جلسه 1400/01/18

بسم الله الرحمن الرحیم



/ امنیت فراگیر/شاخصه های ظهور و حکومت امام زمان

موضوع: شاخصه های ظهور و حکومت امام زمان/ امنیت فراگیر/

توصیف امنیت
بحث ما پیرامون شاخصه های حکومت امام زمان بود، امنیت فراگیر یکی از شاخصه های حکومت است که کلی امنیت را با توجه به روایات بررسی کردیم و وارد جزئیات امنیت شدیم و به روایاتی اشاره کردیم، یکی از روایات روایتی است که از امیر مومنان علیه السلام در خطبه ای معروف به خطبة البیان نقل شده است.
روایت شانزدهم
قال علیه السلام: ثم ان جيش (المهدي) عليه السلام يقتل جيش الأعور الدجال في مدة أربعين يوما من طلوع الشمس الى غروبها و يطهر الارض منهم و بعد ذلك يملك (المهدي) علیه السلام مشارق الارض و مغاربها و يفتحها من جابرقا الى جابرسا و يفتح جميع الامصار و يستقيم و يستتم أمره و يعدل بين الناس حتى ترعى الشاة مع الذئب في موضع واحد و تلعب الصبيان و العقرب و لا يضرهم و يذهب الشر و يبقى الخير و يزرع الرجل الشعير و الحنطة فيخرج من كل منّ مئة منّ كما قال اللّه تعالى (فِي كُلِّ سُنْبُلَةٍ مِائَةُ حَبَّةٍ وَ اللَّهُ يُضاعِفُ لِمَنْ يَشاءُ).[1]

حضرت علیه السلام مى فرمايد: « لشكر مهدى ارتش «أعور دجّال» را در مدت چهل روز از طلوع خورشید تا غروب نابود مى سازد[2]
زمين را از وجود او پاك مى كند. از آن پس، مهدى علیه السلام فرمانروايى شرق و غرب زمين را به دست مى گيرد و از جابلقا تا جابرسا را مى گشايد و بر همه كشورها چيره مى شود و حكومت و فرمانروايى او تثبيت مى گردد و بین مردم با عدالت رفتار می کند به گونه ای که گوسفند و گرگ کنار هم مشغول چرا هستند و کودکان با عقرب بازی می کنند و عقرب به آن ها ضرری وارد نمی کند و شر از بین می رود و خیر باقی می ماند و مرد گندم و جو زراعت می کند پس از هر مَن صد مَن حاصل می شود همچنان که خداوند فرمود: فِي كُلِّ سُنْبُلَةٍ مِائَةُ حَبَّةٍ وَ اللَّهُ يُضاعِفُ لِمَنْ يَشاءُ ».
منابع روایت
تنها منبعی که از کتاب های عامه خطبة البیان را ذکر کرده عقد الدرر و از خاصه کتاب الزام الناصب مرحوم یزدی حائری است.
خطبة البیان
ما یک بحثی باید در مورد خطبه های حضرت که در نهج البلاغه نیامده مانند خطبه تطنجیه، خطبه افتخاریه، خطبه نورانیه و خطبه بیان، داشته باشیم که در فرصت مناسب در مورد آن ها بحث بشود و یک بحث هم در خصوص همین خطبة البیان که روایتی که خواندیم بخشی از همین خطبه است، داشته باشیم. حضرت این خطبه را بعد از فرو نشاندن اغتشاشات و فتنه گری فتنه گران در بصره و بازپس گیری بصره از دست فتنه گران به بلاد اسلامی که می رفت که تجزیه بشود و حضرت نگذاشت، ایراد فرمودند. حضرت پس از ورود به بصره هفتاد روز در آنجا ماندند تا تثبیت شد و سه روز اول اخطار کردند که همه بصری ها باید نماز صبح مسجد باشند که یک نفر حق تخلف ندارد. آن مدتی که حضرت بصره بودند بیاناتی از حضرت انجام گرفت که یکی از آن ها همین خطبة البیان بود.
ولی این خطبة البیان مورد بحث قرار گرفته است، کسانی که مطرح کردند با دید تأمل، بعضی آن را رد می کنند مثل سید جعفر مرتضی رد می کند، می فرماید: عبارات آن عباراتی نیست که متناسب با امیر بیان باشد امیر بیان اینگونه حرف نمی زند، بعضی ایراد های بیشتری گرفتند که اصلا با توحید نمی سازد و ما علاوه بر بعضی از این ایرادها ایراد سندی هم داریم که در سندش بعضی هستند که اصلا نمی دانیم چه کسی هستند، این خطبه از عبد الله بن مسعود نقل شده است، عبد الله بن مسعود 32 فوت شده است یعنی سه سال قبل از امامت امیر المومنین علیه السلام و این خطبه در سال 36 ایراد شده است یعنی چهار سال قبل از ایراد خطبه راوی آن فوت شده است مگر اینکه گفته شود که این عبد الله بن مسعود شخص دیگری است که ما او را در کتاب های رجالی پیدا نکردیم.
ما خیلی به سند اشکال نمی گیریم، قوت متن یکی از راه ها تشخیص است، و به این عمل شده برای مثال در فقه روایت حماد در مورد خمس و اینکه به بچه های ذکور هاشم یعنی نسل پسری اختصاص دارد ، مرحوم خوئی (مبنای ایشان و مشهور هم همین است) می فرماید: یؤیده و روایت حماد را به عنوان مؤید مطرح می کند و مرحوم سبزواری به این روایت به جهت قوت متن استناد می کند ، روایت مرسل است عن بعض اصحابنا است ولی مرحوم سبزواری به جهت ادله ای آن را دلیل قرار می دهد: قوت متن[3]
، ضبط، آن را نقل کردند، و مشهور به آن عمل کردند و بر طبق آن فتوا دادند. این ها راه هایی بر قبول روایت است. روش ما اینگونه نیست که روایتی را به این راحتی از دست بدهم، اگر سند آن ضعیف باشد، راه های دیگری برای قبول روایت هست. فعلا این مشکل در خطبة البیان است که راوی کسی است که چهار سال قبل از مطرح شدن خطبه فوت شده است.
مرحوم والد چون خطبة البیان را قبول دارد، یک بیانی در حاشیه الشیعة و الرجعة دارد و روایت را می پذیرد. چندین صفحه از کتاب الشیعة و الرجعة از خطبة البیان است. برای همین در اول بحث سندی و دلالی می کند و شبهات را رد می کند.
مرحوم والد می فرماید:
اعلم ان هذه الخطبة الشریفة ذکرناها عن بعض اجلاء المحدثین عن محمّد بن أحمد الأنباري عن محمد بن أحمد الجرجاني قاضي الري عن طوق بن مالك عن أبيه عن جدّه عن عبد اللّه بن مسعود رفعه إلى عليّ بن أبي طالب علیه السلام : لمّا تولّى الخلافة بعد الثلاثة أتى إلى البصرة فرقي جامعها و خطب الناس خطبة ذهلت منها العقول و قشعرت منها الجلود، فلمّا سمعوا منه ذلك أكثروا البكاء و النحيب و علا الصراخ، قال: و كان رسول اللّه صلی الله علیه و آله قد أسرّ إليه السرّ الخفي الذي بينه و بين اللّه عزّ و جلّ.
ابن مسعود گوید: « هنگامی که امیر المومنین علیه السلام عهده دار خلافت شدند، به بصره تشریف آوردند و خطبه خواندند[4]
خطبه ای که از آن عقل ها متحیر شد و بدن ها لرزید پس چون آن را شنیدند بسیار گریه کردند و فریادها بلند شد، پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله به من سرّی فرموده بودند آن سرّی که بین خود و خدای خودش بود...»
مرحوم والد در پاورقی (عن بعض الاجلاء المحدثین) را توضیح می دهند:
نقلنا هذه الخطبة الشريفة المشهورة المنسوبة الى مولانا سلطان العارفين و امام الموحدين امير المؤمنين علیه السلام من كتاب (دوحة الانوار) للشيخ محمد اليزدي الحائري ص 150 و يوجد من هذه الخطبة الشريفة في الاقطار نسخ عديدة يظهر من مراجعة ج 7 من الذريعة لشيخنا العلامة الطهراني في حرف الخاء ص 200 نقلها عن جماعة منهم المحدث العارف الناقد البصير القاضي سعيد القمي المتوفى سنة 1103 في شرحه لحديث الغمامة و منهم صاحب الزام الناصب و منهم العلامة- الفقيه القمي في جامع الشتات من ص 772- 799 و يظهر من شيخنا دام بقاه انه توجد هذه الخطبة في المكتبة الرضوية تأريخ كتابتها 729 و نسخة اخرى بخط درويش علي بن جمال الدين تأريخ كتابتها 923 و نقل السيد المحدث الشبر تمام هذه الخطبة فى رسالته (علامات الظهور) و يظهر منه شروحا اخرى لهذه الخطبة منها (خلاصة الترجمان) و منها (معالم التنزيل).
و منها شرح نور علي شاه المتوفى سنة 1212 و توجد قطعة من الترجمة في طهران في مكتبة سپهسالار (نعم) هذه الخطبة مشهورة باختلاف في النسخ زيادة و نقيصة في بعضها على ما ذكره المحقق القمي من النسخة التي كانت عنده: (انا الذي اوجدت السماوات و الارض في طرفة عين) و لكن في ثلاث نسخ عندي غير موجودة و على الاول لا يمكن المصير اليها و الاخذ بظاهر تلك الفقرة لكونها مخالفة للقرآن كيف و يقول اللّه تعالى في سورة الاعراف آية 53 (إِنَّ رَبَّكُمُ اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ ) و في سورة السجدة آية 3 (اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ وَ ما بَيْنَهُما فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ) و لا اشكال في أن مثل هذه العبارات من مدسوسات الغلات و من مفتعلات أعدائه. ضرورة انه علیه السلام لا ينطق بما هو مخالف للقرآن مع ما ورد عن النبي صلی الله علیه و آله: ما خالف قول ربنا لم أقله، أو: فاضربوه على الجدار او: ردوه الى الذي جاء به فهو اولى به: فهو علیه السلام منزه عن ذلك و اما بعض الفقرات مثل: (انا مورق الاشجار و مثمر الثمار) فنظيرها موجود في الاخبار و يساعده الاعتبار، مثل قولهم: (بنا أثمرت الاشجار و أينعت الثمار و جرت الانهار و بنا تنزل الغيث و تنبت عشب الارض) و في ج 22 من (بحار الانوار) في الزيارات في زيارة المظلوم المطلقة: (و بكم تنبت الارض اشجارها و بكم تخرج الاشجار اثمارها و بكم تنزل السماء قطرها) و في ص 292 في الزيارة الرجبية (أنا سائلكم و آملكم فيما اليكم التفويض و عليكم التعويض فبكم يجبر المهيض و يشفى المريص و عندكم-ما تزداد الارحام و ما تغيض).
و قولهم: (لولانا ما عبد اللّه) و قولهم: (نزلونا عن الربوبية و قولوا فينا ما شئتم) كما سيجي ء في هذه الخطبة الشريفة بقوله: (معاشر الناس كأني بطائفة منهم يقولون إن علي بن ابي طالب علیه السلام يعلم الغيب و هو الرب الذي يحيى الموتى و يميت الاحياء و هو على كل شي ء قدير، كذبوا و رب الكعبة ايها الناس قولوا فينا ما شئتم و لا تنسبونا الى الربوبية و اجعلونا مربوبين) فعليه كل عبارة كانت مخالفة لظاهر القرآن و لم تكن قابلة للتأويل الصحيح فهم صلواة اللّه عليهم برآء منها، فهي من الدجالين و المعاندين ضرورة انهم بمنزلة شخص واحد لا يصدر عنهم ما يخالف التنزيل فكون الخطبة الشريفة مشتملة على بعض الفقرات المدسوسة كما في النسخة التي كانت عند المحقق القمي لا يقدح و لا يوجب القاء جميع الخطبة الشريفة كما لا يخفى عند أهل التحقيق.[5]

« این خطبه را از کتاب دوحة الانوار نقل می کنیم. (مولف دوحة الانوار شیخ محمد حائری یزدی از معاصرین مرحوم والد ما می باشد.) این خطبه نسخه های متعددی دارد، در جلد هفتم الذریعه شیخ ما علامه طهرانی در حرف خ صفحه ی دویست از جماعتی نقل کرده است که از جمله ی آن ها: محدث، عارف، ناقد، بصیر قاضی سعید قمی (م1103) در شرح حدیث الغمامه و صاحب الزام الناصب و فقیه علامه ی قمی[6]
در کتاب جامع الشتات نقل کرده اند.
و از شیخ ما (آقا بزرگ تهرانی) دام بقائه استفاده می شود که نسخه ای از این خطبه در کتابخانه ی آستان قدس رضوی است و تاریخ آن هم 729 است و نسخه ی دیگر آن به خط درویش علی بن جمال الدین که تاریخ آن 923 می باشد، وجود دارد. مرحوم محدث شبر تمام این خطبه را در رساله ی علامات الظهور نقل کردند و شرح های دیگری هم برای این خطبه است که از آن خلاصة الترجمان و معالم التنزیل و شرح نور علیشاه (م1212) می باشد و قطعه ای از ترجمه آن در کتابخانه سپهسالار تهران می باشد.
این خطبه مشهور است با اختلافاتی که نسخه ها با هم دارد. در نسخه ی مرحوم قمی چنین آمده است: "منم که آسمان ها و زمین در یک چشم به هم زدن به وجود آوردم." و لکن در سه نسخه ای که نزد من است چنین چیزی در آن موجود نیست و اگر خطبه دارای چنین مطلبی باشد نمی توان پذیرفت و به ظاهر آن اخذ کرد چون مخالف قرآن است "انّ ربکم الله الذی خلق السموات و الارض فی ستة ایام" و "الله الذی خلق السموات و الارض و ما بینهما فی ستة ایام" و چنین عباراتی را غلات در روایت وارد کرده اند یا اینکه کار دشمنان می باشد؛ چون قطعا حضرت امیرالمؤمنینعلیه السلام به آنچه مخالف قرآن باشد، حرف نمی زنند با توجه به آنچه از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله نقل شده که: "ما خالف قول ربنا لم اقله ، فاضربوه علی الجدار او ردّوه او الذی جاء به فهو اولی به" و امیر المومنین علیه السلام از آن منزه است.
امّا بعضی از عبارات را باید توجیه کرد مانند: "رویش درخت ها با من است" یا "من میوه ها را به درختان می دهم" به این مضمون در روایات دیگر وارد شده است و اعتبار هم با آن مساعد است. "واسطه فیض خداوند هستیم، به برکت ما درختان میوه می دهند و..." در بحار الانوار در زیارت مظلوم "به برکت شما زمین درختان را می رویاند و..." و در زیارت رجبیه " من از شما ائمه می خواهم و امید دارم در آنچه خدا به شما واگذار کرد و بر شما است که به ما بدهید پس به برکت شما کسی که استخوانش شکسته بهبود می یابد و به برکت شما بیمار شفا می یابد و به برکت شما خداوند فرزند عنایت کند" و قول آن بزرگواران "اگر ما نبودیم خداوند عبادت نمی شد" و"ما را از مقام ربوبیت پائین بدانید، مربوب بدانید و هر چه می خواهید در فضیلت ما بگوئید."[7]

مرحوم والد در تایید روایت می فرماید:
در خطبه آمده است: "ای گروه های مردم طائفه ای می گویند: علی بن ابی طالب علم غیب می داند و او پروردگاری است که مردگان را، زنده می کند و زندگان را می میراند و بر هر چیزی توانا است، به پروردگار کعبه دروغ گویند، ای مردم در فضیلت ما هر چه می خواهید بگوئید و ما را مربوب قرار دهید."
و نتیجه می گیرند:
بنابراین هر عبارتی که مخالف ظاهر قرآن باشد و قابل تاویل صحیح نباشد، ائمه علیهم السلام از آن بری هستند و آن از دجال ها و دشمنان است چون ائمه علیهم السلام به منزله شخص واحدی می باشند که از آن مخالف تنزیل صادر نمی شود پس این خطبه ی شریفه که مشتمل بر بعضی از فقرات دست برده شده در آن می باشد همچنان که در نسخه ی محقق قمی چنین است، به آن ضرر نمی زند و موجب الغای همه ی خطبه ی شریفه نمی شود همچنان که بر اهل تحقیق پوشیده نیست.»

 

[1] الشيعة و الرجعة ؛ ج 1 ؛ ص167.

[2] از این روایت معلوم می شود که بین لشگر امام عصر و لشگر دجال درگیری می شود و این در روایات ما کمتر آمده است.

[3] مهذب الاحکام، ج1، ص470، سطر آخر.

[4] این نقل ابن مسعود دچار اشکال است زیرا او سال 32 فوت شده در حالی که خلافت امام 36 بوده چطور می توانسته درک کند مگر اینکه گفته شود این ابن مسعود دیگری است.

[5] الشيعة و الرجعة ؛ ج 1 ؛ ص146.

[6] البته مرحوم قمی این روایت را به عنوان تأیید آن نقل نکرده اند بلکه به عنوان نقد و رد آن بیان کرده اند.

[7] . الشیعه الرجعه، ج1، ص128.