جلسه 1396/10/25

بسم الله الرحمن الرحیم



سرنوشت يهود در عصر ظهور

موضوع: سرنوشت یهود در عصر ظهور
بررسی قول دوم: تبعید یهود از شهر ها و روستاهای مسلمین:
بحث ما پیرامون سرنوشت یهود در زمان ظهور بود. روایتی که دلالت داشت بر ابقاء آن ها- البته فقط اهل ذمه- بر دین خود و پرداخت جزیه به حکومت اسلامی را مورد بررسی قرار دادیم.
امّا نظر دوم بر تبعید آن ها از شهرها و روستاهای مسلمانان به استناد روایتی از امیر المؤمنین علیه السلام می باشد که ما در ادامه به بررسی آن می پردازیم.
روایت دوم: [معاني الأخبار] ابْنُ الْوَلِيدِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِيسَى عَنْ صَالِحِ بْنِ مِيثَمٍ عَنْ عَبَايَةَ الْأَسَدِيِّ قَالَ: سَمِعْتُ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ ص وَ هُوَ مُشْتَكٍ وَ أَنَا قَائِمٌ عَلَيْهِ لَأَبْنِيَنَّ بِمِصْرَ مِنْبَراً وَ لَأَنْقُضَنَّ دِمَشْقَ حَجَراً حَجَراً وَ لَأُخْرِجَنَّ الْيَهُودَ وَ النَّصَارَى مِنْ كُلِّ كُوَرِ الْعَرَبِ وَ لَأَسُوقَنَّ الْعَرَبَ بِعَصَايَ هَذِهِ قَالَ قُلْتُ لَهُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ كَأَنَّكَ تُخْبِرُ أَنَّكَ تَحْيَا بَعْدَ مَا تَمُوتُ فَقَالَ هَيْهَاتَ يَا عَبَايَةُ ذَهَبْتَ فِي غَيْرِ مَذْهَبٍ يَفْعَلُهُ رَجُلٌ مِنِّي.[1]

عبايه اسدى گويد: شنيدم امير المومنين علیه السلام درحالى كه بالاسرش ايستاده بودم و او نيز ناراحت بود (به متكا تكيه داده بود) فرمود: البتّه در مصر منبرى را بنا مى كنم و دمشق را سنگ به سنگ، مى شكنم و يهوديان و نصارا را از هر منطقه عرب اخراج مى نمايم و عرب را با اين عصايم مى رانم! من گفتم: اى امير المومنين، مثل اين كه از برگشتن بعد از مرگ سخن مى گوئى؟! فرمود: هيهات عبايه بيراهه رفتى، اين كارها را مردى از نسل من انجام مى دهد.
مرحوم صدوق می فرماید:
مثل اين كه حضرت از عبايه تقيّه كرده!، آن گونه كه در حديث اوّل (تعجب و تمام شگفتى است بين جمادى و رجب) از ابن كوّا (رييس خوارج نهروان) تقيّه نمود! چون این دو نسبت به اسرار آل محمد علیهم السلام مورد اعتماد نبودند.
این روایت دلالت دارد بر اینکه سرنوشت یهود تبعید از بلاد اسلامی می باشد.
منابع روایت:1. معانی الاخبار، ص406، ح82
2. بحار الانوار، ج53، ص60
3. الایقاظ من الهجعه، ص385
4. معجم الاحادیث الامام المهدی علیه السلام، ج4، ص
بررسی سند روایت:[معاني الأخبار] ابْنُ الْوَلِيدِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِيسَى عَنْ صَالِحِ بْنِ مِيثَمٍ عَنْ عَبَايَةَ الْأَسَدِيِّ قَالَ:صالح بن میثم کوفی:
تحقیق مرحوم خوئی:الكوفي: عده الشيخ في رجاله من أصحاب الباقر علیه السلام، و ذكره ثانيا في أصحاب الصادق علیه السلام، قائلا: «صالح بن ميثم الأسدي، مولاهم، كوفي، تابعي». و عد البرقي أيضا صالح بن ميثم في أصحاب الباقر علیه السلام و الصادق علیه السلام. روى عن أبي خالد التمار، و روى عنه يعقوب بن شعيب، ذكره الكشي في ترجمة ميثم التمار (24). و في قريب من آخر ترجمته تصريح بأن صالحا ابن ميثم التمار. روى عن الصادق ع، و روى عنه عمران الميثمي. كامل الزيارات: الباب 50، في كرامة الله تبارك و تعالى لزوار الحسين بن علي ع، الحديث 8. روى عن أبي جعفر علیه السلام، و روى عنه فضيل الرسان. تفسير القمي: سورة نوح، في تفسير قوله تعالى: (إِنَّكَ إِنْ تَذَرْهُمْ يُضِلُّوا عِبادَكَ وَ لا يَلِدُوا إِلَّا فاجِراً كَفَّاراً). أقول: فضيل الرسام في هذه الطبعة من غلط النساخ. و قال العلامة في الخلاصة (2)، من الباب (1) من حرف الصاد، من القسم الأول:
روى علي بن أحمد العقيقي، عن أبيه، عن محمد بن الحسين، عن صفوان بن يحيى، عن يعقوب بن شعيب، عن صالح، قال له أبو جعفر علیه السلام إني أحبك، و أحب أباك حبا شديدا. أقول: هذه الرواية ضعيفة، فإن علي بن أحمد ضعيف، و أبوه مجهول، و مع ذلك الرواية عن صالح نفسه، فلا يمكن الاستدلال بها على وثاقته أو حسنه، إلا أن في شهادة علي بن إبراهيم بوثاقته غنى و كفاية.[2]

مرحوم شیخ او را در رجالش از اصحاب امام باقر علیه السلام شمرده، و همچنین در اصحاب امام صادق علیه السلام او را ذکر کرده است و برقی نیز او را از اصحاب امام باقر و امام صادق علیهما السلام شمرده است. کشی او را در ترجمه ی میثم تمار ذکر کرده است. او در طریق کامل الزیارات و تفسیر قمی می باشد. (توثیق عام دارد) و علامه در قسم اول در مورد او روایتی نقل کرده است: صالح گفت: امام صادق علیه السلام به او گفت: من تو را دوست دارم، و پدر تو را هم بسیار دوست دارم.
این روایت ضعیف است، علی بن احمد ضعیف است، و پدر او مجهول است، علاوه بر این روایت از خود صالح نقل شده است، پس امکان استدلال به آن بر وثاقت و حسن او نمی باشد، چون مستلزم دور است؛ مگر اینکه شهادت علی بن ابراهیم به وثاقت او کفایت می کند.
مرحوم مامقانی می فرماید:
و علق الشّهيد الثانى رحمه الله عليه قوله فيه مع ضعف السّند انّه شهادة على نفسه انتهى و اقول امّا المناقشة بضعف السّند فلا وجه لها و وجود صفوان قبل صالح يصلحه و كونه شهادة لنفسه قد مرّ جوابه فى مقدّمة الكتاب فالرّجل من الحسان اقلّا بل من امعن النّظر بنى على وثاقته لعدم تعقّل حبّ الامام علیه السلام غير العدل حبّا شديدا بعد ما علم من انّ من احبّ حجرا حشره اللّه معه و ما يأتى من روايته فى حبّابة الوالبيّة يكشف عن حسن عقيدته لبيانه كرامة للامام علیه السلام فلاحظ و تدبّر[3]

مرحوم شهید ثانی بر این روایت تعلیق زده: علاوه بر ضعف سند روایت، آن شهادت بر خودش است؛ گویم: امّا مناقشه به ضعف سند وجهی ندارد و وجود صفوان قبل از صالح آن را اصلاح می کند و اینکه این روایت شهادت بر نفس است، در مقدمه ی کتاب از آن جواب دادیم پس ایشان حداقل از حسان است بلکه کسی که دقت کند بنا را بر وثاقت او می گزارد چون معقول نیست امام غیر عادلی را بسیار دوست داشته باشد بعد از آنکه معلوم شد کسی که سنگی را دوست داشته باشد خداوند او را همراه همان سنگ محشور کند و آنچه در جریان حبابه والبیه نقل می کند از حسن عقیده او کشف می کند چون کرامات امام را بیان کرده است.
جواب مرحوم مامقانی از روایات متضمن مدح راوی:إنّه قد أكثر ابن طاوس .. و غيره من علماء الرجال المناقشة في الأخبار الدالة على وثاقة أو مدح رواتها، بعدم إمكان الأخذ بها؛ لرجوع ذلك إلى تزكية النفس، و الشهادة في حقّ النفس، فلا تقبل.و قد بيّنا مرارا عديدة في طي التراجم أنّ الأخذ بأقوال علماء الرجال لمّا كان من باب الظن الثابت حجيته في الرجال، و الأغلب في الأخبار المشار إليها حصول الظن بصدورها من الإمام علیه السلام لغاية بعد أن يباهت الإمامي إمامه، فيحصل منها الظن بالوثاقة، أو حسن الحال، فيكون الحجة هو الظن الحاصل منه لا نفس شهادته، حتى تندرج في الشهادة للنفس الراجعة إلى الدعوى، و لا تكون حجة لذلك.
و بنحو هذا أجبنا عمّا تداوله ابن طاوس و العلّامة .. و غيرهما من المناقشة دائما في الروايات الواردة في تراجم الرجال بضعف السند؛ فإنّ الاعتماد في الجرح و التعديل لمّا كان على الظن- دون الخبر من حيث هو خبر- و بعض الأخبار القاصرة سندا يفيد الظن بجرح أو تعديل، نأخذ بما أفاد منها الظن بذلك، بلا توقف.[4]

به تحقیق ابن طاوس و غیر او از علمای رجال بسیار مناقشه کرده اند در اخباری که دلالت بر وثاقت و مدح راوی آن دارد به عدم امکان اخذ به این روایات چون بازگشت آن به تزکیه نفس و شهادت در حق نفس است پس قبول نمی شود. و به تحقیق کرارا در تراجم اشخاص بیان کردیم که اخذ به اقوال علمای رجال از باب ظنی است که حجیت آن در علم رجال ثابت شده است، و اغلب در این روایات هم ظن به صدور آن ها از امام حاصل است چون بعید است که یک شیعه به امام خود مطلبی را به دروغ نسبت دهد. پس از این روایات ظن به وثاقت یا حسن حال حاصل می شود. پس آنچه حجت است ظن حاصل از آن است نه خود شهادت؛ تا اینکه داخل در شهادت برای خود باشد، که برگشت آن به ادعا است و از این جهت حجت نباشد.
و به این نحو ما جواب دادیم از اشکال متداول ابن طاوس و علامه و غیر این دو از مناقشه ای که در روایات وارده در تراجم رجال به ضعف سند کردند. پس بدرستی که اعتماد در جرح و تعدیل چون بنا بر ظن می باشد –نه خبر از حیث خبر بودن- و بعض اخبار که سند آن قاصر است افاده ظن به جرح و تعدیل می کند، ما آن ظنی که این روایات افاده می کند را اخذ می کنیم بدون توقف.
پس ایشان حسن می باشد.

[1] بحار الأنوار، العلامة المجلسی، ج53، ص60، ط دارالاحیاء التراث.

[2] معجم رجال الحديث، الخوئي، السيد أبوالقاسم، ج 10، ص91.

[3] تنقيح المقال فى علم الرجال، ج 2القسم الاول، ص94.

[4] تنقيح المقال في علم الرجال، المامقاني، الشيخ عبد الله، ج 2، ص384.