جلسه 1399/10/03

بسم الله الرحمن الرحیم



/ امنیت فراگیر/شاخصه های ظهور و حکومت امام زمان

موضوع: شاخصه های ظهور و حکومت امام زمان/ امنیت فراگیر/

روایات عامه پیرامون امنیت در هنگام ظهور
روایت ششم
حدثنا سلامة بن ناهض المقدسی ثنا عبد الله بن هانی حدثنا صمرة بن ربیعة عن یحیی بن ابی عمرو السیبانی عن عمرو بن عبد الله الحضرمی عن أبی أمامة قال: قال رسول الله صلی الله علیه و آله إنّ الله عز و جلّ استقبل بی الشام و ولّی ظهری للیمن و قال لی: و یا محمد جعلت ما تجاهک غنیمة و رزقا و ما خلف ظهرک مددا و لا یزال الاسلام یزید و ینقص الشرک و اهله حتی تسیر المرأتان لا تخشیان جورا ثم قال و الذی نفسی بیده لا تذهب الایام و اللیالی حتی یبلغ هذا الدین مبلغ هذا النجم.[1]

« عمر بن عبد الله الحضرمی از ابو امامة گفت: رسول الله صلی الله علیه و آله فرمود: خداوند عز و جل مرا رو به سوی شام و پشت مرا به یمن قرار داد و به من گفت: ای محمد آنچه پشت سر تو است نیروهای کمکی تو است و آنچه جلو می بینی فتح خواهی کرد در حالی که اسلام گسترش یابد و شرک و اهل آن کم شود تا جایی که دو زن در شب حرکت کنند و از ظلم و جور نخواهند ترسید، سپس فرمود: قسم به آنکه جانم در دست او است روزگار خواهد بود تا این دین به جایگاه این ستاره برسد (گسترش یابد).»
دوران امام عصر علیه السلام دین اوج می گیرد و آئینی غیر از اسلام باقی نمی ماند، اخیرا اعلام کردند که آینده اروپا گرایش به اسلام است، ده درصد فرانسه مسلمان هستند و پاپ اخطار داده که کاری بکنید. چون روشی را که روشی که پیش گرفتیم آینده از آن اسلام است، اروپایی ها برای جلوگیری از گسترش اسلام نیاز به شخصی مانند معاویه دارند، رشید رضا در تفسیرش در سوره یونس نقل می کند که یکی از کشیش ها گفته بود: ما باید در وسط برلین تندیس معاویه را بگذاریم زیرا این معاویه بود که جلوی پیشرفت اسلام را گرفت و الا همه ما محکوم به حکومت عرب ها بودیم، معاویه جلوی امیر مومنان علیه السلام را گرفت.[2]

این روایت دلالت بر امنیت در آینده جهان دارد اما در این روایت اشاره نشده که آن دوران چه دورانی خواهد بود ولی قطعا این آینده ای که به آن بشارت داده شده به قرینه روایات دیگر همان دوران امام عصر علیه السلام است.
این روایت شاهد بر مطلب است ولی اولا ما باید در مورد خود سلیمان بن احمد طبرانی بحث کنیم سلیمان بن احمد عامی است ولی در مورد اعتبار او باید بحث کنیم که آیا از اهل سنت متمایل به شیعه است. ایشان استادهای زیادی داشت و در اصفهان زندگی می کرد که متهم به ناصبی بودن بودند.
منابع روایت
المعجم الکبیر طبرانی: ج 8 ص 145
مجمع الزوائد: ج 10 ص 60
تاریخ دمشق ابن عساکر: ج 1 ص 378
بررسی سند روایت
کسی از خاصه این روایت نقل نکرده است. ما به دو نفر از افراد سند اشاره می کنیم:
سلیمان بن احمد طبرانی:
در کتب رجالی ما کمتر متعرض ایشان شدند، مرحوم تستری می فرماید: او عامی بود. اما خود اهل سنت نسبت به ایشان نظر دارند که یک شخصیت کم نظیر است، ذهبی می گوید:
« او امام،[3]
حافظ،[4]
رحال، جوال،[5]
محدث اسلام، سرآمد معمرین، شامی طبرانی صاحب سه معجم.[6]
محل تولد او عکا (فلسطین) در ماه صفر به سال 260 هجری بود و مادر او هم از عکا بود، سیزده سالگی وارد سماع حدیث و حضور در درس شد و پدر او هم از اصحاب حدیث بود و از اصحاب دحیم محدث بود. اولین کوچ او در 73 سالگی بود و در سفر باقی ماند و شخصیت ها را در 16 سال ملاقات کرد و از هر شخصیتی که دید اخباری را نوشت و جمع آوری کرد و تصنیف کرد، ازدحام محدثین در درس او زیاد شد و از نقاط مختلف جهان برای دیدن او می آمدند. او به حرمین، یمن، مدائن شام، مصر، بغداد، کوفه، بصره، اصفهان، خوزستان و... رفت سپس در اصفهان به مدت 60 سال اقامت کرد و علم را نشر داد و تألیفاتی انجام داد.
او بعد مصر و شام و حجاز و یمن به عراق رفت و اگر از اول به عراق رفته بود اساتید بزرگی را درک می کرد... ابو نعیم اصفهانی و ابن منده از شاگردان او بودند... از جمله تالیفات او معجم صغیر در یک مجلد است که از هر استاد یک حدیث در آن جمع کرده و معجم کبیر که معجم نام های صحابه و تراجم و روایات آن ها است (مثلا امام حسین علیه السلام را ذکر کرده و شرح حال امام و مقتل امام و روایاتی که از امام نقل شده را ذکر می کند، چاپ جدید معجم کبیر 25 جلد است که پنج جلد آن موجود نمی باشد) لکن مسند ابو هریره در آن نیست و احادیث صحابه مکثر را فرانگرفته است، مجموع آن در هشت جلد است و معجم اوسط از مشایخ او که اکثار در روایت دارند و چیزهای غریبی که نقل کردند و آن در پنج جلد است. طبرانی می گفت: معجم اوسط جان من است.
ابو نعیم گفت: طبرانی سال 290 به اصفهان آمد و سپس از آنجا رفت و دوباره به آنجا آمد و مدت شصت سال در آنجا بود. ابو زکریا یحیی بن منده گفت شنیدم اساتید ما از کسانی که بر آن ها اعتماد بود می گفتند: ابو القاسم طبرانی حدیث عکرمه در رؤیت (که پیامبر فرمودند: پروردگارم را دیدم،) را املا کرد، ابن طباطبا علوی به او اعتراض کرد و جوهر را به سمت او پرتاب کرد پس هنگامی که طبرانی آن را دید با او به کلامی برخورد کرد که من آن را اختصار می کنم: در وسط کلامش گفت: آرام نمی گیرید و شما را به آنچه هستید مشغول کردند تا اینکه آنچه در روز حره اتفاق افتاد را ذکر نکنید پس چون ابن طباطبا این را شنید، ایستاد و عذرخواهی کرد و پشیمان شد.
ابن ابی سری گفت: ابن عقده را در کوفه دیدم، از او خواستم که درس روز گذشته را نتوانستم شرکت کنم، برای من دوباره بگوید، او امتناع کرد، اصرار کردم، گفت: از کجا هستی؟ گفتم: از اصفهان گفت: ناصبی هایی که دشمنی با اهل بیت علیهم السلام را بناگذاشتند. گفتم: این را نگو زیرا در بین آن ها متفقه و فضلا و شیعه هستند. گفت: شیعه معاویه؟ گفتم: نه به خدا قسم بلکه شیعه علی علیه السلام و احدی در بین آن ها نیست مگر اینکه علی علیه السلام از چشم و اهل او عزیزتر است سپس درسی که از من فوت شده بود برای من اعاده کرد و به من گفت. او تألیفات زیادی داشت و حرف های او در همه جا رائج و مورد استفاده بود. اجمالا شخصیتی است که مورد قبول است.
ابو عمر بن عبد الوهاب سلمی گفت: شنیدم طبرانی می گوید: هنگامی که ابو علی بن رستم به فارس آمد به دیدن او رفتم پس بعضی از نویسندگان نزد او آمدند پس 500 درهم جلوی پای او ریخت چون کاتب رفت، آن ها را به من داد. و هنگامی که دختر او ام عدنان آمد، جلوی پای او 500 درهم ریخت پس برخواستم، گفت: کجا؟ گفتم: برخواستم تا نگویند برای این نشستم، گفت: این را نیز بردار. و در آخر کارش در مورد ابو بکر و عمر چیزی گفت پس خارج شدم و دیگر نزد او برنگشتم.» [7]

پس طبرانی از نظر ما توثیق ندارد اما نزد اهل سنت از شخصیت های بزرگ است.
ابو امامه:
چند نفر با عنوان ابو امامه داریم ولی ابو امامه ای که این روایت را نقل می کند صدی بن عجلان باهلی ابو امامه. ابو امامه از صحابه است و طبق مبنای اهل سنت صحابه عدول هستند و جماعتی مانند ابن عبد البر، ابن منده و ابو نعیم تصریح کردند که او از صحابه نبی مکرم صلی الله علیه و آله است. فقط شیخ طوسی در کتاب رجال در باب کنی می گوید: ابو امامه از اصحاب امیر مومنان علیه السلام بود و از کسانی است که در شام معاویه او را زیر نظر داشت تا به امیر مومنان علیه السلام ملحق نشود.
بعضی گفتند: ایشان در مصر ساکن بود و به حمص آمد و در آنجا بود تا از دنیا رفت و از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله اکثار روایت دارد و اکثر احادیث او نزد شامی ها است و در سال 81 هجری فوت شد و بعضی 86 را گفتند و این آخرین صحابی شامی بود که فوت کرد.
مرحوم مامقانی می فرماید:
اگر آنچه از شیخ رحمه الله بیان شد که معاویه او را زیر نظر داشت تا به امیر مومنان علیه السلام ملحق نشود، تمام باشد، کشف می کند که او از شیعیان و محبین امیر مومنان علیه السلام بوده است الا اینکه شیخ رحمه الله در این نقل متفرد است و بلکه بعضی او را از منحرفین از علی علیه السلام شمردند و در کتب تاریخ مکرر بیان شده که ماندن او همراه معاویه در شام به میل خود او بوده است.
و قضیه ای را از او در جنگ صفین نقل می کند که نشان می دهد او معتقد به امیر مومنان علیه السلام نبود:
ابو امامه و ابو درداء نزد معاویه رفتند و گفتند: چرا با این مرد می جنگی؟ در حالی که به خدا قسم او مقدم تر از تو در اسلام و نزدیک تربه رسول خدا صلی الله علیه و آله بود و به این امر احق است، گفت: به خاطر خون عثمان با او می جنگم، او قاتلین عثمان را پناه داده، پس به او بگوئید: قاتل او را به ما تحویل دهد در این حال من اولین نفر از اهل شام هستم که با او بیعت کنم.
این دو نزد علی علیه السلام رفتند و حضرت را به گفته معاویه خبر دادند، امام علیه السلام به آن دو فرمود: او طلب می کند کسانی را می بینید پس بیست هزار نفر غرق در سلاح خارج شدند که از آن ها دیده نمی شد مگر چشمان شان، پس گفتند: همه ما او را کشتیم و اگر خواستید هدف تان را اجرا کنید پس ابو امامه و ابو درداء برگشتند و در جنگ حضور نداشتند.
این روایت نص است در اینکه این دو به فرمایش علی علیه السلام قانع نبودند که عثمان را نکشته است و اینکه جایز نیست قاتلان عثمان را به معاویه تحویل داد و این حدیث ظاهر است در اینکه برگشت این دو از علی علیه السلام از روی میل آن ها بوده و اینکه با هیچ یک در جنگ همراه نبودند و اگر به امامت علی علیه السلام معتقد بودند برای آن ها جدایی از علی علیه السلام جایز نبود و همچنین ترک همراهی امام در جنگ بر آنان جایز نبود. بله این دو معتقد بودند که علی علیه السلام به جهت تقدم در اسلام و قربش به پیامبر صلی الله علیه و آله نسبت به خلافت از معاویه احق است و اما امامت که امثال عمار معتقد بودند، قطعا او از آن دور بود. خداوند او را از رحمتش دور کند و او را رسوا کند؛ چنانچه از سعادت جنگ در رکاب حضرت علیعلیه السلام محروم شد.
و هنگامی که به حق امیر مومنان علیه السلام جاهل بود، برای او سزاوار بود که صحابه را پیروی کند و حضرت از صحابه بود و همراه علی علیه السلام هفتصد مرد از انصار بوند و همراه معاویه جز هفت نفر از اشقیای آن ها نبود.
و قرین او ابو درداء بود بنابر آنچه ابن ابی الحدید ذکر کرده که این دو مقیم شام و ملازم معاویه بودند، روزی از معاویه اذن ورود گرفت و معاویه به او اجازه نداد پس به او گفته شد چرا اجازه ورود به تو ندادند، گفت: کسی که ابواب ملوک زندگی می کند خوار می شود و اکرام می شود.
سپس بر فرض که او به تمام و کمال عارف به حق امیر مومنان علیه السلام بوده، ترک همراهی حضرت در جنگ حجتی موکد علیه او است و وبال آن برای او شدیدتر است و از مصادیق این آیه است: "يَعْرِفُونَ نِعْمَتَ اللَّهِ ثُمَّ يُنْكِرُونَها وَ أَكْثَرُهُمُ الْكافِرُون."» [8]

آنچه عمار و مانند او به آن اعتقاد داشت، او از آن به دور بود، خدا او را رسوا کند همچنان که او را از سعادت همراهی با سید مسلمانان و امیر مومنان دور کرد.
نتیجه: ابو امامه باهلی موثق نیست.
فرزند مرحوم مامقانی می فرماید:
يظهر من جميع ما قيل فيه أنّه لم يكن مواليا للحقّ، فهو عندي ضعيف جدا.[9]
« از تمام آنچه در مورد او گفته شد، ظاهر می شود که او موالی حق نبوده پس او نزد من ضعیف است جدا.»
پس راوی این روایت ابو امامه از نظر ما توثیق ندارد پس روایت از جهت سند اعتبار ندارد البته ما متن روایت را کنار نمی گذاریم زیرا شواهد بسیاری دارد و روایات امنیت از حد استفاضه می گذرد هر چند تواتر لفظی نیست اما تواتر معنوی و اجمالی بر وجود امنیت بالا در هنگام ظهور وجود دارد.
 

[1] المعجم الکبیر لطبرانی ؛ ج8 ؛ ص145.

[2] تفسیر المنار؛ ج11؛ ص222.

[3] ذهبی از کمتر افرادی تعبیر امام می کند، امام یعنی ثقة ثقة ثقة یعنی کسی که فوق وثاقت است.

[4] کسی است که لااقل 100 هزاار حدیث با سند حفظ باشد.

[5] کثیر السفر برای کسب علم.

[6] بیش از صد کتاب دارد ولی این سه معروف است.

[7] هو الامام الحافظ الثقة الرحال الجوال محدث الاسلام، علم المعمرین ابو القاسم سلیمان بن احمد بن ایوب بن مطیر اللخمی الشامی الطبرانی صاحب المعاجم الثلاثة. مولده بمدینة عکا فی شهر صفر سنة ستین و مائتین، و کانت أمه عکاویة. و اول سماعه فی سنة ثلاث و سبعین، و ارتحل به أبوه، و حرص علیه، فإنّه کان صاحب حدیث من اصحاب دحیم فأول ارتحاله کان فی سنة خمس و سبعین فبقی فی الارتحال و لقی الرجال ستة عشر عاما و کتب عمن أقبل و أدبر و برع فی هذا الشأن و جمع و صنف و عمّر دهرا طویلا و ازدحم علیه المحدثون و رحلوا الیه من الاقطار... سمع نحو ألف شیخ أو یزیدون...و سمع بالحرمین و الیمن و مدائن الشام و مصر و بغداد و الکوفة و البصرة و أصبهان و خوزستان و غیر ذلک، ثم استوطن أصبهان و أقام بها نحوا من ستین سنة ینشر العلم و یؤلفه و انما وصل الی العراق بعد فراغه من مصر و الشام و الحجاز و الیمن و الا فلو قصد العراق اولا لأدرک إسنادا عظیما.و من توالیفه: المعجم الصغیر فی مجلد عن کل شیخ حدیث، و المعجم الکبیر و هو معجم أسماء الصحابة و تراجمهم و ما رووه لکن لیس فیه مسند ابی هریرة و لا استوعب حدیث الصحابة المکثرین فی ثمان مجلدات و المعجم الاوسط علی مشایخه المکثرین و غرائب ما عنده عن کل واحد یکون خمس مجلدات و کان الطبرانی فیما بلغنا یقول عن الاوسط: هذا الکتاب روحی.قال ابو نعیم: قدم الطبرانی أصبهان سنة تسعین و مائتین ثم خرج ثم قدمها فأقام بها محدثا ستین سنة.قال ابو زکریا یحیی بن مندة سمعت مشایخنا ممن یعتمد علیهم یقولون: أملی ابو القاسم الطبرانی حدیث عکرمة فی الروایة فأنکر علیه ابن طباطبا العلوی و رماه بدواة کانت بین یدیه، فلما رأی الطبرانی ذلک واجهه بکلام اختصرته و قال فی اثناء کلامه: ما تسکتون و تشتغلون بما أنتم فیه حتی لا یذکر ما جری یوم الحرة فلما سمع ذلک ابن طباطبا قام و اعتذر الیه و ندم ثم قال ابن مندة: و بلغنی أنّ الطبرانی کان حسن المشاهدة، طیب المحاضرة.أنبؤونا عن أبی المکارم اللبان عن غانم البرجی انه سمع عمر بن محمد بن الهیثم یقول: سمعت ابا جعفر بن ابی السری قال: لقیت ابن عقدة بالکوفة فسألته یوما أن یعید لی فوتا فامتنع فشددت علیه فقال: من أی بلد أنت؟ قلت: من أصبهان. فقال: ناصبة ینصبون العداوة لأهل البیت علیهم السلام فقلت: لا تقل هذا فإن فیهم متفقهة و فضلاء و متشیعة. فقال: شیعة معاویة؟ قلت: لا والله بل شیعة علی علیه السلام و ما فیهم أحد إلا و علی علیه السلام. أعز علیه من عینه و أهله فأعاد علی ما فاتنی. و لابی القاسم من التصانیف و لم یزل حدیث الطبرانی رائجا نافقا مرغوبا فیه.قال ابن مندة: و وجدت عن احمد بن جعفر الفقیه اخبرنا ابو عمر بن عبد الوهاب السلمی قال سمعت الطبرانی یقول: لما قدم ابو علی بن رستم بن فارس دخلت علیه فدخل علیه بعض الکتّاب فصبّ علی رجله خمس مائة درهم فلما خرج الکاتب أعطانیها فلما دخلت بنته ام عدنان صبت علی رجله خمس مائة فقمت فقال: إلی أین؟ قلت: قمت لئلا یقول: جلست لهذا فقال: ارفع هذه أیضا فلما کان آخر أمره تکلم فی ابی بکر و عمر ببعض الشیء فخرجت و لم أعد الیه بعد. (سیر اعلام النبلاء ؛ ج16 ؛ ص119)

[8] إن تمّ ما سمعته من الشيخ رحمه الله من وضع الحرس عليه لئلّا يهرب إلى أمير المؤمنين علیه السلام، كشف عن كونه من شيعته و محبيّه، إلّا أنّ الإشكال في أنّ الشيخ رحمه اللّه قد تفرّد في ذلك، و إلّا فقد عدّه بعضهم من المنحرفين عن علي علیه السلام، و تكرّر في كتب التاريخ أنّ بقاءه مع معاوية كان من تلقاء نفسه.قال نصر بن مزاحم في كتاب صفّين : خرج أبو أمامة الباهلي، و أبو الدرداء، فدخلا على معاوية و كانا معه، فقالا: علام تقاتل هذا الرجل؟ و هو- و اللّه- أقدم منك سلما، و أقرب من رسول اللّه صلی الله علیه و آله، و أحقّ بهذا الأمر، فقال: أقاتله على دم عثمان، و أنّه آوى قتلته، فقولوا له: فليقدنا منهم و أنا أوّل من يبايعه من أهل الشام.فانطلقا إلى علي علیه السلام و أخبراه بمقالة معاوية، فقال لهما: إنّه يطلب الذين ترون، فخرج عشرون ألفا متسربلي الحديد لا يرى منهم إلّا الحدق، فقالوا: كلّنا قتله، و إن شاؤوا فليروموا ذلك منا. فرجع أبو أمامة و أبو الدرداء فلم يشهدا شيئا من القتال. انتهى.فإنّه كالنصّ في أنّهما لم يقنعهما قول علي علیه السلام أنّه لم يقتله، و إنّه لا يسوغ له دفع قتلته إلى معاوية، كما أنّه ظاهر في أنّ رجوعهما عن علي علیه السلام كان من تلقاء أنفسهما، و كذلك عدم قتالهما مع أحد الفريقين، و لو كانا يعتقدان إمامته لم يكن لهما مساغ عن مفارقته، و لا عن ترك الحرب معه. نعم؛ كانا يعتقدان أنّه أحقّ بالخلافة من معاوية لقدمه و قرابته و نحوهما، و أمّا الإمامة التي يعتقدها به عمّار .. و أضرابه فهذا الرجل بعيد عنها، أبعده اللّه و أخزاه، كما أبعده عن السعادة بالمحاربة مع سيّد المسلمين و أمير المؤمنين.و إذا جهل حق أمير المؤمنين علیه السلام كان الأولى له أن يتّبع الصحابة و هو منهم، فقد كان مع علي علیه السلام منهم نحو سبعمائة رجل من الأنصار و بينهم، و لم يكن مع معاوية سوى سبعة من أشقيائهم. و هذا قرينه أبو الدرداء كان- على ما ذكره ابن أبي الحديد- مقيما بالشام، ملازما لمعاوية، استأذن عليه يوما فحجبه، فقيل له في ذلك فقال: من يغش أبواب الملوك يهان أو يكرم. ثمّ على فرض كون الرجل عارفا بحقّ أمير المؤمنين علیه السلام. تماما و كمالا، كانت الحجّة عليه في ترك القتال معه آكد، و وزره أشدّ، و كان من مصاديق: يَعْرِفُونَ نِعْمَتَ اللَّهِ ثُمَّ يُنْكِرُونَها وَ أَكْثَرُهُمُ الْكافِرُون . (تنقيح المقال في علم الرجال ؛ ج 35 ؛ ص406)

[9] تنقيح المقال في علم الرجال (ط الحديثة) ؛ ج 35 ؛ ص408.