جلسه 1396/09/25

بسم الله الرحمن الرحیم



سرنوشت يهود در عصر ظهورادامه بيان مرحوم طبرسي در بررسي دلالت روايت اول

موضوع: سرنوشت یهود در عصر ظهور
ادامه بیان مرحوم طبرسی در بررسی دلالت روایت اول:بحث ما در مورد بررسی آیاتی بود که دلالت بر سرنوشت یهود در زمان ظهور دارد. آیه ی 159 سوره ی نساء ﴿وَ إِنْ مِنْ أَهْلِ الْكِتابِ إِلَّا لَيُؤْمِنَنَّ بِهِ قَبْلَ مَوْتِهِ ﴾ [1]
را بیان کردیم. مرحوم طبرسی سه قول در معنای این آیه مطرح کردند که تنها طبق تفسیر اول، آیه دلالت بر سرنوشت یهود در زمان ظهور که همان اسلام آوردن آن ها باشد، می کند.
ایشان در ادامه بیان معنای سوم آن را تضعیف کرده، می فرماید:
و إنما ضعف هذا القول من حيث لم يجر ذكر لنبينا ص هاهنا و لا ضرورة توجب رد الكناية إليه و قد جرى ذكر عيسى فالأولى أن يصرف ذلك إليه «وَ يَوْمَ الْقِيامَةِ يَكُونُ عَلَيْهِمْ شَهِيداً» يعني عيسى يشهد عليهم بأنه قد بلغ رسالات ربه و أقر على نفسه بالعبودية و أنه لم يدعهم إلى أن يتخذوه إلها عن قتادة و ابن جريج و قيل يشهد عليهم بتصديق من صدقه و تكذيب من كذبه عن أبي علي الجبائي و في هذه الآية دلالة على أن كل كافر يؤمن عند المعاينة و على أن إيمانه ذلك غير مقبول كما لم يقبل إيمان فرعون في حال اليأس عند زوال التكليف و يقرب من هذا ما رواه الإمامية أن المحتضرين من جميع الأديان يرون رسول الله و خلفاءه عند الموت و يروون في ذلك عن علي علیه السلام أنه قال للحارث الهمداني:
یار حار همدان من یمت یرني    من مومن اومنافق قبلا
یعرفنی طرفه و اعرفه    بعینه و اسمه و ما فعلا
 
فإن صحت هذه الرواية فالمراد برؤيتهم في تلك الحال العلم بثمرة ولايتهم و عداوتهم على اليقين بعلامات يجدونها من نفوسهم و مشاهدة أحوال يدركونها كما قد روي أن الإنسان إذا عاين الموت أري في تلك الحالة ما يدله على أنه من أهل الجنة أو من أهل النار.[2]

لكن ضعف اين قول بخاطر اين است كه: در اين آيات، نامى از حضرت محمد صلی الله علیه و آله بميان نيامده است و ضرورتى هم ندارد كه ضمير را به آن بزرگوار، برگردانيم بخصوص كه در اين آيات، نام حضرت عيسى علیه السلام به ميان آمده و شايسته است كه مقصود آن بزرگوار باشد.
يَوْمَ الْقِيامَةِ يَكُونُ عَلَيْهِمْ شَهِيداً: در روز قيامت، عيسى گواهى خواهد داد كه رسالت خداوند را تبليغ و خود را بنده خدا معرفى كرده و آنها را دعوت نكرده است كه او را خدا پندارند. اين معنى از قتاده و ابن جريج است.
ابو على جبايى گويد: بر آنها گواهى مى دهد كه هر چه وى تصديق و تكذيب كرده، آنان نيز تصديق و تكذيب كنند.دلالت آيه اولاين آيه دلالت مى كند بر اينكه: هر كافرى در وقت مرگ، ايمان مى آورد، لكن اين ايمان مقبول نيست. چنان كه فرعون، وقتى مايوس شد، و ديگر تكليفى نداشت، ايمان آورد.قريب به اين مطلب، همان است كه اماميه روايت كرده اند كه مردم- تابع هر دينى باشند- پيامبر صلی الله علیه و آله و جانشينانش را در دم مرگ، مشاهده خواهند كرد از على علیه السلام نيز روايت كرده اند كه به حارث همدانى چنين فرمود:
اى حارث همدان، هر مومن يا منافقى، در وقت مرگ مرا مى بيند. او مرا مى شناسد و من او را به نام و نشان و كردار مى شناسم.اگر اين روايت، صحيح باشد، منظور اين است كه در آن حال به فائده دوستى و زيان دشمنى ايشان از روى علاماتى كه از خود مى يابند و احوال كه ادراك مى كنند پى خواهند برد. چنان كه در روايت است كه در دم مرگ، به انسان نشان داده مى شود كه از اهل بهشت است يا از اهل دوزخ . (البته این توجیه ایشان با ظاهر روایات دیگر که دلالت دارد خود پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و امیر المومنین علیه السلام آن لحظه می آیند، ناسازگار است.)
در حقیقت مرحوم طبرسی قول چهارمی را بیان می کنند و آن اینکه ضمیر «لیؤمنن به » به خداوند برمی گردد، در این صورت معنای آیه چنین می شود: «هیچ اهل کتابی نیست مگر اینکه قبل از مرگ خودش به خداوند ایمان می آورد» البته چون آن زمان، زمان تکلیف نیست دیگر ایمان او سودی به حالش ندارد. بنابراین اگر معنای آیه ی شریفه هم معنای مورد نظر مرحوم طبرسی باشد، از بحث ما خارج است و دیگر آیه ربطی به ظهور و سرنوشت یهود در زمان ظهور ندارد.
تفسیر آیه در روایات اهل سنت :(ابن عباس، و ابن زيد، و أبو مالك، و الحسن البصري) «إذا نزل عيسى بن مريم فقتل الدجّال، لم يبق يهوديّ في الأرض إلّا آمن به. قال: و ذلك حين لا ينفعهم الإيمان»[3]

از ابن عباس و ابن زید و ابو مالک و حسن بصری نقل شده که گفتند: «هنگامى كه عيسى علیه السلام از آسمان فرود آمد و دجّال را كشت، یهودی در زمین باقی نمی ماند مگر اینکه به او ایمان می آورند. گفت: آن زمانی است که دیگر ایمان نفعی برای آن ها ندارد.
نفع نداشتن ایمان آن ها در آن زمان اگر آنان در حال مرگ باشند، همینطور است امّا اگر مراد عدم نفع ایمان در زمان ظهور باشد، نمی تواند چنین باشد چون هنوز عالم تکلیف باقی است.
منابع روایت:1. تفسير الطبري، ج 6 ص 142. تفسير القرآن الكريم للسمرقندي، ج 2 ص 4593. تفسير أبي الفتوح الرازي، ج 4 ص 644. الدرّ المنثور، ج 2 ص 2415. نزول عيسى بن مريم: ص 83 ح 526. تصريح الكشميري، ص 283- از طبري.7. مختصر تفسير ابن كثير، ج 1 ص 4578. التبيان، ج 3 ص 3869. مجمع البيان، ج 3 ص 137
[1] نساء/سوره4، آیه159.

[2] مجمع البيان في تفسير القرآن، ج 3 212.

[3] معجم الأحاديث الإمام المهديعلیه السلام.، ج 7، ص125