنمی نیستم، اهل بهشتم. «وَ مَرَّغَ خَدَّيْهِ عَلَى التُّرَابِ». خدا را شکر! فهمیدم چه شد. صورتش را آورد به خاک مالید. «وَ قَالَ عَلَيْكُمْ بِالْكِتْمَانِ لِهَذَا الْأَمْرِ قَالَتِ». مریدهای من، این را مخفی کنید.
دختر سفیر دوم می گوید که من این را، به سفیر دوم خبر دادم. «[قَالَتِ الْكَبِيرَةُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا وَ قَدْ كُنْتُ أَخْبَرْتُ الشَّيْخَ أَبَا الْقَاسِمِ] أَنَّ أُمَّ أَبِي جَعْفَرِ بْنِ بِسْطَامَ قَالَتْ لِي يَوْماً وَ قَدْ دَخَلْنَا إِلَيْهَا». دختر سفیر دوم می گوید یک روز منزل این آقا رفتم، مادرش (مادر ابن ابی العزاقر) را دیدم. بعد رو کرد به من، خیلی استقبال کرد، خیلی خوش آمد گفت. «فَاسْتَقْبَلَتْنِي وَ أَعْظَمَتْنِي وَ زَادَتْ فِي إِعْظَامِي حَتَّى انْكَبَّتْ عَلَى رِجْلِي [تُقَبِّلُهَا]». خم شد پای من را ببوسد. (می خواهم بگویم این ها چطور شیطان را درس می دهند.) گفتم: این کار را نکن. گفت: نه، «[فَأَنْكَرْتُ ذَلِكَ وَ قُلْتُ لَهَا مَهْلًا] يَا سِتِّي [فَإِنَّ هَذَا أَمْرٌ عَظِيمٌ وَ انْكَبَبْتُ عَلَى يَدِهَا فَبَكَتْ ثُمَّ قَالَتْ كَيْفَ لَا أَفْعَلُ بِكِ هَذَا وَ أَنْتِ مَوْلَاتِي فَاطِمَةُ فَقُلْتُ لَهَا وَ كَيْفَ ذَاكِ يَا سِتِّي]». من باید این کار را بکنم. دست من را هم بوسید، گریه کرد. چرا من این کار را نکنم؟ تو زهرا هستی. گفتم: من؟ گفت: بله، تو فاطمه زهرا هستی. گفتم از کجا می گویی من فاطمه زهرا هستم؟ من دختر فلانی هستم. گفت که: «[فَقَالَتْ لِي] إِنَّ الشَّيْخَ [أَبَا جَعْفَرٍ مُحَمَّدَ بْنَ عَلِيٍّ]»، ابن ابی العزاقر، «خَرَجَ إِلَيْنَا بِالسِّرِّ [قَالَتْ فَقُلْتُ لَهَا وَ مَا السِّرُّ قَالَتْ قَدْ أَخَذَ عَلَيْنَا كِتْمَانَهُ]». آن رازی را که نباید بگوید، گفت. گفتم: این سرّ چیست؟ گفت: آخر به من گفته به کسی نگو. «وَ أَفْزَعُ إِنْ أَنَا أَذَعْتُهُ عُوقِبْتُ». می ترسم اگر بگویم، گوشمالی ام بدهند. «قَالَتْ وَ أَعْطَيْتُهَا مَوْثِقاً أَنِّي لَا أَكْشِفُهُ لِأَحَدٍ [وَ اعْتَقَدْتُ فِي نَفْسِي الِاسْتِثْنَاءَ بِالشَّيْخِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَعْنِي أَبَا الْقَاسِمِ الْحُسَيْنَ بْنَ رَوْحٍ]». گفتم: من به کسی نمی گویم. گفت که: «[قَالَتْ] إِنَّ الشَّيْخَ أَبَا جَعْفَرٍ قَالَ لَنَا إِنَّ رُوحَ رَسُولِ اللَّهِ ص»، روح رسول الله در ابن ابی العزاقر حلول کرده. «انْتَقَلَتْ إِلَى أَبِيكِ [يَعْنِي أَبَا جَعْفَرٍ مُحَمَّدَ بْنَ عُثْمَانَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ وَ رُوحَ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ ع انْتَقَلَتْ إِلَى بَدَنِ الشَّيْخِ أَبِي الْقَاسِمِ الْحُسَيْنِ بْنِ رَوْحٍ]». در پدر تو روح امیرالمؤمنین [حلول کرده]. و روح فاطمه هم در تو منتقل شده است. این راز را به من گفته. «[وَ رُوحَ مَوْلَاتِنَا فَاطِمَةَ ع انْتَقَلَتْ إِلَيْكِ] فَكَيْفَ لَا أُعَظِّمُكِ يَا سِتَّنَا».
 

[1] الغيبة، الشيخ الطوسي، ج1، ص401.

[2] الغيبة، الشيخ الطوسي، ج1، ص391.

[3] تنقيح المقال في علم الرجال، المامقاني، الشيخ عبد الله، ج10، ص230.

[4] دانشنامه امام هادی علیه السلام، جمعی از نویسندگان، ج1، ص250.

[5] تنقيح المقال في علم الرجال، المامقاني، الشيخ عبد الله، ج10، ص231.

[6] تنقيح المقال في علم الرجال، المامقاني، الشيخ عبد الله، ج10، ص233.

[7] الغيبة، الشيخ الطوسي، ج1، ص401.

[8] الغيبة، الشيخ الطوسي، ج1، ص403.