جلسه 1396/06/12

بسم الله الرحمن الرحیم



تجديد حكومت عباسيان قبل از ظهورادامه بررسي سند روايت دوم

موضوع : تجدید حکومت عباسیان قبل از ظهور
ادامه بررسی سند روایت دوممحمد بن علی قرشی:
مرحوم مامقانی پس از نقل کلام ابن داود (که گفته: و کیف کان فالرجل مسلّم الضعف) در مورد او می فرماید: لكن رواية الشّيخ المفيد ره عنه ما لم يكن تخليطا او غلوا او تدليسا او تفرد به مجمل ربما يكشف عن بعض الإعتماد عليه فى الرّواية عنه و عن عدم الإعتماد عليه فى القصر على بعض حديثه فتدبّر [1]

لکن روایت کردن شیخ مفید از او آنچه را که تخلیط، غلو، تدلیس و تفرد در آن نباشد، مجمل است، چه بسا کشف می کند از اعتماد کردن بعضی در روایت کردن از او و از عدم اعتماد بر او در بعضی دیگر احادیث او
نظر مرحوم نجاشی:
و كان يلقب محمد بن علي أبا سمينة، ضعيف جدا، فاسد الاعتقاد، لا يعتمد في شي ء. و كان ورد قم- و قد اشتهر بالكذب بالكوفة- و نزل على أحمد بن محمد بن عيسى مدة، ثم تشهر بالغلو، فجفی، و أخرجه أحمد بن محمد بن عيسى عن قم، و له قصة. له من الكتب: كتاب الدلائل، و كتاب الوصايا، و كتاب العتق.[2]

او ملقب به ابو سمینه بود، شخصی ضعیف و فاسد الاعتقاد که در چیزی بر او اعتماد نمی شود. او وارد قم شد در حالی که در کوفه به کذب مشهور بود و بر علی بن احمد بن محمد بن عیسی وارد شد و مشهور به غلو شد پس به او جفا شد احمد بن محمد بن عیسی او را از قم بیرون کرد و برای او قصه ای است.
مرحوم خوئی می فرماید:
بقي هنا أمران: الأول: أن محمد بن علي بن إبراهيم الملقب بأبي سمينة لا ينبغي الشك في ضعفه لما عرفت، و قد استثنى ابن الوليد من روايات محمد بن أحمد بن يحيى ما يرويه عن أبي سمينة. و قد وقع في إسناد كامل الزيارات، و المذكور فيه محمد بن علي القرشي، فقد روى عن عبيد بن يحيى الثوري، و روى عنه محمد بن أبي القاسم ماجيلويه. و يمكن أن يقال: إن محمد بن علي القرشي الواقع في سند كامل الزيارات لم يعلم أنه أبو سمينة، و قد التزم الصدوق- قدس سره- أن لا يذكر في كتابه إلا ما يعتمد عليه، و يحكم بصحته، فكيف يمكن أن يذكر فيه روايات من هو معروف بالكذب و الوضع، إذا فمحمد بن علي القرشي الكوفي رجل آخر غير أبي سمينة، المشهور بالكذب [3]

دو امر باقی ماند: اول: محمد بن علی بن ابراهیم ملقب به ابو سمینه، شک در ضعیف بودن او نیست به جهت آنچه شناختی، و به تحقیق ابن ولید از روایات محمد بن احمد بن یحیی آنچه از ابو سمینه روایت کرده را استثناء کرده است. و به تحقیق او در اسناد کامل الزیارات واقع شده است، و ممکن است گفته شود: محمد بن علی قرشی که در اسناد کامل الزیارات است معلوم نیست که ابو سمینه باشد. و به تحقیق که مرحوم صدوق ملتزم شده که در کتابش غیر آنچه بر آن اعتماد دارد را ذکر نکند، و حکم به صحت آن ها کرده پس چطور ممکن است در آن روایاتی را از کسی که معروف به کذب و وضع است، نقل کند، بنابراین محمد بن علی قرشی کوفی شخص دیگری غیر از ابو سمینه مشهور به کذب است.
اشکال به بیان مرحوم خوئی:
اولا مرحوم صدوق ملتزم شده اند که روایاتی که به آن ها اعتماد دارند را نقل کنند نه نقل روایات از کسانی که به آن ها اعتماد دارند لذا ممکن است با وجود اینکه در سند این روایات شخص ضعیفی چون محمد بن علی ابو سمینه بوده امّا برای ایشان از قرائن و شواهد دیگری اعتماد بر صحت روایات حاصل و لذا آن ها را ذکر کرده است.
ثانیا اگر ثابت شود که مرحوم صدوق از ایشان نقل کرده است، چرا آن دلیل دیگری بر اعتبار این شخص نباشد همانطور که از واقع شدن او در سند کامل الزیارات وثاقت او را استفاده کردید. پس ایشان دو توثیق دارد یکی از مرحوم صدوق و دیگری از ابن قولویه که با تضعیف نجاشی و ابن غضائری تعارض می کند لذا اگر قائل به تساقط شوید این شخص ضعیف است و اگر قائل به مقدم بودن دو توثیق شدید، موثق می شود.
البته مرحوم خوئی از مبنای شان در مورد کامل الزیارات برگشتند و بیان شان در مورد التزام مرحوم صدوق دلالتی بر اثنین ندارد.
به نظر ما این شخص به جهت کلام مرحوم نجاشی در مورد او معتبر نمی باشد و بیان مرحوم صدوق هم دلالتی بر اعتبار این شخص ندارد. پس این روایت هم از جهت سند ضعیف است.
روایت سوم:وَ رُوِيَ عَنْ حُذَيْفَةَ بْنِ الْيَمَانِ: أَنَّ النَّبِيَّ ص ذَكَرَ فِتْنَةً تَكُونُ بَيْنَ أَهْلِ الْمَشْرِقِ وَ الْمَغْرِبِ قَالَ فَبَيْنَا هُمْ كَذَلِكَ يَخْرُجُ عَلَيْهِمُ السُّفْيَانِيُّ مِنَ الْوَادِي الْيَابِسِ فِي فَوْرِ ذَلِكَ حَتَّى يَنْزِلَ دِمَشْقَ فَيَبْعَثُ جَيْشَيْنِ جَيْشاً إِلَى الْمَشْرِقِ وَ آخَرَ إِلَى الْمَدِينَةِ حَتَّى يَنْزِلُوا بِأَرْضِ بَابِلَ مِنَ الْمَدِينَةِ الْمَلْعُونَةِ يَعْنِي بَغْدَادَ فَيَقْتُلُونَ أَكْثَرَ مِنْ ثَلَاثَةِ آلَافٍ وَ يَفْضَحُونَ أَكْثَرَ مِنْ مِائَةِ امْرَأَةٍ وَ يَقْتُلُونَ بِهَا ثَلَاثَمِائَةِ كَبْشٍ مِنْ بَنِي الْعَبَّاسِ...[4]

و از حذيفه يمانى روايت شده است: «پيامبر صلی الله علیه و آله از فتنه اى كه بين مشرق و مغرب واقع خواهد شد ياد نموده و فرمود در حاليكه آنها گرفتار چنان فتنه اى هستند، سفيانى از وادى يابس (نام منطقه ای است در اردن) بر آنها خروج مى كند بی درنگ و بدون وقفه، تا آنكه به دمشق فرود مى آيد آنگاه دو لشكر، يكى به سوى مشرق و يكى به سوى مدينه روانه مى كند تا اينكه به زمين بابل از شهر نفرين شده (بغداد) فرود مى آيند و بيش از سه هزار تن را مى كشند و شکم بالغ بر يكصد زن را به پاره مى كنند، و سیصد نفر از سران بنی العباس را می کشد...
ثَلَاثَمِائَةِ كَبْشٍ مِنْ بَنِي الْعَبَّاسِ: معنای کبش:
کبش، در لغت به معنای میش نر است. در مجمع البحرین نقل شده است:
فِي الْخَبَرِ" قَالَ أَبُو سُفْيَانَ: لَقَدْ عَظَّمْتُمْ مُلْكَ ابْنِ أَبِي كَبْشَةَ". كَانَ الْمُشْرِكُونَ يَنْسُبُونَ النَّبِيَّ إِلَى أَبِي كَبْشَةَ، وَ كَانَ أَبُو كَبْشَةَ رَجُلًا مِنْ خُزَاعَةَ خَالَفَ قُرَيْشاً فِي عِبَادَةِ الْأَوْثَانِ وَ عَبَدَ الشِّعْرَى، فَلَمَّا خَالَفَهُمْ النَّبِيُّ فِي عِبَادَةِ الْأَوْثَانِ شَبَّهُوهُ بِهِ. و قيل هو نسبة إلى جد النبي صلی الله علیه و آله لأمه، فأرادوا أنه نزع إليه في الشبه. و الْكَبْشُ : فحل الضأن في أي سن كان، و قيل الحمل إذا ثنى و إذا خرجت رباعيته، و الجمع كِبَاشٌ ككتاب. و كَبْشُ القوم: سيدهم- قاله الجوهري وَ مِنْ كَلَامِ عَلِيٍّ علیه السلام فِي مَرْوَانَ بْنِ الْحَكَمِ " هُوَ أَبُو الْأَكْبُشِ الْأَرْبَعَةِ". و كان له أربعة ذكور لصلبه: عبد الملك و وُلِّيَ الخلافة، و عبد العزيز و وُلِّيَ مصر، و بِشْرٌ و وليَ العراق، و محمد و ولي الجزيرة و لم يَلِ الخلافةَ أربعةُ إِخوةٍ إِلَّا هُمْ.[5]

ابو سفیان قبل از فتح مکه با دیدن نیروهای اسلام این جمله را گفت: لقد عظمتم ملک ابن ابی کبشة، او از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله تعبیر به ابن ابی کبشه کرد، گوید: مشرکین پیامبر صلی الله علیه و آله را به ابو کبشه نسبت می دادند، ابو کبشه مردی از قبیله ی خزاعه بود که با قریش در پرستش بت ها مخالفت می کرد، هنگامی که پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله با قریش در پرستش بت ها مخالفت کرد به او می گفتند: ابن ابی کبشه. البته بعضی نیز گفته اند: جد مادری پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله به نام ابو کبشه بود و آنان با گفتن ابن ابی کبشه اراده می کردند که پیامبر صلی الله علیه و آله نیز مانند او است.
در کلام امیر المومنین علیه السلام در مورد مروان آمده است: مروان پدر چهار قوچ است، او چهار پسر داشت: 1. عبد الملک که خلیفه شد 2. عبد العزیز که والی مصر شد 3. بشر که والی عراق شد 4. محمد والی جزیره (موصل) شد و هیچگاه چهار برادر در یک زمان والی نبودند. به هر حال کبش بزرگان قوم را گویند.
لذا کسانی که به این روایت برای بازگشت عباسیون به حکومت قبل از ظهور استناد می کنند، می خواهند بگویند: این روایت معنا پیدا نمی کند مگر اینکه بگوئیم آن ها حاکمیت خواهند داشت و گر نه دیگر کبش در مورد آن ها معنا ندارد. لذا در روایت که می فرماید سیصد نفر کبش بنی العباس را می کشد یعنی آن ها دارای حاکمیت هستند و بزرگان آن حاکمیت حساب می شوند.
فی فَوْرِ ذلک: در مجمع البحرین در توضیح فور آمده است: قوله تعالى: مِنْ فَوْرِهِمْ هذا [3/ 125] أي من غضبهم الذي غضبوه ببدر، و أصل الفَوْر الغليان و الاضطراب، يقال فَارَتِ القدرُ فَوْراً و فَوَرَاناً: إذا غلت، أستعير للسرعة. قوله: وَ فارَ التَّنُّورُ* [11/ 40] أي نبع، يقال فَارَ الماء يَفُورُ فَوْراً: نبع و جرى.[6]

فور: جوشش و اضطراب را گویند امّا برای سرعت استعاره گرفته اند، یعنی: با سرعت و با عجله.
منابع روایت:
1. تفسیر طبری، ج22، ص74
2. الکشف و البیان، ثعلبی، ج8، ص94
3. تفسیر ابو الفتوح رازی، ج9، ص226
4. مجمع البیان، ج4، ص398 از تفسیر ثعلبی و می گوید: نظیر این روایت را علمای ما از امام باقر و امام صادقعلیهما السلام نقل کرده اند.
5. منهج الصادقین، ج7، ص421 همان نص طبری
6. بحار الانوار، ج52، ص186 همان نص مجمع البیان
7. نور الثقلین، ج4، ص343 از مجمع البیان
8. معجم احادیث الامام المهدی، ج7، ص491
 

[1] تنقيح المقال فى علم الرجال، رحلي، ج 3، ص151.

[2] رجال النجاشي، النجاشي، أبو العبّاس، ج1، ص332.

[3] معجم رجال الحديث و تفصيل طبقات الرواة، الخوئي، السيد أبوالقاسم، ج 17، ص321.

[4] ادامه روایت: ثُمَّ يَنْحَدِرُونَ إِلَى الْكُوفَةِ فَيُخَرِّبُونَ مَا حَوْلَهَا ثُمَّ يَخْرُجُونَ مُتَوَجِّهِينَ إِلَى الشَّامِ فَتَخْرُجُ رَايَةُ هُدًى مِنَ الْكُوفَةِ فَتَلْحَقُ ذَلِكَ الْجَيْشَ فَيَقْتُلُونَهُمْ لَا يُفْلِتُ مِنْهُمْ مُخْبِرٌ وَ يَسْتَنْقِذُونَ مَا فِي أَيْدِيهِمْ مِنَ السَّبْيِ وَ الْغَنَائِمِ وَ يَحُلُّ الْجَيْشُ الثَّانِي بِالْمَدِينَةِ فَيَنْتَهِبُونَهَا ثَلَاثَةَ أَيَّامٍ بِلَيَالِيهَا ثُمَّ يَخْرُجُونَ مُتَوَجِّهِينَ إِلَى مَكَّةَ حَتَّى إِذَا كَانُوا بِالْبَيْدَاءِ بَعَثَ اللَّهُ جَبْرَئِيلَ فَيَقُولُ يَا جَبْرَئِيلُ اذْهَبْ فَأَبِدْهُمْ فَيَضْرِبُهَا بِرِجْلِهِ ضَرْبَةً يَخْسِفُ اللَّهُ بِهِمْ عِنْدَهَا وَ لَا يُفْلِتُ مِنْهَا إِلَّا رَجُلَانِ مِنْ جُهَيْنَةَ فَلِذَلِكَ جَاءَ الْقَوْلُ وَ عِنْدَ جُهَيْنَةَ الْخَبَرُ الْيَقِينُ- فَذَلِكَ قَوْلُهُ وَ لَوْ تَرى إِذْ فَزِعُوا إِلَى آخِرِهَا أَوْرَدَهُ الثَّعْلَبِيُّ فِي تَفْسِيرِهِ. (بحار الأنوار، ج 52، ص186)سپس به کوفه می آیند و آنچه اطراف آن است را خراب می کنند، سپس از آنجا بيرون آمده به سوى شام رومى آورند، در اين هنگام لشكر هدايت از کوفه خروج كرده و به آن لشكر مى رسد و آنها را از دم تيغ مى گذراند كه يك نفر هم كه خبر مرگ بقيه را ببرد باقى نمى ماند. و آنچه از اسيران و غنيمتها كه در دست آنهاست از آنان بازپس مى گيرند و امّا لشكر دوم وارد مدينه شده و سه شبانه روز به غارت و چپاول آنجا مى پردازد آنگاه بيرون آمده و به سوى مكه روانه مى گردند تا اينكه به بيابان (بیداء الآن داخل مدینه قرار گرفته) مى رسند و خداوند در اين هنگام جبرئيل را برمى انگيزد و مى فرمايد: جبرئيل برو و ايشان را نابود گردان، پس جبرئيل با پاى خود ضربتى به آن زمين مى زند و زمين آنها را در خود فرومى برد، و هيچ كس از آنها نجات نمى يابد مگر دو مرد از جهينه.».

[5] مجمع البحرين، الطريحي، الشيخ فخر الدين، ج4، ص151، ط-الحسینی.

[6] مجمع البحرين، الطريحي، الشيخ فخر الدين، ج4، ص445، ط-الحسینی.