جلسه 1394/01/30

بسم الله الرحمن الرحیم



احکام جديد در دوران ظهور امام زمان

موضوع: احکام جدید در دوران امام زمان #
ادامه بررسی دلالت روایت دوازهم
شخصیت اشعث بن قیس:
با نگاهی به سابقه و زندگی او معلوم می شود که او از اشد منافقین است. از همان ابتدا با اسلام و پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و امیر المومنین علیه السلام مشکل داشت و خانواده و قبیله ی او نیز چنین بودند، تروریسم بودند، و از کسانی بودند که در قتل رهبران و معصومین دست داشتند.
مرحوم مامقانی می فرماید:[1]

و قد عدّ الشيخ رحمه اللّه الرجل من أصحاب[2]
الرسول صلی الله علیه و آله، قائلا: أشعث بن قيس الكندي أبو محمد سكن الكوفة، اسر بعد النبي صلی الله علیه و آله في ردّة أهل ياسر، و زوّجه أبو بكر اخته أمّ فروة، و كانت عوراء، فولدت له محمدا. انتهى. ثم عدّه من أصحاب علي علیه السلام قائلا: أشعث بن قيس الكندي، ثم صار خارجيّا ملعونا. انتهى. و ذكر في القسم الثاني من الخلاصة مثل عبارة رجال الشيخ رحمه الله الأولى و ألحقها بما أفادته العبارة الثانية، فقال: و كان من أصحاب علي علیه السلام ثم صار خارجيا ملعونا. انتهى. و لكنّه أبدل (أسر) ب: (ارتدّ) و نسخ رجال الشيخ رحمه الله: (أسر)، و الظاهر أنّ الأوّل هو الأصحّ، لعدم تعقّل تزويج أبي بكر إيّاه بعد ردّته . كما أنّ ما في بعض النسخ من أبدال (و كانت عوراء) ب: (عذراء) غلط، كما نبّه على ذلك ابن داود، بقوله: و كانت عوراء، و وهم بعض المصنفين فكتب: كانت عذراء، و هو وهم. انتهى. و روى في ترتيب اختيار الكشّي : عن محمد بن الحسن و عثمان بن حامد، عن محمد بن يزداد، عن الحسن بن موسى الخشّاب، عن بعض أصحابنا، أنّ رجلين من ولد الأشعث استأذنا على أبي عبد اللّه علیه السلام فلم يأذن لهما، فقلت: إنّ لهما ميلا و مودّة لكم، فقال: «إنّ رسول اللّه صلی الله علیه و آله لعن أقواما فجرى اللعن فيهم و في أعقابهم إلى يوم القيامة». انتهى. و عن الخرائج : أنّ الأشعث بن قيس استأذن على عليّ علیه السلام فردّه قنبر فأدمى أنفه فخرج عليّ علیه السلام فقال: «ما لي و لك يا أشعث»!، و زاد على ذلك في محكي مرآة العقول: و قد روي في أخبار كثيرة أنّ هذا الملعون بايع ضبّا مع جماعة- منهم عمرو بن حريث و شبث بن ربعي- خارج الكوفة و سمّوه: أمير المؤمنين ..!! كذا، استهزأ هذا الملعون به.
و في البحار عن شرح النهج : روى يحيى البرمكي ، عن الأعمش: أنّ جريرا و الأشعث خرجا إلى جبانة بالكوفة، فمرّ بهما ضبّ يعدو- و هما في ذمّ أمير المؤمنين علي علیه السلام- فناديا: يا أبا الحسن ! هلمّ يدك نبايعك بالخلافة، فبلغ عليّا علیه السلام قولهما فقال: «إنّهما يحشران يوم القيامة و إمامهما الضبّ». و قد أعان هذا الملعون على قتله علیه السلام كما ذكره الشيخ المفيد رحمه الله في كتاب الإرشاد، و غيره ، و ذلك: أنّ ابن ملجم و شبيب بن بحيرة و وردان بن مجالد كمنوا لقتله، و جلسوا مقابل السدّة الّتي كان منها يخرج أمير المؤمنين علیه السلام، و واطأهم على ذلك، و حضر الأشعث بن قيس في تلك الليلة لمعونتهم على ما اجتمعوا عليه، و كان حجر بن عديّ رحمه الله بائتا في المسجد، و سمع الأشعث يقول: يا بن ملجم! النجا ..! النجا بحاجتك فقد فضحك الصبح، فأحسّ حجر بما أراد الأشعث، فقال: قتلته يا أعور! و خرج مبادرا ليمضي إلى أمير المؤمنين علیه السلام ليخبره الخبر، و يحذّره من القوم، و خالفه أمير المؤمنين علیه السلام في الطريق، فدخل المسجد، فسبقه ابن ملجم لعنه اللّه فضربه بالسيف، و أقبل حجر و الناس يقولون: قتل أمير المؤمنين علیه السلام.
و يكفي في خبث هذا الخبيث نهي أمير المؤمنين علیه السلام عن الصلاة في المسجد الذي بناه، بل عدّه الباقر علیه السلام من المساجد الملعونة. و يأتي الخبر في: شبث بن ربعي و غيره. و عن رجال المقدسي : أنّ أشعث بن قيس مات بعد مقتل علي علیه السلام بأربعين ليلة، و دفن بداره بالكوفة، و قيل: مات قبله بيسير، و قيل: سنة اثنتين و أربعين، روى عنه البخاري، و مسلم، و أبو داود، و الترمذي، و النسائي، و ابن ماجه. انتهى. و في اسد الغابة أنّه: كان الحسن بن علي علیهما السلام تزوّج ابنته، فقيل: هي الّتي سقت الحسن علیه السلام السمّ فمات منه. انتهى. و عليها و على أبيها لعنة اللّه تعالى
مرحوم شیخ او را از اصحاب رسول الله صلی الله علیه و آله شمرده، فرموده: اشعث بن قیس کندی ابو محمد ساکن کوفه شد، بعد از پیامبر صلی الله علیه و آله جزء مرتدین بود، و ابوبکر خواهرش ام فروه را به ازدواج او در آورد، او یک چشمی بود،پس او را جزو اصحاب امیر المومنین علیه السلام شمرده، فرموده: اشعث بن قیس کندی، پس خارجی ملعون گشت.
مرحوم علامه حلی در خلاصه مانند عبارت شیخ را ذکر کرده، پس فرموده: او از اصحاب علی علیه السلام بود سپس خارجی ملعون گشت. و لکن به جای کلمه ی «اسر»، «ارتد» آورده است، و ظاهرا همان «اسر» اصح است، چون تزویج ابوبکر او را بعد از مرتد شدنش معقول نیست. این کلام مرحوم مامقانی مورد اشکال است، در ارتداد او شکی نیست، مرتد شد و اسیر شد، این مطلب در استیعاب، اسد الغابه واصابه و در دهها کتاب دیگر عامه آمده است.
بعضی گفتند: عوراء، در حالی که عذراء (یعنی ازدواج نکرده) بوده است. ولی این حرف هم اشتباه است و همان عوراء بوده است.
مرحوم کشی از بعض اصحابنا نقل می کند: دو نفر از فرزندان اشعث اذن گرفتند که با امام صادق علیه السلام ملاقات کنند پس به آن دو اذن ندادند، پس گفتم: بدرستی برای آن دو میل و مودتی نسبت به شما هست، پس فرمودند: رسول الله صلی الله علیه و آله اقوامی را لعن کرده است پس لعن در آن ها و در فرزندان آنان تا روز قیامت جاری است.
راوندی در خرائج نقل کرده است: اشعث بن قیس از علی علیه السلام اذن ملاقات خواست پس قنبر او را رد کرد و به صورت او زد و دماغ او را خونی کرد پس علی علیه السلام بیرون آمدند پس فرمودند: تو چه از جان من می خواهی!، مرحوم مجلسی در مرآة العقول می فرماید: در روایات بسیاری روایت شده که این ملعون همراه جماعتی ( که از آن ها بود: عمرو بن حریث و شبث بن ربعی) بیرون کوفه با سوسمار بیعت کردند و آن را امیر المومنین نامیدند!! همچنین این ملعون استهزاء کرد.
و در بحار از اعمش نقل می کند: جریر و اشعث به قبرستان کوفه رفتند، پس سوسماری بر آن دو گذشت و تند تند حرکت می کرد- و آن دو در حال مذمت امیر المومنین علی علیه السلام بودند- پس ندا دادند: ای ابو الحسن! بیا با تو بیعت کنیم که تو خلیفه هستی، پس قول این دو به علی علیه السلام رسید پس فرمودند: آن دو روز قیامت محشور می شوند در حالی که امام آن دو سوسمار است.
و این ملعون بر قتل امیر المومنین علیه السلام کمک کرد همانطور که شیخ مفید رحمه الله در ارشاد ذکر کرده است، و غیر ایشان، و آن: ابن ملجم و شبیب بن بحیره و وردان بن مجالد کمین کردند برای قتل امام علیه السلام، و مقابل دری که امیر المومنین علیه السلام از آن می آمدند، اشعث بن قیس در آن شب برای کمک کردن آن ها آمد، و حجر بن عدی در مسجد بیتوته کرده بود و شنید که اشعث می گوید: ای ابن ملجم، به صبح نرسد، زود تمامش کن، پس حجر به آنچه اشعث اراده کرده بود آگاه شد، پس فرمود: او را کشتی ای اعور! و فوراً خارج شد تا امیر المومنین علیه السلام را با خبر کند و او را از این قوم بر حذر کند، امّا امیر المومنین علیه السلام از راه دیگری رفته بودند، پس داخل مسجد شدند، پس ابن ملجم بر ایشان ضربه ی شمشیر وارد کردند، و حجر آمد در حالی که مردم می گفتند: امیر المومنین علیه السلام کشته شد.
و در خباثت این خبیث کفایت می کند، نهی امیر المومنین علیه السلام از نماز در مسجدی که او بنا کرده بود، بلکه امام باقر علیه السلام آن را از مساجد ملعونه شمرده است. و از رجال مقدسی: اشعث بن قیس چهل شب بعد از شهادت علی علیه السلام مُرد و در خانه اش به خاک سپرده شد، و گفته شده: قبل شهادت امام علیه السلام مرد، و گفته شده است: سال چهل و دو، بخاری و مسلم و ابو داود و ترمذی و نسائی و ابن ماجه از او حدیث نقل می کنند. و در اسد الغابة: حسن بن علی با دختر او ازدواج کرد، پس گفته شده است: او همان زنی است که به حسن زهر نوشاند و ایشان را به شهادت رساند. بر او و بر پدرش لعنت خداوند.
پس خود اشعث در قتل امیر المومنین علیه السلام شرکت داشته و دختر او عهده دار قتل امام حسن علیه السلام بود و دو پسر او یکی در شهادت مسلم بن عقیل و دیگری هم در شهادت امام حسین علیه السلام شرکت داشتند.
و كان أمير المؤمنين إذا نظر إلى مسجدهم، قال: هذه بقعة تيم، و معناه إنّهم قعدوا عنه لا يصلّون معه عداوة له و بغضا لعنهم اللّه، قال المعلّق على هذا الخبر: لا يقال إنّ هذه المساجد قد أحدثت بعد أمير المؤمنين، فكيف يستقيم نهيه عن الصلاة فيها، لأنّا نقول: هذه المساجد بنيت قبل، و دُرِست و جدّدت بعد، كما في خبر عبيس بن هشام.[3]

هر گاه امیر المومنین علیه السلام به مسجد آن ها نگاه می انداختند، می فرمودند: این بقعه ی تیم است. و معنای آن این است که آن ها جزء حزب قاعدین بودند، همراه علی علیه السلام نماز نمی خواندند به جهت دشمنی و بغضی که نسبت به ایشان داشتند. معلق بر این خبر گوید: گفته نشود این مساجد بعد امیر المومنین علیه السلام احداث شدند پس چطور نهی از نماز در آن ها می تواند درست باشد، چون گوئیم: این مساجد قبلا ساخته شده بودند و بعد تجدید بنا شدند همانطور که در خبر عبیس بن هاشم است.
فرزند مرحوم مامقانی می فرماید:[4]

لقد استجمع المترجم خصال الكفر و الزندقة، فإنّ ارتداده في زمن أبي بكر، ثم تدليسه على عمر بن الخطاب، ثم نفاقه في زمن أمير المؤمنين علیه السلام، و مبايعته لضبّ!، و ثلبه لسيّد الوصيّين و سبّه له .. تنزله إلى الدرك الأسفل، فهو زنديق لا يؤمن بيوم الحساب، و هذا أحد الصحابة الذين قدّسه و وثّقه علماء العامة باختلافهم الحديث: أصحابي كالنجوم .. فلعن اللّه مثل هذه النجوم التي خانت اللّه و رسوله و أمير المؤمنين صلوات اللّه و سلامه عليه، و من أمعن النظر في تاريخ حياة المترجم يتّضح له مدى صحّة الحديث المشار إليه، و قيمته من الصحّة، و سيعلم الذين ظلموا أيّ منقلب ينقلبون.
در ایشان خصال کفر و زنادقه جمع است، پس ارتداد او در زمان ابو بکر، فریب عمر بن خطاب، سپس نفاق او در زمان امیر المومنین علیه السلام، و بیعت او با سوسمار!، و بد گوئی او نسبت به سید الوصیین و سب ایشان، او را در درک اسفل قرار می دهد، پس او زندیق است که به روز حساب ایمان ندارد، و این یکی از صحابه ای است که علمای عامه آن ها را تقدیس کرده و توثیق کردند به جعل حدیث: اصحاب من مانند نجوم هستند پس لعن خداوند بر مانند این نجومی که به خداوند و رسول خدا و امیر المومنین خیانت کردند، و هر کسی با دقت در تاریخ حیات مترجم بنگرد، برای او صحت حدیث مورد اشاره و قیمت آن از صحت آشکار می شود.
مرحوم صدوق نقل می کند:[5]

عن جابر بن عبد اللّه الأنصاري، قال: خطبنا علي بن أبي طالب علیه السلام فحمد اللّه و أثنى عليه، ثم قال: «أيها الناس: إنّ قدّام منبركم هذا أربعة رهط من أصحاب محمّد صلی الله علیه و آله، منهم: أنس بن مالك، و البراء بن عازب، و الأشعث بن قيس الكندي، و خالد بن يزيد البجلي ..»، ثم أقبل على أنس فقال: «يا أنس! إن كنت سمعت رسول اللّه صلی الله علیه و آله يقول: «من كنت مولاه فهذا عليّ مولاه» ثم لم تشهد لي اليوم بالولاية، فلا أماتك اللّه حتى يبتليك ببرص لا تغطّيه العمامة، و أمّا أنت يا أشعث! فإن كنت سمعت رسول اللّه صلی الله علیه و آله يقول: «من كنت مولاه فهذا عليّ مولاه» ثم لم تشهد لي اليوم بالولاية، فلا أماتك اللّه حتى يذهب بكريمتك، و أمّا أنت يا خالد بن يزيد! فإن كنت سمعت من رسول اللّه صلی الله علیه و آله يقول: «من كنت مولاه فهذا علي مولاه اللهم وال من والاه و عاد من عاداه ..» ثم لم تشهد لي اليوم بالولاية فلا أماتك اللّه إلّا ميتة جاهلية، و أمّا أنت يا براء بن عازب! فإن كنت سمعت رسول اللّه صلی الله علیه و آله يقول: «من كنت مولاه فهذا علي مولاه، اللهم وال من والاه و عاد من عاداه» ثم لم تشهد لي اليوم بالولاية، فلا أماتك اللّه إلّا حيث هاجرت منه».
قال جابر بن عبد اللّه الأنصاري: و اللّه لقد رأيت أنس بن مالك و قد ابتلي ببرص يغطّيه بالعمامة فما تستره، و لقد رأيت الأشعث بن قيس و قد ذهبت كريمتاه، و هو يقول: الحمد للّه الذي جعل دعاء أمير المؤمنين علي بن أبي طالب عليّ بالعمى في الدنيا، و لم يدع عليّ بالعذاب في الآخرة فاعذّب، و أمّا خالد بن يزيد فإنّه مات فأراد أهله أن يدفنوه، و حفر له في منزله فدفن، فسمعت بذلك كندة فجاءت بالخيل و الإبل، فعقرتها على باب منزله، فمات ميتة جاهلية، و أمّا البراء بن عازب فإنّه ولّاه معاوية اليمن، فمات بها، و منها كان هاجر.
جابر بن عبد اللَّه انصارى گويد: امام علی علیه السلام براى ما خطبه خواند، خدا را ستود و بر او ثنا گفت فرمود: ای مردم جلو همين منبر جمعى از بزرگان اصحاب محمد صلی الله علیه و آله هستند كه انس بن مالك ؛ و براء بن عازب و اشعث بن قيس و خالد بن يزيد بجلى در شمار آن ها است سپس رو به انس كرد و فرمود: اى انس اگر از رسول خدا شنيدى مي فرمود: هر كس را من مولا و آقاى او هستم اين على مولا و آقاى او است و امروز به پيشوائى من گواهى ندهى خدا جانت را نگيرد تا چنان تو را گرفتار پيسى كند كه عمامه آن را نپوشاند اما تو اى اشعث اگر از رسول خدا شنيدى مي فرمود: هر كس را من مولا و آقا هستم اين على مولا و آقا است و امروز به پيشوائى من گواهى ندهى خدا تو را نميراند تا از دو چشم كورت كند و اما تو اى خالد بن يزيد اگر از رسول خدا شنيدى مي فرمود هر كس را من مولا و آقا هستم اين على مولا و آقاست خدايا يار او را يار باش و دشمن او را دشمن و امروز به پيشوائى من گواهى ندهى خدا تو را بميراند مردن زمان جاهليت، اما تو اى براء بن عازب اگر شنيدى رسول خدا مي فرمود: كسى كه من مولا و آقاى او هستم اين على مولا و آقاى اوست خدايا دوستدار دوست او را و دشمن دار و دشمن او را و امروز به پيشوائى من گواهى ندهى خدا تو را نميراند مگر همان جا كه از آن مهاجرت كردى.
جابر بن عبد اللَّه انصارى گويد: به خدا انس بن مالك را ديدم که گرفتار پیسی شده بود و هر چه مي خواست آن را با عمامه خود بپوشد، پوشيده نمي شد و اشعث بن قيس را ديدم دو چشمش كور شده بود و مي گفت حمد خدا را كه نفرين على را كورى من در دنيا قرار داد و به من نفرين عذاب در آخرت را نكرد تا معذب باشم و اما خالد بن يزيد چون مرد و كسانش خواستند او را در منزلش بخاك سپارند و گورش را كندند قوم كنده خبر دار شدند و اسب و شتر بسيارى آوردند در خانه اش و به رسم جاهليت پى كردند و مردن او به رسم زمان جاهليت برگذار شد، اما براء بن عازب به دستور معاويه والى يمن شد و در همان جا مرد كه از آن مهاجرت كرده بود.
اشعث نزد امام علیه السلام آمد و مطلبی را مطرح کرد، امام علیه السلام به او فرمودند: تو چی می فهمی، خوب و بدت را از کجا تشخیص می دهی.
روزی اشعث به مسجد آمده و با بی ادبی پا به منبر کوبید و گفت: این ایرانی ها پول و امکانات دارند، آن ها را از کوفه بیرون کنید امام علیه السلام فرمود: تعجب می کنم، شما تا ظهر می خوابید و این ها از اول صبح برای کار می روند، حال که به آب و نانی رسیدند می گوئید: اموالشان را مصادره کنید و به ما بدهید و از کشور بیرونشان کنید! به شما بگویم: همانطوری که شما این ها را زدید تا مسلمان بشوند، در آینده آن ها به خاطر اینکه شما مسلمان بشوید، با شما درگیر خواهند شد.
اشعث در جریان تحکیم موضع گرفت، امام علیه السلام فرمودند: من اشتر را می فرستم، اولین کسی که در برابر اشتر موضع گرفت او بود، گفت: این آتش را چه کسی جز اشتر روشن کرد و آیا ما در حکم غیر اشتر هستیم؟ امام علیه السلام در مورد او فرمودند: منافق فرزند کافر. اشعث برای خواستگاری دختر امام نزد امیر المومنین علیه السلام آمده بود، امام علیه السلام با تندی با او برخورد کرد و فرمود: او خواهرش را به تو داد فکر کردی کسی هستی.
اشعث جزء کسانی بود که مردم را علیه امیر المومنین علیه السلام تحریک می کرد و از رفتن به جبهه آن ها را باز می داشت.
پس مساجدی که امام زمان تخریب می کنند، مساجد امثال این افراد است که از دشمن ترین دشمنان امیر المومنین علیه السلام استو پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمودند: بغض تو را ندارد مگر منافق بلکه او با خود اسلام مشکل داشت و سابقه ی ارتداد دارد و امام علیه السلام به همان سنت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در برخورد با منافقین عمل می کنند.

[1] تنقيح المقال في علم الرجال، ج 11، ص102.

[2] مرحوم شیخ طوسی از هر کسی که معاصر یکی از معصومین باشد، تعبیر به اصحاب می کند.

[3] تنقيح المقال في علم الرجال، ج 11، ص108.

[4] تنقيح المقال في علم الرجال، ج 11، ص113.

[5] الخصال، ج1، ص219.