جلسه 1399/09/15

بسم الله الرحمن الرحیم



/ امنیت فراگیر/شاخصه های ظهور و حکومت امام زمان

موضوع: شاخصه های ظهور و حکومت امام زمان/ امنیت فراگیر/
 
بحث ما پیرامون امنیت در دوران ظهور بود، قرار بر این بود که وارد جزئیات روایات امنیت بشویم، تتمه ای از بیانات شیخ الطائفه شیخ طوسی باقی ماند.
شیخ طوسی در کتاب شریف شان تبیان بعد از بیان آیه شریفه بحث هایی دارند و استدلال بعضی از عامه به این آیه برای اثبات امامت و مشروعیت خلفا را مطرح می کند، می فرماید:
و استدل الجبائي، و من تابعه على إمامة الخلفاء الأربعة بأن قال: استخلاف المذكور في الآية لم يكن إلا لهؤلاء، لأن التمكين المذكور في الآية إنما حصل في أيام أبي بكر و عمر، لان الفتوح كانت في أيامهم، فأبو بكر فتح بلاد العرب و طرفاً من بلاد العجم، و عمر فتح مداين كسرى الى حد خراسان و سجستان و غيرهما، فإذا كان التمكين و الاستخلاف هاهنا ليس هو إلا لهؤلاء الائمة الأربعة. و أصحابهم علمنا أنهم محقون.
و الكلام على ذلك من الوجوه.
أحدها- ان الاستخلاف- هاهنا- ليس هو الامارة و الخلافة. بل المعنى هو ابقاؤهم في أثر من مضى من القرون، و جعلهم عوضاً منهم و خلفاً، كما قال «هُوَ الَّذِي جَعَلَكُمْ خَلائِفَ فِي الْأَرْضِ»[1]
و قال «عَسى رَبُّكُمْ أَنْ يُهْلِكَ عَدُوَّكُمْ وَ يَسْتَخْلِفَكُمْ فِي الْأَرْضِ»[2]
و قال «وَ رَبُّكَ الْغَنِيُّ ذُو الرَّحْمَةِ إِنْ يَشَأْ يُذْهِبْكُمْ وَ يَسْتَخْلِفْ مِنْ بَعْدِكُمْ ما يَشاءُ»[3]
و كقوله «وَ هُوَ الَّذِي جَعَلَ اللَّيْلَ وَ النَّهارَ خِلْفَةً»[4]
أي جعل كل واحد منهما خلف صاحبه، و إذا ثبت ذلك، فالاستخلاف و التمكين الذي ذكره اللَّه في آية، كانا في أيام النبي صلی الله علیه و آله حين قمع اللَّه أعداءه و أعلا كلمته و نشر ولايته، و اظهر دعوته، و أكمل دينه، و نعوذ باللَّه أن نقول: لم يمكّن اللَّه دينه لنبيه في حياته حتى تلافى ذلك متلاف بعده، و ليس ذلك التمكين كثرة الفتوح و الغلبة على البلدان لأن ذلك يوجب أن دين اللَّه لم يتمكن بعد الى يومنا هذا لعلمنا ببقاء ممالك للكفر كثيرة لم يفتحها المسلمون، و يلزم على ذلك إمامة معاوية و بني أمية، لأنهم تمكنوا اكثر من تمكن أبي بكر و عمر، و فتحوا بلاداً لم يفتحوها.
و لو سلمنا أن المراد بالاستخلاف الامامة للزم أن يكون منصوصاً عليهم، و ذلك ليس بمذهب اكثر مخالفينا، قال أهل البيت علیهم السلام إن المراد بذلك المهدي علیه السلام لأنه يظهر بعد الخوف، و يتمكن بعد ان كان مغلوباً، فليس في ذلك اجماع المفسرين. و هذا أول ما فيه. [5]

« جبائی و پیروان او بر امامت خلفای اربعه استدلال کردند به اینکه: استخلاف مذکور در آیه نمی باشد مگر برای این ها زیرا تمکین مذکور در آیه در ایام ابو بکر و عمر حاصل شد زیرا فتوحات در ایام آن ها بود، ابو بکر بلاد عرب و بخشی از بلاد عجم را فتح کرد و عمر مداین کسری تا حد خراسان و سجستان و غیر این دو را را فتح کرد بنابراین تمکین و استخلاف اینچنین نیست مگر برای این چهار امام و اصحاب آن ها که می دانیم حق بودند.[6]

کلام پیرامون این استدلال بر وجوهی است:
1. استخلاف در اینجا امارت و خلافت نیست بلکه معنا ابقای آن ها به جای کسانی که در قرون گذشته بودند و اینکه آن ها را عوض و جانشین آن ها قرار دهد همچنان که در این آیات به این معنا است: "اوست آن كسی كه شما را در اين سرزمين جانشين گردانيد"، "اميد است كه پروردگارتان دشمن شما را هلاك كند و شما را روى زمين جانشين [آنان] سازد آنگاه بنگرد تا چگونه عمل مى كنيد" و "اوست كسى كه شب و روز را جانشين يكديگر گردانيد" یعنی هر یک از آن دو را جایگزین دیگری قرار داد، و با این شواهد، پس استخلاف و تمکینی که خداوند در آیه ذکر کرده در زمان پیامبر صلی الله علیه و آله بودند هنگامی که خداوند دشمنان اورا ریشه کن کرد و کلمه او را در مرتبه اعلی قرار داد و ولایت او را نشر داد و دعوت او را ظاهر کرد و دین او را کامل کرد و به خدا پناه می بریم از اینکه بگوئیم: خداوند دینش را برای پیامبرش در زمان حیاتش متمکن نکرد تا اینکه کس دیگری آمد و این دین را کامل و تثبیت کرد، و آن تمکین کثرت فتوح و غلبه بر شهرها نیست زیرا این سخن موجب می شود که دین خدا بعد از آن تا به امروز متمکن نشده باشد زیرا می دانیم که ممالک زیادی برای کفر باقی ماند و مسلمانان آن را فتح نکردند و لازمه آن امامت معاویه و بنی امیه است زیرا تمکن آن ها بیشتر از تمکن ابو بکر و عمر بود و بلادی را فتح کردند که آنان فتح نکرده بودند.
و اگر بپذیریم که مراد از استخلاف امامت است لازم می آید که این آیه نصی بر آنان باشد در حالی که این خلاف مذهب اکثر مخالفین ما است. اهل بیت علیهم السلام فرمودند: مراد به آن مهدی علیه السلام است زیرا او بعد از خوف ظاهر می شود (علت عدم ظهور حضرت این است که بیعتی بر گردن نداشته باشند) و بعد از اینکه مغلوب بوده متمکن شود، و اجماع مفسرین در آنچه شما می گوئید، نیست.»[7]

جزئیات امنیت هنگام ظهور
اما وارد جزئیات امنیت بشویم، مصادیق امنیتی که در روایات آمده چیست؟ امنیت راه ها، امنیت اجتماعی، امنیت قضایی، به همه این ها اشاره شده است، امنیت در تمام ابعاد است و جزئیات آن را هم بیان کردند البته بعضی از روایات عامی است و اشاره به محوریت حضرت عیسی علیه السلام دارد و خودشان هم می گویند و بعضی از اهل سنت هم قبول دارند که حضرت عیسی علیه السلام زمان امام عصر علیه السلام اجلال نزول می فرماید و محوریت هم با امام عصر علیه السلام است لذا اگر روایاتی را نقل بکنند که «اذا نزل عیسی علیه السلام» به این معنا نیست که حضرت عیسی علیه السلام مستقل باشد بلکه ایجاد امنیت توسط حکومت امام عصر علیه السلام است و ایشان هم جزء کادر حکومت حضرت است مگر بعضی از روایاتی که سعی می کنند محوریت را به حضرت عیسی علیه السلام بدهند که « لا مهدی الا عیسی» که ریشه این حرف ها از معاویه و امویون است. ما شکی در عظمت و جلالت و بزرگواری حضرت عیسی علیه السلام نداریم، ایشان از انبیای اولو العزم است ولی اگر تمام انبیای اولو العزم هم در زمان امام عصر علیه السلام باشند باید تابع امام باشند.
روایات امنیت هم از شیعه و هم از سنی رسیده و تقریبا اتفاق است که ما در آینده به سوی امنیت فراگیر می رویم. و روایات عامه اگر با مبانی اعتقادی ما سازگار باشد و منافاتی نداشته باشد دلیلی ندارد که آن ها را رد کنیم و به عنوان مؤید نقل می کنیم.
 

[1] سورة 35 فاطر آية 39.

[2] سورة 7 الاعراف آية 128.

[3] سورة 6 الانعام آية 133.

[4] سورة 25 الفرقان آية 62.

[5] التبيان في تفسير القرآن ؛ ج 7 ؛ 456.

[6] دلیل شان اخص از مدعا است اگر ملاک استخلاف را فتوحات بگیریم، این غیر مطرد و غیر منعکس است، جامع و مانع نیست، آن ها استدلال به فتوحات می کنند و نتیجه می گیرند که خلافت از این چهار نفر است، امیر مومنان علیه السلام. که فتوحات نداشتند و گرفتار جنگ های داخلی بودند

[7] اهل بیت این آیه را مربوط به حضرت مهدی علیه السلام می دانند، ابن حزم بسیار منحرف بود، در مورد او می گویند: زبان او از شمشیر حجاج تندتر است در عین حال ایشان در یک مسئله فقهی می گوید: چرا می گوئید اجماع داریم، علی بن ابی طالب علیه السلام مخالف است و لعنت خدا بر هر اجماعی که علی علیه السلام از آن خارج باشد؛ خوب در یک مسئله فقهی اگر علی علیه السلام خارج باشد، آن اجماع اجماع ملعون است چگونه می شود در یک مسئله اعتقادی که با سرنوشت انسان سر و کار دارد مخالفت علی علیه السلام. ایرادی نداشته باشد