جلسه 1395/12/23

بسم الله الرحمن الرحیم



اصحاب امام زمان در دوران غيبت صغريادامه روايات شخصيت عثمان بن سعيد

موضوع: اصحاب امام زمان در دوران غیبت صغری
ادامه روایات شخصیت عثمان بن سعید:ادامه ی ترجمه ی روایت چهارم:
آيا انتظام امامان خود را كه پس از پيامبرشان صلی الله علیه و آله يكى پس از ديگرى آمده اند نمى دانند تا آنكه به اراده الهى كار به امام ماضى- يعنى حسن بن علىّ علیهما السلام رسيد و جانشين پدران بزرگوار خود شد و به حقّ و طريق مستقيم هدايت كرد، آنان نورى ساطع و شهابى لامع و ماهى فروزان بودند، آنگاه خداوند او را به جوار رحمت خود برد و او نيز بر اساس پيمانى كه با او بسته شده بود طابق النّعل بالنّعل به روش پدران بزرگوارش عمل كرد و به جانشينى كه بدان سفارش شده بود وصيّت نمود، جانشينى كه خداى تعالى او را تا غايتى به فرمان خويش نهان دارد و بر اساس مشيّتش در قضاى سابق و قدر نافذ جايگاه او را مخفى سازد، ما جايگاه قضاى الهى هستيم و فضيلت او براى ماست و اگر خداى تعالى منع را از او بردارد و حكمت نهان زيستى را از او زايل سازد حقّ را به نيكوترين زيور به آنها بنماياند و با روشن ترين دليل و آشكارترين نشانه به آنها معرّفى كند و چهره او را ظاهر ساخته و حجّت و دليلش را اقامه نمايد و ليكن بر تقديرات الهى نمى توان غلبه نمود و اراده او رد نمى شود و بر توفيق او نمى توان سبقت جست. پس بايد پيروى هواى نفس را فرو نهند و همان اصلى را كه بر آن قرار داشتند اقامه كنند و در باره آنچه كه از آن ها پوشيده داشته اند به جستجو برنخيزند كه گناهكار شوند و كشف ستر خداى تعالى نكنند كه پشيمان گردند و بدانند كه حقّ با ما و در نزد ماست و هر كه غير ما چنين گويد كذّاب و مفتر است و هر كه جز ما ادّعاى آن را بنمايد گمراه و منحرف است، پس بايد به اين مختصر اكتفا كنند و تفسيرش را نخواهند و به اين تعريض قناعت نمايند و تصريح آن را نطلبند إن شاء اللَّه.
ب) توضیح روایتكَانُوا نُوراً سَاطِعاً وَ شِهَاباً لَامِعاً وَ قَمَراً زَاهِراً:ما شواهد و روایاتی داریم که مراد از نور ائمه طاهرینعلیهم السلام هستند. چناچه روایت ابوخالد کابلی گواه است:
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ [أَحْمَدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ] عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِي أَيُّوبَ عَنْ أَبِي خَالِدٍ الْكَابُلِيِّ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ علیه السلام عَنْ قَوْلِهِ: فَآمِنُوا بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ النُّورِ الَّذِي أَنْزَلْنا، فَقَالَ يَا أَبَا خَالِدٍ. النُّورُ وَ اللَّهِ الْأَئِمَّةُ مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ صلی الله علیه و آله إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ، وَ هُمْ وَ اللَّهِ نُورُ اللَّهِ الَّذِي أَنْزَلَ- وَ هُمْ وَ اللَّهِ نُورُ اللَّهِ فِي السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ يَا أَبَا خَالِدٍ! لَنُورُ الْإِمَامُ فِي قُلُوبِ الْمُؤْمِنِينَ- أَنْوَرُ مِنَ الشَّمْسِ الْمُضِيئَةِ بِالنَّهَارِ- وَ هُمْ وَ اللَّهِ يُنَوِّرُونَ قُلُوبَ الْمُؤْمِنِينَ- وَ يَحْجُبُ اللَّهُ نُورَهُمْ عَمَّنْ يَشَاءُ فَتُظْلِمُ قُلُوبُهُمْ، وَ اللَّهِ يَا أَبَا خَالِدٍ! لَا يُحِبُّنَا عَبْدٌ وَ يَتَوَلَّانَا حَتَّى يُطَهِّرَ اللَّهُ قَلْبَهُ وَ لَا يُطَهِّرُ اللَّهُ قَلْبَ عَبْدٍ حَتَّى يُسَلِّمَ لَنَا وَ يَكُونَ سِلْماً لَنَا- فَإِذَا كَانَ سِلْماً لَنَا سَلَّمَهُ اللَّهُ مِنْ شَدِيدِ الْحِسَابِ- وَ آمَنَهُ مِنْ فَزَعِ يَوْمِ الْقِيَامَةِ الْأَكْبَرِ.[1]

ابو خالد كابلى گفت: سؤال كردم از امام محمد باقر علیه السلام از قول خداى عزّوجلّ: «فَآمِنُوا بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ النُّورِ الَّذِي أَنْزَلْنا»، «پس ايمان آوريد و بگرويد به خدا و فرستاده او و آن نور و روشنى كه فرو فرستاديم». حضرت فرمود كه: «اى ابو خالد، به خدا سوگند كه اين، نور امامان از اولاد محمد صلی الله علیه و آله تا روز قيامت هستند. و به خدا سوگند، كه ايشان، نور خداوند هستند كه آن را فرو فرستاده. و به خدا سوگند، كه ايشان نور خداوند در آسمان ها و زمين هستند.
اى ابو خالد، به خدا سوگند، هر آينه نور امام در دل هاى مؤمنان روشن تر است از آفتاب روشنى بخش درخشان در روز. و به خدا سوگند، كه ايشان دل هاى مؤمنان را روشن مى سازند و خداى عزّوجلّ نور ايشان را مى پوشد از هر كه مى خواهد، پس دل هاى ايشان تاريك مى شود.اى ابو خالد، به خدا سوگند كه هيچ بنده اى ما را دوست ندارد و با ما موالات نورزد، تا خدا دل او را پاك و پاكيزه گرداند[2]
از عقايد فاسده و خدا دل بنده را پاك نمى گرداند تا تسليم كند از براى ما و منقاد ما باشد در همه حال و در همه چيز و با ما در مقام آشتى باشد. پس چون با ما در مقام آشتى باشد و در مقام جنگ و نزاع نباشد، خدا او را از حساب سخت سالم بدارد و ايمن گرداند او را از ترس بزرگ تر روز قيامت تا به بزرگ و كوچك آنچه رسد».
این نامه بعد از تجلیل از عثمان بن سعید و فرزند او، ناظر به اوضاع آن روز است که دشمنان تلاش می کردند جعفر کذاب را جایگزین کنند و او را به عنوان امام مطرح کنند و عده ای هم گمراه شدند. امام علیه السلام به این اشاره کردند و فرمودند: گمراه نشوید و گمراه نکنید، مسئله ی امامت نور است و از جانب خداوند است و از قبل پیش بینی شده است و بیش از این از ما توضیح نخواهید.
ج) منابع روایت1. كمال الدين و تمام النعمة، ج 2، ص510
2. الخرائج و الجرائح، ج3، ص1109 مختصرا
3. منتخب الانوار المضیئة، ص128 همان نص کمال الدین
4. معادن الحکمة، ج2، ص297 از کمال الدین
5. بحار الانوار، ج53، ص90
6. معجم احادیث الامام المهدی علیه السلام، ج6، ص119
این روایت اگر چه سند آن محکم است امّا هیچ نیازی به بررسی سندی ندارد چون متن آن قوی می باشد.
محمد بن عثمان بن سعید (وکیل دوم)از روایاتی که در مورد پدر ایشان عثمان بن سعید نقل کردیم، معلوم شد که ایشان قبل از اینکه از جانب پدرش تأیید داشته باشد، از امام حسن عسگری و امام زمان علیهما السلام تأیید داشته است.
نظر شیخ طوسی:[3]

قال: عدّه الشيخ في رجاله في من لم يرو عن الأئمّة علیهم السلام قائلا: يكنّى أبا جعفر و أبوه يكنّى أبا عمرو، جميعا وكيلان من جهة صاحب الزمان علیه السلام و لهما منزلة جليلة عند الطائفة.
شیخ طوسی در رجالش او را از کسانی شمرده که از ائمه علیهم السلام روایت نکرده است و فرموده است: کنیه او ابو جعفر و کنیه پدر او ابو عمرو، هر دو وکیل از طرف صاحب الزمان علیه السلام و برای آن دو نزد شیعه جایگاه بزرگی است.
اشکال مرحوم شوشتری:[4]

و عدّ الشيخ له في من لم يرو عن الأئمّة علیهما السلام و هم بعد روايته عن العسكري و عن الحجّة علیهما السلام.
اینکه مرحوم شیخ ایشان را از کسانی شمرده است که از ائمه علیهم السلام روایت نکرده است اشتباه است. درحالی که از امام حسن عسگری و از امام زمان علیهما السلام روایت نقل کرده است.
مرحوم علامه نقل کرده است:[5]

و قال العلّامة: و كان قد حفر لنفسه قبرا و سوّاه بالساج، فسئل عن ذلك، فقال: للناس أسباب، ثمّ سئل بعد ذلك، فقال: قد امرت أن أجمع أمري؛ فمات بعد ذلك بشهرين في جمادي الاولى سنة خمس و ثلاثمائة، و قيل: سنة أربع و ثلاثمائة. و كان يتولّى هذا الأمر نحوا من خمسين سنة، و قال عند موته: امرت أن اوصي إلى أبي القاسم بن روح.قبر برای خودش کند و ساج برای خودش آماده کرد. هنگامی که از او سوال شد، گفت: برای مردم نیازها و اسبابی است، سپس دوباره از آن سوال شد، پس گفت: به من گفته شده است که آماده شوم؛ پس بعد از آن به دو ماه در جمادی الاولی سال 305 از دنیا رفت و نزدیک مرگش گفت: به من گفته شده است که به ابو القاسم بن روح وصیت کنم.هنگامی که پدر ایشان رحلت کرد، امام زمان علیه السلام برای ایشان پیام تعزیت فرستادند:[6]

و في فصل في تعزيته بأبيه في البحار: أجزل اللّه لك الثواب و أحسن لك العزاء، رزئت و رزئنا، و أوحشك فراقه و أوحشنا، فسرّه اللّه في منقلبه، و كان من كمال سعادته: أن رزقه اللّه ولدا مثلك يخلفه من عبده و يقوم مقامه؛ و أقول: الحمد للّه، فإنّ النفس طيّبة بمكانك و ما جعله اللّه عزّ و جل فيك و عندك؛ أعانك اللّه و قوّاك و عضدك و كان لك وليّا و حافظا و راعيا[7]
.
خداوند پاداش خيرت دهد و اين عزا را بر تو نيكو گرداند، تو سوگوار شدى و ما نيز سوگواريم و جدايى او تو را تنها ساخت و ما نيز تنها شديم خداوند او را در جايگاهش مسرور سازد و از كمال سعادت اوست كه خداى تعالى فرزندى مثل تو به او ارزانى فرموده كه جانشين و قائم مقام وى باشد و براى او طلب رحمت كند و من مى گويم: الحمد للَّه كه خداى تعالى نفوس را به منزلت تو و آنچه كه به تو مرحمت فرموده طيّب ساخته است، خداوند تو را يارى كند و نيرومند سازد و پشتيبانت باشد و توفيقت دهد و تو را ولىّ و نگاهبان و رعايت كننده و كافى و معين باشد. 

[1] تفسير القمي، ج 2، ص371.

[2] عدی بن حاتم طائی در زمان امام علی بسیار جبهه رفت و در راه ولایت جانثاری کرد و فرزندانش در این راه به شهادت رسیدند، بعد از شهادت امیر المومنین، معاویه او را احضار کرد و به او گفت: علی با تو به انصاف برخورد نکرد، فرزندان خودش زنده هستند و فرزندان تو را کشت، عدی گفت: من با علی به انصاف برخورد نکردم، او شهید شد و من هنوز هستم، معاویه گفت: ما بر علیه علی بن ابی طالب بسیار تبلیغلا کردیم، آیا در دل تو چیزی از محبت علی مانده است؟ عدی گفت: بله همه ی قلبم مملو از محبت علی است.

[3] قاموس الرجال، ج 9، ص408.

[4] قاموس الرجال، ج 9، ص410.

[5] قاموس الرجال، ج 9، ص408.

[6] قاموس الرجال، ج 9، ص409.

[7] بحار الانوار: 51/ 349.