جلسه 1399/09/19

بسم الله الرحمن الرحیم



/ امنیت فراگیر/شاخصه های ظهور و حکومت امام زمان

موضوع: شاخصه های ظهور و حکومت امام زمان/ امنیت فراگیر/

روایت دوم
وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ هِلَالٍ عَنْ أُمَيَّةَ بْنِ عَلِيٍّ عَنْ رَجُلٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام أَيُّمَا أَفْضَلُ نَحْنُ أَوْ أَصْحَابُ الْقَائِمِ علیه السلام قَالَ فَقَالَ لِي أَنْتُمْ أَفْضَلُ مِنْ أَصْحَابِ الْقَائِمِ وَ ذَلِكَ أَنَّكُمْ تُمْسُونَ وَ تُصْبِحُونَ خَائِفِينَ عَلَى إِمَامِكُمْ وَعَلَى أَنْفُسِكُمْ مِنْ أَئِمَّةِ الْجَوْرِ إِنْ صَلَّيْتُمْ فَصَلاتُكُمْ فِي تَقِيَّةٍ وَ إِنْ صُمْتُمْ فَصِيَامُكُمْ فِي تَقِيَّةٍ وَ إِنْ حَجَجْتُمْ فَحَجُّكُمْ فِي تَقِيَّةٍ وَ إِنْ شَهِدْتُمْ لَمْ تُقْبَلْ شَهَادَتُكُمْ وَ عَدَّ أَشْيَاءَ مِنْ نَحْوِ هَذَا مِثْلَ هَذِهِ فَقُلْتُ فَمَا نَتَمَنَّى الْقَائِمَ علیه السلام إِذَا كَانَ عَلَى هَذَا قَالَ فَقَالَ لِي سُبْحَانَ اللَّهِ أَ مَا تُحِبُّ أَنْ يَظْهَرَ الْعَدْلُ وَ يَأْمَنَ السُّبُلُ وَ يُنْصَفَ الْمَظْلُوم .[1]

« اميّه بن على از مردى روايت مى كند كه از امام صادقعلیه السلام پرسیدم: ما برتر هستيم يا اصحاب قائم ؟!
فرمود: شما از اصحاب قائم برترى داريد![2]
و اين براى اين است كه شما صبح و شام مى كنيد درحالى كه به خودتان و امامتان از سلاطين ستمگر ترسان و هراسان هستيد. اگر نماز مى خوانيد، با تقيه مى خوانيد و روزه مى گيريد و به حج مى رويد، با ترس و تقيّه است. اگر شهادت مى دهيد، شهادت شما را نمى پذيرند.
امام صادق علیه السلام چند مطلبى از اين مقوله را شمردند. من گفتم: اگر اين طور است، پس براى چه فرج قائم را آرزو مى كنيم؟!
به من فرمود: سبحان اللّه آيا دوست ندارى عدل ظاهر شود و راه ها امن گشته و با مظلوم منصفانه رفتار بشود؟!»
منابع روایت
الإختصاص: ص 21 قبلا بحث کردیم که مؤلف اختصاص همان شیخ مفید است.
2. إثبات الهداة: ج 3 ص 557 ب 32 ف 33 ح 604- از إختصاص، باختصار. و در آن است: «... و ينصر المظلوم».
بحار الانوار: ج 52 ص 144 ب 22 ح از إختصاص.
4. معجم الأحاديث الإمام المهدي علیه السلام: ج 5 ؛ ص108
پس این روایت تنها یک مصدر دارد و آن اختصاص شیخ مفید رحمه الله است.
بررسی سند روایت
وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ هِلَالٍ عَنْ أُمَيَّةَ بْنِ عَلِيٍّ عَنْ رَجُلٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام
این روایت مرسل است.
امیة بن علی:
چنین شخصی در کتب رجالی نداریم و حق هم همین است که فرزند مرحوم مامقانی فرمودند: المعنون مهمل و مع الاتحاد (القیسی الشامی) یتبع حکمه.
اگر امیة بن علی قیسی شامی باشد، نجاشی گفته است:
اميّة بن عليّ القيسي الشامي، ضعّفه أصحابنا، و قالوا: روى عن أبي جعفر الثاني علیه السلام. له كتاب، أخبرناه محمد بن محمد، قال: حدثنا جعفر بن محمد، قال: حدثنا أحمد بن محمد بن الحسن ابن سهل، قال: حدثنا أبي، عن أبيه الحسن بن سهل، عن موسى ابن الحسين بن عامر، عن أحمد بن هلال، عن اميّة بن علي، به. انتهى.[3]

« علمای شیعه او را تضعیف کردند. و او از امام جواد علیه السلام روایت کرده است. (امام جواد علیه السلام قرن سوم بودند. پس این امیة بن علی که از امام صادق علیه السلام روایت نقل می کند نمی تواند امیة بن علی قیسی شامی باشد.)
ابن غضائری گفته:
اميّة بن علي القيسي يكنّى: أبا محمد في عداد القمّيين، ضعيف الرواية، في مذهبه ارتفاع. انتهى.[4]

« امیه بن علی قیسی کنیه او ابو محمد از قمی ها بود، او ضعیف الروایه و در مذهبش غالی بود.»
علامه حلی او در قسمت ضعفای کتاب خود ذکر می کند.
مرحوم مامقانی می فرماید:
و ليس للرجل ذكر في رجال الشيخ رحمه الله. و عدّه في الحاوي في الضعفاء، و ضعّفه في الوجيزة أيضا، و كأنّ ضعفه مسلّم بينهم. [5]

« در رجال شیخ رحمه الله نامی از او نیست و جزائری در حاوی او را در ضعفاء شمرده و مرحوم مجلسی در وجیزه او را تضعیف کرده و گویا ضعف او نزد آن ها مسلّم بوده است.»
فرزند مرحوم مامقانی می فرماید:
الذي يستفاد من أسانيد روايات المترجم و من مضامينها، و من انتهاء تضعيفه إلى ابن الغضائري، و من وقوعه في سند رواية كامل الزيارات، و تفسير القميّ أنّ ما نسب إليه من الغلوّ لا أصل له، و أنّه يروي عنه أحمد بن هلال في زمان استقامته و الدليل على ذلك أنّه بعد ما انحرف و ضلّ في دينه أعلن الإمام علیه السلام لعنه و البراءة منه، و أشاع في المجتمع الشيعي فتجنبه كلّ موال لأهل البيت و تركوا الرواية عنه و مجالسته بل التبري حتى ممّن يتصل به أو لم يتبرأ منه، فرواية من روى عنه لا بدّ أن تكون قبل ضلاله، و من مجموع ذلك يحصل للمتأمّل في جميع ما نقلناه، الوثوق و الاطمئنان بحسن الرجل، و عدّ رواياته من الحسان، و اللّه العالم بحقيقة الحال.[6]

« آنچه از اسناد روایات مترجم و مضامین آن ها و اینکه تضعیف او به ابن غضائری برمی گردد و از اینکه در سند کامل الزیارات و تفسیر قمی است استفاده می شود که نسبت غلو به او اصلی ندارد و احمد بن هلال در زمان استقامتش از او روایت می کند و دلیل آن این است که بعد از اینکه او منحرف شد و در دینش گمراه شد، امام علیه السلام لعن و برائت از او را آشکار کرد و این در جامعه شیعی شیوع پیدا کرد پس تمام دوستداران اهل بیت علیهم السلام از او دوری کردند و روایات و مجالست با او را ترک کردند بلکه از او تبری جستند حتی از کسانی که با او ارتباط داشتند یا از او تبری نمی جستند، پس روایت کسانی که از او روایت کردند به ناچار قبل از گمراهی او بوده است، و از مجموع آنچه نقل کردیم برای اهل تامل، وثوق و اطمینان به حسن مترجم و شمردن روایات او جزء حسان حاصل می شود.»
نمونه ای از روایات امیة بن علی:
1. روى الشيخ الصدوق رحمه الله في الخصال 2/ 433 حديث 17: حدثنا أبي رضي اللّه عنه، قال: حدثنا سعد بن عبد اللّه، عن أحمد بن هلال، عن اميّة بن عليّ، عن عبد اللّه بن المغيرة، عن سليمان بن خالد، عن أبي جعفر علیه السلام قال: «قال رسول اللّه صلی الله علیه و آله: لم يعبد اللّه عزّ و جلّ بشي ء أفضل من العقل.... و لا يخفى أنّ رواة هذه الرواية أجلّاء الطائفة؛ أمّا الصدوق و أبوه رحمهما اللّه فغنيّان عن التعريف، و سعد بن عبد اللّه هو القمّي الثقة الجليل، و أحمد بن هلال روايته هذه قبل انحرافه بقرينة رواية اميّة بن علي الذي هو من أصحاب الجواد علیه السلام أي كانت روايته في أول شبابه و أيام استقامته و عدالته، فإنّ أحمد بن هلال من أصحاب الهادي و اميّة بن علي من أصحاب الجواد علیهما السلام و هو ضعيف.[7]

« پنهان نماند که روات این روایت بزرگان طائفه هستند، اما صدوق و پدر او بی نیاز از تعریف هستند و سعد بن عبد الله قمی ثقه و جلیل است و احمد بن هلال این روایت او به قرینه روایت امیة بن علی که از اصحاب امام جواد علیه السلام بوده، قبل از انحراف او بوده یعنی روایت او در اول جوانی و ایام استقامت و عدالت او بوده است زیرا احمد بن هلال از اصحاب امام هادی علیه السلام است و امیة بن علی از اصحاب امام جواد علیه السلام است و او ضعیف است.»
2. و في كشف الغمّة 3/ 215 قال: و عن اميّة بن علي قال: كنت مع أبي الحسن بمكّة، في السنّة الّتي حجّ فيها، ثم صار إلى خراسان، و معه أبو جعفر، و أبو الحسن يودّع البيت، فلمّا قضى طوافه عدل إلى المقام فصلّى عنده، فصار أبو جعفر على عنق موفق، يطوف به، فصار أبو جعفر إلى الحجر فجلس فيه فأطال، فقال له موفّق: قم جعلت فداك، فقال: ما أريد أن أبرح من مكاني هذا إلّا أن يشاء اللّه، و استبان في وجهه الغمّ، فأتى موفق أبا الحسن فقال له: جعلت فداك! قد جلس أبو جعفر في الحجر و هو يأبى أن يقوم، فقام أبو الحسن فأتى أبا جعفر، فقال: «قم يا حبيبي»، فقال: «ما أريد أن أبرح من مكاني هذا»، قال: «بلى يا حبيبي»، ثم قال: «كيف أقوم و قد ودّعت البيت وداعا لا ترجع إليه ..؟!» فقال له: «قم يا حبيبي!» فقام معه.[8]

« از اميّة بن على روايت شده كه گفت: در آن سالى كه امام رضا علیه السلام در حج بود و از حج بخراسان رفت من با آن بزرگوار بودم، فرزند بزرگوارش امام محمّد تقى علیه السلام كه يك ساله بود نيز با امام رضا علیه السلام بود، امام رضا علیه السلام با خانه كعبه وداع كرد، وقتى كه طواف آن حضرت تمام شد نزد مقام ابراهيم برگشت و در آنجا نماز خواند، امام محمّد تقى به دوش موفق خادم بود، او امام محمّد تقى علیه السلام را طواف ميداد، وقتى كه امام محمّد تقى علیه السلام را نزديك حجر آورد آن حضرت نزد حجر نشست، نشستن آن بزرگوار طولانى شد، موفق خادم گفت: اى مولاى من بلند شو فداى تو شوم، فرمود: من قصد دارم از اين مكان بلند نشوم مگر اينكه خدا بخواهد.
موفق خادم خدمت امام رضا علیه السلام آمد و مقاله امام محمّد تقى را براى آن حضرت نقل كرد. امام رضا علیه السلام نزد امام محمّد تقى آمد و فرمود: اى حبيب من برخيز، گفت: من در نظر دارم كه از اين مكان برنخيزم، چگونه برخيزم در صورتى كه شما با خانه كعبه طورى وداع كردى كه ديگر ابدا به سوى آن برنخواهى گشت؟ امام رضا علیه السلام فرمود: با من برخيز آن حضرت هم برخاست.»
3. و في صفحة: 218: و عن اميّة بن علي القيسي قال: دخلت أنا و حمّاد بن عيسى على أبي جعفر بالمدينة لنودّعه، فقال لنا: «لا تخرجا اليوم، و أقيما إلى غد»، فلمّا خرجنا من عنده قال لي حمّاد: أنا أخرج فقد خرج ثقلي، فقلت: أمّا أنا فأقيم، فخرج حماد فجرى الوادي تلك الليلة فغرق فيه، و قبره بسيالة.
« امية بن على قيسى مى گويد: من و حماد بن عيسى، در مدينه خدمت امام جواد علیه السلام وارد شديم تا اينكه با او خداحافظى كنيم. حضرت به ما فرمود: امروز نرويد و تا فردا بمانيد.
وقتى كه از نزد آن حضرت بيرون آمديم، حمّاد گفت: بارهاى من رفته است و من نيز بايد بروم. ولى من گفتم نمى روم و مى مانم. و حمّاد رفت و آن شب سيل آمد و او در آن غرق شد و قبر او نيز در همان سيل گاه واقع شد.»
4. و في دلائل الإمامة: 212: و قال اميّة بن علي: كنت بالمدينة، و كنت أختلف إلى أبي جعفر و أبوه بخراسان، فدعا جاريته يوما فقال لها: «قولي لهم يتهيئون للمأتم»، فلمّا تفرّقنا من مجلسنا أنا و جماعة، قلنا: هلّا سألناه لمن المأتم؟ فلمّا كان الغد أعاد القول، فقلنا: مأتم من؟ فقال: «مأتم خير من صلّى»، فورد الخبر بمضيّ أبي الحسن الرضا بعد أيّام.
« امية بن على روايت كرده كه من در مدينه بودم، نزد امام جواد علیه السلام آمد و رفت ميكردم، پدر آن حضرت در خراسان بود. يك روز آن حضرت كنيز را صدا زد و به او فرمود: به مردم بگو: آماده عزا و ماتم باشند وقتى كه از مجلس متفرق شديم من گفتم: ما از امام جواد علیه السلام نپرسيديم كه براى ماتم چه كسى آماده باشيم؟
چون فردا نزد آن حضرت رفتيم شنيديم كه حرف ديروز را اعاده كرد، گفتيم: منظور شما از ماتم براى كيست؟ فرمود: براى بهترين كسى كه در روى زمين بود. بعد از چند روز خبر آمد كه امام رضا علیه السلام رحلت كرده.»
فرزند مرحوم مامقانی می فرماید:
هذه جلّ روايات المترجم، و كلّها بأسانيدها تدلّ على أنّه إماميّ مستقيم، لا غلوّ و لا انحراف في عقيدته و فيما يرويه، و النجاشي يظهر أنّه غير مقتنع بضعفه، حيث أسند القول بضعفه إلى الأصحاب، و الظاهر أنّ مراده ابن الغضائري المولع بتضعيف الرواة، بحيث مسارعته إلى التضعيف سلب الوثوق بقوله، فأسانيد الروايات و مضامينها، لا تدل إلّا على قربه من أئمّة الدين، و على صحّة عقيدته، و لا يظهر منها الغلوّ أصلا.[9]

« این سنخ روایات این راوی است و همه آن ها به اسانیدی که دارند دلالت دارند بر اینکه ایشان امامی و مستقیم است و غلو و انحرافی در عقیده و روایات او نیست، و از نجاشی ظاهر است که به ضعف او قانع نشده زیرا قول به ضعف او را به اصحاب نسبت داده و ظاهرا مراد او ابن غضائری است که در تضعیف روات اصرار دارد به گونه ای که مسارعت او به تضعیف اطمینان به قولش را تضعیف کرده است پس اسانید روایات و مضامین آن ها جز بر نزدیک بودن او به ائمه دین و صحت عقیده او دلالت ندارد و اصلا غلوی از او ظاهر نمی باشد.»
پس ایشان حسن است. بنا بر این اگر مشکل ارسال نبود این روایت از جهت سند مشکلی ندارد البته با وجود ارسال نیز روایت را می پذیریم زیرا این روایت دارای مضامین عالی است و روایات دیگر نیز متن آن را تأیید می کند.
 

[1] الإختصاص ؛ النص ؛ ص20.

[2] این کلام امام خیلی معنا دارد، اصحاب حضرت مهدی علیه السلام سلمان، ابو ذر و مالک اشتر است «عباد زهاد فی اللیل و اسد فی النهار» و عده ای از اصحاب از انبیاء علیهم السلام هستند، حضرت عیسی علیه السلام که از مسلم از یاران حضرت هستند، در بعضی روایات است که «پیامبری نیست مگر اینکه رجعت می کند و در حضور حضرت مهدی علیه السلام. خواهد بود، این روایت خیلی معنا دارد که شمائی که در این دوران زندگی می کنید افضل از یاران امام هستید

[3] تنقيح المقال في علم الرجال (ط الحديثة) ؛ ج 11 ؛ ص207.

[4] تنقيح المقال في علم الرجال (ط الحديثة) ؛ ج 11 ؛ ص208.

[5] تنقيح المقال في علم الرجال (ط الحديثة) ؛ ج 11 ؛ ص211.

[6] همان.

[7] تنقيح المقال في علم الرجال (ط الحديثة) ؛ ج 11 ؛ ص208.

[8] تنقيح المقال في علم الرجال (ط الحديثة) ؛ ج 11 ؛ ص209.

[9] تنقيح المقال في علم الرجال (ط الحديثة) ؛ ج 11 ؛ ص210.