جلسه 1394/10/23

بسم الله الرحمن الرحیم



اصحاب امام زمان در زمان ظهور

موضوع: اصحاب امام زمان در زمان ظهور
ادامه بررسی سند روایت اول
نقل مرحوم ابن طاووس:
ایشان این روایت را از کتاب یعقوب بن نعیم نقل می کند، که نکاتی درباره این کتاب و مولفش گفته شده است و توثیقش کرده اند:
فيما رأينا من عدّة أصحاب القائم عليه السلام، و تعيين مواضعهم من كتاب يعقوب بن نعيم بن قرقارة الكاتب أبي يوسف. قال النجاشي- الذي زكّاه محمد بن النجّار-: إنّ يعقوب بن نعيم المذكور- روى عن الرضا عليه السلام، و كان جليلا في أصحابنا ثقة[1]
. و رأينا ما ننقله في نسخة عتيقة لعلّها كتبت في حياته، و عليها خطّ السعيد فضل اللّه الراوندي قدّس اللّه روحهما، فقال ما هذا لفظه:[2]

مرحوم ابن طاووس می فرماید: روایاتی که عدد اصحاب حضرت مهدی را نقل می کنند و شهرها و کشورهایشان را نقل می کنند از کتاب یعقوب بن نعیم نقل می کنم که معروف به قرقاره کاتب است و کنیه ایشان ابویوسف است و نجاشی راجع به ایشان می گوید ایشان از اصحاب ما و ثقه است و از امام رضاعلیه السلام روایت دارد .
ایشان می گوید: این روایات را من از یک نسخه عتیق نقل می کنم که گمان میکنم این نسخه در زمان مولف استنساخ شده است و در این کتاب دستخط راوندی است .
علامه حلیرحمه الله و ابن داوود هم ایشان را در قسم اول نقل می کنند یعنی ثقه است و بلغه و وجیز مرحوم مجلسی و حاوی، ایشان را در فصل ثقات می آورند.
البته علی رغم این توثیقات مرحوم وحید بهبهانی ایرادی را وارد می کند و می فرماید ایشان موصوف به کاتب است و کاتب ظهور در کاتب الخلیفه دارد و این موجب قدح است.
مرحوم مامقانی می فرماید ما چند مورد داریم که موصوف به کاتب بوده اند ولی کاتب خلیفه نبوده اند و بر فرض کاتب بودن، دلیل عدم وثاقت چیست؟ با این همه توثیقاتی که شده است!
 
سند یعقوب بن نعیم :
حدّثني أحمد بن محمد الأسدي عن سعيد بن جناح عن مسعدة.
احمد بن محمد الاسدی
ایشان مجهول است و هیچ نامی از ایشان در کتب رجالی نیامده است. اگر بگوییم ایشان از مشایخ صدوق باشد اولا در طبقه با هم جور در نمی آید چون خود یعقوب بن نعیم از اصحاب رضاعلیه السلام است و احتمالا ایشان از اصحاب امام کاظمعلیه السلام بوده است و این با مشیخه صدوق بودن نمی سازد، و ثانیا مشیخه صدوق بودن وثاقت را اثبات نمی کند.
 
نتیجه :
سند ابن طاووسرحمه الله هم دارای مشکل است و این روایت سند محکمی ندارد. با این حال نمی توان کل روایت را کنار گذاشت زیرا اصل روایت مویدات زیادی دارد ولی تفصیلات آن را نمی توانیم قبول کنیم.
 
روایت دوم
الف) متن روایت :
قَالَ: أَبُو حَسَّانَ سَعِيدُ بْنُ جَنَاحٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَرْوَانَ الْكَرْخِيُّ، قَالَ: حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دَاوُدَ الْكُوفِيُّ، عَنْ سَمَاعَةَ بْنِ مِهْرَانَ، قَالَ: سَأَلَ أَبُو بَصِيرٍ الصَّادِقَ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) عَنْ عِدَّةِ أَصْحَابِ الْقَائِمِ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) فَأَخْبَرَهُ بِعِدَّتِهِمْ وَ مَوَاضِعِهِمْ، فَلَمَّا كَانَ الْعَامُ الْقَابِلُ قَالَ: عُدْتُ إِلَيْهِ فَدَخَلْتُ عَلَيْهِ، فَقُلْتُ: مَا قِصَّةُ الْمُرَابِطِ السَّائِحِ؟
قَالَ: هُوَ رَجُلٌ مِنْ أَصْبَهَانَ، مِنْ أَبْنَاءِ دَهَاقِينِهَا[3]
، لَهُ عَمُودٌ فِيهِ سَبْعُونَ مَنّاً لَا يُقِلُّهُ غَيْرُهُ، يَخْرُجُ مِنْ بَلَدِهِ سَيَّاحاً فِي الْأَرْضِ وَ طَلَبَ الْحَقِّ، فَلَا يَخْلُو بِمُخَالِفٍ إِلَّا أَرَاحَ مِنْهُ، ثُمَّ إِنَّهُ يَنْتَهِي إِلَى طَارَبَنْدَ، وَ هُمُ الْحَاكِمُ بَيْنَ أَهْلِ الْإِسْلَامِ وَ التُّرْكِ، فَيُصِيبُ بِهَا رَجُلامِنَ النُّصَّابِ يَتَنَاوَلُ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ (عَلَيْهِ السَّلَامُ)، وَ يُقِيمُ بِهَا حَتَّى يُسْرِىَ بِهِ.
وَ أَمَّا الطَّوَّافُ لِطَلَبِ الْحَقِّ، فَهُوَ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ يَخْشُبَ، قَدْ كَتَبَ الْحَدِيثَ، وَ عَرَفَ الِاخْتِلَافِ بَيْنَ النَّاسِ، فَلَا يَزَالُ يَطُوفُ فِي الْبِلَادِ يَطْلُبُ الْعِلْمَ حَتَّى يَعْرِفَ صَاحِبَ الْحَقِّ، فَلَا يَزَالُ كَذَلِكَ حَتَّى يَأْتِيَهُ الْأَمْرُ، وَ هُوَ يَسِيرُ مِنَ الْمَوْصِلِ إِلَى الرُّهَا، فَيَمْضِي حَتَّى يُوَافِيَ مَكَّةَ.
وَ أَمَّا الْهَارِبُ مِنْ عَشِيرَتِهِ بِبَلْخٍ [4]
فَرَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْمَعْرِفَةِ، لَا يَزَالُ يُعْلِنُ أَمْرَهُ، وَ يَدْعُو النَّاسَ إِلَيْهِ وَ قَوْمَهُ وَ عَشِيرَتَهُ، فَلَا يَزَالُ كَذَلِكَ حَتَّى يَهْرُبَ مِنْهُمْ إِلَى الْأَهْوَازِ، فَيُقِيمَ فِي بَعْضِ قُرَاهَا حَتَّى يَأْتِيَهُ أَمْرُ اللَّهِ فَيَهْرُبُ مِنْهُمْ.
وَ أَمَّا الْمُحْتَجُّ بِكِتَابِ اللَّهِ عَلَى النَّاصِبِ مِنْ سَرَخْسَ، فَرَجُلٌ عَارِفٌ، يُلْهِمُهُ اللَّهُ مَعْرِفَةَ الْقُرْآنِ، فَلَا يَلْقَى أَحَداً مِنَ الْمُخَالِفِينَ إِلَّا حَاجَّهُ، فَيُثْبِتُ أَمْرَنَا فِي كِتَابِ اللَّهِ.
وَ أَمَّا الْمُتَخَلِّي بِصِقِلِّيَّةَ، فَإِنَّهُ رَجُلٌ مِنْ أَبْنَاءِ الرُّومِ، مِنْ قَرْيَةٍ يُقَالُ لَهَا قَرْيَةُ يَسْلِمَ، فَيَنْبُو مِنَ الرُّومِ، وَ لَا يَزَالُ يَخْرُجُ إِلَى بَلَدِ الْإِسْلَامِ، يَجُولُ بُلْدَانَهَا، وَ يَنْتَقِلُ مِنْ قَرْيَةٍ إِلَى قَرْيَةٍ، وَ مِنْ مَقَالَةٍ إِلَى مَقَالَةٍ حَتَّى يَمُنَّ اللَّهُ عَلَيْهِ بِمَعْرِفَةِ الْأَمْرِ الَّذِي أَنْتُمْ عَلَيْهِ، فَإِذَا عَرَفَ ذَلِكَ وَ أَيْقَنَهُ أَيْقَنَ أَصْحَابُهُ فَدَخَلَ صِقِلِّيَّةَ وَ عَبَدَ اللَّهَ حَتَّى يَسْمَعَ الصَّوْتَ فَيُجِيبَ...
 
ترجمه روایت :
ابو بصير گويد: از امام جعفر صادقعلیه السلام راجع به اصحاب قائم عليه السّلام پرسيدم: آن حضرت مرا از جا و مكان و تعداد آنها مطلع كرد.
همين كه سال دوم شد نزد آن بزرگوار آمدم و گفتم: قصه مرابط و سيّاح چيست؟ فرمود: (آنها چند نفرند، اول) مردى است از اهل اصفهان از خانواده متمکن و پولدار است که سلاحی وگرزی همراه اوست كه بسیار سنگین است و غير از خود او كسى نمي تواند آن را حمل کند، اين مرد از شهرى خروج ميكند و در شهرها گردش نموده طلب حق مينمايد و به هيچ مخالفى ملحق نمي شود مگر اينكه حرف حق او را ردّ مي كند و نمی پذیرد، آنگاه به طاربند كه مرز بين اسلام و روم است مى آيد و به شخصی از نواصب می رسد كه به امير المؤمنين عليه السّلام دشنام می دهد و او تحمل نمی کند و گرز خود را بر سر او می زند و همانجا خواهد بود تا شبانه او را به مکه احضار می کنند.
و اما طوافى كه طلب حق ميكند: او مردى است از اهل یخشب كه احاديث زيادى نوشته و اختلاف و جریانات انحرافی و مذاهب را ميداند و هميشه طلب علم مي كند تا اينكه صاحب الامر عليه السّلام را بشناسد و او شبانه از موصل به منطقه «رها» می رود و او در حال سیر است که امر می رسد و ناخواسته به مکه می رود.
و اما مردى كه از عشيره و خويشان خود متوارى مى شود : او اهل معرفت است و عقیده خود را بیان می کند و مردم را به حق دعوت می کند و همچنین اقوام خود را دعوت می کند ناچار به فرار می شود و به اهواز فرار ميكند و در يكى از روستاهای آن سكنا مينمايد تا اينكه امر خداى عزّ و جل به او برسد و به سوی مکه می رود.
و آن کسی که از سرخس است و به کتاب خدا احتجاج می کند شخصی است عارف و خداوند قرآن را به او عنایت فرموده است ومعانی و تفسیر را می داند و با هر مخالفی برخورد می کند به وسیله قرآن او را محکوم می کند، و از طریق قرآن ولایت ما را اثبات می کند.
و اما متخلى بصقلیه: او مردى از فرزندان روم از قريه اى است كه آن را قونيه ميگويند و به کشورهای اسلامی می آید و شهر به شهر می چرخد و حرف های مختلف را می شنود تا اینکه حق به او می رسد و پیرو مکتب اهل بیت می شود و اصحاب خود را نیز دعوت به حق می کند و خدا را عبادت ميكند تا وقتى كه نداى حق را بشنود و اجابت كند.
 

[1] رجال النجاشي: 449/ 1213.

[2] التشريف بالمنن في التعريف بالفتن، ص: 375.

[3] الدّهقان: رئيس القرية أو الإقليم، و التّاجر، و القويّ على التّصرّف مع شدّة و خبرة.

[4] بلخ: قرية صغيرة في افغانستان. المنجد في الاعلام: 140.