جلسه 1396/12/12

بسم الله الرحمن الرحیم



سرنوشت يهود در عصر ظهور

موضوع: سرنوشت یهود در عصر ظهور
بحث ما پیرامون سرنوشت یهود در دوران ظهور بود، نظریات مطرح در این زمینه را بیان کردیم؛ ما به روایتی که دلالت بر حکومت و حاکمیت داشتن یهود در دوران ظهور کند دست نیافتیم و روایاتی که هم بیانگر نزاع و درگیری یهود با مسلمانان بود مربوط به قبل از ظهور بود. روایتی در جلسه ی قبل بیان کردیم که مؤید نظر ما مبنی بر پایان کار یهود قبل از ظهور بود لکن ادعا شده بود که این روایت از کتاب جفر امام علی علیه السلام نقل شده در حالی که کتاب جفر جزء مواریث ائمه علیهم السلام می باشد و روایت صحیح السندی نیز در این زمینه از کتاب شریف کافی نقل کردیم.
ادامه روایاتی که دلالت دارد جفر از مواریث ائمه علیهم السلام است:
ادامه ی ترجمه ی روایت1:
سپس امام علیه السلام افزود: اى ابو محمّد، ما كتاب جامعه را داريم و مردم ندانند كه جامعه چيست.
پرسيدم: فدايت شوم، آن چه كتابى است؟ امام علیه السلام فرمود: صحيفه اى (طومارى) است كه طول آن هفتاد ذراع به ذراع رسول خدا صلی الله علیه و آله است و پيامبر به زبان خود آن را املاء فرموده و على علیه السلام آن را به خط خود نگاشته و هر حلال و حرامى و هرآنچه (از احكام) كه مردم بدان نياز دارند در آن مكتوب است حتّى ارش خراش. سپس با دست خويش به من اشاره فرمود و گفت: اى ابو محمّد، گوش فرا دار.
گفتم: فدايت شوم، من در اختيار تو هستم، هرچه اراده كنى بفرماى. و درحالى كه خشمگين مى نمود دست مرا گرفت گفت: حتّى ارش اين. گفتم: به خدا سوگند كه علم (حقيقى) همين است. امام علیه السلام فرمود: آرى، اين علمى است امّا نه آن (كه تو پندارى). سپس چندى ساكت ماند، آنگاه فرمود: و جفر نيز نزد ماست و مردم چه دانند كه جفر چيست!
پرسيدم: آن چيست؟ فرمود: انبانى از چرم كه علم انبيا و اوصيا و علم علماى درگذشته بنى اسرائيل در آن است. گفتم: همانا علم (حقيقى) همين است. فرمود: آرى، اين علمى است امّا نه آن (كه تو پندارى).پس کتاب جفر امام علی علیه السلام جزء مواریث ائمه علیهم السلام است و ادعای نقل این روایت از کتاب جفر خود دلیل بر بطلان ادعای او است.
مرحوم مجلسی پیرامون این روایت بیان می کند:
" قال فرفع" لعل رفع الستر لإيهام أنهم علیهم السلام لا يعلمون ما في خلف الستر و الجدران إلا بالاستعلام لنوع من المصلحة، أو تكون أحوالهم مختلفة، و في بعض الأحوال يحتاجون إلى ذلك لأنه لم يكن جميع العلوم حاضرة عندهم، بل يحتاجون إلى مراجعة إلى بعض الكتب، أو إلى روح القدس، و المراد بالباب أولا النوع، و ثانيا القواعد الكلية التي تستنبط منها الأحكام، أو بالأول القواعد الكلية و بالثاني الجزئيات المتفرعة عليها كما يومئ إليه بعض الأخبار[1]

این رفع ستر و بالا زدن پرده برای ایهام به این است که ائمه علیهم السلام علم به پشت پرده یا دیوار ندارند مگر به بررسی کردن آن به جهت نوعی از مصلحت یا از این جهت که احوال آنان مختلف است، و در بعضی مواقع به برسی کردن نیاز دارند زیرا همه ی علوم نزد آن ها حاضر نمی باشد بلکه نیازمند مراجعه به بعضی از کتب یا روح القدس می باشند، مراد ار باب اول نوع علم است و مراد از باب دوم قواعد کلی که احکام از آن استنباط می شود، یا اینکه مراد از باب اول قواعد کلی و از باب دوم جزئیات متفرع بر آن است.
2- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام يَقُولُ: تَظْهَرُ الزَّنَادِقَةُ فِي سَنَةِ ثَمَانٍ وَ عِشْرِينَ وَ مِائَةٍ وَ ذَلِكَ أَنِّي نَظَرْتُ فِي مُصْحَفِ فَاطِمَةَ ع قَالَ قُلْتُ وَ مَا مُصْحَفُ فَاطِمَةَ قَالَ إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى لَمَّا قَبَضَ نَبِيَّهُ صلی الله علیه و آله دَخَلَ عَلَى فَاطِمَةَ علیها السلام مِنْ وَفَاتِهِ مِنَ الْحُزْنِ مَا لَا يَعْلَمُهُ إِلَّا اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فَأَرْسَلَ اللَّهُ إِلَيْهَا مَلَكاً يُسَلِّي غَمَّهَا وَ يُحَدِّثُهَا فَشَكَتْ ذَلِكَ إِلَى أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ علیه السلام فَقَالَ إِذَا أَحْسَسْتِ بِذَلِكِ وَ سَمِعْتِ الصَّوْتَ قُولِي لِي فَأَعْلَمَتْهُ بِذَلِكَ فَجَعَلَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ علیه السلام يَكْتُبُ كُلَّ مَا سَمِعَ- حَتَّى أَثْبَتَ مِنْ ذَلِكَ مُصْحَفاً قَالَ ثُمَّ قَالَ أَمَا إِنَّهُ لَيْسَ فِيهِ شَيْ ءٌ مِنَ الْحَلَالَ وَ الْحَرَامِ وَ لَكِنْ فِيهِ عِلْمُ مَا يَكُونُ.[2]

مرحوم مجلسی این روایت را تضعیف می کند.
حماد بن عيسى گويد: شنيدم از امام صادق علیه السلام كه فرمود: زنادقه در سال صد و بيست و هشت ظهور كنند من اين مطلب را در مصحف فاطمه علیها السلام ديدم، عرض كردم: مصحف فاطمه علیها السلام چيست؟ فرمود: چون خداى تعالى پيغمبرش صلی الله علیه و آله را قبض روح فرمود، فاطمه علیها السلام را از وفات آن حضرت اندوهى گرفت كه جز خداى عز و جل مقدارش را نداند، بدان جهت خدا فرشته اى برايش فرستاد كه او را دلدارى دهد و با او سخن گويد، فاطمه از اين داستان به امير المؤمنين علیه السلام شكايت كرد، على علیه السلام فرمود: چون آمدن فرشته را احساس كردى و صدايش را شنيدى، به من بگو، پس فاطمه علیها السلام به امير المؤمنين علیه السلام خبر داد و آن حضرت هر چه مي شنيد مي نوشت، تا آنكه از آن سخنان مصحفى ساخت، اما در آن مصحف چيزى از حلال و حرام نيست، بلكه در آن علم به پيش آمدهاى آينده است.
علامه مجلسى گويد: من فكر مي كنم كه مقصود از زنادقه امثال ابن ابى العوجاء و ابن مقفّع باشند كه با امام صادق علیه السلام مجادله و مناظره مي كردند و سال 128 هجرى بيست سال قبل از وفات امام صادق علیه السلام است كه زمان طغيان و بسيارى اين طايفه بود و يا آنكه مراد خلفاى بنى عباس اند كه كتب زنادقه را در آن سال ترويج دادند.
3- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ أَبِي الْعَلَاءِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام يَقُولُ: إِنَّ عِنْدِي الْجَفْرَ الْأَبْيَضَ قَالَ قُلْتُ فَأَيُّ شَيْ ءٍ فِيهِ قَالَ زَبُورُ دَاوُدَ وَ تَوْرَاةُ مُوسَى وَ إِنْجِيلُ عِيسَى وَ صُحُفُ إِبْرَاهِيمَ علیه السلام وَ الْحَلَالُ وَ الْحَرَامُ وَ مُصْحَفُ فَاطِمَةَ مَا أَزْعُمُ أَنَّ فِيهِ قُرْآناً وَ فِيهِ مَا يَحْتَاجُ النَّاسُ إِلَيْنَا وَ لَا نَحْتَاجُ إِلَى أَحَدٍ حَتَّى فِيهِ الْجَلْدَةُ وَ نِصْفُ الْجَلْدَةِ وَ رُبُعُ الْجَلْدَةِ وَ أَرْشُ الْخَدْشِ وَ عِنْدِي الْجَفْرَ الْأَحْمَرَ قَالَ قُلْتُ وَ أَيُّ شَيْ ءٍ فِي الْجَفْرِ الْأَحْمَرِ قَالَ السِّلَاحُ وَ ذَلِكَ إِنَّمَا يُفْتَحُ لِلدَّمِ يَفْتَحُهُ صَاحِبُ السَّيْفِ لِلْقَتْلِ فَقَالَ لَهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي يَعْفُورٍ أَصْلَحَكَ اللَّهُ أَ يَعْرِفُ هَذَا بَنُو الْحَسَنِ فَقَالَ إِي وَ اللَّهِ كَمَا يَعْرِفُونَ اللَّيْلَ أَنَّهُ لَيْلٌ وَ النَّهَارَ أَنَّهُ نَهَارٌ وَ لَكِنَّهُمْ يَحْمِلُهُمُ الْحَسَدُ وَ طَلَبُ الدُّنْيَا عَلَى الْجُحُودِ وَ الْإِنْكَارِ وَ لَوْ طَلَبُوا الْحَقَّ بِالْحَقِّ لَكَانَ خَيْراً لَهُمْ.
مرحوم مجلسی می فرماید: این روایت حسن است.
حسين بن ابى العلا گويد شنيدم امام صادق علیه السلام ميفرمود همانا جفر سفيد نزد من است، عرض كردم: در آن چيست؟ فرمود: زبور داود و تورات موسى و انجيل عيسى و صحف ابراهيم و حلال و حرام و مصحف فاطمه، و معتقد نيستم كه در مصحف چيزى از قرآن باشد: در آن است آنچه مردم بما احتياج دارند- و ما به كسى احتياج نداريم- حتى مجازات يك تازيانه و نصف تازيانه و یک چهارم تازيانه و جريمه خراش در آن هست و جفر سرخ هم نزد من است، عرض كردم: در جفر سرخ چيست؟ فرمود: اسلحه است و آن تنها براى خونخواهى گشوده مى شود و صاحب شمشير (امام قائم علیه السلام) آن را براى كشتن باز مي كند.
ابن ابى يعفور به حضرتش عرض كرد: اصلحك اللَّه. پسران حسن او را مي شناسند؟ فرمود: آرى بخدا مي شناسند، چنان كه روز و شب را مي شناسند و تشخيص مي دهند كه اين روز است و اين شب ولى حسد و دنياطلبى ايشان را بر سرپيچى و انكار واميدارد و اگر ايشان حق را از راه حق جويند، برايشان بهتر است
اكنون كه براى خونخواهى سيد الشهداء و رفع منكرات با بنى عباس ميجنگند، هدفشان حق است و مقدس ولى چون اين مبارزه باذن امام عليه السلام نيست، براى ايشان خيرى ندارد و حقى را از راه باطل بدست مى آورند و گناه انكار و سرپيچى از ما بگردنشان ميماند.4. عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنْ يُونُسَ عَمَّنْ ذَكَرَهُ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ خَالِدٍ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: إِنَّ فِي الْجَفْرِ الَّذِي يَذْكُرُونَهُ لَمَا يَسُوؤُهُمْ لِأَنَّهُمْ لَا يَقُولُونَ الْحَقَ وَ الْحَقُّ فِيهِ فَلْيُخْرِجُوا قَضَايَا عَلِيٍّ وَ فَرَائِضَهُ إِنْ كَانُوا صَادِقِينَ وَ سَلُوهُمْ عَنِ الْخَالاتِ وَ الْعَمَّاتِ وَ لْيُخْرِجُوا مُصْحَفَ فَاطِمَةَ ع فَإِنَّ فِيهِ وَصِيَّةَ فَاطِمَةَ ع وَ مَعَهُ سِلَاحُ رَسُولِ اللَّهِ ص إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ يَقُولُ فَأْتُوا «بِكِتابٍ مِنْ قَبْلِ هذا أَوْ أَثارَةٍ مِنْ عِلْمٍ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ ».[3]

مرحوم مجلسی می فرماید: این روایت مرسل است.
امام صادق علیه السلام فرمود: همانا در جفرى كه (پيشوايان زيديه) ياد مي كنند (و مدعى هستند كه نزد آنهاست) چيزهائى است كه ايشان را ناپسند آيد، زيرا آنها به حق قائل نيستند، در صورتى كه حق در آن جفر است (در آن نوشته است كه از ايشان كسى به امامت نمي رسد و اجازه خروج و جنگيدن ندارد) و باز اگر راست مي گويند، قضاوت هاى على علیه السلام و احكام ميراثى را كه فرموده است (و در جفر نوشته است) بيرون آورند، راجع به ميراث خاله ها و عمه ها از ايشان بپرسيد (اگر توانستند جواب گويند و باز اگر راست ميگويند) مصحف فاطمه علیها السلام را كه وصيتش در آن و سلاح پيغمبر صلی الله علیه و آله نيز همراه آنست، بيرون آورند (وصيت فاطمه علیها السلام ايشان را تكذيب ميكند و سلاح پيغمبر صلی الله علیه و آله نزد ماست نه نزد ايشان). خداى عز و جل فرمايد: «اگر راست ميگوئيد، كتابى پيش از اين قرآن يا اثرى از علم براى من بياوريد.»
5. مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ ابْنِ رِئَابٍ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ قَالَ: سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام بَعْضُ أَصْحَابِنَا عَنِ الْجَفْرِ فَقَالَ هُوَ جِلْدُ ثَوْرٍ مَمْلُوءٌ عِلْماً قَالَ لَهُ فَالْجَامِعَةُ قَالَ تِلْكَ صَحِيفَةٌ طُولُهَا سَبْعُونَ ذِرَاعاً فِي عَرْضِ الْأَدِيمِ مِثْلُ فَخِذِ الْفَالِجِ فِيهَا كُلُّ مَا يَحْتَاجُ النَّاسُ إِلَيْهِ وَ لَيْسَ مِنْ قَضِيَّةٍ إِلَّا وَ هِيَ فِيهَا حَتَّى أَرْشُ الْخَدْشِ قَالَ فَمُصْحَفُ فَاطِمَةَ علیها السلام قَالَ فَسَكَتَ طَوِيلًا ثُمَّ قَالَ إِنَّكُمْ لَتَبْحَثُونَ عَمَّا تُرِيدُونَ وَ عَمَّا لَا تُرِيدُونَ إِنَّ فَاطِمَةَ مَكَثَتْ بَعْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله خَمْسَةً وَ سَبْعِينَ يَوْماً وَ كَانَ دَخَلَهَا حُزْنٌ شَدِيدٌ عَلَى أَبِيهَا وَ كَانَ جَبْرَئِيلُ علیه السلام يَأْتِيهَا فَيُحْسِنُ عَزَاءَهَا عَلَى أَبِيهَا وَ يُطَيِّبُ نَفْسَهَا وَ يُخْبِرُهَا عَنْ أَبِيهَا وَ مَكَانِهِ وَ يُخْبِرُهَا بِمَا يَكُونُ بَعْدَهَا فِي ذُرِّيَّتِهَا وَ كَانَ عَلِيٌّ علیه السلام يَكْتُبُ ذَلِكَ فَهَذَا مُصْحَفُ فَاطِمَةَ علیها السلام.
مرحوم مجلسی می فرماید: این روایت صحیح است.
ابو عبيده گويد: يكى از شيعيان از حضرت صادق علیه السلام راجع به جفر پرسيد، حضرت فرمود:
جفر پوست گاويست پر از علم، عرضكرد: جامعه چيست؟ فرمود: طوماري است به طول هفتاد ذراع و عرض يك پوست مانند ران شتر فربه كه تمام احتياجات مردم در آن نوشته است، همه قضايا حتى جريمه خراش در آنجا هست، عرضكرد:مصحف فاطمه چيست؟ حضرت مدتى سكوت كرد و سپس فرمود: شما از آنچه مي خواهيد و نمي خواهيد بحث مي كنيد، همانا فاطمه علیها السلام بعد از پيغمبر صلی الله علیه و آله هفتاد و پنج روز در دنيا بود و از فراق پدر اندوه بسيارى داشت و جبرئيل علیه السلام مى آمد و او را در مرگ پدر تسليت مي داد و از احوال و مقام پدرش خبر مي داد و سرگذشت اولادش را پس از او برايش مي گفت و على علیه السلام اينها را مي نوشت و آن نوشته ها مصحف فاطمه علیها السلام است.
6. عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ صَالِحِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي بِشْرٍ عَنْ بَكْرِ بْنِ كَرِبٍ الصَّيْرَفِيِّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع يَقُولُ: إِنَّ عِنْدَنَا مَا لَا نَحْتَاجُ مَعَهُ إِلَى النَّاسِ وَ إِنَّ النَّاسَ لَيَحْتَاجُونَ إِلَيْنَا وَ إِنَّ عِنْدَنَا كِتَاباً إِمْلَاءُ رَسُولِ اللَّهِ ص وَ خَطُّ عَلِيٍّ ع صَحِيفَةً فِيهَا كُلُّ حَلَالٍ وَ حَرَامٍ وَ إِنَّكُمْ لَتَأْتُونَّا بِالْأَمْرِ فَنَعْرِفُ إِذَا أَخَذْتُمْ بِهِ وَ نَعْرِفُ إِذَا تَرَكْتُمُوهُ.[4]

مرحوم مجلسی می فرماید: مجهول است.
امام صادق علیه السلام مي فرمود: همانا نزد ما نوشتجاتى است كه با وجود آن ها نيازى به مردم نداريم (كه از آنها چيزى بپرسيم) ولى مردم به ما احتياج دارند، نزد ما كتابي است به املاء پيغمبر صلی الله علیه و آله و خط على علیه السلام، دفتري است كه هر حلال و حرامى در آن است، شما راجع به كارى نزد ما مى آييد (و كسب تكليف مي كنيد) سپس ما مي فهميم كه شما به آن عمل مي كنيد يا عمل نمي كنيد.
7. عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ أُذَيْنَةَ عَنْ فُضَيْلِ بْنِ يَسَارٍ وَ بُرَيْدِ بْنِ مُعَاوِيَةَ وَ زُرَارَةَ: أَنَّ عَبْدَ الْمَلِكِ بْنَ أَعْيَنَ قَالَ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام إِنَّ الزَّيْدِيَّةَ وَ الْمُعْتَزِلَةَ قَدْ أَطَافُوا بِمُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ [5]
فَهَلْ لَهُ سُلْطَانٌ فَقَالَ وَ اللَّهِ إِنَّ عِنْدِي لَكِتَابَيْنِ فِيهِمَا تَسْمِيَةُ كُلِّ نَبِيٍّ وَ كُلِّ مَلِكٍ يَمْلِكُ الْأَرْضَ لَا وَ اللَّهِ مَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ فِي وَاحِدٍ مِنْهُمَا.
مرحوم مجلسی می فرماید: این روایت حسن است.
عبد الملك بن اعين به امام صادق علیه السلام گفت: طايفه زيديه و معتزله گرد محمد بن عبد اللَّه را گرفته اند آيا براى او سلطنتى هست؟ فرمود: به خدا كه نزد من دو كتاب است كه نام تمام انبيا و سلاطينى كه در زمين فرمانروائى مي كنند، در آنها ثبت است، به خدا كه در هيچ يك از آنها نام محمد بن عبد اللَّه نيست.
8. مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِ الصَّمَدِ بْنِ بَشِيرٍ عَنْ فُضَيْلِ بْنِ سُكَّرَةَ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَى أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام فَقَالَ يَا فُضَيْلُ أَ تَدْرِي فِي أَيِّ شَيْ ءٍ كُنْتُ أَنْظُرُ قُبَيْلُ قَالَ قُلْتُ لَا قَالَ كُنْتُ أَنْظُرُ فِي كِتَابِ فَاطِمَةَ علیها السلام لَيْسَ مِنْ مَلِكٍ يَمْلِكُ الْأَرْضَ إِلَّا وَ هُوَ مَكْتُوبٌ فِيهِ بِاسْمِهِ وَ اسْمِ أَبِيهِ وَ مَا وَجَدْتُ لِوُلْدِ الْحَسَنِ فِيهِ شَيْئاً.
فضيل بن سكرة گويد: بر امام صادق علیه السلام وارد شدم، فرمود اى فضيل ميدانى اندكى پيش چه مطالعه مي كردم؟ عرضكردم: نه، فرمود: كتاب فاطمه علیها السلام را مطالعه مي كردم، تمام سلاطينى كه در زمين فرمانروائى مي كنند، به نام خود و نام پدرانشان در آن نوشته است و من براى فرزندان حسن چيزى در آن نديدم.
از مجموع این روایات چنین استفاده می شود که جفر، مصحف علی علیه السلام، مصحف فاطمه علیها السلام مواریث ائمه علیهم السلام هستند و احدی به آن دست نیافته تا هنگامی که امام زمان ظهور کند لذا ادعای نقل روایت از کتاب جفر خود دلیل بر بطلان مدعا است.
9. ضمرة عن يحيى بن أبى عمرو الشيبانى عن كعب قال: إذا سمع الدجال نزول عيسى ابن مريم هرب، فيتبعه عيسى فيدركه عند باب لد فيقتله، فلا يبقى شى ء إلّا دل على أصحاب الدجال فيقول: يا مؤمن هذا كافر.[6]

کعب گفت: هنگامی که دجال نزول عیسی بن مریم علیهما السلام را بشنود فرار کند، پس عیسی علیه السلام او را دنبال می کند و او را نزد باب لد به قتل می رساند، پس چیزی باقی نمی ماند مگر اینکه دلالت بر اصحاب دجال می کند پس می گوید: ای مومن این کافر است.
طبق روایات اصحاب دجال عامه اکثرا یهودی و فرزندان زنا هستند یعنی دجال نمادی از حکومت یهود است امّا اینطور نمی باشد بلکه دجال ادعای ربوبیت می کند و دجال نمی تواند نماد حکومت یهود باشد بله اکثر اصحاب او یهودی هستند. روایاتی هم که در مورد دجال نقل شده در مورد دجال بزرگ نمائی کرده است و در کتب ما هم در مورد دجال آنطور که در کتب عامه نقل شده بحث نشده است.
 

[1] مرآة العقول في شرح أخبار آل الرسول، ج 3، ص54.

[2] الكافی، ج 1، ص240.

[3] الكافی، ج 1، ص241.

[4] الكافي، ج 1، ص241.

[5] ( 1) هو محمّد بن عبد اللّه بن الحسن بن الحسن بن عليّ بن أبي طالب( ع) من أئمة الزيدية الملقب بالنفس الزكية، خرج على الدوانيقي و قتل كما ستأتى قصته.

[6] الفتن ابن حماد، ص382.