جلسه 1395/08/11

بسم الله الرحمن الرحیم



ياران امام زمان در دوران ظهور

موضوع:یاران امام زمان در دوران ظهور
حضرت دانیال و حضرت یونس علیهما السلام
ادامه بررسی سند روایت
محمد بن فضیل ازدی (صیرفی)
نظر مرحوم شیخ طوسی:
صيرفي، يرمى بالغلو، له كتاب، من أصحاب الرضا علیه السلام، و عده أيضا (تارة) من أصحاب الصادق علیه السلام قائلا: محمد بن الفضيل بن كثير الأزدي الكوفي الصيرفي.
و أخرى من أصحاب الكاظم علیه السلام قائلا: محمد بن الفضيل الكوفي الأزدي، ضعيف.
مرحوم شیخ فرمودند: صیرفی به غلو رمی شده است، اما نمی گویند چه کسی او را رمی کرده است، و اینکه ایشان از اصحاب امام رضا علیه السلام می باشد و در جای دیگر ایشان را از اصحاب امام صادق علیه السلام شمرده و فرموده: محمد بن فضیل بن کثیر ازدی کوفی صیرفی. و در جای دیگر ایشان را از اصحاب امام کاظم علیه السلام شمرده و فرموده: محمد بن فضیل کوفی ازدی ضعیف است.
پس مرحوم شیخ ایشان را تضعیف می کند.
نظر مرحوم شیخ مفید:
و قد عد الشيخ المفيد في رسالته العددية محمد بن الفضيل، من الفقهاء و الرؤساء الأعلام، الذين يؤخذ منهم الحلال و الحرام و الفتيا و الأحكام، و لا يطعن عليهم بشي ء، و لا طريق لذم واحد منهم،.
مرحوم شیخ مفید در رساله ی عددیه ایشان را از فقهای و رؤسای شیعه و از کسانی که از آنان حلال و حرام و فتاوا و احکام را می گیریم، شمرده است و از کسانی که هیچ جای طعن بر آن ها نیست و از کسانی که هیچ طریق ذمی برای آنان نیست. پس ایشان توثیق کردند.
نظر مرحوم خوئی:
إلا أن ذلك معارض بما عرفت من تضعيف الشيخ إياه، إذن لم تثبت وثاقة الرجل فلا يعتمد على روايته[1]

این توثیق شیخ مفید با تضعیف شیخ طوسی تعارض می کند، بنابراین وثاقت ایشان ثابت نمی شود پس بر روایت ایشان اعتماد نمی شود.
البته از ایشان در کتب اربعة 300 روایت نقل شده است که اگر ایشان تضعیف نداشته باشد، اماره بر وثاقت ایشان می باشد، البته بعضی گفته اند کثرت روایت اصل است. یکی دیگر از طرق توثیق ایشان، نقل روایت از ایشان در کامل الزیارات است، یکی دیگر از امارات توثیق ایشان، بیان شیخ مفید است ولی این بیان با تضعیف شیخ طوسی معارض است پش وثاقت ایشان برای ما محرز نیست.
سعد بن ابی عمرو جلاب:
شیخ طوسی گاهی ایشان را جزء اصحاب امام باقر علیه السلام و گاهی جزء اصحاب امام صادق علیه السلام فرموده است.
نظر مرحوم مامقانی:[2]

با اینکه معروف است که مرحوم مامقانی در توثیق افراد سعه ی مشرب دارد اما به ایشان که می رسد، می فرماید:
ظاهره کونه امامی و لم اقف فیه علی مدح یلحقه بالحسان
ظاهر اینکه گفتند از اصحاب امام باقر علیه السلام و امام صادق علیه السلام است، این است که ایشان امامی است و مدحی برای ایشان پیدا نکردم که او را ملحق به حسن کند.
به ایشان عرض می کنیم که ابن ابی عمیر از سعد جلاب نقل می کند و ابن ابی عمیر لایرسل و لایروی الا عن الثقة، البته در لایرسل بعضی بحث دارند که از کجا می گوئید اما (لایروی الا عن الثقة) را قبول دارند، هر چند بعضی از بزرگان در چهل مورد نقض کردند که ایشان از غیر ثقه هم نقل کردند ولی قابل جواب است.
پس مرحوم مامقانی می فرماید:
هذا الطریق لایخلو من اشعار بوثاقته و ان کان اکثر روایاته رواها عن محمد بن فضیل
ممکن است که از این طریق وارد شویم همین که ابن ابی عمیر نقل کند، این اشعار است بر اینکه سعد جلاب ثقه است، اگر چه ابن ابی عمیر اکثر روایاتش را از محمد بن فضیل نقل می کند.
نتیجه
ما برای وثاقت ایشان چیزی جز همین نقل ابن ابی عمیر از او، پیدا نکردیم و به نظر ما همین در وثاقت ایشان کفایت می کند و لااقل حسن است.
فرزند مرحوم مامقانی می فرماید:
ان ثبت روایة ابن ابی عمیر دل علی حسنه اقلا و انا فیه من المتوقفین
اگر روایت ابن ابی عمیر از ایشان ثابت باشد، لااقل ایشان حسن است و من نسبت به ایشان از متوقفین هستم.
جابر بن یزید جعفی:
به نظر ما با توجه به هجمه ی سنگین علمای عامه به ایشان به علت اعتقاد به رجعت می توان وثاقت ایشان را به دست آورد.
بر فرض رفع اشکال از راویان مذکور در روایت، مشکل ارسال آن باقی می ماند. البته با این وجود، به جهت قوت متن یا مؤیداتی که بر این روایت است، آن را می پذیریم، البته رجعت حضرت یونس و حضرت دانیال علیهما السلام مختص به این روایت است، مرحوم مجلسی در نقل روایت در بحار الانوار به جای حضرت یونس، حضرت یوشع نقل می کند که اگر یوشع باشد روایات دیگر هم بر آن وجود دارد اما یونس در روایات دیگر نمی باشد مگر اینکه بگوئیم روایاتی داریم که می فرماید که تمام انبیاء رجعت می کنند و با توجه به این روایات این روایت خاص هم موید دارد لذا وجهی برای کنار گذاشتن این روایت باقی نمی ماند.
د) متن روایت
حضرت دانیال علیه السلام:
با نگاهی به تاریخچه ی ایشان مشخص می شود که چرا نام ایشان در این روایت برده شده است. حضرت دانیال علیه السلام سال ها با طاغوت ها درگیر بود؛ سال ها با بختنصر درگیر بود و نود سال طبق بعضی از روایات در زندان بود؛ و چون بختنصر از بین رفت، جانشین او هم ایشان را به مدت 16 سال دیگر زندان کرد، زندان ایشان هم به شکل چاهی بود که در آن شیر درنده ای هم می انداختند که حضرت را بخورد اما شیر خاک می خورد ولی نزدیک حضرت دانیال علیه السلام نمی شد، امام صادق علیه السلام در روایتی می فرماید: عذاب جرجیس و دانیال؛
برنامه و مأموریت امام زمان ، تطبیق اسلام در وسعت کل جهان، برنامه ی بسیار سنگین است و به یک چنین انسان هائی نیاز دارد که دارای سوابق درخشان و تجارب بسیار و پیروز در امتحان های مشکل هستند.

[1] معجم رجال الحدیث، سید ابوالقاسم خوئی، ج18، ص153.

[2] تنقیح المقال، مامقانی، ج29، ص22.