جلسه 1391/02/18

بسم الله الرحمن الرحیم




روايات ناامني
بحث ما در ارتباط با اوضاع بعد از رحلت
یا شهادت حضرت مهدی عليه السلام است. ضرورت بحث پيرامون این
موضوع به این دلیل است که در پاره ای از روایات عامه آمده
بود که بعد از رحلت حضرت عیسی عليه السلام دوباره ظلم و ناامنی
همه جا را فرا می گیرد تا اینکه قیامت بر پا شود.
ما به طور مفصل اشاره کردیم که
جریان یاجوج و ماجوج به این شکلی که در کتب عامه آمده در
کتب ما نبوده و این تفصیلات به این نحو اسرائیلیات
است. البته گفتیم که اصل یاجوج و ماجوج، قرآنی است.
در جلسات قبل اشاره شد که مرحوم
طباطبائی موضوع سد را اشاره ای دانستند به آینده جهان و
پیشرفت آن و اینکه هیچ چیز در برابر این
پیشرفت نمی تواند ایستادگی نماید حتی همان
سد. جریان یاجوج و ماجوج را هم برخی نظیر مرحوم
شهرستانی بر قوم تاتار تطبیق دادند. اگر ما این نظر را انتخاب
کنیم یعنی یک جریانی بوده و گذشته همانند
سایر جریانات و اتفاقات، و در اینصورت زمینه فراهم
می شود برای بحثهای آتی که با ظهور امام زمان عليه السلام
عدالت گسترش پیدا می کند و این عدالت هست تا دورانی که
مرز قیامت است. آن دوران دیگر دوران تکلیف نیست بلکه
دوران نشر اموات و رسیدگی به حساب است.
علاوه بر کلیات روایات
متعددی که در این زمینه داریم که البته چند روایت
نیز بر خلاف آن وجود دارد، اما اصل این مطلب و تبلیغ
اینکه بعد از حضرت مهدی عليه السلام دوباره بلیات و فساد جهان
را می گیرد ریشه اش به کعب بر می گردد و خیلی
از روایات آنها به همین مضمون است که واقعا ظلم بیّنی به
روایاتی که از رسول الله ص و اهل بیت عليم السلام نسبت به
آینده روشن برای جهان قبل از قیامت آمده شده است.
چند روایت را از کتب عامه نقل
کردیم در ادامه چند روایت دیگر از آنها را بازگو کرده و سپس
نگاهی به کتب شیعه می اندازیم. البته ظاهرا در برخی
از کتب ما هم مضامینی شبیه آن مضامین آمده و برخی
نسبت به آن ادعای یقین و قطع کرده اند که اینها را
باید به گونه ای حل کنیم.
مرحوم نعمانی بخشی از
این روایات را می آورد و نقل می کند:
روايت نهم:
جابر بن
سمره یقول سمعت رسول الله یقول یکون بعدی اثنا عشر
خلیفه کلهم من قریش فلما رجع الی منزله اتته قریش ثم
یکون ماذا؛ گفتند
بعد از این 12 خلیفه چه می شود؟ قال: ثم یکون الهرج؛
در مورد هرج کتب لغت را نگاه کنید.
ابن اثیر در نهایه
می گوید: الهرج
ای القتال و اختلاط و قد هرج الناس یهرجون هرجا اذا اختلطوا؛
وقتی که مردم به جان هم بیافتند به آن هرج می گویند. و قد تکرر فی الحدیث و اصل
الهرج الکثرة فی الشیء و الاتساع؛
دامنه و گسترش پیدا کردن را هرج می گویند. هرج البعیر، هرج الفرس
یهرج اذا کثر جریه، وقتی که
خیلی حرکت کندو بدود. اذا صدر من شدة الحر و ثقل الحمل؛
یعنی در اثر گرمای زیاد و بار سنگین متحیر و
سرگردان است. الذی
لا یهتم و لا یبالی؛
مجددا ابن اثیر در صفت اهل جنت
می گوید: انما
هم هرجا مرجا یعنی کثرة النکاح؛ و فی الروایة،
یتهارجون تهارج البهائم ای یتسافدون؛
یعنی انسانها همانند حیوانات نر و ماده مدام به
یکدیگر می پرند. یعنی زندگی، زندگی
جنگلی است و قانونی حاكم نیست.
آیا اینگونه است که بعد از
رحلت حضرت مهدی عليه السلام یا شهادت ایشان انسانها دوباره به
عقب برمی گردند؟
مرحوم طریحی در بیان
معنای هرج می گوید: فی حدیث الحث علی کتابة الحدیث
یاتی علی الناس زمان الهرج الفتنة و الاختلاف؛
مرحوم نعمانی در کتاب
الغیبة ص 107 بعد از بیان این حدیث از طرق عامه می فرمایند:
ما این حدیث را می پذیریم زیرا شواهد
زیادی بر صحتش وجود دارد. مثلا اشاره به ائمه اثنا عشر که مورد اتفاق
فریقین است، البته تتمه روایت را نمی توان پذیرفت.
شاهد کلام: و
الروایات بهذا المعنا المعني من طرق العامة کثیرة؛
مراد از بهذا المعنا روایات هرج و مرج نیست، زیرا روایات
هرج و مرج همین یک مورد بیشتر نیست، بلکه مراد
ایشان از کثرت روایات، روایاتی است که اشاره به 12 نفر
امام دارد. تدل
علی ان مراد رسول الله ص بذکر ائمة الاثنی عشر و فی قوله
فی آخر حدیث الاول ادل الدلیل علی ما جائت به
الروایات؛ روایت اول که در
ذیلش تعبیر به هرج و مرج آمده بود، دلیل است بر آنچه که در
روایات متصله و مسنده آمده بود که عبارت بود از: من وقوع الهرج بعد مضی المهدی عليه السلام خمسین
سنة؛ بعد از رحلت حضرت تا 50 سال
یعنی تا قیامت اوضاع بهم می ریزد.
ما اشكال می کنیم که
مرادتان کدام روایات است؟ مگر چند روایت متصله است که هرج و مرج را
بیان کرده باشد. شاید بیش از یک روایت هم نباشد و
حتی احتمال می دهیم همین یک روایت هم متاثر
از روایات عامه باشد.
روايت دهم:
روایت دیگر از ابن حماد
است ـ كه عجیب است ـ و این سنخ روایات را معمولا ایشان
نقل می کند. سمع
عبدالله بن عمرو عاص یقول الجابر: ثم المهدی عليه السلام ثم المنصور
ثم السلام ثم امیر العصب فمن استطاع ان یموت بعد ذلک فالیمت:
بعد از این سه حکومت اگر کسی توانست خود کشی کند، این کار
را بکند چون اوضاع بهم می ریزد.[1]
روايت يازدهم:
خود عبد الله بن عمرو عاص روایت
می کند که: ثلاث امراء یتوالون؛ سه امیر پی در پی
می آیند. تفتح
الارضون کلها علیهم؛ تمام
سرزمینها به روی آنها باز می شود. کلهم صالح الجابر ثم المفرح ثم ذو العصب یمکثون اربعین
سنة ثم لاخیر فی الدنیا بعدهم[2]...

روايت سوم از زهري است: یموت المهدی موتا ثم يصير
الناس بعده فی فتنة و یقبل الیهم رجل من بنی مخزوم؛
وقتی اوضاع به هم می ریزد شخصی از بنی مخزوم
می آید. فیبایع
له فیمکث زمانا؛ مردم با او
بیعت می کنند و لی آن شخص بعد از مدتی حکومت، یمنع الرزق فلا یجد من
یغیّر علیه کسی
پیدا نمی شود که بر او اعتراض کند. ثم یمنع العطاء ثم لا یجد احد یغیر
علیهيعني
مستمري مردم را نيز قطع مي كند، ولي كسي جرأت اعتراض ندارد و هو ینزل بیت المقدس؛
پایتخت حکومت او بیت المقدس است. فیکون هو و اصحابه مثل العجاجیل المریبة
تمسی نسائهم ببطیطات الذهب؛
عبارات، عبارات نامأنوس و غريب است! لباسهای زنان لباسهای نیمه
عریان است. ثیاب
لا تواریهن فلا یجد من یغیّر علیه فیأمر
باخراج اهل الیمن و قضاعة و مذحج و همدان و حمیر و الازد.
طبق این مطالب که ابن حماد نقل
می کند اوضاع جهان بهم می ریزد، مسائل امنیتی و رزق
و روزی بهم می ریزد. باید معلوم شود که اینها چگونه
به عقاید صحیح ما یورش بردند و هجمه فرهنگی راه انداختند
و اینها را در کتابهای دسته اولشان نقل کرده اند. پس اگر هم در
برخی از کتب ما این سنخ روایات آمده باشد، ریشه اش مشخص
است.
روایت دوازدهم:
ما یکون بعد المهدی عليه السلام
راوی این روایت دینار بن دینار است.[3]بلغني إن
المهدی عليه السلام اذا مات صار الامر هرجا بين الناس؛ بعد از رحلت
حضرت طبق نقل دینار بن دینار که معلوم نیست کیست؟ و از
کجا نقل می کند؟ چون او می گوید: بلغنی؛ مردم به جان هم
می افتند و دچار حیرت می شوند. يقتل بعضهم بعضا و ظهرت الاعاجم؛
پس تکلیف امثال روایات اذا قام القائم عليه السلام وضع یده علی روس العباد و
جمع عقولهم و کمل اخلاقهم یا احلامهم؛
مردم تغییر می کنند، اوضاع تغییر می کند. یفتح الله به قلوبا غلفا؛ فرهنگ عوض می شود، تکلیف
اینها چه می شود؟
ما قبل از اینکه به بیان
مسائل رفاهی دوران حضرت بپردازیم باید به مسائل اساسی تر
از آن مثل اخلاقیات در آن دوران بپردازیم. در روایات دارد که در
آن زمان شخص از کنار شمش طلا میگذرد و خودش را ملامت می کند که ما به
خاطر این همدیگر را می کشتیم!؟ دیگری رد
می شود و می گوید: به خاطر همین دست ما قطع می شد!؟
و دیگری می گوید به خاطر همین صله رحم را قطع
می کردیم!؟ یجعل
الله الغنی فی قلوب الناس؛
حضرت قبل از فتح کشورها قلوب را فتح می کند. این روایات را عامه
و خاصه نقل می کنند. حضرت اعلام می کندبه صورت عمومی و
جهانی که هرکه نیازمند است بیايد و بر گیرد. نقل است که
فقط یکنفر برمی خیزد و اظهار نیاز می کند و از آن
طلاها برمی دارد ولی پس از انكه از محل فاصله مي گيرد خودش را ملامت
می کند که آیا به غیر از تو کس دیگری نبود که اظهار
نیاز کند؟ تو انسان حریصی هستی؟ سپس بر می گردد که
آنرا پس دهد ولی در جواب به او می گویند: ما چیزی
را که دادیم، پس نمی گیریم. قضیه امنيت فراتر از
انسانهاست حتی، یصطلح السباع و البهائم؛ هجمه و خوردن بهائم توسط سباع
یک امر غریزی است که حتی این هم تغییر
می کند. ولي متأسفانه مي گويند با رحلت حضرت مهدي عليه السلام یک
دفعه اوضاع بهم می ریزد و دوباره همان يتسافدون و یتهارجونو امثال آن می شود. این
مسائل که قبلا هم بود. این اوضاع به عنوان زمینه ساز پذیرش
حاکمیت حضرت بود. لذا این روایات را باید کنار
بگذاریم.
برخی از حرفها تعریض و
توهین است. مثلا می گویند: حضرت مردم را به زور سرنیزه به
دین وارد می کند! در حالی که در روایات دارد که: یرضی له ساکن الارض و
السماء؛ حاکمیت بر دلهاست. حتی
برای مردگان و عالم برزخ هم فَرَج و گشايش می شود. فرجه یا فرحه
هردو در روایات آمده است. اصلا وضعیت دیگری خواهد بود. لا عین رات و لا اذن سمعت و لا
خطر علی قلب بشر؛ حال همه اين روايات
را با حرفهای کعب و تبیع و دینار و... زیر سوال
ببریم؟ لذا این روایات اگر در کتب ما هم باشد باید مورد
بحث و تأمل قرار داد.
اما ادامه روایت: یقتل بعضهم بعضا و ظهرت الاعاجم
و اتصلت البهائم؛ کشتارها و... فلا نظام ولا جماعة حتی یخرج الدجال؛
پس طبق این بیان دجال بعد از رحلت حضرت می آید، در
حالی که ما گفتیم که دجال قبل از ظهور حضرت در حدود 10 روز و یا
در دوران ظهور خواهد بود. پس این یک قول جدید است که اصلا بعد
از رحلت حضرت دجال می آید.
کلام مجددا به کعب برمی گردد:...یموت
المهدی عليه السلام موتا ثم یلی الناس بعده رجل من اهل
بیته فیه خیر و شر و شره اکثر؛
مردی از اهل بیت حضرت متولی امور می شود که هم کار خوب
دارد و هم کار بد ولی کارهای بدش بیشتر است. یغضب الناس و یدعوهم
الی الفرقة بعد الجماعة بقائه قلیل یثور الرجل به من اهل
بیته یقتله فیقتتل الناس قتالا شدیدا و بقاء الذی
قتل بعده قلیل؛ حکومت همان شخص هم محدود است. ثم یموت موتا ثم
یلیه رجل من مضر من الشرق یکفر الناس و یخرجهم من
الدین یقاتل اهل الیمن[4] یقاتل اهل الیمن قتالا
شدیدا فیهزم الله؛ ببینید
او چگونه بشارات پیامبر (ص) را از بین می برد که دولت دولت عدل
خواهد بود و ظلم پایان می پذیرد. اما او با این حرفها
اوضاع را بدتر از قبل نشان می دهد. تا جلسه بعد که انشاء الله برسیم
به روایات اهل بیت عليم السلام در این زمینه.






[1]. الفتن ج1 ص 461.



[2].
الفتن، ج1، ص387.



[3]. چند شخص به نام دينار هستند که برخي از آنها به قول خودشان ثقه و
برخي ديگر مجهولند.



[4]. کعب به اعتبار ديانتش که يهودي است بيشتر به بيت المقدس و به اعتبار
اصالتش که يمني است بيشتر روايات را به يمن باز مي گرداند و اعتبار خاصي مي دهد.