جلسه 1393/11/26

بسم الله الرحمن الرحیم



احکام جديد در دوران ظهور امام زمان

موضوع: احکام جدید در دوران ظهور امام زمان #
ادامه بررسی روایت اول
حمل روایت حکم اعدام مانع زکات بر تفصیل مرحوم علامه حلی:
بیان علامه ی حلی در مورد حکم مانع زکات:
«و أجمع المسلمون كافّة على وجوبها في جميع الأعصار، و هي أحد أركان الإسلام الخمسة إذا عرفت هذا، فمن أنكر وجوبها ممّن ولد على الفطرة، و نشأ بين المسلمين فهو مرتدّ يقتل من غير أن يستتاب و إن لم يكن عن فطرة، بل أسلم عقيب كفر استتيب- مع علم وجوبها-ثلاثا فإن تاب و إلّا فهو مرتد وجب قتله و إن كان ممن يخفى وجوبها عليه لانه نشأ بالبادية او كان قريب العهد بالإسلام عرف وجوبها و لم يحكم بكفره. هذا كلامه- رحمه اللّه- و هو جيد و على ما ذكره من التفصيل تحمل رواية أبان بن تغلب .»[1]

اجماع همه ی مسلمین (شیعه و سنی) در همه دوره ها بر وجوب زکات بوده است، و آن یکی از ارکان پنجگانه اسلام است، هنگامی که این معنا را شناختی، پس کسی که علی الفطره مسلمان بوده و در بین مسلمانان رشد نموده، وجوب زکات را که مورد اجماع مسلمین است انکار کند، مرتد است و کشته می شود. و نوبت به توبه دادنش نمی رسد.
اما اگر مرتد فطری نبود، از اول کافر بود بعد مسلمان شد و بعد منکر شد در صورتی که علم به وجوب زکات داشته باشد، سه روز او را توبه می دهند. اگر توبه کرد، چیزی بر او نیست اما اگر توبه نکرد پس او مرتد است و قتل او واجب است و اگرکسی باشد که حکم بر او مخفی مانده چون در صحرا بزرگ شده یا تازه مسلمان است، اعدامش نمی کنند برای او توضیح می دهند و حکم به کفرش نمی شود.
این بیان مرحوم علامه حلی رحمه الله است و بیان بسیار متینی است و روایت ابان بن تغلب را بر تفصیل ایشان حمل می کنیم.
علامه مجلسی می فرماید: روایت اعدام مانع زکات را باید بر تفصیل علامه حلی ( صورت اول یا صورت دوم بعد از استتابه)، حمل کنیم.
به هرجهت بیان شد که این روایت قابل توجیه است ولی اگر از عهده توجیه بر نیامدیم، گوئیم روایت مشکل سندی دارد.
 
روایت دوم
الف) متن روایت
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ مُوسَى رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ حَدَّثَنَا حَمْزَةُ بْنُ الْقَاسِمِ الْعَلَوِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عِمْرَانَ الْبَرْقِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ الْهَمْدَانِيُّ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي حَمْزَةَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ وَ أَبِي الْحَسَنِ علیهما السلام قَالا لَوْ قَدْ قَامَ الْقَائِمُ لَحَكَمَ بِثَلَاثٍ لَمْ يَحْكُمْ بِهَا أَحَدٌ قَبْلَهُ يَقْتُلُ الشَّيْخَ الزَّانِيَ وَ يَقْتُلُ مَانِعَ الزَّكَاةِ وَ يُوَرِّثُ الْأَخَ أَخَاهُ فِي الْأَظِلَّة[2]

فرمودند: وقتی که امام زمانعلیه السلام قیام کرد، سه حکم می فرمایند که قبل از امام زمانعلیه السلام احدی این حکم را انجام نداده است، بزرگسال مسن زانی را می کشد، و مانع زکات را می کشد، و کسانی که خداوند در عالم ذر بینشان اخوت قرار داده است در این عالم دردوران امام زمان از همدیگر ارث می برند.
آیا حکم زنا همیشه اعدام است؟
شهید اول در لمعه و شارح لمعه، هشت حکم برای زنا مطرح می فرماید، اینطور نیست که فقط حکم زنا، اعدام باشد. گاهی سنگسار،گاهی شلاق ،گاهی شلاق و تبعید و گاهی گردن زدن است. دراین روایت می فرماید: بزرگسالی که زنا کند- اطلاق لفظی است یعنی هر قسم آن که باشد حتی اگر این بزرگسال مجرد باشد و محصن هم نباشد- حکمش اعدام است، درحالی که طبق فقهی که از آل محمد علیهم السلام به ما رسیده است، حکم زنا همیشه اعدام نیست.
ب) بررسی سند روایت
مرحوم صدوق این روایت را درکتاب «من لایحضره الفقیه» نقل نکردند شاید به این جهت که: در مقدمه ی این کتاب فرموده است: "هر آنچه در «من لایحضره الفقیه» می آورم بین من و خدایم حجت است و بر اساس آن فتوی می دهم" و چون این روایت از جهت اعتبار در رده آن روایات که در فقیه آورده، نمی باشد لذا این روایت را نیاورده است، و یا از این جهت که: حکم شرعی از آن در دوران غیبت استفاده نمی شود.
به نظر ما جهت عدم نقل ایشان همین دلیل دوم باشد، ایشان معمولا روایات فقهی را می آورد و از این روایت حکم فقهی در دوران غیبت استفاده نمی شود. بلکه از قوانینی است که امام زمانعلیه السلام در عصر حضور اجرا خواهند کرد.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ مُوسَى رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ حَدَّثَنَا حَمْزَةُ بْنُ الْقَاسِمِ الْعَلَوِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عِمْرَانَ الْبَرْقِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ الْهَمْدَانِيُّ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي حَمْزَةَ.
حمزة بن القاسم العلوی: ایشان ثقه بوده و شخصیت بزرگی است.[3]

محمد بن علی همدانی:
گفته اند ایشان با محمد بن علی بن ابراهیم متحد است که اگر این باشد کسی توثیقش نکرده است.
مرحوم خوئی فرموده است: محتمل است محمد بن علی بن ابراهیم بن موسی بن جعفر باشد. یعنی از احفاد امام موسی کاظمعلیه السلام است و از واقفه می باشد.
اگر وثاقت داشته باشد مشکلی ندارد ولی توثیق هم نشده است. پس این شخص از کسانی است که مشکل دارد، چون توثیق ندارد.
علی بن ابی حمزه بطائنی:
اظهار نظر در مورد ایشان طبق مبانی فرق می کند. او از سران واقفه است. برای همین او را تضعیف کرده اند، ولی به نظر ما مشکل اعتقادی او با صدوق بودن و وثاقت منافات ندارد، ایشان در کتب اربعه بیش از 500 روایت دارد، و یک چنین کسی که اکثار حدیث در کتب اربعه دارد، بعید است که وثاقت نداشته باشد.
پس مشکل سندی به لحاظ ایشان نیست، بلکه از جهت همدانی می باشد.
ج) دلالت روایت
در مورد اعدام شیخ زانی جای بحث است، چون به صورت مطلق بیان شده و شامل غیر محصن هم می شود به خلاف روایت قبل که در آن حکم سنگسار را برای زانی محصن بیان می کرد که الآن نیز چنین است. و اگر گفته شود حکومت ها هم اجرا کرده اند گوئیم آنها به حق نبوده و در مورد پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و امیر المومنین علیه السلام هم گوئیم که روایت از معصومین علیهم السلام منصرف است.
نسبت به مانع زکات هم بیان کردیم که روایت را بر طبق همان بیان علامه حلی تفسیر می کنیم، مانع زکات یعنی کسی که منکر است و کسی هم که منکر است، مرتد است و حکمش اعدام است.
ارث بردن کسانی که در عالم ذر برادر بوده اند از یکدیگر:
امّا در مورد ارث بردن برادران در عالَم ذر در این دنیا، حداقل سه روایت داریم که امام زمانعلیه السلام حکم به ارث بردن کسانی که در عالم ذرّ با هم نسبت برادری داشتند، می کند.
دو روایت دیگر در مورد ارث بردن برادران عالم ذر:
1. در ذیل آیه ی 101 سوره ی مومنون آمده است:
وَ أَخْبَرَنِي أَبُو الْحُسَيْنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ هَمَّامٍ ، قَالَ: حَدَّثَنَا سَعْدَانُ بْنُ مُسْلِمٍ، عَنْ جَهْمِ بْنِ أَبِي جَهْمَةَ قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا الْحَسَنِ مُوسَى علیه السلام يَقُولُ: إِنَّ اللَّهَ (تَبَارَكَ وَ تَعَالَى) خَلَقَ الْأَرْوَاحَ قَبْلَ الْأَبْدَانِ بِأَلْفَيْ عَامٍ، ثُمَّ خَلَقَ الْأَبْدَانَ بَعْدَ ذَلِكَ، فَمَا تَعَارَفَ مِنْهَا فِي السَّمَاءِ تَعَارَفَ فِي الْأَرْضِ، وَ مَا تَنَاكَرَ مِنْهَا فِي السَّمَاءِ تَنَاكَرَ فِي الْأَرْضِ، فَإِذَا قَامَ الْقَائِمُ علیه السلام وَرَّثَ الْأَخَ فِي الدِّينِ، وَ لَمْ يُوَرِّثِ الْأَخَ فِي الْوِلَادَةِ، وَ ذَلِكَ قَوْلُ اللَّهِ (عَزَّ وَ جَلَّ) فِي كِتَابِهِ: قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ ، فَإِذا نُفِخَ فِي الصُّورِ فَلا أَنْسابَ بَيْنَهُمْ يَوْمَئِذٍ وَ لا يَتَساءَلُونَ [4]

خداوند دوهزار سال قبل از اینکه بدن ها را خلق کند این ارواح را خلق کرد، پس از خلق ارواح ابدان را خلق کرد، (این ارواح با هم انس و رفت و آمد داشتند)، آنهایی که در آسمان ها همدیگر را می شناختند در زمین هم همدیگر را می شناسند. و کسانی که در آسمانها با هم رابطه ای نداشته اند در زمین هم ارتباطی ندارند. وقتی که امام زمانعلیه السلام قیام کنند، (قانون ارث تغییر می کند) برادران دینی از هم ارث می برند(این اشاره به عالم ارواح دارد البته تصریح ندارد ولی با قرائن معلوم می شود که مراد کسانی است که در آن عالم اخوت داشتند، در این عالم از همدیگر ارث می برند)، و برادران در ولادت( برادرانی که از یک پدر و مادرند) از همدیگر ارث نمی برند و این قول خداوند در کتابش است که فرمود: پس آنگاه كه در صور دميده شود [ديگر] ميانشان نسبت خويشاوندى وجود ندارد و از [حال] يكديگر نمى پرسند.
 
2. قَالَ الصَّادِقُ علیه السلام إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى آخَى بَيْنَ الْأَرْوَاحِ فِي الْأَظِلَّةِ قَبْلَ أَنْ يَخْلُقَ الْأَجْسَادَ بِأَلْفَيْ عَامٍ فَلَوْ قَدْ قَامَ قَائِمُنَا أَهْلَ الْبَيْتِ وَرَّثَ الْأَخَ الَّذِي آخَى بَيْنَهُمَا فِي الْأَظِلَّةِ وَ لَمْ يُوَرِّثِ الْأَخَ فِي الْوِلَادَةِ.[5]

امام صادق علیه السلام فرمودند: خداوند عز و جل در عالم ارواح اخوت بین ارواح قرار داد، دو هزار سال قبل از اینکه این اجساد را خلق کند پس اگر قائم ما اهل بیت علیهم السلام قیام کند، برادر از برادری که بین آن ها در عالم ارواح پیوند برادری بوده، ارث می برد و برادر در ولادت ارث نمی برد.

 

[1] تذکره الفقهاء ج5 ص7.

[2] الخصال، ج 1، ص169- اثبات الهداه ج3 ص495.

[3] تنقیح المقال ج24 ص258.

[4] دلائل الإمامة (ط - الحديثة)، ص484- معجم احادیث الامام المهدی ج7 ص387.

[5] من لا يحضره الفقيه، ج 4، ص352.