جلسه 1395/02/07

بسم الله الرحمن الرحیم



اصحاب امام زمان در زمان ظهور/ ادامه بررسي روايت چهاردهم

موضوع: اصحاب امام زمان در زمان ظهور/ ادامه بررسی روایت چهاردهم
عقیل و حارث
در روایت چهاردهم از این دو به عنوان یاران امام زمان در زمان ظهور نام می برد، اما سابقه ای از این دو در دست نیست و روایت آن هم از جهت سند اشکال دارد، روایت اول آن، روایت از کتاب عقد الدرر است که مرسل است و از علمای شیعه هم مرحوم حائری یزدی در الزام الناصب با سندی که مجاهیل درآن می باشد، بیان می کند. علاوه بر اینکه مرفوعه است و به ابن مسعود منتهی می شود و او خلافت امیر المومنین علیه السلام را درک نکرد. مرحوم حائری آن را به خطبة البیان ربط داده اند.
اعتبار خطبۀ البیان
بعضی خطبة البیان را رد و بعضی آن را قبول می کنند، مرحوم والد ما این روایت را تایید می کنند و نسبت به عباراتی که دارای غلو و نسبت الوهیت به امیر المومنین علیه السلام است، می فرمایند:
اگر قابل توجیه باشد، آن را توجیه می کنیم و چنانچه قابل توجیه نباشد، می گوئیم از مواردی است که دشمن به آن اضافه کرده است. و البته چنین چیزی سابقه دارد، شخصی به امام علیه السلام عرض کرد که من پنج هزار حدیث را در کتاب های شما وارد کردم.[1]

نظر مرحوم والد:
مرحوم والد در پاورقی می فرماید:
این خطبه را از کتاب دوحة الانوار نقل می کنیم. (مولف دوحة الانوار شیخ محمد حائری یزدی از معاصرین مرحوم والد ما می باشد.) سپس می فرماید: این خطبه نسخه های متعددی دارد، در جلد هفتم الذریعه شیخ ما علامه طهرانی در حرف خ صفحه ی دویست از جماعتی نقل کرده است که از جمله ی آن ها: محدث، عارف، ناقد، بصیر قاضی سعید قمی (م1103) در شرح حدیث الغمامه و صاحب الزام الناصب و فقیه علامه ی قمی[2]
در کتاب جامع الشتات نقل کرده اند.
و از شیخ ما (آقا بزرگ تهرانی) دامت بقائه استفاده می شود که نسخه ای از این خطبه در کتابخانه ی آستان قدس رضوی است و تاریخ آن هم 729 است و نسخه ی دیگر آن به خط درویش علی بن جمال الدین که تاریخ آن 923 می باشد، وجود دارد. مرحوم محدث شبر تمام این خطبه را در رساله ی علامات الظهور نقل کردند و شرح های دیگری هم برای این خطبه است که از آن خلاصة الترجمان و معالم التنزیل و شرح نور علیشاه (م1212) می باشد و قطعه ای از ترجمه آن در کتابخانه سپهسالار تهران می باشد.
این خطبه مشهور است با اختلافاتی که نسخه ها با هم دارد. در نسخه ی مرحوم قمی چنین آمده است: «منم که آسمان ها و زمین در یک چشم به هم زدن به وجود آوردم» و لکن در سه نسخه ای که نزد من است چنین چیزی در آن موجود نیست و اگر خطبه دارای چنین مطلبی باشد نمی توان پذیرفت و به ظاهر آن اخذ کرد چون مخالف قرآن است «انّ ربکم الله الذی خلق السموات و الارض فی ستة ایام» و «الله الذی خلق السموات و الارض و ما بینهما فی ستة ایام» و چنین عباراتی را غلات در روایت وارد کرده اند[3]
یا اینکه کار دشمنان می باشد؛ چون قطعا حضرت امیرالمؤمنینعلیه السلام به آنچه مخالف قرآن باشد، حرف نمی زنند با توجه به آنچه از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله نقل شده که: « ما خالف قول ربنا لم اقله ، فاضربوه علی الجدار او ردّوه او الذی جاء به فهو اولی به» و امیر المومنین علیه السلام از آن منزه است.
امّا بعضی از عبارات را باید توجیه کرد مانند: (( رویش درخت ها با من است)) یا (( من میوه ها را به درختان می دهم)) به این مضمون در روایات دیگر وارد شده است و اعتبار هم با آن مساعد است « بنا اثمرت الاشجار و اينعت الثمار، و جرت الانهار و بنا ينزل غيث السماء و ينبت عشب الارض و بعبادتنا عبد اللَّه و لولانا ما عبد اللَّه» ( ما واسطه فیض خداوند هستیم، به برکت ما درختان میوه می دهند و...) در بحار الانوار در زیارت مظلوم « وبکم تنبت الارض اشجارها و بکم تخرج الارض اثمارها و بکم تنزل السماء قطرها» (به برکت شما زمین درختان را می رویاند و...) و در زیارت رجبیه «انا سائلکم و آملکم فیما الیکم فیه التفویض و علیکم التعویض فبکم یجبر المهیض و یشفی المریض و عندکم ما تزداد الارحام و ما تغیض » ( من از شما ائمه می خواهم و امید دارم در آنچه خدا به شما واگذار کرد و بر شما است که به ما بدهید پس به برکت شما کسی که استخوانش شکسته بهبود می یابد و به برکت شما بیمار شفا می یابد و به برکت شما خداوند فرزند عنایت کند) و قول آن بزرگواران «لولانا ما عبد الله» ( اگر ما نبودیم خداوند عبادت نمی شد) و «نزلونا عن ربوبیة و قولوا فینا ماشئت» ( ما را از مقام ربوبیت پائین بدانید، مربوب بدانید و هر چه می خواهید در فضیلت ما بگوئید) و «قولوا فینا ما شئتم و لا تنسبونا الی الربوبیۀ و اجعلونا مربوبین»[4]

«من اراد الله بدء بکم و من وحده قبل عنکم» چون « جعلکم الله ارکانا لتوحیده»
کسانی که معجزات و کرامات ائمه علیهم السلام را بیان می کردند در دورانی بیان می کردند که برای آن ها چیزی جزء گرفتاری و تحت تعقیب حکومت به عنوان مجرم قرار گرفتن، نداشت امّا آنها انسان های شجاعی بودند که به بیان فضائل و کرامات ائمه علیهم السلام می پرداختند و حقایق را منفی نمی کردند. کرامات از شاگردان مکتب ائمه علیهم السلام هم وجود دارد، یک زمانی یهودی های کفل خدمت مرحوم کاشف الغطاء آمده بودند (به ایشان می گفتند: ابو موسی) به ایشان گفتند: شما روایت نقل می کنید که «علمای امت من از انبیاء بنی اسرائیل برتر هستند» ( ایشان مشغول بستن عمامه بود) گفتند این روایت نقل شده است که حضرت موسی علیه السلام عصای خود را می انداخت ، مار می شد، شما که می گوئید ما افضل از حضرت موسی علیه السلام هستید چه کار می کنید؟ ایشان فرمودند: اگر آن کار موسی باشد پس من که ابو موسی هستم عمامه ش را پرت کرد مار شد، خود ایشان هم فرار کرد.
مرحوم والد در تایید روایت می فرماید:
در خطبه آمده است: «معاشر الناس كأنّي بطائفة منهم يقولون إنّ علي بن أبي طالب يعلم الغيب و هو الربّ الذي يحيي الموتى و يميت الأحياء و هو على كلّ شي ء قدير، كذبوا و ربّ الكعبة، أيّها الناس قولوا فينا ما شئتم و اجعلونا مربوبين »
( ای گروه های مردم طائفه ای می گویند: علی بن ابی طالب علم غیب می داند و او پروردگاری است که مردگان را، زنده می کند و زندگان را می میراند و بر هر چیزی توانا است، به پروردگار کعبه دروغ گویند، ای مردم در فضیلت ما هر چه می خواهید بگوئید و ما را مربوب قرار دهید)
و نتیجه می گیرند:
فعلیه کل عبارۀ کانت مخالفة لظاهر القرآن ولم تکن قابلة للتأویل الصحیح فهم صلوات الله علیهم براءا منها فهی من الدجالین و المعاندین ضرورة انّهم بمنزلة الشخص الواحد لایصدر عنهم مایخالف التنزیل فکون الخطبة الشریفة المشتملة علی بعض الفقرات المبثوثة کما فی النسخة التی کانت عند المحقق القمی لایقدح و لایوجب القاء جمیع الخطبة الشریفة کما لایخفی عند اهل التحقیق
بنابراین هر عبارتی که مخالف ظاهر قرآن باشد و قابل تاویل صحیح نباشد، ائمه علیهم السلام از آن بری هستند و آن از دجال ها و دشمنان است چون ائمه علیهم السلام به منزله شخص واحدی می باشند که از آن مخالف تنزیل صادر نمی شود پس این خطبه ی شریفه که مشتمل بر بعضی از فقرات دست برده شده در آن می باشد همچنان که در نسخه ی محقق قمی چنین است، به آن ضرر نمی زند و موجب الغای همه ی خطبه ی شریفه نمی شود همچنان که بر اهل تحقیق پوشیده نیست.

[1] . فرائد الاصول، ج24، ص355.

[2] البته مرحوم قمی این روایت را به عنوان تأیید آن نقل نکرده اند بلکه به عنوان نقد و رد آن بیان کرده اند.

[3] دفاع از حق باید دفاع آگاهانه و خردمندانه باشد، خود امیر المومنین علیه السلام. فرمودند: کفانی ان تکون لی ربا و کفانی فخرا ان اکون لک عبدا و در آخر عمر شبی هزار رکعت نماز می خواندند و هر کاری بکند خودشان را در برابر رب العزه سراپا تقصیر می دانند، نسبت دادن چنین حرفی به ایشان که در یک لحظه آسمان ها و زمین را ایجاد کرده؛ همان طوری که مرحوم والد بزرگوارم فرمودند: یا کار غلات است یا کار دشمنان

[4] . الشیعه الرجعه، ج1، ص128.