جلسه 1391/01/21

بسم الله الرحمن الرحیم




روايات عامه
ابتدا
نصوص و روایاتی را که عامه راجع به یأجوج و مأجوج و حرکت و سرنوشت آنها
نقل می کنند، آنها را متعرض مي شويم سپس نگاهی به روایات خاصه
انداخته تا ببینیم در روایات ما و از طرق اهل بیت
علیهم السلام با متون عامه مطابقت دارد یا خیر؟ هر چند
روایات مخالفین با صراحت به جعلی بودن اين متون اعتراف دارند.
روایت پنجم:
روایتی
است که طبری در جامع البیان ج17ص69 نقل می کند. این روایت که سندش
به ربعی بن حراش از حذیفه می رسد، از پیامبر اکرم ص نقل
می کنند که ایشان می فرماید:
اول الآیات الدجال و
نزول عیسی عليه السلام و
نار تخرج من قعر عدن ابین تسوق الناس الی
المحشر تقیل معهم اذا قالوا والدخان و الدابة ثم یأجوج و مأجوج حذیفه
سوال می کند: یا رسول الله و ما یاجوج و ماجوج؟
اینها که هستند؟ و ایشان فرمودند: یأجوج و مأجوج امم کل
امة اربعمائة الف اینها گروههائی هستند که
لایموت الرجل منهم حتی یری عین تطرف بین
یدیه من صلبه؛ هیچ یک از اینها
نمی میرند مگر اینکه از نسل خودش هزار نفر به وجود آيد. و
هم ولد آدم عليه السلام یسیرون الی
خراب الدنیا یکون مقدمتهم بالشام و ساقتهم بالعراق؛
پیش قراولان آنها در شام و ما بقی آنها در عراقند. فیمرون
بانهار الدنیا فیشربون الفرات و دجلة و بحیرة الطبریة
حتی یاتوا بیت المقدس فیقولون قد قتلنا اهل الدنیا
فقاتلوا من فی السماء؛ سپس به آسمان تیر اندازی
می کنند. فیرمون بالنشاب الی السماء فترجع
نشابهم مخضبة بالدم فیقولون: قد قتلنا فی السماء؛ حال
حضرت عیسی عليه السلام و مسلمانان کجا هستند؟ وعیسی عليه السلام و المسلمون بجبل طور
سینین فیوحی الله الی عیسی: ان احرز
عبادی بالطور و ما یلی ایلة[1]؛ تنها
این دو جا از تیر رس مهاجمان در امان است. نتیجه اینکه
ایله از سرزمینهائی است که مربوط به یهود است و مورد توجه
اینهاست و در این روایتی که نقل شد آمده است که
یأجوج و مأجوج فسادشان همه جا را می گیرد مگر دو منطقه که
اولی طور سینا و دیگری ایله است.
ثم ان عیسی عليه السلام یرفع
راسه الی السماء و یومّن المسلمون فیبعث الله علیهم دابة
یقال لها النَغَف؛ نغف کرمهای خاصی که
بیشتر در شترها و گوسفندها نمایان است. وقتی که حضرت
عیسی نفرین کردند بر اینها و مسلمانان در آن دو منطقه
آمین گفتند خداوند بر اینها عذاب می فرستد و عذاب همین
نغف است که تدخل من مناخرهم فیصبحون
موتی من حاق الشام الی حاق العراق؛ همه کشته می شوند حتی تنتن الارض من جیفهم و یامر الله السماء فتمطر
کافواه القِرَب؛ همانند دهانه مشک فتغسل الارض من جیفهم و نتنهم فعند ذلک طلوع الشمس من مغربها؛[2] دقت کنید! با قطع نظر از سند، این روایت
محوریت را به حضرت عیسی عليه السلام می دهد و
امنیت را به دو منطقه از مناطق مورد توجه یهود منحصر می کند و
پایان کار این مفسدین را هم به دعای حضرت
عیسی عليه السلام بیان می کند. پس می بینیم
که در این جریانات حضرت مهدی عليه السلام هیچ نقشی
ندارد. البته در پایان این روایات نگاهی هم به
روایات شیعه می اندازیم تا ببینیم اصلا
سرنوشت این دو قوم به این نحو که آنها گفته اند در روایات ما هم
هست یا خیر؟ ظاهرا این جریانات به این نحو در
روایات ما نیست، لذا ممکن است کلام برخی ها تقویت شود که
ایشان همان قوم تاتار هستند که آمدند و رفتند، و پرونده آنان بسته شد. لکن
مشکلی هست که نتوانستند آن را حل کنند که همان جریان سد است،
زیرا این سد با خصوصیاتی که در روایات آمده چه
می شود و کجاست؟
این
روایت را ربعی حراش از حذیفه نقل کرد که اولین مدرک ان
جامع البیان طبری است و بعد از آن الکشف و البیان و در المنثور
و بعد کتاب نزول عیسی بن مریم عليه السلام به نقل از
سیوطی بعد هم جامع الاحادیث سیوطی و بعد کنزالعمال
و سپس روح المعانی و التصریح، کشمیری بعد هم جامع
الاحادیث القدسیة ابو عبدالرمان. ولي یک نفر از علمای
شیعه در منابعشان این روایت را نقل نکرده اند، نه اینکه
ندیده باشند بلکه اعتنا به آن نکرده اند.
تا
اینجا در اين روایات از عامه مقام حضرت مهدی عليه السلام
تنقیص می شد و محوریت به حضرت عیسی عليه السلام
داده شد، اما روایات دیگری نیز هست که در جریاناتی
که یک طرف خود پیامبر عليه السلام قرار دارد باز محوریت به
حضرت عیسی عليه السلام داده می شود. همانند روایتی
که در منابع دست اول اهل سنت آمده ولی باز هم یک مدرک شیعه
ندارد.
روایت ششم:
ابن مسعود بدون نسبت دادن به پیامبر عليه السلام
نقل می کند: لما کان لیلة اسری برسول الله؛ از شیعه
هیچکس ابن مسعود را تایید نکرده تنها سید مرتضی او
را تایید کرده که آنهم گفته اند این تایید از
روی مماشات و جدل بوده است و الا ابن مسعود از نظر ما مقبول نیست و
ظاهرا از معاصرین مرحوم مامقانی می خواهند ایشان را
تنزیه کنند ولی مرحوم خوئی و مرحوم تستری او را رد
می کنند. این روایت معلوم نیست که از ابن مسعود باشد و
اگر هم از ابن مسعود باشد معلوم نیست که دیگر روات سند
یعنی یزید بن هارون و عوّام بن حوشب، جبلة بن سحیم
و موثر بن عفارة مشکلی نداشته باشند. لقی ابراهیم و موسی و عیسی فتذاکروا الساعة؛
چهار پیغمبر نشستند که اشرفشان بلکه اشرف انبیاء وخلائق، محمد
مصطفی است. طبق این نقل چهار نبی مرسل نشستند و راجع به
قیامت مذاکره کردند. فبدئوا
بابراهیم فسالوا عنها فلم یکن عنده علم منها فسالوا موسی فلم
یکن عنده منها علم فردوا الحدیث الی عیسی عليه السلام دقت کنید. فقال: عهد الله الی فیما دون وجبتها[3] فلا یعلمها الا الله؛ پس حتی پیامبر نیز ازآن مطلع نبود. فذکر من خروج الدجال: فاهبط فاقتله فیرجع الناس
الی بلادهم فیستقبلهم یأجوج و مأجوج وهم من کل حدب ینسلون[4] لا یمرون
بماء الا شربوه و لا شیء الا افسدوه فیجیئون الیّ فادعوا
الله فیرسل السماء بالماء فتحمل اجسادهم فتقذفها فی البحر؛
در اینجا دیگر بحثی از نغف نیست و غرق می شوند. ثم تنسف الجبال و تمد الارض مد الادیم؛
و بعد از یأجوج و مأجوج قیامت بر پا می شود. حال نصوص
دیگر را ببینید که بیان می کنند، بعد از
اینها مردم مؤمن هستند و زندگي روزمره را دنبال مي كنند و حج به جا می آورند.
ثم یعهد الی اذا کان ذلک ان الساعة من الناس
کالحامل المتم؛ وقتی که آنها از بین رفتند قیامت
خیلی نزدیک خواهد شد، همانند یک زن پا به ماه که هر آن
ممکن است وضع حمل کند.
لایدری اهلها متی تفجؤهم بولادتها قال العوام:
فوجدت تصدیق ذلک فی کتاب الله: حتی اذا فتحت یأجوج و
مأجوج وهم من کل حدب ینسلون واقترب الوعد الحق.[5]
این
روایت را اولین کسی که نقل کرده ابن ابی شیبه در
مصنف است، شما تاریخ وفات او را ببینید. متوکل در سال
234هجری علمای بلاد را در سامرا جمع کرد و به اصطلاح امروز
پولهای درشتی به آنها داد، ابن ابي شیبه نیز به همراه
برادرش و دیگر علماي عامه حضور داشتند، متوکل سپس کلاس درسی
برای آنها گذاشت، عثمان بن ابي شيبه را در یک طرف بغداد و ابوبكر بن
ابي شیبه را در طرف دیگر بغداد قرار داد و كرسي تدريس داشتند و در سال
236 هجری نیز دستور داد قبر شریف امام حسین عليه السلام
را تخریب کنند. یعنی متوکل برای این کار
زمینه سازی کرد.
بعد
از مصنف ابن شیبه، مسند احمد بعد سنن ابن ماجه این روایت را نقل
می کند. در صحاح ست جز در سنن ابن ماجه این روایت نیامده
است. ابن ماجه جزء رده آخر صحاح محسوب می شود، حتی به نقل برخی
جز هفت روایت از ایشان مابقی روایات مورد بحث است، از
شیعه هم کسی این نص را نقل نمی کند.
روایت هفتم:
روایتی
است که تاریخ بغداد نقل می کند، حال من نمی خواهم وارد
این مباحث، ترجمه و شرح حال شوم ولی خود خطیب بغدادی متهم
به نصب است. او روایت را نقل می کند به سند خودش تا عكرمه که
برخی از معاصرین تلاش دارند ایشان را تنزیه کنند در حالی
که او مشکل دارد زیرا از نظریه پردازها و رئوس خوارج است و مبلّغ
جریان انحرافی بوده است. این کلام میزان اعتدال
ذهبی است و اگر امروز عكرمه بود از روسا و رهبران گروهای آدم کش و
تكفيري می شد. می گویند روزی او از کنار مسجدی رد
می شد و این جمله را گفت که اگر سلاح داشتم همه اینها را
می کشتم چرا؟ چون همه را به غیر از خودش کافر می پنداشت. او
شخصی دروغگو بود. زیرا زمانی شخصی بر عبيدالله فرزند ابن
عباس وارد شد و دید که او عكرمه را در سرويس بهداشتي زندانی کرده از
او پرسیدند: چرا اینکار را می کنی؟ او در جواب گفت: انه
یکذب علی ابی.
تاریخ
بغداد به سندش از عكرمه از ابن عباس نقل می کند که پسر ابن عباس می گوید
انه یکذب علی ابی بعد از آن این روایت را
تفسیر قرآن بلنسی متوفای 872 از تاریخ بغداد نقل می کند
بعدهم ثعالبی در جواهر الحسان بعد هم در تفسير الدرالمنثور بعد هم کشف الخفاء
عجلوني بعد هم حر عاملی که تنها ایشان از شیعه در هدایة
الامة ج8 مرسلا نقل می کند آنهم تنها این قسمت از روایت: اربعه
انهارمن الجنه اما اصل متن روایت:
انزل
الله من الجنة الی الارض خمسة انهار سیحون و هو نهر الهند و
جیحون و هو نهر بلخ و دجله و الفرات و هما نهرا العراق و نیل و هو نهر
مصر، انزل الله تعالی من عین واحدة من عیون الجنة من اسفل درجة
من درجاتها علی جناحی جبرئیل فاستودعها الجبال و اجراها
فی الارض و جعل فیها منافع للناس فی اصناف معایشعهم فذلک
قوله: و انزلنا من السماء ماء بقدر فاسکناه فی الارض؛
هیچ
یک از مفسرین ما این روایت را ذكر نکرده اند. اما شاهد
کلام: فاذا کان عند خروج یأجوج و مأجوج ارسل الله تعالی جبرئیل
فرفع من الارض القرآن؛
ببینید
هنگامي كه حركت یأجوج و مأجوج شروع می شود دنیا بهم می ریزد
و فساد همه جا را می گیرد، قرآن برداشته می شود،
...والعلم کله... والحجر من رکن البیت و مقام
ابراهیم و تابوت موسی عليه السلام بما فیه و هذه الانهار
الخمسة؛
ما
نفهمیدیم شما که در نقلهای قبل گفتید یکی از
فسادهای ایشان مصرف کردن آب فرات و دجله است در حالی که در
اینجا آمده که آب را (فرات و دجله) خود جبرئيل و به آسمان می برند.
فیرفع
کل ذلک الی السماء فذلک قوله: وانا علی ذهاب به لقادرون؛ پس قرآن،
علم، رکن و مقام همه برداشته شد فاذا رفعت هذه الاشیاء من الارض فقد اهلها
خیر الدین و الدنیا؛[6]
دیگر
در دنیا خیری نیست یعنی دوباره هرج و مرج
می شود. این معنا چه وقت خواهد بود؟ از این روایت استفاده
می شود که این جریان قبل از ظهور حضرت مهدی عليه السلام
یا بعد از آن است؟ آیا بعد از آن دوباره فساد خواهد شد یا
خیر؟ یک روایت دیگر را نیز نقل می کنم.
روایت هشتم:
عبدالله
بن عمرو عاص این روایت نقل می کند، یعنی همان کسي
که يك بار شتر اسرائیلیات را از شام بار زد که از او تعبیر به
صاحب الزاملتین می کنند زیرا وقتی روایتی را
که با عقل يا موازين ديگر جور در نمی آید نقل می کند به او
می گویند: این روایت از صاحب الزاملتین است.
ان یأجوج و مأجوج من ولد آدم و لو انهم ارسلوا علی الناس
لافسدوا علیهم معایشهم ولن یموت منهم احد الا ترک من
ذریته الفا فصاعدا و ان من ورائهم ثلاث امم: تاویل و تارلیس و
منسک.[7]
یا
«ناسک» یا «منسک» الشک من شعبة این روایت را اولین کتاب
مسند طیالسی نقل می کند و از شیعه احدی به
این روایت اشاره نکرده است.
روایت نهم:
از
فتن ابن حماد یفتح یأجوج و مأجوج یخرجون علی الناس
این روایت از فتن به عنوان اولین کس نقل شده و بعد از آن ابن
ابی شیبه و از شیعه هم هیچ کسي آن را نقل نکرده است. در
روایت قبل گفتیم که بعد از یأجوج و
مأجوج قیامت می شود، لیحجن البیت و
لیعتمرن بعد خروج یاجوج و ماجوج.[8]
یعنی بعد از یأجوج و مأجوج برنامه حج و کاروانها و عمره شكوفا
خواهد شد. شما در یکجا می گوئید قبل از اینها کعبه و حجر
و اسود را طبق نقلی که بود برداشته می شود و در اینجا می گوئید
لیحجن
و لیعتمرن و اين تهافت است. این روایت نیز
مدارک زیادی دارد. ـ






[1].ايله
کجاست؟ معجم البلدان ج1ص292 را نگاه کنيد. در ارتباط با ايله مي گويد: ايله بالفتح
مدينة علي ساحل بحر القلزم.، مما يلي الشام، قلزم منطقه ايست که قوم فرعون در آنجا به دعاي حضرت موسي ع غرق
شدند و قيل: هي آخر الحجاز و أول الشام، و اشتقاقها قد ذكر في اشتقاق إيلياء بعده، قال أبو زيد: أيلة مدينة
صغيرة عامرة بها زرع يسير، و هي مدينة لليهود الذين حرّم الله عليهم صيد السمك يوم السبت
فخالفوا فمسخوا قردة و خنازير، و بها في يد اليهود عهد لرسول الله، صلى الله عليه و سلم، و قال أبو المنذر: سميّت
بأيلة بنت مدين بن إبراهيم، عليه السلام، و قال أبو عبيدة: أيلة مدينة بين الفسطاط و مكة على شاطئ بحر
القلزم تعدّ في بلاد الشام، و قدم يوحنّة بن رؤبة على النبي، صلى الله عليه و سلم، من أيلة و هو في تبوك
فصالحه على الجزية و قرّر على كل حالم بأرضه في السنة دينارا فبلغ ذلك ثلاثمائة دينار، و اشترط عليهم قرى من
مرّ بهم من المسلمين و كتب لهم كتابا أن يحفظوا و يمنعوا، فكان عمر بن عبد العزيز لا يزداد على أهل
أيلة عن الثلاثمائة دينار شيئا، ...



[2]. معجم احاديث امام مهدي ع ج3 ص315.



[3]. قبل از قيامت.



[4]. حدب به معناي مرتفعات است. و انسلال فرود آمدن با سرعت را گويند.



[5]. معجم احاديث امام مهدي ع ج3 ص 297.



[6]. معجم احاديث امام مهدي ع ج3 ص 295.



[7]. معجم احاديث امام مهدي ع ج3 ص 289.



[8]. معجم احاديث امام مهدي ع ج3 ص 305.