جلسه 1395/11/17

بسم الله الرحمن الرحیم



اصحاب امام زمان در دوران غيبت كبري

موضوع :اصحاب امام زمان در دوران غیبت کبری
ابدال
بحث ما در مورد اصحاب امام زمان در دوران غیبت کبری بود. عامه در مورد ابدال بزرگ نمائی می کنند، آن ها اعتقاد به امام زمان علیه السلام که حی و موجود باشد، ندارند. لذا ناچاراً کسانی دیگر را جایگزین می کنند. برای دستیابی به دیدگاهی روشن در مورد ابدال، بررسی روایات و کلمات درباره آنان لازم است.
بیان ابن ابی الحدید در مورد ابدال:
ابن ابی الحدید ذیل فرمایش امیر المومنین علیه السلام « اللهم بلى لا تخلو الأرض من قائم بحجة الله تعالى كيلا يخلو الزمان ممن هو مهيمن لله تعالى على عباده و مسيطر عليهم» می گوید: هذا يكاد يكون تصريحا بمذهب الإمامية إلا أن أصحابنا يحملونه على أن المراد به الأبدال الذين وردت الأخبار النبوية عنهم أنهم في الأرض سائحون فمنهم من يعرف و منهم من لا يعرف و أنهم لا يموتون حتى يودعوا السر و هو العرفان عند قوم آخرين يقومون مقامهم.[1]

این عبارت تصریح به مکتب امامیه است الا اینکه اصحاب ما این فرمایش را بر این حمل کردند که مراد ابدال هستند که روایات نبوی در مورد آن ها رسیده است: آن ها در زمین جهانگرد هستند پس بعضی از آن ها شناخته شده هستند و بعضی هم شناخته شده نیستند و آن ها نمی میرند تا اینکه اسرار ( عرفان) را نزد قوم دیگر گذارند که جانشین آنان هستند.
البته به قول خود ابن ابی الحدید عبارت صراحت در عقائد امامیه دارد، از صریح تنها به صریح دیگر شاید بتوان رفع ید کرد، فرمایش ایشان درست نیست، «قائم لله بالحجة» یعنی صاحب شرع و مذهب است در حالی که ابدال که صاحب شرع و مذهب نیستند.
ادامه روایات شیعی در مورد ابدال:
روایت دوم:
الف) متن روایت
عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عُمَرَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عُقْبَةَ النَّهْمِي عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ الْبَنَّاءِ عَنْ جَابِرٍ الْجُعْفِيِّ قَالَ قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ علیه السلام «يُبَايِعُ الْقَائِمَ بَيْنَ الرُّكْنِ وَ الْمَقَامِ ثَلَاثُمِائَةٍ وَ نَيِّفٌ عِدَّةَ أَهْلِ بَدْرٍ فِيهِمُ النُّجَبَاءُ مِنْ أَهْلِ مِصْرَ وَ الْأَبْدَالُ مِنْ أَهْلِ الشَّامِ وَ الْأَخْيَارُ مِنْ أَهْلِ الْعِرَاقِ فَيُقِيمُ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يُقِيم »[2]

امام صادق علیه السلام می فرماید: سیصد و اندی به تعداد اهل بدر که در بین آن ها نجبا از اهل مصر و ابدال از اهل شام و اخیار از اهل عراق هستند، با قائم بین رکن و مقام بیعت می کنند پس تا زمانی که خداوند بخواهد هستند.
از این روایت استفاده می شود که ابدال جزء آن سیصد و سیزده نفر هستند و جزء کسانی هستند که در همان ابتدا بیعت می کنند و جزء یاران حضرت در دوران ظهور هستند، از این روایت استفاده می شود که ابدال قبل از ظهور هستند امّا ماموریت و مسئولیت آنان را از وقت ظهور بیان می کند. این روایت به قرینه روایت قبل، توضیح و تفسیر داده می شود، این روایت مورد اشکال نیست امّا قول به اینکه ابدال در دوران غیبت کبری در رکاب امام علیه السلام و جزء یاران حضرت هستند را ثابت نمی کند.
ب) منابع روایت
1. الغيبة (للطوسي)/ كتاب الغيبة للحجة، ص476، ح502
2. تاج الموالید: با کمی تفاوت «و یبایعوه من النجباء و الابدال و الاخیار، کلهم شاب لا کهل فیهم ثمّ يصير إليه شيعته من أطراف الأرض تطوى لهم طيّا حتّى يبايعوه، و يكون دار ملكه الكوفة، و أكثر مقامه صلوات اللّه عليه بها».
با ایشان بیعت می کنند از نجبا و ابدال و اخیار، همه ی آن ها جوان هستند[3]
و هیچ سالخورده ای در بین آنان نیست پس شیعیان از اطراف زمین به او می پیوندند[4]
زمین به اراده آن ها حرکت می کند تا با ایشان بیعت کنند، و دار الحکومه ایشان کوفه می باشد، و اکثر عمر شریف شان را در کوفه هستند.
3. إثبات الهداة: ج 3 ص 517- 518 ب 32 ف 11 ح 378- از غيبة طوسي.
4. بحار الانوار، ج 52 ص 334 ب 27 ح 64- از غيبة طوسي.
5. منتخب الأثر: ص 468 ف 6 ب 11 ح 2- از غيبة طوسي
6. معجم الأحاديث الإمام المهدي علیه السلام، ج 4، ص445
ج) بررسی سند روایت
عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عُمَرَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عُقْبَةَ النَّهْمِي عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ الْبَنَّاءِ عَنْ جَابِرٍ الْجُعْفِيِّ قَالَ قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ علیه السلام
احمد بن عمر بن مسلم
شخصی به این نام و عنوان در کتب رجالی نمی باشد امّا به عنوان احمد بن عَمرو بن مسلم است که او هم توثیق ندارد و مهمل است.
حسن بن عقبه نهمی: ایشان هم مهمل است.
ابی اسحاق بناء: ایشان هم مهمل است.
جابر جعفی
نسبت به ایشان بحث است امّا به نظر ما ایشان موثق است. البته با توثیق ایشان مشکل سند روایت حل نمی شود چون سه نفر مهمل در سند آن است ولی روایت قوی است و بر آن شواهد متعدد وجود دارد و از نظر محتوا هم با مبانی ما تعارضی ندارد.[5]


[1] شرح نهج البلاغه، ابن أبي الحديد، ج 18، ص351.

[2] الغيبه، شیخ طوسی، ج1، ص477.

[3] حکیم بن سعد می گوید از علی علیه السلام. شنیدم فرمودند: إن اصحاب القائم شباب لا کهول فیهم الا کالکحل فی العین او کالملح فی الزاد و اقل الزاد الملح

[4] این حرف مرحوم حر عاملی را تایید می کند که می فرماید: خروج حضرت از مکه با سیصد و سیزده نفر نیست، اقل آن صد هزار نفر است.

[5] در کتاب شریف جامع الشتات میرزای قمی، در سوالی که از ایشان شده بود که آیا می توانیم بر کتب تاریخی عامه اعتماد کنیم؟ در جواب فرموده بودند: اگر با مبانی و مسلمات و اعتقادات ما منافات نداشته باشد، اشکالی ندارد اما اگر با مبانی در تعارض باشد، نمی پذیریم.