جلسه 1395/01/15

بسم الله الرحمن الرحیم



ادامه بررسي شخصيت حضرت سلمان عليه السلام

موضوع: ادامه بررسی شخصیت حضرت سلمان علیه السلام
پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمودند:
به من دستور داده شده است که چهار نفر را دوست داشته باشم که یکی از آن ها سلمان است.
1. سلمان سبب رزق و نصرت الهی
در روایتی از امام صادق علیه السلام نقل شده که ایشان جزء دوازده نفر مخالف غاصبان خلافت و سقیفه بود. و همچنین نقل کردند که:[1]

رجال الكشي جَبْرَئِيلُ بْنُ أَحْمَدَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ خُرَّزَادَ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ ثَعْلَبَةَ بْنِ مَيْمُونٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ ع عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ ع قَالَ: ضَاقَتِ الْأَرْضُ بِسَبْعَةٍ بِهِمْ يُرْزَقُونَ وَ بِهِمْ يُنْصَرُونَ وَ بِهِمْ يُمْطَرُونَ مِنْهُمْ سَلْمَانُ الْفَارِسِيُّ وَ الْمِقْدَادُ وَ أَبُو ذَرٍّ وَ عَمَّارٌ وَ حُذَيْفَةُ رَحْمَةُ اللَّهِ عَلَيْهِمْ وَ كَانَ عَلِيٌّ علیه السلام يَقُولُ وَ أَنَا إِمَامُهُمْ وَ هُمُ الَّذِينَ صَلَّوْا عَلَى فَاطِمَةَ علیها السلام.
امیر المؤمنین علیه السلام فرمودند:
زمین به هفت نفر پر شده است (یعنی سنگینی زمین و ارزش آن به این هفت نفر است) که به سبب آنها مردم رزق داده می شوند و به سبب آن ها نصرت داده می شوند و به سبب آن ها باران نازل می شود، سلمان فارسی و مقداد و ابوذر و عمار و حذیفه که رحمت خداوند بر آن ها باد از آن ها هستند و من امام آن ها هستم.
2. علم حضرت سلمان
ایشان علم متوسمین داشت یعنی چنانچه به کسی نگاه می کرد بر اسرار درون او آگاه می شد و اگر لازم بود به آن شخص می گفت.
جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ قُولَوَيْهِ عَنْ أَبِيهِ وَ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحاَسَنِ الصَّفَّارِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُكَيْرٍ عَنْ زُرَارَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام يَقُولُ أَدْرَكَ سَلْمَانُ الْعِلْمَ الْأَوَّلَ وَ الْعِلْمَ الْآخِرَ وَ هُوَ بَحْرٌ لَا يُنْزَحُ وَ هُوَ مِنَّا أَهْلَ الْبَيْتِ بَلَغَ مِنْ عِلْمِهِ أَنَّهُ مَرَّ بِرَجُلٍ فِي رَهْطٍ فَقَالَ لَهُ يَا عَبْدَ اللَّهِ تُبْ إِلَى اللَّهِ مِنَ الَّذِي عَمِلْتَ فِي بَطْنِ بَيْتِكَ الْبَارِحَةَ وَ اتَّقِ اللَّهَ فَقَالَ الرَّجُلُ أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ وَ أَتُوبُ إِلَيْهِ قَالَ ثُمَّ مَضَى وَ قَالَ لَهُ الْقَوْمُ لَقَدْ رَمَاكَ بِأَمْرٍ وَ مَا دَفَعْتَهُ عَنْ نَفْسِكَ قَالَ إِنَّهُ أَخْبَرَنِي بِأَمْرٍ مَا اطَّلَعَ عَلَيْهِ أَحَدٌ إِلَّا اللَّهُ رَبُّ الْعَالَمِينَ وَ أَنَا.[2]

زراره گوید شنیدم امام صادق علیه السلام می فرماید: سلمان علم اول و علم آخر را درک کرد و او از ما اهل بیت است، چنین رسیده از علم او که زمانی به مردی (بیان شده مراد ابوبکر بوده است) در جمعی عبور کرد پس سلمان به او گفت: ای بنده ی خدا به سوی خدا توبه کن از آنچه شب گذشته در خانه ات انجام دادی و تقوای الهی پیشه کن پس آن مرد گفت: استغفر الله و اتوب الیه سپس سلمان رفت و مردم به آن مرد گفتند: تو را به چیزی متهم کرد و تو از خودت دفاع نکردی؟ گفت: او مرا به امری خبر داد که احدی غیر از خدا و من بر آن اطلاع نداشت.
جِبْرِيلُ بْنُ أَحْمَدَ، قَالَ حَدَّثَنِي الْحَسَنُ بْنُ خُرَّزَاذَ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ مِهْرَانَ، عَنْ أَبَانِ بْنِ جَنَاحٍ ، قَالَ حَدَّثَنِي الْحَسَنُ بْنُ حَمَّادٍ، بَلَغَ بِهِ، قَالَ : كَانَ سَلْمَانُ إِذَا رَأَى الْجَمَلَ الَّذِي يُقَالُ لَهُ عَسْكَرٌ يَضْرِبُهُ، فَيُقَالُ لَهُ يَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ مَا تُرِيدُ مِنْ هَذِهِ الْبَهِيمَةِ فَيَقُولُ مَا هَذَا بَهِيمَةٌ وَ لَكِنْ هَذَا عَسْكَرُ بْنُ كَنْعَانَ الْجِنِّيُّ، يَا أَعْرَابِيُّ لَا يُنْفَقُ عَلَيْكَ هَاهُنَا وَ لَكِنِ اذْهَبْ بِهِ إِلَى الْحَوْأَبِ فَإِنَّكَ تُعْطَى بِهِ مَا تُرِيدُ.[3]

.سلمان هر موقع شتری که به آن عسکر گفته می شد را می دید، آن شتر را می زد، پس به او گفته شد ای ابا عبدالله از این حیوان چه اراده کرده ای (چرا این حیوان را می زنی) پس می گفت: این حیوان نیست لکن این عسکر بن کنعان جنی است، ای اعرابی اینجا خریدار ندارد و لکن به بصره برو پس هر مقدار بخواهی به تو می دهند.
جِبْرِيلُ بْنُ أَحْمَدَ، حَدَّثَنِي الْحَسَنُ بْنُ خُرَّزَاذَ، قَالَ حَدَّثَنِي إِسْمَاعِيلُ بْنُ مِهْرَانَ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي حَمْزَةَ، عَنْ أَبِي بَصِيرٍ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ : اشْتَرَوْا عَسْكَراً بِسَبْعِمِائَةِ دِرْهَمٍ وَ كَانَ شَيْطَاناً
امام صادق فرمودند: آن شتر را به هفتصد درهم خریدند در حالی که شیطان بود.
3. سلمان، صاحب اسم اعظم
جبريل بن أحمد، قال حدثني الحسن بن خرزاذ، قال حدثني اسماعيل ابن مهران، عن علي بن أبي حمزة، عن أبي بصير، قال سمعت أبا عبد اللّه علیه السلام يقول: سلمان علّم الاسم الاعظم .[4]

امام صادق علیه السلام می فرماید: به سلمان اسم اعظم تعلیم داده شد.
 
4. سلمان، صاحب مقامات و تصرفات تکوینی
جِبْرِيلُ بْنُ أَحْمَدَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو سَعِيدٍ الْآدَمِيُّ سَهْلُ بْنُ زِيَادٍ، عَنْ مُنَخَّلٍ، عَنْ جَابِرٍ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ :
دَخَلَ أَبُو ذَرٍّ عَلَى سَلْمَانَ وَ هُوَ يَطْبُخُ قِدْراً لَهُ، فَبَيْنَا هُمَا يَتَحَدَّثَانِ إِذَا انْكَبَّتِ الْقِدْرُ عَلَى وَجْهِهَا عَلَى الْأَرْضِ فَلَمْ يَسْقُطْ مِنْ مَرَقِهَا وَ لَا مِنْ وَدَكِهَا شَيْ ءٌ، فَعَجِبَ مِنْ ذَلِكَ أَبُو ذَرٍّ عَجَباً شَدِيداً، وَ أَخَذَ سَلْمَانُ الْقِدْرَ فَوَضَعَهَا عَلَى حَالِهَا الْأَوَّلِ عَلَى النَّارِ ثَانِيَةً، وَ أَقْبَلَا يَتَحَدَّثَانِ، فَبَيْنَا هُمَا كَذَلِكَ إِذَا انْكَبَّتِ الْقِدْرُ عَلَى وَجْهِهَا، فَلَمْ يَسْقُطْ مِنْهَا شَيْ ءٌ مِنْ مَرَقِهَا وَ لَا مِنْ وَدَكِهَا،
قَالَ فَخَرَجَ أَبُو ذَرٍّ وَ هُوَ مَذْعُورٌ مِنْ عِنْدِ سَلْمَانَ، فَبَيْنَا هُوَ مُتَفَكِّرٌ إِذْ لَقِيَ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ علیه السلام عَلَى الْبَابِ، فَلَمَّا أَنْ بَصُرَ بِهِ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ علیه السلام قَالَ لَهُ: يَا أَبَا ذَرٍّ مَا الَّذِي أَخْرَجَكَ مِنْ عِنْدِ سَلْمَان وَ مَا الَّذِي أَذْعَرَكَ قَالَ لَهُ أَبُو ذَرٍّ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ رَأَيْتُ سَلْمَانَ صَنَعَ كَذَا وَ كَذَا فَعَجِبْتُ مِنْ ذَلِكَ!
فَقَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ علیه السلام يَا أَبَا ذَرٍّ إِنَّ سَلْمَانَ لَوْ حَدَّثَكَ بِمَا يَعْلَمُ لَقُلْتَ رَحِمَ اللَّهُ قَاتِلَ سَلْمَانَ، يَا أَبَا ذَرٍّ إِنَّ سَلْمَانَ بَابُ اللَّهِ فِي الْأَرْضِ مَنْ عَرَفَهُ كَانَ مُؤْمِناً وَ مَنْ أَنْكَرَهُ كَانَ كَافِراً، وَ إِنَّ سَلْمَانَ مِنَّا أَهْلَ الْبَيْتِ.[5]

امام باقر علیه السلام فرمودند: ابو ذر بر سلمان وارد شد و او دیگی از غذا روی آتش گذاشته بود پس همینطور که با هم صحبت می کردند دیگ واژگون شد و بر روی زمین افتاد پس هیچ چیزی از درون آن بیرون نریخت پس ابوذر از آن شدیدا تعجب کرد، و سلمان دیگ را گرفت و بر حال اول آن بر روی آتش قرار داد، و به صحبت با هم برگشتند پس همین طور که صحبت می کردند دوباره دیگ واژگون شد امّا چیزی از آن بیرون نریخت پس ابو ذر خارج شد در حالی که از سلمان مبهوت شده بود
پس همین طور که در فکر سلمان بود، بر درب خانه به امیر المؤمنین علیه السلام برخورد کرد پس چون امیر المؤمنین علیه السلام ابو ذر را دید فرمودند: چه چیز سبب خروج تو از نزد سلمان و مبهوت شدن تو شد؟ ابو ذر گفت: ای امیر المؤمنین سلمان را دیدم که چنین و چنان کرد پس از کار او تعجب کردم!
پس امیر المؤمنین علیه السلام فرمودند: ای ابو ذر اگر سلمان از آنچه می دانست برای تو می گفت، می گفتی خدا قاتل سلمان را رحمت کند، ای ابو ذر سلمان باب خداوند در زمین است، کسی که او را بشناسد مومن می باشد و کسی که انکار کند کافر است، و سلمان از ما اهل بیت است.
5. دفاع سلمان از امیر المؤمنین علیه السلام و خبر از آینده
مُحَمَّدُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَبْدِ اللَّهِ الْحُسَيْنُ بْنُ إِشْكِيبَ، قَالَ أَخْبَرَنِي الْحَسَنُ بْنُ خُرَّزَاذَ الْقُمِّيُّ، قَالَ أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَمَّادٍ السَّاسِيُّ، عَنْ صَالِحِ بْنِ فَرَجٍ ، عَنْ زَيْدِ بْنِ الْمُعَدِّلِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ
خَطَبَ سَلْمَانُ فَقَال فیها: أَلَا أَيُّهَا النَّاسُ اسْمَعُوا مِنْ حَدِيثِي ثُمَّ اعْقِلُوهُ عَنِّي! قَدْ أُوتِيتُ الْعِلْمَ كَثِيراً وَ لَوْ أَخْبَرْتُكُمْ بِكُلِّ مَا أَعْلَمُ لَقَالَتْ طَائِفَةٌ مَجْنُونٌ وَ قَالَتْ طَائِفَةٌ أُخْرَى اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِقَاتِلِ سَلْمَانَ. أَلَا إِنَّ لَكُمْ مَنَايَا تَتْبَعُهَا بَلَايَا، فَإِنَّ عِنْدَ عَلِيٍّ علیه السلام عِلْمَ الْمَنَايَا وَ عِلْمَ الْوَصَايَا وَ فَصْلَ الْخِطَابِ عَلَى مِنْهَاجِ هَارُونَ بْنِ عِمْرَانَ، قَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله أَنْتَ وَصِيِّي وَ خَلِيفَتِي فِي أَهْلِي بِمَنْزِلَةِ هَارُونَ مِنْ مُوسَى،
وَ لَكِنَّكُمْ أَصَبْتُمْ سُنَّةَ الْأَوَّلِينَ وَ أَخْطَأْتُمْ سَبِيلَكُمْ، وَ الَّذِي نَفْسُ سَلْمَانَ بِيَدِهِ لَتَرْكَبُنَّ طَبَقاً عَنْ طَبَقٍ سُنَّةَ بَنِي إِسْرَائِيلَ الْقُذَّةَ بِالْقُذَّةِ أَمَا وَ اللَّهِ لَوْ وَلَّيْتُمُوهَا عَلِيّاً لَأَكَلْتُمْ مِنْ فَوْقِكُمْ وَ مِنْ تَحْتِ أَرْجُلِكُمْ، فَأَبْشِرُوا بِالْبَلَاءِ وَ اقْنَطُوا مِنَ الرَّجَاءِ وَ نَابَذْتُكُمْ عَلى سَواءٍ وَ انْقَطَعَتِ الْعِصْمَةُ فِيمَا بَيْنِي وَ بَيْنَكُمْ مِنَ الْوَلَاءِ.
أَمَا وَ اللَّهِ لَوْ أَنِّي أَدْفَعُ ضَيْماً أَوْ أُعِزُّ لِلَّهِ دِيناً لَوَضَعْتُ سَيْفِي عَلَى عَاتِقِي ثُمَّ لَضَرَبْتُ بِهِ قُدُماً قُدُماً. أَلَا إِنِّي أُحَدِّثُكُمْ بِمَا تَعْلَمُونَ وَ مَا لَا تَعْلَمُونَ فَخُذُوهَا مِنْ سُنَّةِ السَّبْعِينَ بِمَا فِيهَا.
أَلَا إِنَّ لِبَنِي أُمَيَّةَ فِي بَنِي هَاشِمٍ نَطَحَاتٍ وَ إِنَّ لِبَنِي أُمَيَّةَ مِنْ آلِ هَاشِم نَطَحَاتٍ. أَلَا إِنَّ بَنِي أُمَيَّةَ كَالنَّاقَةِ الضَّرُوسِ تَعَضُّ بِفِيهَا وَ تَخْبِطُ بِيَدَيْهَا وَ تَضْرِبُ بِرِجْلِهَا وَ تَمْنَعُ دَرَّهَا. اِلَّا أَنَّهُ حَقٌّ عَلَى اللَّهِ أَنْ يُذِلَّ نَادِيَهَا وَ ...[6]

امام صادق علیه السلام فرمودند:
سلمان خطبه خواند و گفت: ای مردم بشنوید از حدیث من پس بفهمید! به من علم زیادی داده شده است و اگر شما را به همه ی آنچه می دانم خبر کنم هر آینه طائفه ای گویند مجنون است و طائفه ی دیگر گویند خدا قاتل سلمان را ببخشد. بدانید که شما گرفتاری ها در پیش دارید.
پس بدرستی که علم منایا و علم وصایا و فصل الخطاب بر همان راه و روش هارون بن عمران نزد علی است، رسول الله به او فرمودند: تو وصی من و خلیفه ی من در اهل من هستی و برای من به منزله هارون برای موسی هستی، و لکن شما همان سنت اولین را انجام دادید و در راهتان خطا کردید، قسم به آن کسی که جان سلمان در دست او است هر آینه شما سنت بنی اسرائیل را منزل به منزل و عین همان را مرتکب می شوید،
اما به خدا قسم اگر ولایت را به علی می سپردید غرق در نعمت می شدید، امّا الآن منتظر بلاها باشید و از امید به گشایش دست بشوئید و من به همه ی شما پیام را رساندم و دیگر هیچ ارتباطی بین ما و شما نیست،
امّا به خدا قسم اگر می توانستم به داد مظلوم برسم و حق را بستانم و سبب عزت دین خدا بشوم شمشیر به دست می گرفتم و همین طور گام به گام حرکت می کردم و شما را تسویه می کردم، آگاه باشید به شما چیزی می گویم که ممکن است که بعض آن را بدانید و بعض آن را ندانید پس آن را بگیرید از سنت هفتادگانه به آنچه در آن است:
آگاه باشید از برای بنی امیه در بنی هاشم گاوهای شاخ زنی هستند و از برای بنی امیه از بنی هاشم گاوهای شاخ زنی هستند، بنی امیه همچون ماده شتر چموش می باشند که با دهان گاز می گیرد و با دست می زند و به پاهای خود می زند و خیر او به کسی نمی رسد.
آ گاه باشید که حق است بر خداوند که کسی که شروع کننده و دعوت کننده بود را ذلیل کند و...
این روایت نشان از شجاعت و مواضع صریح حضرت سلمان در زمان خلفا دارد که بدون هیچ خوفی به بیان حق و دفاع از امیرالمؤمنین علیه السلام خطبه می خواند.
 

[1] بحار الانوار، ج22، ص351.

[2] الاختصاص، ص11.

[3] رجال کشی، ص13.

[4] رجال کشی، ج1، ص56.

[5] رجال کشی، ص15.

[6] رجال کشی، ص20.