مشخصات کتاب

سرشناسه دانشمند، مهدی، 1348 -

عنوان و نام پدیدآور: افسانه خلافت : پرسش و پاسخ پیرامون ولایت امیر المومنین علیه السلام/مولف: مهدی دانشمند.

مشخصات نشر قم: خادم الرضا (ع)، 1389.

صفحه آرا : مرتضی فتح اللهی

چاپ : عمران / نوبت : چاپ چهارم - زمستان 1389

شمارگان 3000 / بها: 3300 تومان

شابک : 9 - 22 - 5912 - 964

جمیع حقوق برای انتشارات خادم الرضا ( علیه السلام ) محفوظ است .

مرکز پخش :

ستاد اجرایی طرح توسکا ( مجری توزیع سراسری کتاب ایران )

تلفن: 7736165 - 7742142 - 0251 همراه : 09122513689

انتشارات خادم الرضا ( علیه السلام )

قم / خیابان صفائیه کوچه شماره 28 / نبش کوی شهید گل دوست / پلاک 284

تلفن : 7736165 - 7742142 - 251 همراه : 09125517258

موضوع علی بن ابی طالب (ع)، امام اول، 23 قبل از هجرت - 40ق. -- کلمات قصار

موضوع علی بن ابی طالب (ع)، امام اول، 23 قبل از هجرت - 40ق -- خطبه ها

موضوع علی بن ابی طالب (ع)، امام اول، 23 قبل از هجرت - 40ق. -- نام ها

موضوع Ali ibn Abi-talib, Imam I, 600-661 -- Names

موضوع Ali ibn Abi-talib, Imam I, 600-661 -- *Public speaking

موضوع Ali ibn Abi-talib, Imam I, 600-661 -- Quotations

موضوع علی بن ابی طالب (ع)، امام اول، 23 قبل از هجرت - 40ق. . نهج البلاغه -- نقد و تفسیر

شناسه افزوده علی بن ابی طالب (ع)، امام اول، 23 قبل از هجرت - 40ق. . نهج البلاغه. شرح

رده بندی کنگره BP38/0422/د25 1384

رده بندی دیویی 297/9515

شماره کتابشناسی ملی : م 82-16205

خیراندیش دیجیتالی : انجمن مددکاری امام زمان (عج) اصفهان

ویراستار کتاب : خانم مهدیه نیلی خواجو

اشاره

دفتر اول

افسانه خلافت

فاطمه دست هایش را جلوی در خانه گرفته بود و نمی گذاشت در باز بشود او را به یک سو افکندم راه بر من گرفت با تازیانه بر دست هایش زدم که از شدت درد ناله و فریادش بلند شد .

در این حال تصمیم گرفتم که قدری نرم شوم و از در خانه برگردم . در این هنگام یا دشمنی علی و حرص و طمع او در ریختن خون بزرگان عرب و نیرنگ و سحر محمد ( صلی الله علیه و آله ) افتادم . بعد لگدی محکم به در زدم وی ( فاطمه ) که محکم به در چسبیده بود تا باز نشود .

فریادی زد که پنداشتم مدینه زیر و رو شد و صدا زد :

ای پدر ، ای رسوا خدا ببین با حببیه تو و دخترت چگونه رفتار می شود .آه ای فضه مرا بگیر ! به خدا سوگند فرزندی که در شکم داشتم کشته شد .

پرسش و پاسخ پیرامون ولایت امیر المومنین علیه السلام

مهدی دانشمند

بِسْمِ اللهِ الْرَحْمنِ الْرَحیم

شرط ایمان چیست؟ در دل مهر حیدر داشتن

آینه جان راز مهر او منور داشتن با وجود آفتاب جود

آن خورشید خود می نشاید چشم بر خورشید و خاور داشتن

ای دل از غوغای محشر ایمنی دانی که چیست؟

جای در زیر لوای مهر حیدر داشتن

چون لوای نور فردا در کف حیدر بُوَد

کافری باشد هراس از شور محشر داشتن

جز ثنای مرتضی نبود ره و رسم هما

طعمه طوطی نشاید غیر شکر داشتن

انتشارات خادم الرضا ( علیه السلام )

فهرست مطالب

مقدمه ناشر... 9

پیش گفتار... 11

پرسش یکم : اهل سنت به چه کسانی گفته می شود؟ ... 19

پرسش دوم : حضرت علی علیه السلام در کجا و چه مکانی متولد شدند؟ آیا غیر از ایشان کس دیگری در این مکان به دنیا آمده است؟... 22

پرسش سوم : آیا تولد حضرت علی علیه السلام واقعه ای معمولی بوده و یا اعجازی در آن رخ داده است؟ ... 24

پرسش چهارم : تربیت و رشد - بدنی، فکری و روحی - حضرت علی علیه السلام چگونه و بر عهده ی چه کسی بوده است؟ ... 28

پرسش پنجم : فاطمه بنت اسد علیها السلام کیست؟ ... 32

پرسش ششم : پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله قبل از بعثت دارای چه سیره و مذهبی بوده اند؟... 35

پرسش هفتم : ماجرای « لیله المبیت » چیست؟ ... 40

پرسش هشتم : آیا پیامبر صلی الله علیه و آله با کسی صیغه اخوت خوانده است؟ ... 47

پرسش نهم : چه کسی بعد از فتح مکه کعبه را از لوث بت ها تطهیر نمود؟... 50

پرسش دهم : آیا غدیر خم افتخاری برای تاریخ اسلام نیست؟... 51

پرسش یازدهم : چرا حضرت علی علیه السلام در مسجد الحرام به « ولایت » معرفی نگردید؟ مگر نه این است که زادگاه او خانه کعبه بود؟ ...58

پرسش دوازدهم : چرا پیامبر صلی الله علیه و آله فرمودند: لاَ یَبْقَی مِنَ اَلاِسْلاَمِ اِلاّ اسْمُهُ؛ چیزی از اسلام جز نام آن باقی نمی ماند؟ ...61

پرسش سیزدهم : چرا حق و باطل در هم شد؟ ...67

پرسش چهاردهم : فرق میان خلافت و امامت چیست؟ آیا پیامبر صلی الله علیه و آله اشاره ای به این مساله کرده اند؟ ... 69

پرسش پانزدهم : چرا به اتفاقات سال هشتم هجری توجه نمی شود؟ ... 74

پرسش شانزدهم : لزوم تامل و بررسی مسلمین در حوادث غزوه « احد » در چیست؟ ... 77

پرسش هفدهم : آیا ،نشر تبلیغ و بیان سخنان پیامبر صلی الله علیه و آله ممدوح و پسندیده است؟ ... 79

پرسش هجدهم : آیا در مکتب اسلام دستوری مبنی بر نوشتن احادیث و حفظ آن آمده است؟ ... 81

پرسش نوزدهم : آیا سنت، هم پای قرآن است؟ ... 83

پرسش بیستم : چرا خلفا نقل حدیث از پیامبر صلی الله علیه و آله را ممنوع کردند؟ ... 87

پرسش بیست و یکم : چرا مجموعه ی احادیث پیامبر صلی الله علیه و آله توسط عمر بن خطاب به آتش کشیده شد؟ ... 92

پرسشن بیست و دوم : چرا ابو ذر غفاری در راه احادیث نبوی به شهادت رسید؟ ... 93

پرسش بیست و سوم : چرا خلفا « میثم » را به شهادت رساندند؟ ... 98

پرسش بیست و چهارم : علت شهادت « رشید هَجَری » چه بود؟ ... 104

پرسش بیست و پنجم : چرا نوشتن احادیث نبوی ممنوع گشت؟... 107

پرسش بیست و ششم : توجیه خلفا برای منع نشر و کتابت احادیث پیامبر صلی الله علیه و آله چه بود؟ ... 110

پرسش بیست و هفتم : توجیه ابو بکر برای سوزاندن احادیث پیامبر صلی الله علیه و آله چه بود؟ ... 113

پرسش بیست و هشتم : چگونه در روایات، اختلاف لفظی به وجود می آید؟ ... 115

پرسش بیست و نهم : توجیه عُمَر در به آتش کشیدن احادیث پیامبر صلی الله علیه و آله چه بود؟ ... 118

پرسش سی ام : چرا قریشیان از نقل احادیث می ترسیدند و از انتشار آن جلو گیری می کردند؟ ... 120

پرسش سی و یکم داستان قلم و دوات چیست؟ ... 123

پرسش سی و دوم : چرا پیامبر صلی الله علیه و آله از نوشتن وصیت نامه منصرف شدند؟ ... 129

پرسش سی و سوم : آیا عمر و خلفای دیگر از روی دل سوزی می خواستند که پیامبر صلی الله علیه و آله وصیت نامه ننویسد؟ ... 131

پرسش سی و چهارم : چرا پیامبر صلی الله علیه و آله نماز جماعت ابو بکر را برهم زد و خود به جای او نماز گزارد؟ ... 133

پرسش سی و پنجم : آیا لعن کردن از نظر قرآن اشکال دارد؟ ... 137

پرسش سی و ششم : قرآن چه کسانی را « لعن » کرده است؟ ... 143

پرسش سی و هفتم : آیا نقل احادیث جعلی توسط خلفا و نسبت دادن آن ها به پیامبر صلی الله علیه و آله قابل توجیه است؟ ... 145

پرسش سی و هشتم : نظر قرآن در مورد پیامبر صلی الله علیه و آله چیست؟ ... 151

پرسش سی و نهم : چرا خلفا و طرف داران شان سعی در شکستن عظمت و مقام پیامبر صلی الله علیه و آله داشتند؟ ... 154

پرسش چهلم : هدف از جعل احادیث پیامبر صلی الله علیه و آله توسط خلفا چه بود؟ ... 160

پرسش چهل و یکم : تحلیل و ارزیابی روایات نقل شده از طرف داران خلفا در مورد غرانیق ( بت ها ) ... 166

پرسش چهل و دوم : وضو در زمان پیامبر صلی الله علیه و آله به چه شکل بوده است؟ ... 176

پرسش چهل و سوم : وضو در زمان ابو بکر ( ابی قحافه ) ( 17 - 13 ه. ق ) به چه شکلی بود؟ ... 178

پرسش چهل و چهارم : وضو در زمان عمر بن خطاب ( 13 - 23 ه . ق ) به چه شیوه ای انجام می گرفت؟ ... 180

پرسش چهل و پنجم : وضو گرفتن در زمان حکومت عثمان ( 23 - 25 ه . ق ) چگونه بود؟ ... 183

پرسش چهل و ششم : فضایل و مناقب عثمان بن عفان و خدمات ارزنده او چه بوده است؟ ... 185

پرسش چهل و هفتم : آیا عمر بن خطاب به مقام علمی و فضایل و مناقب حضرت علی علیه السلام اعتراف نموده است؟ ... 192

پرسش چهل و هشتم : چرا عمر بن خطاب با وجود حضرت علی علیه السلام خلافت را به دست گرفت؟ ... 194

پرسش چهل و نهم : آیا حضرت علی علیه السلام به عمر بن خطاب دختر داده است؟ ... 198

پرسش پنجاهم : علت جعل حدیث در مورد ازدواج ام کلثوم با عمر چیست؟ ... 200

پرسش پنجاه و یکم : آیا خانه وحی را به آتش کشیدند؟ ... 209

پرسش پنجاه و دوم : آیا پس از جریان سقیفه حضرت زهرا علیها السلام از شیخین غضب ناک بود؟ ... 212

پرسش پنجاه و سوم : آیا عمر بن خطاب به خیانت و جنایت خویش اعتراف نمود؟ ... 216

پرسش پنجاه و چهارم : آیا خالد بن ولید از کار گزاران حکومت ابو بکر بود؟ ... 234

پرسش پنجاه و پنجم : آیا عمر بن خطاب با ادعایی که در مورد آگاهی و علم و دانش خود دارد می تواند از خدا و رسول برگزیده ی او آگاه تر و دانا تر باشد؟ ... 236

پرسش پنجاه و ششم : آیا عمر بن خطاب از کار گزاران اصلاحات بشمار می آید ؟ ... 238

مقدمه ناشر

منزلت و مقام علی بن ابی طالب علیه السلام در اسلام و پیش گاه رسول خدا صلی الله علیه و آله بالا تر و برتر از آن است که با مقیاس خویشاوندی سنجیده شود؛ زیرا کمالات، امتیازات و مجاهدات آن بزرگ وار، نشان گر این است که همه ی آن ها در جهت پیش برد و اعتلای نام و آیین خداوند بوده است. از این رو رسول خدا صلی الله علیه و آله او را برگزید و سفره ی علم و دانش خود را برای وی گسترد. پیامبر خدا صلی الله علیه و آله بعد از هجرت از بین خویشان و صحابه ی نزدیک خود، فقط علی علیه السلام را برادر خویش خواند و تنها او را برای ابلاغ سوره ی « برائت » - که تمامی تعهدات با مشرکین را نقص می نمود - انتخاب کرد.

قرابت و خویشاوندی به تنهایی فضیلت محسوب نمی شود بلکه تقوی و عمل صالح معیار فضیلت می باشد.

حکومت بر مومنین برتر از آن است که کسی بتواند با نردبان پیوند های خانوادگی از آن بالا رود؛ زیرا ممکن است کسی بدون تقوا، طهارت و عمل صالح بخواهد به چنین مقامی دست یابد، در حالی که دارای پیوند خانوادگی و ارتباط خویشاوندی باشد.

معیار های قومی و قبیله ای در روی کرد خلفاء، برای جانشینی پیامبر صلی الله علیه و آله را می توان در آیینه استدلال های آن ها در سقیفه مشاهده کرد. بدون شک « علی » با همین معیار هم از دیگر افراد خاندان و دوستان پیامبر صلی الله علیه و آله سزاوار تر بود. با وجود این ما مدعی آن نیستیم که تنها این قاعده ملاک گزینش است بلکه ،امتیازات توانایی ها و مواهب الهی بسیاری در وجود مبارک آن حضرت بوده است که ایشان را شایسته ی جانشینی پیامبر صلی الله علیه و آله می کرد .

چه باک سخن گفتن درباره ی کسی که از ستون های شرافت انسانی و استوانه های جوان مردی هر گونه نقطه ی بارز و رفیعی برایش آماده و مهیاست؟ و چگونه می توان درباره ی کسی که تمام فضیلت ها به او ختم گردیده بزرگ واری ها به او پیوند خورده و همه ی صفات نیکو و خصلت های پسندیده در وجود او جلوه گر گشته سخنی بگوییم و حق او را ادا کنیم؟!

پیش گفتار

ولایت علی بن ابی طالب علیه السلام ...

دمشق؛ شهری که باور های عاشورا را در خود نهفته دارد؛ شهری که هر گوشه اش یاد گاری از میعاد کاروانی است که روزی گذرش بر این خرابات افتاد.

زینب ، تک سوار میدان عشق و رشادت در این شهر آرمیده ضریح طلایی و نورانی زهرای سه ساله - حضرت رقیه خاتون - تو را میهمان خانه ای می سازد که سراسر نور است و صفا.

در مقابل حرم در دانه ی حسین با حسرت و اندوه، غرق در اندیشه ای می شوم که تاریخ را برای چند مین بار می کاود تا عمق درد

آدمی را به تصویر کشد و چرا و چگونه هایی را حلاجی نماید که عاقبت کار انسان را بدین جا می کشاند .

چگونه تازیانه ،و سیلی غل و زنجیر، آتش و دود و کعب نی ، می توانند مجازات کودکی سه ساله باشند که گناهش عشق به پدر بود؟! به دنبال شتران دویدن زیر گرد و غبار سم اسبان گم شدن و یکه و تنها بیابان های شام را گشتن برای رقیه ی کوچک، کار طاقت فرسایی نیست؟!

سر بریده پدر را - به عنوان بهترین سوغات و عالی ترین ترحم - در طبقی سبز نهادن و نثار او نمودن شقاوتی بی رحمانه نیست؟!

به راستی چرا باید حسین بن علی علیه السلام و یارانش زیر سم ستوران ظالمان حکومت پرست ری و شامات جان بسپارند و دو دست بریده ی عباس علیه السلام علم دار دشت کربلا - مورد معامله زر اندوزان دنیا پرست و کور دل قرار گیرد؟!

تاریخ بهترین سند برای تمامی قضایاست. اگر با انصاف، به بررسی علل و عواقب حادثه ها بپردازیم از هر دو طرف برخی طرف داران متعصب را خواهیم دید که حتی حاضر نیستند برای اثبات ادعای خویش پای میز مذاکره نشسته و ریشه های انحراف را در تاریخ یافته و از تکرار جنایاتی مانند واقعه کربلا جلو گیری کنند .

مگر نمی گویند: « گفت گوی تمدن ها » ؟! پس چگونه است که نمی توان درباره اندیشه ها تبادل و گفت گو نمود؟ چرا همیشه بهترین سلاح و حربه مقابله را فحاشی می دانیم ؟ چرا تحقیر و تهدید ؟ چرا توبیخ و

توهین؟ چرا نمی گذاریم دلیل و منطق جای گزین افکار غلط و شیطانی گردد؟

هر انسانی طالب هدایت و کمال ،است نه حماقت و ضلالت. پس بهترین فرصت برای قلم به دست گرفتن زمانی است که رسوخ این اندیشه ها نتواند وجدان های منجمد در بطن تاریخ را بیدار ساخته و آنان را با واقعیاتی که سال هاست در کنار شان بوده آشنا نماید.

بی درنگ ، قلم را با یک «یا علی » به دست می گیرم و آن چه را که قرآن در موردش فرموده با خود زمزمه می نمایم ن وَ الْقَلَمْ وَ مَا یَسْطُروَن.... ابتدا با قلم عهدی می بندم تا در تاریکی ها و کوره راه ها نلغزد، هر آن چه که ناحق می پندارد ننگارد و در نگارش حقایق به کندی نچرخد.

از او قول می گیرم که توهین و تحقیر احساسات را از خود دور کند؛ چرا که با این سخنان هرگز راه به جایی نخواهد برد و گره از مشکلی نخواهد گشود.

از قلم در مورد آیه ای که در شانش نازل شده، می پرسم: چرا « ن » است و « نان » نیست؟ می گوید چون بعضی ها قلم را برای نان خوردن می خواهند تا به نوایی برسند می گویم پس « ن » چیست؟ می گوید: هشدار خداست که نلغزم؛ زیرا ممکن است با یک حرکت من، خونی به ناحق ریخته شود، آبرویی بریزد و یا مالی به حراج رود. می گویم: دلم برایت می سوزد که هم چون ،مرغی هم در عزا و هم در عروسی، سرت بریده می شود. اگر غلط بنویسی می گویند: ای قلم شکسته؛ و اگر

حقیقت را بنویسی، خواهند گفت به به چه استادی ! یعنی بدی ها را به تو و خوب ها را به صاحبت نسبت می دهند.

پس من و قلم هم پیمان شدیم تا وسواس گونه به نگارش حقایق بپردازیم.

کاغذ نیز منتظر انگشتانی بود تا آن چه را که با قلم در بطن او می نگاشت ، هم چون آینه ای به تصویر کشد رشته سخن را این بار با او ( کاغذ ) گشودم ای آینه تمام نمای حق و باطل! تو نیز باید متعهد شوی که جز نور ،حقیقت نشان ندهی؛ که نور در جمال تو، صد چندان می شود مراقب باش ظلمت شب و خدعه و نیرنگ خزیده در تاریکی تو را مکدر نسازد و جیوه ی جلوه ات را محو ننماید؛ که اگر چنین شدی ، زنگار غفلت و پریشانی سیمای جذابت را غرق خود خواهد نمود و مجالی برای زدودن چهره ی غم گرفته ات نخواهد گذاشت. اگر تصویر نور را بنمایانی در قلوب مردم جای خواهی داشت والا، در تاریکی شبهه و نیرنگ به سان دفتری سیاه و آلوده به زباله دان تاریخ سپرده خواهی شد.

من، قلم و کاغذ میثاق دیرینه ای با یک دیگر داریم؛ میثاقی که شاید ما را تا اعماق قرن ها و سال های پیش و بعد از خودمان ببرد.

راستی ! مرکب سیاه قلم او نیز ما را در این راه طولانی هم سفر خواهد بود. پس خوب است او را در عهدی که با خود داریم شریک سازیم:

ای مرکب ! با آن که تیره ای ولی سعی کن بر سفیدی کاغذ ،

سپیدی ها را بنگاری و جز نورانیت حقیقت و هدایت اثری از خود به جای نگذاری در کوچه و پس کوچه های دفترم چنان گام بردار که همه ذره بین به دستان حقیقت جو را به دنبال خویش بکشانی

و اینک انگشتانم که تکیه گاه قلم و قلب من اند. آن ها که می دانم همانند یاران علی علیه السلام ( سلمان، ابو ذر، مقداد ، عمار و مالک ) تا آخرین لحظه هم قدمند و هرگز قلم رسالت و ولایت را رها نخواهند کرد. با شمایم ! در تحریر حقایق بازوان پرقدرتی برایم باشید تا خدای ناکرده دچار لغزندگی و خطا نکردم.

دل را به دریای پرتلاطم امید و توکل سپردم و باذکر « الله، محمد، ،علی ، فاطمه حسن و حسین » در حرم باصفای حضرت رقیه روی به افقی که نویدبخش روشنایی ،بود تصمیم به نگارش مطالبی گرفتم که مدت ها ذهنم را به خود شان مشغول ساخته بودند.

سوالات متعددی هم چون دانه های تسبیح، رشته ی افکارم را پر نموده اند روزی خواستم طی نام های این مجهولات را به استادی که با اعتقادی متفاوت، مطالعه و تحقیق می نمود تقدیم کنم ولی می دانستم القای شبهه و ایجاد زمینه های ذهنی منفی در مورد آثار و اعتقادات ،دیگران کار درستی نخواهد بود. همه ی ما مدعی هستیم که به حقیقت رسیده ایم و چشمان مان چیز هایی را دیده اند که شاید دیگران ندیده اند و به این آسانی تن به انتقاد و پیشنهاد دیگران ( حتی اگر به صلاح نیز باشد ) نمی دهیم .

با خود اندیشیدم که ابتدا باید تعصبات را کنار گذاشت و تعهدات را

هم راه با تحقیق متقن، سر لوحه زندگی نمود. نخست به آن چه که اساتید بودند، شک کردم و سخنان اعاظم و اساتیدی چون حضرات آیات سید احمد امامی، سید حسن ، امامی ناصری ، ابطحی ، مرحوم حاج علی اکبر فقیه و استادب اخلاق آیت الله مظاهری را کنار گذاشتم؛ چون علمای شیعه کار شان دفاع از شیعه و اعتقادات آن هاست.

این ها بزرگان تشیع هستند و عقاید و آرای آنان در مکتب شیعه مورد قبول می باشد. بنابراین بهتر دیدم تا نظریات علمای عامه را نیز استخراج نموده و از افقی دیگر و با چشمانی مهربان و شیفته، با ذهنی خالی از تمام اعتقادات ،شیعی به پردازش مطالب همت گمارم .

اولین سوال مطرح شده این بود که چرا به طرف داران خلفا اهل سنت می گویند؟ یا مگر در سنت پیامبر صلی الله علیه و آله دوگانگی بوده که مسلمانان به دو دسته شیعه و سنی تقسیم شده اند؟

با هجوم این گونه سوالات گریزی از تحقیق و تفحص در متن تاریخ نبود و نیاز به جست جوی اسناد و مدارک مستدل مبنی بر عدم این دوگانگی ضروری به نظر می رسید تا مشخص شود که زندگی پیامبر صلی الله علیه و آله دانشگاه انسان سازی ،او شاگردان ممتاز او راه و رسم او و فرامین و سنت او چگونه بوده اند و با این تفاسیر، اکنون « سنی » واقعی کیست؟ ما یا آن ها؟!

اگر صفحات قطور تاریخ را ورق زده باشید، به اطلاعاتی دست می یابید که حقایق نهفته در آن ها تا اکنون باز گو نشده اند و گذر ایام، گرد و غبار فراموشی را بر آن ها افکنده

بهتر است برای روشن شدن بحث و پاسخ این گونه سوالات، امتیازات خلیفه اول و اسنادی را که دال بر صحت خلافت اوست بررسی کرده و ببینیم که آیا در قرآن احادیث نبوی و یا تاریخ اسلام، سندی برای خلافت ابو بکر وجود دارد؟

اگر تجمع مردم را در آن زمان بر آیات قرآنی و سخنان و سفارشات نبی اکرم صلی الله علیه و آله مقدم بدانیم؛ حرفی برای گفتن نخواهد ماند. زیرا کسی که خلیفه و تجمع مردم را بر قرآن و پیامبر صلی الله علیه و آله مقدم بدارد، بی شک پیرو خلیفه و مردم خواهد بود؛ نه مطیع قرآن و رسول خدا صلی الله علیه و آله !

اگر سنّت ابو بکر، عمر و عثمان سنت پیامبر خدا صلی الله علیه و آله بود، چرا زمانی که به حضرت علی علیه السلام - بعد از مرگ عمر و قبل از نصب عثمان - پیشنهاد خلافت به شرط عمل به کتاب خدا، سنت رسول او و سیره شیخین داده شد، حضرت در جواب فرمودند « خلافت را قبول می کنم به شرط عمل به کتاب خدا سنت رسول خدا صلی الله علیه و آله و شیوه ی ،خود، نه سیره شیخین .»؟

به راستی اگر در سیره حضرت علی علیه السلام نقص و ضعفی بود، چرا گفته نشد؟ و اگر سیره شیخین بی عیب و کامل بود چرا حضرت علی علیه السلام از قبول و عمل به آن امتناع ورزید؟

سوالات و چرا های متعددی پیرامون این مسایل وجود دارد و تنها راه پاسخ گویی به آن ها، رجوع به تاریخ و کند و کاو ریشه ای است. اگر تاریخ زندگی حضرت علی علیه السلام - از تولد تا شهادت - را مورد تحقیق و بررسی قرار دهیم در می یابیم که آیا باید پیرو سنت پیامبر صلی الله علیه و آله و علی علیه السلام بود و یا پیرو سنت خلفایی هم چون ( ابو بکر، عمر، عثمان و خلفای

بنی امیه و بنی عباس )؟

بدین جهت با طرح این مباحث در قالب 56 پرسش، در صدد پاسخ گویی به آن ها بر آمدم .

پاره ای از این پرسش ها را طی مطالعاتی که در سال 68 انجام داده بودم یاد داشت و به مرور زمان نکاتی بر آن اضافه نمودم. اما این پایان کار نبود؛ جمعی از دوستان و اندیشمندان گرامی من را نسبت به جمع بندی مطالب گردآوری شده تشویق و ترغیب کردند. با صلاح دید این جانب تدوین و باز نویسی این نوشته ها به همت و یاری انتشارات خادم الرضا علیه السلام به سر انجام رسید.

البته پرداختن به مسایل به طور کامل ممکن نبود؛ بنابراین توضیح و بررسی بیشتر در این زمینه را به طرح پرسش های بعدی که در مجلد های دیگر به چاپ خواهد رسید موکول نمودم.

اکنون ، شما برادر و خواهر عزیز آن چه پیش رو دارید حقایقی است مکتوم در لابه لای صفحات قطور تاریخ هر که باشید و پیرو هر دین و مسلکی با دیدی منطقی و به دور از هر ذهنیتی، به قضاوت در مورد مظلومیت ها و حق کشی ها بنشینید و وجدان خویش را در محکمه ی الهی قاضی قرار دهید؛ آن گاه به آن چه رسیدید، ایمان بیاورید.

اصفهان

مهدی دانشمند - زمستان 1381

پرسش یکم : « اهل سنت » به چه کسانی گفته می شود؟

امت رسول خدا صلی الله علیه و آله پس از رحلت ایشان جامعه ای بود که در آن برخی به یقین و عده ای به ظاهر به رسالت آن حضرت ایمان داشتند ،مردم زندگی و روابط خویش را بر محور رسالت پیامبر صلی الله علیه و آله استوار کرده بودند.

انحرافی که بعد از وفات رسول مکرم اسلام صلی الله علیه و آله در مکانی به نام سقیفه حاصل شد اولین انحراف در نظام حکومتی اسلام محسوب می شد؛ زیرا رهبری از مسیر طبیعی خود خارج شد و در زمانی اندک تجربه ی حکومت پیامبر صلی الله علیه و آله در مدینه و قوانینی که قادر به پیاده نمودن احکام اسلام ،بودند به گونه های مختلف ساقط شدند. در نتیجه، احتمال زوال و نابودی جامعه اسلامی - و پس از آن امت اسلامی - بیش از هر زمان دیگر، محسوس بود.

مساله خلافت، بلافاصله پس از رحلت پیامبر صلی الله علیه و آله مطرح شد؛ ابو بکر حکومت را به دست گرفت و بر مسند خلافت نشست در این امر بسیاری از صحابه او را یاری کردند و تنها حضرت علی علیه السلام ، عده ای از صحابه و چند نفری از بنی هاشم با او مخالفت کردند. مخالفان خلیفه « رافضی » یا « شیعه » نام گرفتند و در مقابل موافقان این خلافت را « اهل

سنت » نام نهادند !

امروزه به کسی که پیرو خلفا ( ابو بکر، عمر، عثمان و حضرت علی علیه السلام ) بوده و به طور یک سان به خلافت آن ها اعتقاد داشته باشد، « سنی اهل سنت و جماعت » می گویند . هم چنین کسی که پیرو یکی از چهار امام حنفی، مالکی، شافعی و حنبلی ،باشد از چهار شاخه ی اهل سنت محسوب شده و به او « سنی » گفته می شود.

با بیان مطالب ،فوق این سوال پیش می آید که منظور از « سنت »، سیره و روش چه کسی است؟ پیامبر صلی الله علیه و آله یا ابو بکر ؟! اگر منظور سنت رسول خدا صلی الله علیه و آله است تکلیف حدیث ثقلین چه می شود؟ ⁽¹⁾

نخستین سال های پس از در گذشت پیامبر صلی الله علیه و آله ، طوفانی به پا گردید که گرد و غبار ناشی از آن تا به امروز فروکش نکرده و به همین دلیل بسیاری از مسلمانان از دریافت حقیقت تعالیم و معارف اسلام باز مانده اند.

متاسفانه بی تفاوتی و عدم آگاهی گروهی از مسلمین از یک سو و تلاش های منافقین از سوی دیگر سبب گشت تا تصمیم گیری در امور خلافت به دست عده ای کج اندیش و نا اهل بیفتد؛ همان کسانی که از موقعیت های ظاهری خود بهره جسته و سفارش ها و وصایای پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در زمینه ی ولایت و رهبری علی را به طور غلط تفسیر و تاویل نمودند.

این عده بعد از رحلت پیامبر صلی الله علیه و آله در یک نشست انحصاری در

سقیفه ی بنی ساعده - بدون توجه به وصایا و سفارش های پیامبر صلی الله علیه و آله در زمینه ی خلافت و رهبری - اقدام به انتخاب خلیفه ای دیگر کردند. این مجلس شوم در حالی تشکیل گردید که علی علیه السلام و تعدادی از صحابه خاص رسول الله صلی الله علیه و آله مشغول تغسیل تکفین و تدفین بدن مطهر خاتم المرسلین صلی الله علیه و آله بودند.

عاملین این اختلافات و دوگانگی ها باید در روزی که به ذره ای خیر و نیکی و شر و بدی رسیدگی می شود، پاسخ گو باشند؛ پاسخ آنان جز ندامت نخواهد بود و البته در آن ،روز ندامت هرگز اثری ندارد .

پرسش دوم: حضرت علی علیه السلام در کجا و چه مکانی متولد شدند؟ آیا غیر از ایشان کس دیگری در این مکان به دنیا آمده است؟

ای تاج سر افتخار بشر خاک راه تو *** ای قبله گاه عالمیان زادگاه تو

راز بقای کعبه نهان بود سال ها *** روشن نمود مساله را روی ماه تو

یزدان تو را به خانه خود چون پناه داد *** دارد امان هر آن که بود در پناه تو

با استناد به مدارک موجود و با مراجعه به کتب معتبر اهل عامه می توان با قاطعیت گفت که هیچ کس جز حضرت علی علیه السلام در کعبه، به دنیا نیامده است. در کتاب الغدیر، ج 6، ص 23 و در کتاب مستدرک الوسائل، ج 3، ص 483، این ادعا ثابت گردیده است. بسیاری از منابع اهل عامه نیز این ادعا را تایید می کنند که به تعدادی از آن ها اشاره می کنیم .

1- مروج الذهب، ج 2، ص 2، تالیف: ابی الحسن المسعودی الهذلی؛

2- تذکره خواص الامه، ص 7 ، تالیف: سبط بن الجوزی الحنفی؛

3- الفصول المهمّه، ص 14، تالیف: ابن الصباغ المالکی؛

4- السیره النبویه، ج 1، ص 150، تالیف: نور الدین علی الحلبی - الشافعی ؛

5- شرح الشفا، ج 1، ص 151 تالیف الشیخ علی القاری الحنفی؛

6- مطالب السئول، ص 11، تالیف: ابی سالم محمد بن طلحه الشافعی ؛

7- محاضره الاوائل، ص 120، تالیف: الشیخ علاء الدین السکتواری؛

8- مفتاح النجا فی مناقب آل العبا، تالیف: میرزا محمد البدخشی؛

9 - المناقب، تالیف: الامیر محمد صالح الترمذی؛

10- مدارج النبوه، تالیف: الشیخ عبد الحق الدهلوی؛

11- نزهه المجالس، ج 2، ص 204، تالیف: عبد الرحمن الصفوری الشافعی ؛

12 - آیینه ،تصوف، ص 1311 تالیف شاه محمد حسن الحشتی؛

13 - روائح المصطفی، ص 10، تالیف: صدرالدین احمد البردوانی؛

14 - کتاب الحسین، ج 1، ص 16، تالیف: السید علی جلال الدین؛

15 - نور الابصار ص 76 ، تالیف: السید محمد مومن شبلنجی ؛

16 - کفایه الطالب، ص 37، تالیف: الشیخ حبیب الله الشنقیطی.

پرسش سوم: آیا تولد حضرت علی علیه السلام واقعه ای معمولی بوده و یا اعجازی در آن رخ داده است؟

بی شک حادثه ی 13 رجب، نشانه ای از سوی پروردگار است. به راستی خلقتی که منبع آن از نور باشد ، معجزه و آیتی است از جانب خداوند در حق کسی که او را مولود کعبه می نامند در تولد آن حضرت چندین معجزه نهفته که کمتر به آن ها توجه می شود؛ در کیفیت تولد ایشان چنین گفته اند :

1 - ایجاد شکاف بر دیوار مستجار کعبه ، هم زمان با احساس درد مخاض بر فاطمه بنت اسد علیها السلام ( مادر حضرت ).

2 - ورود فاطمه بنت اسد علیها السلام از دیوار به درون کعبه هر کسی ایجاد شکاف ناگهانی را بر کعبه می دید مضطرب گشته، از آن جا می گریخت؛ چون احتمال ریزش دیوار و تخریب سقف کعبه را می.داد ولی فاطمه بنت اسد علیها السلام در کمال آرامش و در حالی که باردار بود، وارد خانه خدا شد در حالی که هر زن حامله ای در این ،اوقات تنها به فکر سلامت فرزند خویش است تا ضربه ای به شکم پهلو و دیگر اعضای خود و بچه اش وارد نشده و آسیبی نبیند. با توجه به این مسایل در می یابیم که ورود حضرت فاطمه بنت اسد علیها السلام به کعبه دعوتی الهی و از سوی ولی الله الاعظم حضرت علی علیه السلام بوده که در شکم مادر را به این امر رهبری کرده اند.

3- بسته شدن شکاف کعبه بعد از ورود مادر حضرت با این بسته شدن شکاف توصیف، دیگر آشکار است که این دعوت ویژه تولد حضرت بوده و کس دیگری در آن شریک نمی باشد.

4 - قفل در کعبه تا سه روز - به هیچ نحوی - باز نشد؛ به طوری که همه از باز شدن آن نا امید گشتند.

5- سه روز و سه شب فاطمه بنت اسد علیها السلام با نوزاد خویش، بدون آب و غذا درون کعبه بودند.

6- بعد از سه روز، ناگهان قفل در کعبه - به اذن خدا - خود به خود گشوده می شود.

7 - در باز شد و فاطمه بنت اسد علیها السلام به همراه فرزندش ( مولود کعبه ) از آن جا خارج شدند.

کَشْفُ السِّتْرَ عَنِ الْحَقِّ المُبین

وَ تَجَلَّی وَجْهِ رَبِّ العالَمین

وَ بَدَا امِصْباح مِشکاه الیَقین

وَ بَدَتْ مَشْرِقِهِ شَمْسٍ الهُدی

فَانْجَلی لَیْلَ الضَّلَالِ المَظلم

وُلِدَت شَمْسٍ الضَحی بَدْرِ التَّمَامُ

فَانْجَلَتْ عَناد یا جَیر الضَلام

نادَ : یا بُشراکُم هَذَا

غُلَامُ وَجْهَهُ فلقه بَدْرٍ یَهتدی

بَسنا أَنْوَارِهِ فِی الظُّلْمِ

8- چشمان نوزاد تازه به دنیا آمده بسته بود؛ به گونه ای که همه نگران بودند که مبادا این مولود نابینا باشد. اما هنگام به ساحل نشستن کشتی پر تلاطم ولایت بر ساحل سینه ی نبوت ( رسول اکرم صلی الله علیه و آله )، چشمان ناخدای هدایت گشوده شد و سیمای نورانی رحمه للعالمین حضرت محمد صلی الله علیه و آله دیدگان مولود کعبه را روشن نمود و این لحظه وصال تا به ابد، در قاب دیدگان هر دو به ودیعه نهاده شد.

9 - نام مولود کعبه از جانب پروردگار عالم بر قلب رسول خدا صلی الله علیه و آله ابلاغ گردید نام مرا بر مولود کعبه ام بگذار و او را « علی اعلی » بنامید.

10- انگشت سبابه حضرت علی علیه السلام به طرف آسمان اشاره کرد و با زبانی فصیح و بلیغ به وحدانیت خدا و نبوت رسول او و به ولایت خود و یازده فرزند خویش (12 امام ) شهادت داد.

11- شکاف کعبه تا ابد محو شدنی نیست و تلاش دشمنان ولایت به بهانه تعمیر ،شکاف کار بی هوده ای است؛ چرا که پس از هر بار تعمیر دیوار دوباره از همان محل شکافته می شود !

قِبْلَةً تَدْعُوا وَ قَدْ جَاءَ بِهَا دَاءِ الْمَخَاضِ *** نَحْوَ جِذْعِ النَّخْلُ مَنْ الطَاف ذِی اللُّطْفِ المَفاض

فَدَعَتْ خَالِقَهَا البَاری بِاحْشاء مَراض *** کَیف ضَجَّتْ ؟ کَیفَ عَجَّتْ ؟ کَیفَ نَاحَتْ ؟

« السِّتِّ اَدری »

وَلَدَ الطُّهْرِ « عَلَی » مِنْ تَسامی فِی عَلَاهُ ؟ *** فَاهْتَدَی فیه فریق وَ فَریق فِیه تَاهَ

ضَلَّ أَقْوَامُ فضنوا : انْهَ حَقّاً آلِهِ *** أَمْ جُنُونُ العِشق هَذَا لَا یَجاذی ؟

« لَسْتَ اَدری »

پرسش چهارم: تربیت و رشد - بدنی فکری و روحی - حضرت علی علیه السلام چگونه و برعهده ی چه کسی بوده است؟

اشاره

خوب است قبل از پاسخ به این سوال، به طور مختصر با شخصیت و الدین حضرت و شیوه زندگی آن دو بزرگ وار آشنا شویم.

ابو طالب ؛ مظلوم تاریخ

علی علیه السلام هم از جانب پدر و هم از جانب مادر ، هاشمی است؛ پدر او « ابو طالب بن عبد المطلب بن هاشم » و مادرش « فاطمه بنت اسد بن هاشم »است . در عظمت شان و شخصیت آن بزرگ وار ( ابو طالب ) همین بس که پدر عالی قدر امیر المومنین علیه السلام است.

یکی از نغمه هایی که اهل باطل برای دشمنی با امیر المومنین علیه السلام ساز کردند ، این بود که پدر شان ( ابو طالب ) مشرک از دنیا رفته است حال آن که اجماع اهل بیت علیهم السلام و ضرورت مذهب شیعه امامیه بر آن است که ابو طالب علیه السلام با اسلام و ایمان و اعتقاد به نبوت خاتم الانبیا صلی الله علیه و آله از دنیا رحلت فرمود و خدمات آن بزرگ وار در حق رسول الله صلی الله علیه و آله و در راه پیشرفت اسلام آشکار تر از آن است که احتیاج به بیان داشته باشد.

جناب عبد العظیم حسنی مدفون در ( شهر ری ) درباره ابو طالب علیه السلام به امام رضا علیه السلام نامه ای می نویسد. امام در جواب ایشان می فرمایند:

« بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَحیم ؛ أَمَّا بَعْدُ ، فَاِنَکَ انَّ شَکَکْتَ فِی ایمانِ اَبی طَالِبِ کَانَ مَصیرِکَ اِلی النَّارِ »؛ « اگر در ایمان ابو طالب شک کنی، در آتش جهنم خواهی بود. » ⁽¹⁾

امام صادق علیه السلام به نقل از پدران شان در این باره می فرمایند:

روزی امیر المومنین در میدان کوفه نشسته و مردم در اطراف آن حضرت تجمع کرده بودند. ناگهان مردی از میان آن ها بر خاست و گفت : یا امیر المومنین، شما دارای این مقام هستید که خداوند به شما عطا کرده ولی پدر تان ابو طالب ، در آتش معذب است !

حضرت در جواب فرمودند ساکت باش خدا دهانت را بشکند ! قسم به خدایی که محمد صلی الله علیه و آله را بر حق به رسالت بر انگیخته است اگر پدرم در روز قیامت همه ی گناه کاران روی زمین را شفاعت کند خدا شفاعت او را درباره آن ها قبول می کند آیا پدرم در آتش جهنم معذب است در حالی که پسرش قسیم الجنه و النار می باشد؟! قسم به خدایی که محمد را بر حق فرستاده، نور پدرم در روز قیامت بر همه انوار غالب است. مگر بر پنج نور و آن عبارت است از نور محمد نور من نور فاطمه علیها السلام نور حسن و حسین علیهما السلام و نیز نور نه نفر از فرزندان حسین علیهم السلام نور ابو طالب از نور ماست که خداوند آن را دو هزار

سال قبل از خلقت آدم آفریده است. ⁽¹⁾

مرحوم طبرسی رحمه الله در ذیل آیه 26 سوره انعام می نویسد:

« امامان اهل بیت علیهم السلام اجماع کرده اند که ابو طالب علیه السلام ایمان آورد. اجماع آن ها حجت است زیرا آن ها یکی از ثقلین هستند که رسول خدا صلی الله علیه و آله به تمسک بر آن دوام کرده است ».

اشعار جناب ابو طالب علیه السلام نیز نشانه ای دیگر از اسلام آوردن و حمایت او از پیامبر صلی الله علیه و آله است. « ابن هشام » که از بزرگان اهل عامه است، در « سیره » خود اشعار لامیه ابی طالب علیه السلام را بیان می کند که در این جا به عنوان ،نمونه به چند بیت اشاره می کنیم :

فایده رَبُّ الْعِبَادِ بِنَصْرِهِ *** وَ أَظْهَرَ دینا حَقَّهُ غیر بَاطِلُ

پروردگار بندگان را با یاری خود محمد صلی الله علیه و آله یاری نمود و دین حقی اظهار کرد که در آن باطلی وجود ندارد.

اَلَم تَعَلَّمُوا أَنَا وَ جَدَّنَا مُحَمَّداً *** نَبیِنا کَموسی خَطِّ فی أَوَّلِ الْکُتُبِ

آیا ندانسته اید که ما محمد را پیامبر صلی الله علیه و آله مانند موسی می دانیم که نام او در کتاب های گذشته نوشته شده است.

وَ لَقَدْ عَلِمْتَ بَانَ دین مُحَمَّدٍ *** مِنْ خَیْرَ اَدْیانَ البَریه دِینا

دانسته ام که دین محمد صلی الله علیه و آله از بهترین ادیان الهی است که به مردم عرضه شده است .⁽²⁾

درباره ایمان آوردن ابی طالب علیه السلام کتب فراوانی توسط نویسندگان و بزرگان شیعی و سنّی به رشته تحریر در آمده است؛ از جمله :

1- امیر المومنین، تالیف: آیه الله سید علی اکبر قریشی ( ارومیه ای ) ص 21 ؛

2- بغیه الطالب لایمان ابی طالب تالیف جلال الدین عبد الرحمن سیوطی ( متوفای 911 ه. ق )؛

3- بغیه الطالب لایمان ابی طالب، تالیف : محمد عباس لکنهویی؛ ⁽¹⁾

4- ایمان ابی طالب، تالیف: سید بن طاووس رحمه الله ؛ ⁽²⁾

5- ایمان ابی طالب تالیف شیخ سهل بن احمد دیباجی ( رجال نجاشی )؛

6- اسنی المطالب فی نجاه ابی طالب، تالیف: احمد زینی و حلان شافعی؛

7 - اثبات ایمان ابی طالب تالیف محمد معین هندی حنفی ( متوفای 1161 ه. ق ).

پرسش پنجم: فاطمه بنت اسد علیها السلام کیست؟

فاطمه بنت اسد مادر امیر المومنین علیه السلام یکی از زنان بزرگ وار صدر اسلام است وی در زمان حضرت خدیجه کبری علیها السلام ( همسر گرامی رسول خدا صلی الله علیه و آله ) قرابت و نزدیکی خاصی با ایشان داشت و مقام او بالا تر از زنانی مانند اسماء بنت عمیس و دیگران می باشد.

این بانوی بزرگ وار، سال ها هم چون مادری مهربان در خدمت رسول اکرم صلی الله علیه و آله بود. ایشان از جمله زنان مهاجری است که به مدینه هجرت و در آن جا وفات یافت. نقل است که هنگام به خاک سپاری او، رسول خدا صلی الله علیه و آله با « چهل تکبیر » بر جنازه او نماز گزارد در بحار الانوار از روضه کافی و کتاب فضائل چنین نقل شده است:

چون فاطمه بنت اسد علیها السلام از دنیا ،رفت آن حضرت ( علی ) در حال گریه به محضر رسول خدا صلی الله علیه و آله آمد. حضرت سوال کردند : یاعلی چرا گریه می کنی؟ عرض کرد: مادرم از دنیا رفت. فرمود: مادر من نیز از دنیا رفته است؛ او فرزندان خویش را گرسنه می گذاشت و مرا سیر می نمود؛ فرزندان خود را ژولیده مو رها می کرد و سر مرا

روغن می زد به خدا قسم در خانه ابو طالب درخت خرمایی بود که هر صبح به کنار درخت رفته و از آن خرما می چید و هنگامی که عمو زاد گانم ( فرزندان فاطمه بنت اسد ) بیرون می رفتند آن خرما ها را به من می خورانید!

سپس پیامبر صلی الله علیه و آله به تجهیز فاطمه بنت اسد مشغول شد. پیراهن خویش را بر وی کفن کرد در تشییع جنازه او با کمال تانی راه می رفت و در هنگام خواندن نماز برای او، هفتاد تکبیر گفت قبل از این که او را در قبر بگذارند، در او خوابید و با دستان مبارک خویش او را در قبر جای داد.

زمانی که مردم بر می گشتند حضرت بر بالای قبر ایستاد و فرمود : « ابْنُکِ ابْنُکِ لَا جَعْفَرُ لا عَقیل ! » ( پسرت است، پسرت نه جعفر نه عقیل )

حاضران چون این اعمال و رفتار را از پیامبر مشاهده کردند گفتند یا رسول الله در دفن فاطمه بنت اسد کاری کردی که نظیر آن را تا به حال ندیده بودیم؛ برای او هفتاد تکبیر گفتی در تشییع جنازه اش با پای برهنه راه رفتی پیراهنت را بر او کفن کردی و به او گفتی: « ابْنُکِ ابْنُکِ لَا جَعْفَرُ لا عَقیل » !

حضرت در جواب فرمودند با تانی راه رفتن؛ برای آن

بود که ازدحام ملائکه زیاد بود؛ لذا به آرامی قدم بر می داشتم .اما هفتاد تکبیر ،گفتن، برای آن بود که 70 صف از ملائکه بر او نماز خواندند. این که در قبرش خوابیدم برای آن بود که روزی برای او از فشار قبر صحبت می کردم ایشان به من گفت وا ضعفاه ! ( چقدر ناتوانم بر فشار قبر ) . این که پیراهنم را کفن او قرار دادم برای آن بود که روزی جریان روز محشر و واقعه محشور شدن مردم را برای او نقل می کردم، گفت: وَ اسوءَتاه ! لذا پیراهنم را برای او کفن کردم تا در قیامت از قبر مستور برخیزد این که به او گفتم « اِبْنُکِ ابْنُکِ لا جَعْفَر وَ لا عَقیل » برای آن بود که وقتی دو ملک بر او نازل شدند و از خدایش پرسیدند، گفت: « اللهُ رَبِّی »؛ گفتند: پیامبرت کیست؟ :گفت محمد صلی الله علیه و آله ؛ :گفتند: ولی و امام تو کیست؟ شرم کرد از این که بگوید: پسرم ! که من به او گفتم: بگو پسرت علی بن ابی طالب علیه السلام که خداوند با این کلمه قلبش

را آرام و چشمش را روشن نمود.

پرسش ششم: پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله قبل از بعثت، دارای چه سیره و مذهبی بوده اند؟

در ارتباط با سیره و مذهب پیامبر صلی الله علیه و آله - قبل از آن که به پیامبری معبوث شوند - اقوال گوناگونی وجود دارند. در بحار الانوار به طور مفصل در این باره بحث شده و موضوعات و نظریات مختلفی مورد نقد و بررسی قرار گرفته اند. ⁽¹⁾

بعضی می گویند که آن حضرت پیرو دین ابراهیم خلیل بوده است. اما مگر این گونه نیست که با مبعوث شدن پیامبر صلی الله علیه و آله بعدی، دین قبلی او تعطیل می گردد؟ با توجه به این که دو پیامبر اولو العزم حضرت عیسی و حضرت موسی علیهما السلام بعد از حضرت ابراهیم علیه السلام آمده اند چطور پیامبر صلی الله علیه و آله از آن ها پیروی نکرده است؟!

برخی اعتقاد دارند که ایشان پیرو مکتب مسیح بوده اند. اما اشکالی که بر این عقیده گرفته می شود این است که مگر پیامبر صلی الله علیه و آله نفرمود: بعد از عیسی علیه السلام دین او تحریف گردید؟ پس چگونه پیامبر صلی الله علیه و آله خدا از دین تحریف شده، تبعیت می نمود؟

عده ای نیز بر این عقیده اند - و ظاهراً هم همین طور است - که پیامبر صلی الله علیه و آله مامور نبوده تا پیامبری خویش را آشکار سازد - ولی برای

خود پیامبر بوده لذا به شریعت خود رفتار می کرد.

آری، مقام نبوت و رسالت - که نمی توان آن را با مقیاس فکری و مادی بشر سنجید - از نظر مقدمات عقلانی اخلاقی و روانی نیازمند آمادگی و شایستگی زیادی است تا بتواند انسان ها را به کمال مطلوب سوق دهد.

در بعضی از آیات قرآن کریم پیامبران در سطح عالی تری معرفی گردیده اند. از برخی آیات قرآن مجید چنین بر می آید که رسول اکرم صلی الله علیه و آله قبل از بعثت از جهت ایمان و عقیده و اخلاق بر دیگر افراد برتری و امتیاز خاصی داشته و از آمادگی و شایستگی مخصوصی بر خوردار بوده است؛ به عنوان مثال در سوره شعرا چنین می خوانیم :

الَّذِی یَرَاکَ حِینَ تَقُومُ وَ تَقَلُّبَکَ فِی السَّاجِدِینَ ؛ ⁽¹⁾« خدایی که می بیند تو را آن گاه که ( به عبادت ) بر می خیزی و در میان سجده کنندگان منتقل می گردی ». ابن عباس در تفسیر این آیه می گوید :

« ای پیامبر ! خدا تو را از صلب پیامبران به صلب پیامبر ان دیگر منتقل نمود تا تو را خلق کرد و به پیامبری مبعوث گردانید .» ⁽²⁾

آری نطفه پاک رسول خدا صلی الله علیه و آله از دوران حضرت آدم تا پدرش

عبد الله از صلب انبیاء و مردان پاک منتقل گردیده است.

همه پدران و اجداد او از پیامبران و موحدان بودند که شرک و بت پرستی بدان ها راه نیافته و تنها خدای بزرگ را عبادت و سجده نموده اند.

در تایید این مدعا، امام صادق علیه السلام می فرمایند:

« پروردگار بزرگ خود تربیت پیامبر صلی الله علیه و آله را به عهده گرفت و به بهترین و نیکو ترین وجهی او را تربیت نمود. و آن گاه که تربیتش را به مرحله کمال رساند، فرمود: وَ إِنَّکَ لَعَلَی خُلُقٍ عَظِیمٍ ؛ و در حقیقت تو بر نیکو خُلقی عظیم آراسته ای . ⁽¹⁾

رسول مکرم اسلام صلی الله علیه و آله قبل از مبعوث شدن، دارای مقام توحید بوده و خدای بزرگ را عبادت می.کرد این عبادت بر خلاف روش عبادت سایر مردم در جزیره العرب بود و آن ها را وادار به مخالفت می نمود.

صاحب کتاب « سرائر » از جامعه بزنطی و او از زراره نقل می کند که من این موضوع را هم از امام باقر علیه السلام و هم از امام صادق علیه السلام شنیدم که می فرمودند « رسول خدا بیست بار اعمال حج را به طور مخفیانه قبل از دوران بعثت انجام داده است. و اما نماز خواندن رسول خدا پیش از این ها بوده؛ چرا که او از چهار سالگی که با ابو طالب به بصره مسافرت کرد، نماز می خواند . » ⁽²⁾

امیر المومنین علیه السلام در خطبه « قاصعه » که یکی از فصیح ترین و مفصل ترین خطبه های نهج البلاغه است درباره رسول اکرم صلی الله علیه و آله می فرماید :

از روزی که دوران شیر خوارگی رسول خدا به پایان رسید، خداوند متعال بزرگ ترین فرشته از فرشتگانش را مامور ساخت تا قرین و هم نشین پیامبرش گردد و او را شب و روز به راه و رسم و اوصاف نیک و اخلاق پسندیده آشنا سازد.

من نیز سایه وار ملازم وجود او بودم و هرگز از او جدا نمی گشتم هر روز مرا به مرحله ای از دانش و اخلاق اوج می داد و مرا به اقتدا و پیروی از روش و افکار خود دعوت می نمود و هر سال در کوه حرا خلوت می کرد و دور از نظر اغیار به پرستش خدا می پرداخت؛ که کسی به جز من او را نمی دید . ⁽¹⁾

مطلب دیگر این که پیامبر صلی الله علیه و آله قبل از بعثت معجزه هایی از خود نشان داده اند؛ مانند خبر دادن از کاروان ابو جهل ،رم کردن شتر، شکستن کوزه و.... و نیز بارها کفار دیده بودند که رسول خدا صلی الله علیه و آله به گونه ای دیگر دور خانه خدا طواف و عبادت می کند که موجب تعجب بود. نکته آخر این که اگر پیامبر صلی الله علیه و آله بر شریعت خود عمل نمی کرد، پس اکّل و شرب تهیه پوشاک و خرید و فروش در بازار را چگونه به

حلیت می رساند؟

با بیان این مطالب می توان گفت که حضرت علی علیه السلام نیز اگر چه در 13 سالگی مسلمان بودن خویش را اظهار کردند، اما قبل از آن هم پیرو پیامبر صلی الله علیه و آله و شاگرد مکتب آن حضرت بودند.

پرسش هفتم: ماجرای « لیله المبیت » چیست؟

اشاره

آن گاه که کفار قریش در « دار الندوه » تصمیم به کشتن رسول خدا صلی الله علیه و آله ،گرفتند جبرئیل به آن حضرت گفت: « خداوند دستور می دهد که از مکه خارج شوی و به مدینه هجرت نمایی. » رسول خدا صلی الله علیه و آله حضرت علی علیه السلام را از این ماجرا آگاه کرد و فرمود :تو در جای من می خوابی و لباس مرا بر روی خود می کشی به طوری که خیال کنند من خوابیده ام حضرت علی علیه السلام عرض کرد یا رسول الله صلی الله علیه و آله ، اگر من به جای شما بخوابم شما به سلامت خواهید بود؟ فرمود: آری !

امیر المومنین علیه السلام خندان شد و سجده شکر به جای آورد و این اولین سجده شکری بود که در این امت واقع شد پس، سر از سجده برداشت و عرض کرد: « برو به هر سو که خدا تو را مامور گردانیده است. جانم فدای تو باد! هر چه می خواهی مرا امر فرما که به جان قبول می کنم و در هر ،باب از حق تعالی توفیق می طلبم.»

پیامبر صلی الله علیه و آله از مکه خارج شد و حضرت علی علیه السلام - آن جوان 23 ساله - در جای آن حضرت خوابید 40 نفر مسلّح - از قبایل مختلف - اطراف خانه را گرفته و منتظر رسیدن صبح بودند تا در روشنایی صبح پیامبر صلی الله علیه و آله

را ببینند و سپس او را بکشند. در نتیجه زمانی که بنی هاشم قاتلین را مشاهده کنند و از هر قوم و قبیله ای یک نفر را میان آن ها ببینند، نتوانند به خاطر کشته شدن یک نفر با تمام قبایل به جنگ و نزاع برخیزند و خون بها راضی شوند .

وقتی که هوا روشن شد و مشرکان به طرف بستر هجوم آوردند تا پیامبر صلی الله علیه و آله را غافل گیر نموده و به قتل برسانند، ناگهان علی علیه السلام سر از بستر بر داشته و به آنان حمله ور شد. مشرکان وقتی او را شناختند، پراکنده شده و از تصمیم خود منصرف گشتند و اندیشه های شان بی نتیجه ماند.

کفار قریش ابتدا خواستند شب به خانه ی حضرت هجوم بیاورند؛ ولی ابو لهب - که یک تن از ایشان بود - مانع شد و گفت : نمی گذارم که شب داخل خانه شوید، زیرا در این خانه اطفال و زنان هستند! امشب از او حراست می کنم و صبح بر او حمله می کنیم.

هنگامی که صبح شد و خواستند قصد خود را عملی سازند، امیر المومنین علیه السلام مقابل ایشان بر خاست و بانگ بر آورد. آن جماعت :گفتند ،یا علی محمد کجاست؟ فرمود: شما او را به من نسپرده بودید، خواستید او را بیرون کنید او خود بیرون رفت پس دست از علی علیه السلام برداشته و به جست جوی پیغمبر صلی الله علیه و آله پرداختند. حق تعالی این آیه را در شان امیر المومنین علیه السلام فرو فرستاد :

وَ مِنَ النَّاسِ مَن یَشْرِی نَفْسَهُ ابْتِغَاءَ مَرْضَاتِ اللهِ وَ اللَّهُ رَؤُوفٌ

بِالْعِبَادِ ⁽¹⁾« و بعضی از مردم ( مومن و ایثارگر مانند علی علیه السلام در لیله المبیت ) جان خود را در برابر خشنودی خدا می فروشند و خداوند نسبت به بند گانش مهربان است. » آری تدبیر پیامبر صلی الله علیه و آله و فدا کاری علیه علیه السلام نقشه ی دشمنان را نقش بر آب نمود و موجب نجات رسول خدا صلی الله علیه و آله قوام نظام اسلام و خواری کافران گردید.

آن گاه که امیر المومنین علیه السلام در جای رسول اکرم صلی الله علیه و آله خوابید، خداوند به جبرئیل و میکاییل وحی فرمود من میان شما برادری برقرار کرده ام و عمر یکی را بر دیگری زیاد قرار داده ام کدام یک برادرش را بر خود مقدم می دارد ؟». هر دو مرگ را مکروه دانسته و حاضر نشدند ! خداوند به آن دو وحی فرمود: « آیا مانند ولی من ( علی بن ابی طالب ) نیستید که میان او و پیامبرم محمد صلی الله علیه و آله برادری قرار دادم و او حیات محمد را بر حیات خود اختیار نمود و در بستر او خوابید و او را با نفس خود حفظ کرد؟ به زمین نازل شوید و علی را از دشمن حفظ کنید ! »

آن دو به امر خدا به زمین آمدند؛ جبرئیل در بالای سر حضرت علی علیه السلام نشست و میکائیل در پایین پای حضرت جبرئیل می گفت: «بّخ بخّ لکَ ! مِنْ مِثْلُکَ یا بنَ ابی طَالِبٍ ؟ وَ اللَّهُ یُباهی بِکَ المَلائکه ! ».

نکته : جای بسی تعجب و تاسف است که پیروان اهل سنت در مورد

یار غار پیامبر ( ابن بکر ) ⁽¹⁾بسیار مبالغه و تبلیغ می نمایند و مفتخرند که او در حال فرار از مکه همراه پیامبر صلی الله علیه و آله بوده است ولی توجهی به فدا کاری حضرت علی علیه السلام در « لیله المبیت » ندارند که حضرت، نه تنها از موضع خطر فرار نکردند بلکه در دل خطر به جای رسول خدا صلی الله علیه و آله در بستر خوابیدند آیا فرار از خطر فضیلت دارد یا در دل خطر ماندن به خاطر جان رسول خدا صلی الله علیه و آله ؟!

آیا یار غار پیامبر صلی الله علیه و آله ترسیده بود؟

پیامبر صلی الله علیه و آله در حالی که از مکه خارج می شد، با ابو بکر بر خورد نمود. او به خوبی می دانست که چرا پیامبر صلی الله علیه و آله شبانه از مکه بیرون می رود. پیامبر صلی الله علیه و آله بدون تامل، با ابو بکر به طرف بیرون شهر - به سمت مدینه و یثرب - ره سپار شدند پیامبر صلی الله علیه و آله ابو بکر را با خود برد، چون این احتمال می رفت که کفار ابو بکر را ببینند و با کمی شدت و عصبانیت از او سوال کنند : پیامبر صلی الله علیه و آله را ندیدی؟ و او نیز از ترس بگوید چرا از فلان مسیر حرکت می کرد !

شاید گفته شود که ابو بکر هرگز نمی ترسید. در جواب می گوییم چگونه - به تصریح قرآن - در محضر رسول خدا صلی الله علیه و آله که حریم امن الهی بوده، ترسیده است؟ پس با این توصیف به

طریق اولی در نزد کفار هم می ترسیده !

در کتاب « عقد الفرید » آمده است: مامون علمای بزرگ اهل سنت را جمع کرد و به آنان گفت من ثابت می کنم که علی بعد از پیامبر صلی الله علیه و آله افضل از مردم بود .

یکی از علمای اهل سنت :گفت خیر ابو بکر افضل بود ! چون یار غار پیامبر صلی الله علیه و آله بود.

مامون در جواب گفت همین آیه ⁽¹⁾دلیل بر ضعف ایمان ابو بکر است نه فضلیت او.

فریاد علمای اهل سنت بلند شد و به اعتراض :گفتند چگونه یا خلیفه ؟!

مامون گفت : آیا خداوند از ترس او راضی بود یا غضب ناک ؟

اسحاق در جواب گفت ابا بکر ترس برای رسول خدا صلی الله علیه و آله داشت و ناراحت بود از این که مبادا ناراحتی به ایشان برسد !

مامون :گفت اگر می گویی حزن ابا بکر مورد رضایت خدا بود، پس چرا پروردگار به پیامبر صلی الله علیه و آله می فرماید : به مصاحب خود بگو : لا تَحْزَن ! ،پس حزن ابا بکر مورد سخط و غضب خدا بوده است ( به دلیل نهی خدا ).

هم چنین مامون گفت : این که قرآن می فرماید: فَأَنْزَلَ اللهُ سَکِینَتَهُ عَلَیْهِ؛ « سکینه را بر او نازل کردیم »؛ آیا منظور رسول خدا صلی الله علیه و آله ست یا ابا بکر؟

گفتند: رسول خدا صلی الله علیه و آله !

مامون گفت راست گفتید.

علت ترس ابو بکر چه بود؟

ذهن هر صاحب منطق و اندیشمند اسلامی خطور می نماید که اگر ابا بکر به پیامبری حضرت محمد صلی الله علیه و آله و ایمان راسخ داشت، علت ترس او برای چه بود؟

اگر پاسخ این باشد که ابا بکر به دلیل تازه مسلمان بودن، ایمان کافی به اندازه ی پایان عمر نداشت، خواهیم گفت: آیا برای حضرت علی علیه السلام خوابیدن در بستر مرگ در سن 23 سالگی، فضیلت و ایمان محسوب نمی شود؟ آن هم با یقین به آمدن 40 نفر از دشمنان درجه یک رسول خدا صلی الله علیه و آله با شمشیر های برهنه و کشیده و با نیت و قصد فرود آوردن شمشیر ها به پیکر آرمیده در بستر او علی علیه السلام با سکینه و وقار در بستر پیامبر صلی الله علیه و آله خوابید و هرگز هراس و ترسی به خود راه نداد.

حتی اکنون نیز که 1470 سال از وفات حضرت محمد صلی الله علیه و آله می گذرد وقتی قدم در مدینه این شهر امن رسول خدا می گذاری، امنیت خاصی را احساس می کنی که شاید نظیر آن در هیچ کجای دنیا نباشد . پس چگونه ممکن است کسی در محضر پیامبر صلی الله علیه و آله خدا باشد، در حالی که دستان او که در دستان مهربان و مبارک حضرت بوده - چنان بلرزد که نهی خدا صادر شود؟!

ما معتقدیم که علی علیه السلام در سن 10 سالگی، همان علی علیه السلام در بستر شهادت است به سن 63 سالگی ولی طرف داران شیخین معتقدند که ابا بکر در غار، با ابا بکر در خلافت با هم فرق دارند؛ زیرا او در غار ،ترسیده ولی در مدینه چنین نبوده است!!

پرسش هشتم: آیا پیامبر صلی الله علیه و آله و با کسی « صیغه اخوت » خوانده است؟

پیامبر صلی الله علیه و آله گرامی اسلام در سال اول هجری - بعد از 5 یا 8 ماه - میان مهاجرین و انصار عقد اخوت و برادری بست و این عقد را بر سه رکن استوار نمود :

1- در راه حق پای داری کنند؛

2- یک دیگر را یاری نمایند؛

3- بعد از مرگ از هم دیگر ارث ببرند.

بعضی نقل می کنند این پیمان و صیغه اخوت، بین مسلمین و قبل از جنگ بدر اتفاق افتاد؛ تا این که بعد از جنگ بدر این آیه نازل گردید :

وَ أُولُوا الْأَرْحَامِ بَعْضُهُمْ أَوْلَی بِبَعْضٍ فِی کِتَابِ اللهِ ... ⁽¹⁾« وراث مراتب خویشاوندی در کتاب خدا بعضی مقدم بر بعض دیگر مقرر شده... » و به این ترتیب مساله توارث را از بین برد.

عده ای نیز می گویند که عقد اخوت بین 90 نفر از صحابه انجام گرفت؛ 45 نفر از مهاجرین و 45 نفر از انصار و به قولی دیگر، این عقد

بین 300 نفر بسته شد که نیمی از آنان انصار و نیمی دیگر مهاجرین بودند.

اما نقل دیگری به تمامی انصار و مهاجرین کرده و حاکی از آن است که هیچ یک از مهاجرین و انصار باقی نماندند، مگر آن که میان شان عقد اخوت بسته شد؛ و در آن ،جریان پیامبر صلی الله علیه و آله ، علی بن ابی طالب علیه السلام را نیز برادر خود قرار داد و ضمن آن که دست او را گرفته بود، فرمود: « این هم برادر من است ». ⁽¹⁾

این عقد اخوت شامل مردان و زنان بود؛ یعنی زنان مهاجر نیز با زنان انصار عقد خواهری بستند. ⁽²⁾در این جا چند نفر از این پیمان بستگان را می آوریم:

1- رسول خدا صلی الله علیه و آله با امیر المومنین علیه السلام ؛

2- ابو بکر با عمر بن خطاب؛

3- عثمان با عبد الرحمن بن عوف؛

4- طلحه با زبیر ؛

5- ابو عبیده جراح گور کن مکه با سالم ( غلام ابی حذیفه )؛

6- ابی بن کعب با عبد الله بن مسعود ؛

7- معاذ با ثوبان؛

8- ابو طلحه با بلال بن ریاح ؛

9- عمار یاسر با حذیفه بن یمان؛

10- ابو الدرداء با سلمان فارسی؛

11 - سعد بن ابی وقاص با صهیب رومی؛

12 - ابو ذر غفاری با مقداد بن عمرو؛

13 - ابو ایوب انصاری با عبد الله بن سلام؛

14 - اسامه بن زید با هند ( حجام رسول الله )؛

15 - معاویه ⁽¹⁾با خباب مجاشعی ؛

16 - جعفر بن ابی طالب با معاذ بن جبل که در آن زمان در حبشه بود؛

17 - حمزه بن عبد المطلب با زیدبن حارثه؛

18 - حاطب بن ابی بلتعه با عویم بن ساعده؛

19 - ابو مرتد غنوی با عبادہ بن صامت؛

20 - عبیده بن حارث ( شهید بدر ) با عمرو بن حمام

21 - طفیل بن حارث با منذر بن محمد؛

22 - خباب بن الارت با جبار بن صخر؛

23 - فاطمه زهرا با ام سلمه؛

24 - عایشه ( دختر ابو بکر ) با زن ابو ایوب ⁽²⁾

لازم به یادآوری است که این پیمان اخوت، در دو مرتبه توسط رسول اکرم صلی الله علیه و آله انجام گرفت؛ یکی در مکه میان اصحاب و دیگری در ،مدینه میان مهاجرین و انصار و در هر دو مرتبه پیامبر صلی الله علیه و آله علی علیه السلام را برادر خود نامید.

پرسش نهم: چه کسی بعد از فتح مکه کعبه را از لوث بت ها تطهیر نمود؟

در سال هشتم پس از هجرت پیامبر صلی الله علیه و آله خدا موفق به فتح مکه - بدون خونریزی و جنگ - شد.

پس از ورود به مکه رسول خدا صلی الله علیه و آله داخل مسجد الحرام شد. بنا به روایات 360 بت کوچک و بزرگ در داخل خانه کعبه قرار داشتند که همه با قلع به یک دیگر متصل شده بودند. رسول اکرم صلی الله علیه و آله به حضرت علی علیه السلام فرمود: « مشتی سنگ ریزه به من بده امیر المومنین چنین کرد. حضرت آن ها را بر بتان پاشید و فرمود:

وَ قُلْ جَاءَ الْحَقُّ وَ زَهَقَ الْبَاطِلُ إِنَّ الْبَاطِلَ کَانَ زَهُوقاً ⁽¹⁾؛ « بگو که : ( رسول ) حق آمد و باطل را نابود ساخت که باطل خود لایق محو و نابودی است .» پس به حضرت امیر علیه السلام فرمود تا پا بر کتف آن حضرت ،نهاده بالا ،رود بت ها را بر زمین افکنده و بشکند؛ آن حضرت نیز چنین کرد. بتی از آن ها نماند مگر که بر روی زمین افتاد ⁽²⁾

پرسش دهم: آیا غدیر خم افتخاری برای تاریخ اسلام نیست؟

اشاره

حضرت رسول صلی الله علیه و آله بعد از هجرت ده سال در مدینه ماند و حج به جای نیاورد؛ تا آن که در این سال خداوند ضمن آیه ای به پیامبر صلی الله علیه و آله دستور داد تا حج به جای آورد؛ که به « حُجَةُ الْوِداع » ⁽¹⁾معروف شد.

پیامبر صلی الله علیه و آله امر کرد تا اعلام شود که ایشان امسال به حج می رود با این خبر، عده زیادی از مدینه و اطراف و اکناف آن جمع شدند تا در این حج با حضرت باشند. ⁽²⁾

پنج یا شش روز به ذی الحجه مانده بود که حضرت از مدینه خارج شد در حالی که غسل کرده و خود را با عطر خوش بو نموده بود. پای پیاده راه می رفت و فقط یک لفافه و یک عبا به تن داشت. همه زنانش در کجاوه ها هم راه او بودند. عموم مهاجر و انصار و بسیاری از قبایل عرب برای شرکت در این ،حج هم راه پیامبر صلی الله علیه و آله ره سپار مکه شدند. ولی هنگام خروج از مدینه به دلیل شیوع بیماری آبله یا حصبه، گروهی از

52

مردم نتوانستند پیامبر صلی الله علیه و آله را در این سفر هم راهی کنند .

چون حضرت رسول صلی الله علیه و آله از اعمال حج فارغ شد، به طرف مدینه حرکت کرد. روز پنج شنبه هجدهم ذی الحجه با جمعیت انبوهی که با او بودند، به « غدیر خم » رسیدند. ⁽¹⁾در این هنگام، به فرمان خداوند، جبرئیل بر پیامبر نازل شد و این آیه را تلاوت نمود:

وَ یَا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنْزِلَ إِلَیْکَ مِن رَبِّکَ وَ إِن لَمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسالَتَه وَ اللهُ یَعْصِمُکَ مِنَ النَّاسِ إِنَّ اللهَ لاَ یَهْدِی الْقَوْمَ الْکَافِرِینَ ⁽²⁾ « ای پیامبر ، برسان به مردم ، آن چه فرستاده شده است به سوی تو از جانب پروردگار تو در باب نص بر امامت علی بن ابی طالب و خلیفه گردانیدن او در میان امت و اگر نکنی؛ پس نرسانده ای رسالت خدا را و خدا تو را نگاه می دارد از شر مردم همانا خداوند هدایت نمی کند قوم کافران را ».

پیامبر صلی الله علیه و آله فرمان داد کاروان هایی که از غدیر خم عبور کرده بودند، دوباره برگردند و آن هایی که در آن جا بودند توقف نمایند. سپس پیامبر صلی الله علیه و آله به نماز ایستاد و بعد از فارغ شدن از فریضه، دستور داد تا جهاز های شتران را جمع کرده و بر روی هم قرار دهند و بدین ترتیب بلندیی درست کنند تا ایشان بر بالای آن بروند .

پیامبر صلی الله علیه و آله بعد از حمد و ثنای پروردگار و ایراد موعظه های بلیغ و

غرا، دست حضرت علی علیه السلام را گرفت و بلند کرد، تا جایی که سفیدی زیر بغل هر دو دیده شد و بدین گونه همه علی را شناختند؛ سپس فرمود:

مردم کیست که بر مومنان از خودشان مقدم تر است؟

گفتند : خدا و رسول خدا صلی الله علیه و آله دانا ترند.

آن گاه حضرت فرمودند : « انَّ اللَّهِ موَلای وَ أَنَا مَولی المُومنین وَ أَنَا اوَلی بِهِمْ مِنْ أَنْفُسِهِمْ ، فَمَنْ کُنْتَ ، مَوْلَاهُ فَهَذَا عَلی مَوْلَاهُ »؛ « به درستی که خداوند مولای من و من مولای مومنین هستم؛ و من به مومنین از جان های شان مقدم ترم پس هر کسی من مولای او هستم علی مولای اوست. و این سخن را 3 مرتبه تکرار کرد.

سپس فرمود: « اَللّهُمَّ وَ الْ مَنْ وَ اِلاهُ وَ عادِ مَنْ عاداهُ وَ اَحِبَّ مَنْ اَحَبَّهُ وَ اُبْغِضْ مَنْ اَبْغَضَهُ وَ انْصُرْ مَنْ نَصَرَهُ وَ اُخْذُلْ مَنْ خَذَلَهُ وَ اِدْرِ اَلْحَقَّ مَعَهُ حَیْثُ دَار »؛ « خدایا دوست بدار آن را که علی را دوست دارد و دشمن بدار هر که علی را دشمن می داند و یاری کن هر که علی را یاری کند و بگردان حق را با او هر جا که او می گردد . » و فرمود تا این سخن را حاضرین به غایبین نیز برسانند.

پس جبرئیل نازل شد و این آیه را آورد :

الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِینَکُمْ وَ أَتْمْتُ عَلَیْکُمْ نِعْمَتِی وَ رَضِیتُ لَکُمُ الْإِسْلامَ دینا ؛ ⁽¹⁾« امروز کامل گردانیدم دین شما را و تمام کردم بر شما نعمت خود را و راضی شدم از دین شما که اسلام باشد. »

آن گاه رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمودند: الله اکبر بر کمال دین و اتمام نعمت و رضای خدا به رسالت من و ولایت علی بن ابی طالب بعد از من . »

در این حال مسلمانان دسته دسته برای گفتن تبریک و تهنیت نزد حضرت علی علیه السلام آمدند و امامت را به ایشان تبریک گفتند از کسانی که در این باب اهتمام زیاد می کردند ابو بکر و عمر بودند که زیاده از دیگران اظهار شادی می نمودند و می گفتند: « بَخْ بَخْ یا بْنَ اَبِی طالِبٍ اَصْبَحْتُ وَ اَمْسَیْتُ مَوْلایَ وَ مُوَلِّی کُلِّ مُومِنٍ وَ مُومِنُه »؛ به به بر تو ای پسر ابی طالب صبح و شام کردی در حالی که سرپرست من و سرپرست هر مرد مومن و هر زن مومنه ای .

نزول آیه ی شریفه یَا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنْزِلَ... در باب امامت حضرت علی علیه السلام در حقیقت بیان گر حکم قطعی الهی در معرفی آن حضرت برای امامت و ولایت است آیه با خطاب به پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله شروع شده و با تاکید دستور می دهد که آن چه از طرف پروردگار متعال بر تو نازل شده، بی کم و کاست به مردم برسان. سپس به او اخطار می دهد وَ إِن لَمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسَالَتَهُ؛ یعنی اگر از این ماموریت خود داری کنی رسالت خویش را به انجام نرسانده و تبلیغ دین را تمام نکرده ای به یقین حکمی مهم و عظیم از جانب پروردگار صادر شده بود که با سر نوشت اسلام و مسلمین ارتباط مستقیم داشته و نقشی بنیادین را در پیش برد اهداف مقدس قرآن کریم ایفا می کرده است.

ابن عساکر، سیوطی، ثعلبی و جمعی دیگر از علمای اهل سنت با نقل روایات متعدد، مقصود از این آیه شریفه و حکم موجود در آن را

معرفی ولایت علی علیه السلام ذکر می کنند .

علامه طباطبایی در تفسیر شریف « المیزان » به نکته ای بسیار مهم در تفسیر این آیه اشاره دارند ایشان می فرمایند :

طبق روایات صریحی که از شیعه و سنّی وارد شده کاملاً روشن می شود که این آیه شریفه در مورد ابلاغ ولایت علی علیه السلام بر پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله نازل شده است و پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله از این مساله خوف داشت که - بد خواهان و مخالفان و نا آگاهان - آن حضرت را - به تبعیض نژادی و به ریاست رساندن بستگان خویش مانند علی که پسر عمه آن بزرگ وار است - مورد اتهام قرار دهند. بنابراین پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله ابلاغ این امر را به اوقات مناسب دیگر موکول می فرمود تا این که این آیه نازل شد و آن حضرت با اطمینان خاطر این حکم را در غدیر خم به مردم ابلاغ کرد و فرمود: « مَنْ کُنْتُ مُولاه فَهذا عَلیٌ مُولاه ».

حافظ الحسکانی که از علمای نامی اهل سنت به شمار می آید در کتاب شواهد التنزیل ذیل روایت ،غدیر با اسناد خود از ابی سعید خدری می نویسد:

وقتی آیه الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِینَکُمْ وَ... بر پیامبر صلی الله علیه و آله نازل ،شد فرمود: « اَللَّهُ اَکْبَرُ عَلِیٌ اَکْمَالُ اَلدِّینِ وَ اتْمامَ النِّعْمَةِ وَ رِضَا الرَّبِّ بِرِسَالَتِی وَ وَلاَیَةِ عَلِیِّ بْنِ اَبِی طَالِبٍ مِنْ بَعْدِی »؛ ⁽¹⁾« الله اکبر! بر

اکمال دین و اتمام نعمت و رضای خدا به رسالت من و

ولایت علی بن ابی طالب بعد از من. » ⁽¹⁾

لطایف جریان « غدیر خم » در چیست؟

واقعه غدیر خم یکی از اتفاقات ماندگار در تاریخ اسلام و حدیث صحیحی است از رسول خدا که هیچ عیب و خللی در آن نیست و فضیلتی است که خدا علی علیه السلام را به آن ممتاز کرده است. این حدیث در اکثر کتب اهل عامه از جمله صحیح بخاری، صحیح مسلم، ترمذی، ابی داود و... نیز منقول است.

جریان غدیر خم و حدیث ثقلین از مسائلی هستند که در کتب و مدارک اصلی اهل عامه و در بیش از صد کتاب حدیثی تاریخی و تغییری - باده ها سند - به طور مشروح نقل گردیده اند. ولی متاسفانه مولفان « صحیحین » طبق رویه و تعصبی که داشتند از نقل اساسی ترین فضایل امیر المومنین عله السلام خود داری نموده اند .

ابو حامد غزالی در موضوع « غدیر خم » چنین می گوید:

اکثر علما و دانشمندان گفتار رسول خدا (مَنْ کُنْتُ مُولاه فَهذا عَلیٌ مُولاه ) را که در ضمن خطبه ای در برابر انبوه مسلمانان ایراد نمود نقل کرده اند و نیز نقل نموده اند که عمر پس از این خطبه گفت: « بَخْ بَخْ لَکَ یا اَمیر المُومِنین أَصْبَحْتَ مَولای وَ مَولا کُلِّ مُومن وَ مُومنة »؛ که مفهوم این

گفتار تسلیم و راضی شدن به حکومت علی می باشد. ولی بعد ها حب ریاست و علاقه به حمل پرچم خلافت، پیروز گردید و لشکر کشی و فتوحات، کاسه ی هوی و هوس را به دست شان داد و بدین گونه به دوران قبل از اسلام برگشتند و این پیمان ها را به دست فراموشی سپرده

و به بهای کمی فروختند؛ فَبِئْسَ مَا یَشْتَرُونَ ⁽¹⁾

در خصوص ماجرای غدیر خم لطایفی وجود دارد که در این جا به دو نمونه اشاره می کنیم :

1 - رسول خدا صلی الله علیه و آله از زمان هجرت خویش از مکه به مدینه - که حدود 10 سال می گذشت - جز « حجه الوداع » در مراسم حج شرکت نکرده بود.

2 - این که حادثه غدیر در آخرین دیدار مردم با رسول خدا صلی الله علیه و آله صورت گرفت، بدان جهت بود که اولاً به عنوان آخرین یادگار از رسول خدا صلی الله علیه و آله در ذهن ها و تاریخ ثبت گردد؛ ثانیاً: جمعیت بیشتری از مردم بر این حادثه شاهد باشند؛ ثالثاً: ازدیاد مردم، به عنوان وسیله ای تبلیغی می توانست در انتشار خبر ولایت حضرت امیر علیه السلام موثر باشد.

پرسش یازدهم: چرا حضرت علی علیه السلام در مسجد الحرام به « ولایت » معرفی نگردید؟ مگر نه این است که زادگاه او خانه کعبه بود؟!

نکته اول : با توجه به این که مکه به عنوان مرکز اسلام همیشه آبستن حوادث بود، ⁽¹⁾ممکن بود حوادث بعدی اتفاق و حادثه معرفی حضرت علی علیه السلام را کم رنگ ساخته و کم کم به فراموشی بسپارند.

نکته دوم : مکه شهری تجاری بود - و هست - لذا حضور بازاریان و تجار در بازار اهمیت مساله را کاهش می داد یعنی برای به سر انجام رسیدن این امر مهم باید تراکم جمعیت به حداکثر خود می رسید.

نکته سوم : طبیعی است که خاطرات روز های اول سفر، همیشه در ابتدا قرار می گیرند؛ به عنوان مثال کیسه ای را در نظر بگیرید که از آغاز سفر هر خاطره ای را در آن می ریزید؛ طبیعی است که خاطرات روز های آخر روی کیسه قرار خواهند گرفت. لذا پیامبر صلی الله علیه و آله قصد داشت تا خاطره حادثه غدیر خم برای همیشه بر روی تمام خاطرات سفر حجه الوداع باشد و در ذهن ها ماندگار شود.

نکته چهارم : زمان نزول آیه یَا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلَّغْ مَا أُنْزِلَ إِلَیْکَ مِن رَبِّکَ در پایان سفر بوده است؛ یعنی دقیقاً در صحرای خم. پس معلوم می شود که

پروردگار اراده نمود تا مساله « ولایت » و حادثه « غدیر خم »، گل سر سبد خاطرات حجه الوداع قرار گیرد.

نکته پنجم: اصولاً مردم فراموش کار می باشند و در بیان خاطرات، آن چه را که در ذهن شان زنده تر است بازگو می نمایند؛ و برای همین است که این حادثه در آخرین لحظات سفر واقع می شود.

نکته ششم: پیامبر صلی الله علیه و آله این خبر را با تاخیر بیان فرمودند تا تمام حواس و افکار متوجه حساسیت مطلب باشد همه می گفتند: چه خبر شده است؟ چه پیامی است؟ مگر چه شده؟ آیه ای که هم اکنون نازل گشت چیست؟ و ولوله ای بین حجاج برپا گشت.

نکته هفتم : صحرای غدیر از نظر جغرافیایی بسیار مناسب بود؛ یک گودی - همانند گودی زورخانه - و تپه های زنجیره ای که به صورت طبیعی دور تا دور گودی را گرفته بودند. مردم بر تپه ها نشستند و همگی به راحتی پیامبر صلی الله علیه و آله را همراه حضرت علی علیه السلام و بر بالای جهاز شترها نظاره می کردند.

نکته هشتم : زمانی که باران می بارد بر پستی ها و بلندی ها می بارد و هنگامی که قطع می شود آب حاصل از بارش، در زمین های گود پستی ها جمع می شود. « وحی » چون بارانی بود که بر قلب نازنین رسول خدا صلی الله علیه و آله می بارید و ایشان وحی را به تمام مردم ابلاغ کرده و انتشار می داد . اما بعد از رحلت رسول خدا صلی الله علیه و آله بارش باران وحی قطع می شود و بدون شک، مردم به آب هدایت و به باران وحی نیازمند می باشند. برای همین تمام خزائن وحی بی کم و کاست در قلب نازنین امیر المومنین علیه السلام

به ودیعت نهاده شدند پس هر کس بر تپه های کینه غرور تکبر و منیت ایستادگی کند هرگز از آب وحی سیراب نخواهد شد!

نکته نهم : ،غدیر محلی بود که تمام حاجیان تا این نقطه پیامبر صلی الله علیه و آله را هم راهی می کردند؛ ولی از این جا به بعد هر کس مسیرش جدا می شد یمنی ها شامی ها و قطیفی ها هر یک به سوی یک به سوی ممالک و شهر های خویش می رفتند. بنابراین اجتماع این تعداد حاجی در یک مکان امکان استفاده بهتری را برای پیامبر صلی الله علیه و آله فراهم می کرد.

نکته دهم : انتشار خبر « غدیر خم »، توسط مردم آسان ترین راه برای پخش این خبر بود؛ آن هم بدون صرف هزینه و به کار گیری امکانات گسترده .

پرسش دوازدهم: چرا پیامبر صلی الله علیه و آله فرمودند: لاَ یَبْقَی مِنَ اَلاِسْلاَمِ اِلاّ اَسْمُه؛ « چیزی از اسلام جز نام آن باقی نمی ماند» !؟

اشاره

مگر اسلام قبل از این دارای چه ویژگی هایی بوده است که اکنون چنین بی محتوی شده و تنها اسمی از آن باقی مانده است؟

در قرآن کریم، چنین می خوانیم:

وَ إِنَّ الدِّینَ عِندَ الله الْإِسْلامُ وَ مَا اخْتَلَفَ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتَابَ إِلَّا مِن بَعْدِ مَا جَاءَهُمُ الْعِلْمُ بَغْیَا بَیْنَهُمْ... ؛ ⁽¹⁾« همانا دین پسندیده نزد خدا، اسلام است و اهل کتاب راه مخالف نپیمودند، مگر پس از آگاهی به حقانیت آن و این خلاف را از راه حسد در میان آوردند... » با توجه به آیه فوق و با تحلیل و بررسی دقیق احکام و دستورات اسلامی و ،قرآنی می توان چهار مرحله را برای اسلام بر شمرده :

1- وجود اسمی؛

2 - وجود مفهومی؛

3 - وجود عملی ( شخصیت اسلامی )؛

4 - وجود جامعه اسلامی ( تشکیل حکومت اسلامی ).

وجود اسمی : یعنی اصطلاحات کلی دین اسلام مانند: نماز، روزه، خمس، زکات، حج، جهاد و... در این مرحله مردم با کلیات اسلام آشنا هستند ( الفبای اسلام ) .

وجود مفهومی : یعنی تبلیغ مفاهیم و اصطلاحات دینی اسلام رسالت انبیا نیز تفهیم این اصطلاحات به مردم بوده است.

وجود عملی یا شخصیت اسلامی : باید شخصیت اسلامی در فرد مسلمان هویدا شود و این شخصیت شامل نماز خواندن و عمل به سایر فرایض دینی و اسلامی می باشد؛ تا ابو ذرها از ابو لهب ها و عمار ها از ابو جهل ها جدا گردند.

وجود جامعه اسلامی : وقتی شخصیت های اسلامی در سایه ارشاد ها و تعلیمات پیامبر صلی الله علیه و آله به وجود آمده و با ایشان بیعت کردند آن گاه نوبت آن است که پیامبر صلی الله علیه و آله حکومت و جامعه اسلامی را به وجود بیاورد.

با نگاهی به تاریخ انبیای گذشته می توان دریافت که اکثریت آنان (مانند ،موسی داود و سلیمان به سه مرحله ی اول دست یافتند؛ یعنی اصطلاحات دینی اعلام شد؛ مفاهیم عرضه و تبلیغ گشت؛ افراد نیز تربیت شدند؛ اما موفق به تشکیل حکومت و جامعه دینی نگشتند .

اکنون این سوال پیش می آید که مگر بعد از رحلت پیامبر صلی الله علیه و آله چه حوادث و اتفاقاتی در آیین اسلام به وقوع پیوست که فرمودند: « فقط نام اسلام باقی می ماند و بس » ؟

اگر به تاریخ بعد از رحلت پیامبر صلی الله علیه و آله رجوع کنیم، متوجه یک فاجعه

انحرافی خواهیم شد که به وسیله عده ای از مسلمانان در جامعه اسلامی پی ریزی شد و به دنبال آن جامعه اسلامی از راهی که خدا و رسولش مقرر کرده بودند، منحرف گردید فاجعه ای که در تاریخ اسلام نقطه ی شروع ظلمت ها محنت ها ، مصیبت ها فاجعه ها و خسارت ها بود از جمله آن خسارت ها می توان به موارد زیر اشاره نمود :

1-کتمان ما انزل الله

وَ إِذْ أَخَذَ اللهُ مِیثَاقَ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتَابَ لَتُبَیِنُنَّهُ لِلنَّاسِ وَ لَا تَکْتُمُونَهُ فَنَبَذُوهُ وَرَاءَ ظُهُورِهِمْ وَ اشْتَرَوا بِهِ ثَمَناً قَلِیلًا فَبِئْسَ مَا یَشْتَرُونَ ؛ ⁽¹⁾« و چون خدا پیمان گرفت از آنان که کتاب به آن ها داده تا حقایق کتاب آسمانی را برای مردم بیان کنند و کتمان نکنند .» پس عهد خدا را پشت سر انداخته و آیات الهی را به بهای اندک فروختند و چه بد معامله ای کردند ». إِنَّ الَّذِینَ یَکْتُمُونَ مَا أَنزَلْنَا مِنَ الْبَیِّنَاتِ وَ الهُدَی مِن بَعْدِ مَا بَیَّنَّاهُ لِلنَّاسِ فِی الْکِتَابِ أُولئِکَ یَلْعَنُهُمُ الله وَ یَلْعَنْهُمُ اللَّاعِنُونَ ؛ ⁽²⁾آن گروه از اهل کتاب که آیات واضحه ای را کتمان نموده و بعد از آن که برای هدایت مردم در کتاب بیان کردیم آن مه مواد را پنهان داشتند آن ها را خدا و تمام جن، انس و ملک نیز لعن می کنند » .

إِنَّ الَّذِینَ یَکْتُمُونَ مَا أَنْزَلَ اللهُ مِنَ الْکِتَابِ وَ یَشْتَرُونَ بِهِ ثَمَناً قَلِیلاً أُولئِکَ مَا یَأْکُلُونَ فِی بُطُونِهِمْ إِلَّا النَّارَ وَ لَا یُکَلِّمُهُمُ اللهُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ وَلاَ یُزَکِّیهِمْ وَ هُمْ عَذَابٌ أَلِیمٌ ؛ ⁽¹⁾« آنان که پنهان داشتند آیاتی از کتاب آسمانی را و فروختند آن را به بهای اندک جز آتش جهنّم نصیب آن ها نباشد و در قیامت خدا با آن ها سخن نگوید و از پلیدی عصیان پاک نگرداند و برای آنان عذابی دردناک خواهد بود. »

2-درهم کردن حق و باطل

یَا أَهْلَ الکِتَابِ لِمَ تَلْبِسُونَ الحقِّ بِالْبَاطِل وَ تَکْتُمُونَ الحقِّ وَ أَنتُم تَعْلَمُونَ ؛ ⁽²⁾ای اهل کتاب چرا حق را به باطل مشتبهی سازید تا چراغ حق را به شبهات خاموش کنید؛ در صورتی که به حقانیت آن آگاهید .» وَلاَ تَلْبِسُوا الحَقَّ بِالْبَاطِل وَ تَکْتُمُوا الحَقَّ وَ أَنتُمْ تَعْلَمُونَ ؛ ⁽³⁾« و مپوشانید حق را به باطل تا پنهان سازید حقیقت را حال آن که به حقانیت آن آگاهید ». أَفَتَطْمَعُونَ أَنْ یُؤْمِنُوا لَکُمْ وَقَدْ کَانَ فَرِیقٌ مِنْهُمْ یَسْمَعُونَ کَلامَ الله ثُمَّ یُخرفُونَهُ مِنْ بَعْدِ مَا عَقَلُوهُ وَ هُمْ یَعْلَمُونَ ؛ ⁽⁴⁾« آیا طمع دارید که

یهودیان به دین شما بگروند؟ در صورتی که گروهی از آنان کلام خدا را شنیده و به دل خواه خود تحریف کنند؛ با آن که در کلام خدا تعقل کرده و معنی آن را دریافته اند. »

مِنَ الَّذِینَ هَادُوا یُحَرِّفُونَ الْکَلِمَ عَن مَواضِعِهِ وَ یَقُولُونَ سَمِعْنَا وَعَصَیْنَا وَ اسْمَعْ غَیْرَ مُسْمَعِ وَ رَاعِنَا لَیَا بِأَلْسِنَتِهِمْ وَ طَعْنَا فِی الدِّینِ وَ لَوْ أَنَّهُمْ قَالُوا سَمِعْنَا وَ أَطَعْنَا وَ اسْمَعْ وَ انْظُرْنَا لَکَانَ خَیْرًا هُمْ وَ أَقْوَمَ وَلَکِن لَعَنَهُمُ اللَّهُ بِکُفْرِهِمْ فَلَا یُؤْمِنُونَ إِلَّا قَلِیلا ؛ ⁽¹⁾« گروهی از یهود کلمات خدا را از جای خود تغییر داده و گویند: فرمان را شنیده و از آن سرپیچیم و ( به جسارت گویند ) بشنو که کاش ناشنوا باشی ما را رعایت کن و گفتار ایشان زبان بازی و طعنه و تمسخر به دین است و اگر به احترام می گفتند که ما فرمان حق را شنیده تو را اطاعت کنیم و تو سخن ما بشنو هر آینه نیکو تر بود و لیکن چون کافر شدند خدا آن ها را لعنت کرد و به جز اندکی ایمان نخواهند آورد. » یَا أَیُّهَا الرَّسُولُ لاَ یَحْزُنکَ الَّذِینَ یُسَارِعُونَ فِی الْکُفْرِ مِنَ الَّذِینَ قَالُوا مَنَّا بِأَفْوَاهِهِمْ وَ لَمْ تُؤْمِنْ قُلُوبُهُمْ وَ مِنَ الَّذِینَ هَادُوا سَماعُونَ لِلْکَذِبِ سَمَاعُونَ لِقَوْمِ آخَرِینَ... ؛ ⁽²⁾« ای پیغمبر غمگین مباش از آنان

که به زبان اظهار ایمان کنند و به دل ایمان نیاورند و به راه کفر شتابند؛ و اندوه ناک مباش از آن یهودیانی که جاسوسی ،کنند سخنان فتنه خیز به جای کلمات حق به آن قومی که از کبر نزد تو نیامدند می رسانند و کلمات حق را بعد از آن که به جای خود مقرر گشت تغییر دهند...»

پرسش سیزدهم: چرا حق و باطل درهم شد؟

یکی از انگیزه های اساسی برای ابراز خیانت ها و زیر و رو کردن اصل و بنیان ،اسلام این بوده که همیشه و همه جا حقایق آسمانی با پاره ای از هوی و هوس های نفسانی در تضاد و تقابل بوده اند از آن جایی دانیم که ارزش و اعتبار حقایق الهی، در اجرای آن ها است،

همیشه در تناقض با هواهای نفسانی قدرت مندان و زور مداران بوده و با این حقایق به مبارزه بر خاسته اند.

اصحاب رسول خدا صلی الله علیه و آله در زمان عمر و ابو بکر در مسائل بسیار بدیهی و حتی سنت هایی که مدت ها پیامبر صلی الله علیه و آله آن ها را به جای آورده بود - نیز اختلاف نظر داشتند. در بیشتر موارد کار های پیامبر صلی الله علیه و آله با سیاست ها و مسائل اقتصادی آن ها سازگار نبود. تمایلات نفسانی و سر کشی در برابر تعالیم اسلام از خصوصیات بارز خلفای بعد از پیامبر صلی الله علیه و آله بود.

بدین ترتیب، دستگاه خلافت در بن بست عجیبی گرفتار آمده بود؛ نه می توانست خود را با اسلام تطبیق دهد - چرا که اسلام مخالف استبداد، ظلم و استثمار و جانب دار مستضعفان بود و نه می توانست خود را ضد اسلام معرفی کند. لذا بهترین راه، پنهان شدن در نقاب

نفاق، برای مسخ کردن اسلام و از بین بردن عدالت بود.

در طول تاریخ همیشه مبارزه بین حق و باطل - در سطوح و ابعاد گوناگون جوامع - وجود داشته است. در جبهه ی حق، خدا جویی، ،خدا دوستی حق پرستی ،ایمان ،عدالت ،برابری رعایت حقوق همه ی مردم ایثار، تفکر صحیح، پاکی و راستی و در جبهه ی باطل، خود پرستی، مادی ،گری زندگی آلوده، ستم گری ،خود خواهی بی عدالتی ،زور ، تبعیض، فساد ؛تجاوز؛ پستی و زبونی همواره حاکم بوده و هست.

پرسش چهاردهم: فرق میان خلافت و امامت چیست؟ آیا پیامبر صلی الله علیه و آله اشاره ای به این مساله کرده اند؟

اشاره

خلافت، عنوان دیگری برای ولایت و رهبری است که در آن، علاوه بر زمام داری اجتماعی و رهبری ،دینی، مساله جانشینی پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله نیز ملاحظه شده است. به عبارت دیگر شخصی که به عنوان جانشین پیامبر صلی الله علیه و آله و پیش وایی مسلمین را در امر دین و دنیا به عهده می گیرد « خلیفه » نامیده می شود کسانی که پس از پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله حکم رانی بر مسلمین را در دست گرفتند، در هر شرایطی خود را « خلیفه رسول خدا » می دانستند عنوان خلافت تا زوال حکومت عثمانی (1922 م ) ادامه داشت.

موضوع خلافت و خلفا از دو جنبه قابل بررسی است :

1- جنبه تاریخی بدین معنا که تمام حکم رانان بنی امیه، بنی عباس عثمانی ها امویان و دیگر خلفا خود را خلیفه بر حق پیغمبر معرفی نموده و به این نام و روش بر مردم حکومت می کردند.

2- جنبه حقوقی به نظر شما خواننده گرامی کدام یک از خلفایی که بر سر کار آمده اند از نظر معیارهای اصیل اسلامی و دینی شایسته احراز این مقام بوده اند ؟ معیار هایی که نه تنها در آن زمان بلکه همیشه

باید مورد توجه قرار گیرند.

در مکتب خلفا، خلیفه توسط مردم انتخاب می شود و خدا و رسول او هیچ دخالتی در این امر ندارند پس در این که ابو بکر و خلفای دیگر را مردم انتخاب کردند هیچ تردیدی نیست بررسی این مساله باید بحث های مفصلی که پیرامون موضوع حکومت مطرح هستند را مطالعه نمود؛ مباحثی مانند این که

با بررسی زندگانی پیامبر صلی الله علیه و آله در می یابیم که تبلیغ احکام الهی توسط آن ،حضرت غالباً با شرایط و حوادث مکان و زمان ارتباط داشته است. یعنی اگر اتفاقی می افتاد و مردم به پیامبر صلی الله علیه و آله رجوع می کردند، بلافاصله

جبرییل نازل می شد و حکم خداوند را در مورد آن اتفاق به پیامبر صلی الله علیه و آله می گفت و حضرت نیز آن را به مردم ابلاغ می کرد .

امامت ، از اصول دین و مذهب

اصل چهارم از اصول دین و مذهب امامت است؛ یعنی رسالت و رهبری در امور دینی و دنیوی مردم پس از پیامبر صلی الله علیه و آله بر عهده امام می باشد .

با آمدن پیامبر صلی الله علیه و آله اسلام دوره ی پیامبری - همان طور که قرآن می گوید - ختم شد. یعنی دیگر از طریق ،وحی، دینی برای مردم آورده نمی شود و اسلام به عنوان آخرین دین الهی است. از طرفی بعد از پیامبر صلی الله علیه و آله نیاز جامعه ی اسلامی باید از جهات گونا گون تامین گردد

1- حکومت و زمام داری هم راه با همه وظایفی که بر عهده ی حاکم است؛ از جمله داوری در اختلافات حقوقی جلو گیری از تجاوزات ... !

2- گسترش حوزه فکری و تبلیغاتی و حوزه نفوذ اجتماعی و حکومتی اسلام؛

3- بیان احکام و مقررات اسلامی و تفسیر قرآن و قوانین دینی؛

4 - تربیت؛ بدین معنا که رهبر باید واجد همه ی خصوصیت های عالی اسلامی بوده و از هر گونه آلودگی پاک و به همه فضیلت ها آراسته باشد تا مردم او را به عنوان حجت خدا و الگوی کامل مسلمانی بشناسند و در پناه رهبری ،وی تربیت و از گمراهی نجات یابند.

اهل سنت موارد اول و دوم را در حوزه خلافت شناخته و خلیفه را در درجه اول مسوول آن ها می دانند. آن ها مورد سوم را نیز در عصر صحابه، تا حدودی مناسب خلیفه شمرده و معتقدند که خلیفه پیامبر صلی الله علیه و آله در تعیین احکام، مانند صحابه دیگر پیامبر صلی الله علیه و آله هستند؛ ولی بنا به تفاسیر و نقل قولی که از قرآن به آن استناد می کنند این مقام را منحصر در خلیفه نمی دانند. اما مورد چهارم را آن هم در سطح جامع و کامل - از لوازم خلافت به شمار نمی آورند .

اما در مکتب تشیع پایه اصلی حکومت، رهبری امامی عادل و منصوب از طرف پیغمبر است. برای آن که نظر شیعه را در مورد امامت بهتر بشناسیم قسمت هایی کوتاه از گفتار پرمایه و طولانی امام رضا را نقل می کنیم .

فضیلت ها در امام تجلی یافته است؛

پرسش پانزدهم: چرا به اتفاقات سال هشتم هجری توجه نمی شود؟

سال هشتم هجری سال بسیار مهمی در طول دوران پیامبری حضرت محمد صلی الله علیه و آله به شمار می آید در این سال پیامبر صلی الله علیه و آله به فرمان خداوند، مکه را فتح نمود. با این موفقیت مسلمانان تبدیل به قدرت بزرگی در جزیره العرب شدند ولی هنوز کسانی بودند که مسلمان نبوده و بر حسب عادات عرب جاهلی به مکه می آمدند دورخانه خدا طواف می کردند سعی انجام می دادند به منا می رفتند و در آن جا ذبح و حلق را به جا می آوردند .

در این هنگام سوره برائت نازل و فرمان قاطع خداوند برای جدا سازی مشرکین از مسلمانان صادر گردید. این حکم باید توسط کسی که از طرف خداوند مامور این کار بود، به مردم ابلاغ می شد، یعنی کسی که معصوم و از طرف رسول خدا صلی الله علیه و آله انتخاب شده باشد؛ چون تبلیغ اولیه قرآن و حکم خدا - به مخاطبان - فقط در شان معصوم است. زمانی که این آیات نازل شدند، ابو بکر در نزد پیامبر صلی الله علیه و آله بود . حضرت آیات وحی را به او سپرده و فرمود ابا بکر سوار شو ، به مکه برو و این آیه ها را در میان مشرکان تبلیغ کن.

در این هنگام جبرئیل نازل شد و فرمان قاطع الهی را برای پیامبر صلی الله علیه و آله بیان کرد :

لا یُبَلِّغُ عَنْکَ إِلا أَنْتَ أَوْ رَجُلٍ مِنْکَ ! ⁽¹⁾ ابلاغ نشود ،وحی مگر ( توسط ) خودت یا کسی که از خودت باشد.

پیامبر صلی الله علیه و آله بلافاصله حضرت علی علیه السلام را به دنبال ابو بکر فرستاد و فرمود: « یا علی ! حکم را از او بگیر و باقی راه را طی کن و این حکم را تو برای مشرکان مکه ابلاغ نما . حضرت به دنبال ابو بکر رفت و در محلی به نام « جحفه » او را یافت حکم را از او گرفت و ره سپار مکه شد.

ابو بکر با پریشانی به مدینه باز گشت و در اضطراب بود که مبادا مطلبی در مورد او بر پیامبر صلی الله علیه و آله نازل شده باشد . به همین جهت بدون درنگ خدمت پیامبر صلی الله علیه و آله رسید. حضرت تا او را دید، فرمود: « در مورد تو چیزی نازل نشده است؛ الا این که من ماموریت یافتم یا خود، این آیات را در مکه برای مشرکین ابلاغ نمایم و یا یک تن از اهل بیتم را بدین کار مامور سازم. » ⁽²⁾

ابن عباس علیه السلام ماجرا را چنین نقل می کند : ⁽³⁾

ابو بکر و عمر با هم به طرف مکه ره سپار شدند؛ 10 آیه از آیات برائت به دست ابو بکر سپرده شده بود. سپس

حضرت علی علیه السلام در جحفه به آن ها رسید و فرمود: پیامبر صلی الله علیه و آله به من امر کرده است تا آیات را از شما گرفته و شخصاً در مکه ابلاغ نمایم . »

با این توصیف معلوم می شود که مضمون آیه در شان حضرت علی علیه السلام بوده است.

پرسش شانزدهم: لزوم تامل و بررسی مسلمین در حوادث غزوه « احد » در چیست؟

حوادث خواندنی

در سال سوم هجری در ماه شوال غزوه « احد » اتفاق افتاد. احد نام کوهی مشهور و نزدیک به شهر مدینه است. حضرت علی علیه السلام دلاور مرد عرصه جهاد، رشادت های فراوانی در این جنگ از خود نشان داد و علم داران سپاه شرک را یکی پس از دیگری از پای در آورد. هر کس می خواست به پیامبر صلی الله علیه و آله حمله کند حضرت علی علیه السلام او را به هلاکت می رساند؛ تا آن که نود جراحت به بدن مبارک امیر المومنین علیه السلام وارد شد. در این هنگام منادی از آسمان ندا سر داد: « لاَفَتِیِ الاِعْلِی لَاسَیْفُ الا ذُو الْفَقار ».

جبرئیل که در کنار پیامبر صلی الله علیه و آله ناظر و حاضر بر معرکه و میدان جنگ بود عرض کرد: « یا رسول الله ! این مواسات و جوان مردی است که علی علیه السلام آشکار می کند.! »

حضرت فرمود: « علی از من است و من از علی ام. »

جبرئیل در پاسخ گفت : و من نیز از شما هستم . ⁽¹⁾

این حادثه در حجه الوداع نیز تکرار می شود. صحابی مشهور و معروف « حبشی بن جناده » در این باره می گوید: در حجه الوداع پیامبر صلی الله علیه و آله فرمودند: « عَلی مِنّی وَ أَنَا مِنَ عَلی وَ لَا یُودّی عَنّی الَّا أَنَا وَ عَلی »؛ « علی از من است و من از علی هستم و ادای رسالت نمی کند از جانب خدا مگر من و علی علیه السلام .» ⁽¹⁾

حادثه « یمن »

در یکی از جنگ ها پیامبر صلی الله علیه و آله حضرت علی علیه السلام را به فرماندهی لشگر منصوب کرد؛ قبل از ایشان امیری لشگر دیگری را به خالد سپرده بود. پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: اگر دو لشگر به هم رسیدند، فرمانده هر دو لشگر حضرت علی علیه السلام خواهد بود !

بعد از پیروزی در جنگ و هنگام عزیمت به مدینه، امیر هر دو سپاه، امیر المومنین علیه السلام بود ولی با این همه هنگام مراجعت عده ای به تحریک خالد، نزد پیامبر صلی الله علیه و آله آمده و نسبت به حضرت علی علیه السلام اظهار نارضایتی کردند پیامبر صلی الله علیه و آله از سخن آنان بسیار ناراحت شد و فرمود: از علی چه می خواهید....؟ از علی چه می خواهید...؟ از علی چه می خواهید...؟ علی از من است و من از او علی و صی و سرپرست و صاحب اختیار هر مومنی است بعد از من! ⁽²⁾

پرسش هفدهم: آیا ،نشر، تبلیغ و بیان سخنان پیامبر صلی الله علیه و آله ممدوح و پسندیده است؟

نشر و گسترش تعالیم و دستورات آسمانی پیامبر صلی الله علیه و آله یکی از ملزومات پایداری اسلام و فرهنگ اسلامی است. بیان دقیق و نکته به نکته این سخنان و فرمایشات زمینه ساز پرورش فطرت های بیدار و آگاه است و می تواند پرچمی برای بر افراشتن حقانیت اسلام و احکام الهی باشد. بنابراین شایسته است با نشر و تبلیغ این سخنان، پایه های اسلام و مبانی اعتقادی اسلامی را در جامعه بنیان نهاده و وجدان های خفته در خواب غفلت را با ندای ملکوتی اسلام و قرآن بیدار نمود.

پیامبر مکرم اسلام صلی الله علیه و آله خود بر این تبلیغ و انتشار تاکید نموده و در جای جای فرمایشات خود به این مهم اشاره کرده اند؛ ایشان می فرمایند : « خداوند شادمان بدارد آن بند های را که گفتار مرا شنیده و آن را به دل پذیرا شده و درک و حفظ نماید و سپس به آنان که نشنیده اند تبلیغ کند. چه بسا حامل حدیث آن را به فهیم تر از خود می رساند ».

و در جای دیگر می فرمایند: « باید آن کسانی که حاضرند و سخن مرا می شنوند به آن افراد که حاضر نیستند تبلیغ کنند، زیرا امکان دارد شنونده ای سخن را به فهیم تر از خود برساند. »

علامه مجلسی رحمه الله در کتاب ارزشمند و گران قدر « بحار الانوار » ضمن اشاره به این مطلب از زبان پیامبر صلی الله علیه و آله می نویسد: « کسی که حامل حدیثی به سوی امت باشد و بدین وسیله سنتی بر پا گردد و یا بدعتی نابو د شود، بهشت پاداش او خواهد بود؛ و کسی که دو حدیث بیاموزد تا خود از آن ها سود برد و یا آن ها را به دیگری یاد دهد و او از آن ها بهره بگیرد برایش از عبادت 60 سال که از علم و معرفت خالی باشد بهتر است ».

حضرت علی علیه السلام روایتی از زبان پیامبر صلی الله علیه و آله بدین مضمون نقل کرده اند :« بار خدایا ! خلفای مرا مورد رحمت خویش قرار ده و این جمله را 3 مرتبه تکرار فرمودند گفتند یا رسول الله خلفای شما چه کسانی هستند؟ فرمود: « کسانی که بعد از من می آیند و احادیث و سنت مرا نقل و بازگو می نمایند. »