جلسه 1395/02/18

بسم الله الرحمن الرحیم



اصحاب امام زمان در زمان ظهور / ادامه بررسي روايات مربوط به سيد حسني

موضوع: اصحاب امام زمان در زمان ظهور / ادامه بررسی روایات مربوط به سید حسنی
روایت 7
أَقُولُ رُوِيَ فِي بَعْضِ مُؤَلَّفَاتِ أَصْحَابِنَا عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ حَمْدَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ وَ عَلِيِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْحَسَنِيِّ عَنْ أَبِي شُعَيْبٍ وَ مُحَمَّدِ بْنِ نُصَيْرٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ الْفُرَاتِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُفَضَّلِ عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ قَالَ سَأَلْتُ سَيِّدِيَ الصَّادِقَ علیه السلام هَلْ لِلْمَأْمُورِ الْمُنْتَظَرِ الْمَهْدِيِّ علیه السلام مِنْ وَقْتٍ مُوَقَّتٍ يَعْلَمُهُ النَّاسُ فَقَالَ ...
ثُمَ يَخْرُجُ الْحَسَنِيُ الْفَتَى الْصَبِيحُ الَّذِي نَحْوَ الدَّيْلَمِ يَصِيحُ بِصَوْتٍ لَهُ فَصِيحٍ يَا آلَ أَحْمَدَ أَجِيبُوا الْمَلْهُوفَ وَ الْمُنَادِيَ مِنْ حَوْلِ الضَّرِيحِ فَتُجِيبُهُ كُنُوزُ اللَّهِ بِالطَّالَقَانِ كُنُوزٌ وَ أَيُّ كُنُوزٍ لَيْسَتْ مِنْ فِضَّةٍ وَ لَا ذَهَبٍ بَلْ هِيَ رِجَالٌ كَزُبَرِ الْحَدِيدِ عَلَى الْبَرَاذِينِ الشُّهْبِ بِأَيْدِيهِمُ الْحِرَابُ وَ لَمْ يَزَلْ يَقْتُلُ الظَّلَمَةَ حَتَّى يَرِدَ الْكُوفَةَ وَ قَدْ صَفَا أَكْثَرُ الْأَرْضِ فَيَجْعَلُهَا لَهُ مَعْقِلًا فَيَتَّصِلُ بِهِ وَ بِأَصْحَابِهِ خَبَرُ الْمَهْدِيِّ وَ يَقُولُونَ يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ مَنْ هَذَا الَّذِي قَدْ نَزَلَ بِسَاحَتِنَا فَيَقُولُ اخْرُجُوا بِنَا إِلَيْهِ حَتَّى نَنْظُرَ مَنْ هُوَ وَ مَا يُرِيدُ وَ هُوَ وَ اللَّهِ يَعْلَمُ أَنَّهُ الْمَهْدِيُّ وَ إِنَّهُ لَيَعْرِفُهُ وَ لَمْ يُرِدْ بِذَلِكَ الْأَمْرِ إِلَّا لِيُعَرِّفَ أَصْحَابَهُ مَنْ هُوَ فَيَخْرُجُ الْحَسَنِيُّ فَيَقُولُ إِنْ كُنْتَ مَهْدِيَّ آلِ مُحَمَّدٍ فَأَيْنَ هِرَاوَةُ جَدِّكَ رَسُولِ اللَّهِ ص وَ خَاتَمُهُ وَ بُرْدَتُهُ وَ دِرْعُهُ الْفَاضِلُ وَ عِمَامَتُهُ السَّحَابُ وَ فَرَسُهُ الْيَرْبُوعُ وَ نَاقَتُهُ الْعَضْبَاءُ وَ بَغْلَتُهُ الدُّلْدُلُ وَ حِمَارُهُ الْيَعْفُورُ وَ نَجِيبُهُ الْبُرَاقُ وَ مُصْحَفُ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ ع فَيَخْرُجُ لَهُ ذَلِكَ ثُمَّ يَأْخُذُ الْهِرَاوَةَ فَيَغْرِسُهَا فِي الْحَجَرِ الصَّلْد
وَ تُورِقُ وَ لَمْ يُرِدْ ذَلِكَ إِلَّا أَنْ يُرِيَ أَصْحَابَهُ فَضْلَ الْمَهْدِيِّ ع حَتَّى يُبَايِعُوهُ فَيَقُولُ الْحَسَنِيُّ اللَّهُ أَكْبَرُ مُدَّ يَدَكَ يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ حَتَّى نُبَايِعَكَ فَيَمُدُّ يَدَهُ فَيُبَايِعُهُ وَ يُبَايِعُهُ سَائِرُ الْعَسْكَرِ الَّذِي مَعَ الْحَسَنِيِّ إِلَّا أَرْبَعِينَ أَلْفاً أَصْحَابُ الْمَصَاحِفِ الْمَعْرُوفُونَ بِالزِّيدِيَّةِ فَإِنَّهُمْ يَقُولُونَ مَا هَذَا إِلَّا سِحْرٌ عَظِيمٌ فَيَخْتَلِطُ الْعَسْكَرَانِ فَيُقْبِلُ الْمَهْدِيُّ علیه السلام عَلَى الطَّائِفَةِ الْمُنْحَرِفَةِ فَيَعِظُهُمْ وَ يَدْعُوهُمْ ثَلَاثَةَ أَيَّامٍ فَلَا يَزْدَادُونَ إِلَّا طُغْيَاناً وَ كُفْراً فَيَأْمُرُ بِقَتْلِهِمْ فَيُقْتَلُونَ جَمِيعاً ثُمَّ يَقُولُ لِأَصْحَابِهِ لَا تَأْخُذُوا الْمَصَاحِفَ وَ دَعُوهَا تَكُونُ عَلَيْهِمْ حَسْرَةً كَمَا بَدَّلُوهَا وَ غَيَّرُوهَا وَ حَرَّفُوهَا وَ لَمْ يَعْمَلُوا بِمَا فِيهَا [1]

مفضل بن عمر گوید: از سرورم امام صادق علیه السلام سوال کردم: آیا برای مامور منتظر مهدی علیه السلام وقت معینی که مردم آن را بدانند هست؟ پس فرمودند:...
سپس حسنی جوانمرد روشن چهره ی دیلمی[2]
خروج می کند، پس فریاد می زند ای آل احمد به داد بیچاره ها برسید و آن منادی که حول ضریح است پس او را گنج های خداوند به طالقان اجابت می کنند، گنج و چه گنجی از طلا و نقره نیست بلکه مردانی مانند پاره ی آهن بر اسب ها سوار و شمشیرها به دستانشان وهمین طور ظالمین را می کشد تا اینکه وارد کوفه می شود و اکثر زمین از ظالمین پاک شده پس کوفه را دژ خود قرار می دهد. خبر ظهور مهدی علیه السلام به او و اصحاب او می رسد اصحاب او می گویند: ای فرزند رسول خدا ایشان چه کسی هستند؟ می گوید: برویم ببینیم او چه کسی است و چه اراده کرده است و به خدا قسم می داند که او مهدیعلیه السلام است و می شناسد و به آن اراده نکرده مگر اینکه اصحاب او هم ایشان را بشناسند پس حسنی خارج می شود و می گوید:
اگر مهدی آل محمد صلوات الله علیهم هستی، پس هراوة (چوب دستی مخصوص پیامبرصلی الله علیه و آله) جدّ تو رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و سلم و انگشتر ایشان و برد او و زیادی زره او و سحاب عمامه ی ایشان و یربوع اسب ایشان و غضباء ناقه ی ایشان و دلدل قاطر او و یعفور حمار ایشان و براق نجيبته و مصحف أمير المؤمنين علیه السلام کجا است؟ پس برای او خارج می کند.
پس آن چوبدستی را گرفته بر سنگی می کارد. فورا برگ می کند و اراده نکرده به آن مگر اینکه اصحابش فضل امام علیه السلام را ببینند و بیعت کنند و می گوید: الله اکبر ای فرزند رسول خدا دست خود را بدهید تا با شما بیعت کنیم پس دست خود را برای بیعت بگیرد و حسنی و اصحاب او با ایشان بیعت کنند مگر چهار هزار نفر که معروف به اصحاب مصاحف هستند و زیدی هستند و می گویند: این جز سحر عظیم چیزی نبود پس دو لشگر در هم شوند،
و امام علیه السلام رو به منحرفین کرده و ایشان را موعظه می کنند و به مدت سه روز آنان را به حق دعوت می کنند امّا جز طغیان و کفر بر آنان بیشتر نمی شود پس امام علیه السلام دستور به قتل آنان می دهد پس همگی کشته می شوند و حضرت به اصحاب خود می فرمایند: رها کنید مصاحف را که بر آنها حسرت می باشد همچنانکه آن را تغییر دادند وتبدیل کردند و تحریف کردند و به آن عمل نکردند.
ظاهر این روایت این است که نیروهای حسنی تا زمان ظهور منحرف هستند چون عقیده به امام بودن خود حسنی دارند و در هنگام ظهور هم علائم حتمی در آنان اثری نگذاشته و عقیده بر امامت حسنی دارند و قتی هم که با امام زمان علیه السلام ملاقات می کنند، خود او حق را مخفی نگه داشته در حالی که این کار لزومی ندارد و اصحاب او هم مشکل دارند و در موقع بیعت هم چهل (یا چهار) هزار نفر سرپیچی کرده و به امام علیه السلام نسبت سحر می دهند.
بررسی سند روایت
أَقُولُ رُوِيَ فِي بَعْضِ مُؤَلَّفَاتِ أَصْحَابِنَا عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ حَمْدَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ وَ عَلِيِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْحَسَنِيِّ عَنْ أَبِي شُعَيْبٍ وَ مُحَمَّدِ بْنِ نُصَيْرٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ الْفُرَاتِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُفَضَّلِ عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ قَالَ
مرحوم مجلسی[3]
در ابتدای نقل روایت می فرماید: ((گویم روایت شده در بعضی مولفات اصحاب ما)) از این بیان ایشان که نام کتاب را نبرده و فرموده اند (روی...) استفاده می شود که
1. حسین بن حمدان (م358)
نظر مرحوم نجاشی:
کان فاسد المذهب له کتب منها کتاب الاخوان و کتاب المسائل.
نظر ابن غضائری:
کذّاب، فاسد المذهب، صاحب المقالة الملعونة لایلتفت الیه.
یعنی او دارای عقیده ای فاسد و ملعون است. البته ما به نظر ابن الغضائری توجه نمی کنیم.
نظر علامه حلی، ابن داود، علامه ی مجلسی در وجیزه و هاوی
ایشان را تضعیف کرده اند.
نظر مرحوم بهبهانی
ایشان در تعلیقه در تایید ایشان می فرماید:
إنّ کونه من مشایخ الاجازه یشیر الی الوثاقة
از مشایخ اجازه بودن ایشان دلیل بر وثاقت او است.
مرحوم مامقانی چنین مبنائی دارند که مشایخ اجازه بودن دلیل بر وثاقت است امّا آن را به عنوان اصل قبول دارند، نه دلیل ( الاصل دلیل حیث دلیل) لذا می فرمایند:
شیخوخة الاجازة کالاصل فی الکشف عن الوثاقة و لایقاوم الدلیل و افساد مثل النجاشی لمذهب الرجل دلیل فالاصل ضعف الرجل
شیخوخیت اجازه مانند اصل است در کشف از وثاقت و در برابر دلیل مقاومت ندارد و افساد نجاشی مذهب این مرد را دلیل است پس اصل ضعف ایشان می باشد.
نظر فرزند مرحوم مامقانی
بعد تصریح النجاشی بأنّ المترجم فاسد المذهب و کتابه و رساله تخلیط و عدم قیام دلیل علی خلافه لابد من الحکم علیه بالضعف و عد روایاته ضعیفة و متروکة من جهته
بعد تصریح نجاشی به اینکه مترجم فساد اعتقادی دارد و کتاب و رساله ی او در هم است و دلیلی هم بر خلاف این وجود ندارد پس چاره ای جز حکم به ضعف ایشان و شمردن روایات او از روایات ضعیف و متروک نداریم.
نظر مرحوم شوشتری
مرحوم شوشتری در مورد ایشان نقل می کند:
ایشان در سال 296 در کودتای علیه مقتدر عباسی و برکناری او و روی کار آوردن ابن المعتز نقش داشت.
نظر جزیری
می گوید: این از حوادث عجیب است که ابن حمدانی که شیعه است و میل به امیر المومنین علیه السلام و اهل بیت پیامبر علیهم السلام دارد، سعی کند در روی کار آوردن ابن معتز که از امیر المومنین علیه السلام منحرف است و در نصبش او غلو دارد. ( حاضر است با یک ناصبی کنار بیاید و او را روی کار بیاورد)
یحیی بن علی گفته است: فی مبایع ابن المعتز رافضین بایعوا انصب الامة.
جزو بیعت کنندگان با ابن المعتز بدتری نواصب و عده ای از روافض هم بودند.
مرحوم شوشتری می فرماید: ظاهرا تشابه اسمی است ( وفات ایشان 358 است و کودتا 296 بوده. اگر در کودتا شرکت کرده، باید جزء معمرین باشد.)
به هر حال ایشان مشکل دارد و روایاتی که نسبت به ایشان داده می شود، باطل است.[4]

2. محمد بن نصیر نمیری
ایشان را امام هادی علیه السلام لعن کرده اند.
نظر مرحوم کشی
و قالت فرقة بنبوة محمد بن نصير الفهري النميري، و ذلك أنه ادعى أنه نبي رسول و أن علي بن محمد العسكري علیه السلام أرسله، و كان يقول بالتناسخ و الغلو في أبي الحسن علیه السلام
و يقول فيه بالربوبية، و يقول بإباحة المحارم، و يحلل نكاح الرجال بعضهم بعضا في أدبارهم، و يقول: إنه من الفاعل و المفعول به، أحد الشهوات و الطيبات، و إن الله لم يحرم شيئا من ذلك، و كان محمد بن موسى بن الحسن بن فرات يقوي أسبابه و يعضده، و ذكر أنه رأى بعض الناس محمد بن نصير عيانا، و غلام له على ظهره فرآه على ذلك فقال إن هذا من اللذات و هو من التواضع لله و ترك التجبر، و افترق الناس فيه بعده فرق
فرقه ای قائل به نبوت محمد بن نصیر نمیری بوده، و آن اینکه ادعا کرده که نبی مرسل هستم و علی بن محمد عسگری علیه السلام مرا فرستاده است، و قائل به تناسخ بود و در مورد ابو الحسن علیه السلام غلو میکرد و قائل به ربوبیت امام علیه السلام بود، و قائل به مباح بودن محارم بود، نکاح مردان با مردان را حلال می دانست و...
آیا می توان به استناد روایات چنین رواتی عقائد را بنیان نهاد؟!
ترجمه ی جزوه ای را برای ما آورده بودند که نواصب در پاکستان برای تحریک مردم علیه شیعه جلسه ای برقرار کرده بودند و در آن جلسه کتاب کشی را آورده و نشان می داد و می گفت یکی از بزرگترین علمای رافضه محمد بن نصیر است که در مورد او چنین نقل کرده اند.
3. ابو شعیب
ایشان اگر همان نمیری باشد که ضعیف است و اگر محاملی باشد، مرحوم نجاشی در تحت دو عنوان صالح بن خالد محاملی و ابو شعیب محاملی آورده است و توثیق کرده است امّا در این روایت مشخص نمی باشد چه کسی است و بین ضعیف و ثقه مشترک است.
این روایت از منتخب بصائر الدرجات[5]
نقل شده است. ما در مولف و کتاب بحثی نداریم بلکه محل اشکال طریق آن است.
روایت 8
وَ فِي خُطْبَةِ الْمَلَاحِمِ لِأَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ علیه السلام الَّتِي خَطَبَ بِهَا بَعْدَ وَقْعَةِ الْجَمَلِ بِالْبَصْرَةِ قَالَ: يَخْرُجُ الْحَسَنِيُ صَاحِبُ طَبَرِسْتَانَ مَعَ جَمٍّ كَثِيرٍ مِنْ خَيْلِهِ وَ رَجِلِهِ حَتَّى يَأْتِيَ نَيْسَابُورَ فَيَفْتَحُهَا وَ يَقْسِمُ أَبْوَابَهَا ثُمَّ يَأْتِي أَصْبَهَانَ ثُمَّ إِلَى قُمَّ فَيَقَعُ بَيْنَهُ وَ بَيْنِ أَهْلِ قُمَّ وَقْعَةٌ عَظِيمَةٌ يُقْتَلُ فِيهَا خَلْقٌ كَثِيرٌ فَيَنْهَزِمُ أَهْلُ قُمَّ فَيَنْهَبُ الْحَسَنِيُّ أَمْوَالَهُمْ وَ يَسْبِي ذَرَارِيَّهُمْ وَ نِسَاءَهُمْ وَ يُخَرِّبُ دُورَهُمْ فَيَفْزَعُ أَهْلُ قُمَّ إِلَى جَبَلٍ يُقَالُ لَهَا وراردهار فَيُقِيمُ الْحَسَنِيُّ بِبَلَدِهِمْ أَرْبَعِينَ يَوْماً وَ يَقْتُلُ مِنْهُمْ عِشْرِينَ رَجُلًا وَ يَصْلِبُ مِنْهُمْ رَجُلَيْنِ ثُمَّ يَرْحَلُ عَنْهُمْ.[6]

امیر المومنین علیه السلام بعد از جنگ جمل در بصره خطبه خوانده و فرمودند: حسنی صاحب طبرستان خروج می کند.
 

[1] بحار الانوار، ج53، ص1.

[2] در اینجا حسنی را دیلمی بیان می کند و در روایات دیگر مکی یا گیلانی معرفی می کند.

[3] . متأسفانه نسبت به ایشان شناخت صحیح و کاملی نیست، کتاب جامع الرواة اردبیلی کتابی رجالی که به اعتراف مرحوم آیة الله بروجردی از کتاب رجالی خودشان بهتر است لذا دستور دادند که به جای کتاب رجالی خودشان، جامع الرواة را چاپ کنند و مرحوم اردبیلی شاگرد مرحوم مجلسی می باشد و در مورد ایشان چنین می فرماید: محمد باقر فرزند محمد تقی ملقب به مجلسی مد ظله العالی استاد ما، شیخ ما، شیخ الاسلام و المسلمین، خاتم المجتهدین الامام العلامه المحقق المدقق جلیل القدر، عظیم الشأن، رفیع المنزله، وحید العصره، فرید الدهره، ثبت، ثقة، عین، کثیر العلم، جید التصانیف و امره فی علو قدره و عظم شأنه و سمو رتبته و تبحره فی العلوم العقلیة و النقلیة و دقته و اصابت رایه و ثقته و امانته و عدالته اشهر من ان یذکر و قلم از ذکر در مورد ایشان نارسا است و عوام و خواص سر سفره ی این بزرگوار نشستند و از آیة الله زنجانی نقل شده که مناسب است به قصد زیارت علامه مجلسی مسافرت کنیم و از استاد خود شنیدم که بحار الانوار شناسی کار هر کسی نیست.

[4] . قاموس الرجال، ج3، ص440 – نگا: تنقیح المقال، ج22، ص30.

[5] بصائر الدرجات، ص397، ش 512.

[6] بحار الانوار، ج57، ص215.