جلسه 1404/07/23

بسم الله الرحمن الرحیم



نقش حکمت در طراوت روح - خصوصیات علم/علم /شرح روایات اصول کافی

محتويات
1- توضیح استاد در مورد باب نوادر
2- توصیه علامه حسن زاده (رحمه الله) نسبت به اُنس با احادیث نوادر و غریب الحدیث
3- حدیث اول: طراوت بخشی یا آرام ساختن جان با حکمت
3.1- بررسی سندی روایت
3.2- دو احتمال در معنای «روّحوا انفسکم»
3.3- تدریجی بودن علوم و نقش باب تفعیل در آرامش نفوس
3.4- عدم تنافی نفوس متعدد با وحدت نفس در انسان
3.5- لزوم تکرار روزانه ی ذکر «یا بدیع السماوات و الأرض»
3.6- معنای «بدیع السماوات و الأرض»
3.7- تعدد ماهیت شخصی انسان ها در عین وحدت ماهیت نوعی آنان
3.8- خستگی نفوس مانند ابدان
3.9- لزوم پرهیز از خستگی به نفوس در سیر و سلوک و تبعیت از استاد سلوکی
3.10- تعریف حکمت و حکیم در زبان عربی
3.11- علت خستگی نفوس
3.12- تقرب بیشتر به حضرت حق، سبب کم شدن خستگی نفوس
3.13- ارتباط بین کثرت تعلقات و شهوات و دوری از لطافت روحی
3.14- علت کسالت یا راحتی روح
3.15- نقش نسیم های روحانی در رفع خستگی ارواح
3.16- نقش حکمت های بدیع در طراوت روح
3.17- کثرت ادله ی تجرد نفس
3.18- اتصال بین نفس و بدن
3.19- اراده ی مؤمن برای ارتحال از عالم دنیا
3.20- آخرین جملات علامه حسن زاده (رحمه الله) هنگام رحلت
3.21- دیدن ملک الموت بر بالین پیامبر (صلی الله علیه وآله)، توسط حضرت زهرا (سلام الله علیها)
3.22- لزوم مدیریت و برنامه ریزی برای نفوس و عمل به دستورات عام و خاص سلوکی
4- حدیث دوم: خصوصیات علم
4.1- بررسی سند روایت
4.2- تفسیر علم حقیقی
4.3- تشبیه علم به بدن انسان – رأس علم، تواضع
4.4- عدم دریافت علم حقیقی با وجود تکبر در عالم
4.5- سلام کردن، یکی از راه های کسب تواضع
4.6- چشم علم، پرهیز از حسد
4.7- کثرت حسادت بین علما
4.8- چند نمونه از درخواست های معنوی از خداوند



 
 
موضوع: شرح روایات اصول کافی/علم /نقش حکمت در طراوت روح - خصوصیات علم
 
شرح احادیث اصول کافی
کتاب العلم
باب النوادر
1- توضیح استاد در مورد باب نوادر
بحمدالله، در بحث شرح احادیث در احادیث گران سنگ اصول کافی و کافی شریف، به باب النوادر رسیدیم. از همین جا توضیح باب النوادر را بگویم که معنایش چیست. باب نوادر معمولاً بزرگان از علما چه محدثین و چه دیگران، به خصوص محدثین، احادیثی را که نمی توانستند در یک باب خاصی قرار دهند و احیاناً احادیث مهمی بود که منحصر به فرد بود، این ها را در باب نوادر می آوردند.
2- توصیه علامه حسن زاده (رحمه الله) نسبت به اُنس با احادیث نوادر و غریب الحدیث
خدا درجات حضرت علامه حسن زاده - جانم به قربان شان - را متعالی کند. ایشان می فرمودند: «آقا جان من چند دسته کتب احادیث را مغتنم بشمارید: کتب احادیثی که به عنوان نوادر است و کتب احادیثی که راجع به غریب الحدیث است». اصلاً می دانید بعضی از بزرگان، غریب الحدیث می نویسند؟ غریب الحدیث، احادیثی است که معمولاً مردم گمان می کنند این ها بیگانه هستند، اما این ها بیگانه با ذهن عوام یا ببخشید این تعبیر را دارم عوام العلما هستند، اما با ذهن های خاص مأنوس هستند. این ها خیلی مهم است. لذا باب نوادر این گونه است. از خود نوادر، این توضیح را داشته باشید که مغتنم است. پس باب نوادر، احادیث گوناگونی است که نمی شود در تحت یک عنوانی جمع شود؛ به این می گویند نوادر، یا این ها جزء چیزهایی هستند که کم مطرح شده است، اما گزیده مطرح شده.
3- حدیث اول: طراوت بخشی یا آرام ساختن جان با حکمت
عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ حَفْصِ بْنِ الْبَخْتَرِيِّ رَفَعَهُ قَالَ كَانَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ ع يَقُولُ : «رَوِّحُوا أَنْفُسَكُمْ بِبَدِيعِ الْحِكْمَةِ فَإِنَّهَا تَكِلُّ كَمَا تَكِلُّ الْأَبْدَانُ».[1]

3.1- بررسی سندی روایت
جناب علی بن ابراهیم عن ابیه، هاشم عن ابن ابی عمیر. حدیث خوبی است. در ادامه عن حفص ابن بختری رفعه؛ حدیث مرفوع می شود. اما ما در احادیث مرفوع، همه را رد و دفع نمی کنیم. ما در احادیث مرفوعه نظرمان این است که اگر [اعتنا و عمل به این روایات] به بزرگانی که حرف هایشان مهم است، برسد قابل اعتناست و به خصوص و بالاخص اگر ما در احادیث دیگر هم نمونه اش را داشته باشیم، یعنی شهرت روایی هم داشته باشیم، قابل جبران است. این روایت در عین حال که مرفوع است، اما قابل استناد است.
3.2- دو احتمال در معنای «روّحوا انفسکم»
قال: «كَانَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ يَقُولُ علیه الصلاة و السلام يَقُولُ: رَوِّحُوا أَنْفُسَكُمْ بِبَدِيعِ الْحِكْمَةِ فَإِنَّهَا تَكِلُّ كَمَا تَكِلُّ الْأَبْدَانُ». این «روح» یا از «راح» به معنای راحت است؛ راحت و آسایش و آرامش، و یا از «روح» و به معنای نسیم است.[2]
اگر از «روح» به معنای نسیم باشد، یعنی نسیم تان را، نفوس تان را با حکمت های تازه خوشبو کنید. «ببدیع الحکمة» می دانید که اضافه ی صفت به موصوف، خصلت می آورد، خصوصیت می آورد؛ یعنی به حکمت های بدیع و نکته های دقیق، نفوس تان را با طراوت کنید. این یک احتمال است. احتمال دیگر این است که این «روح» از «راح» باشد. «روح» از «راح» یعنی شما آرام کنید نفوس تان را به حکمت های جدید. عرض ما این است که این دو هم منافاتی با همدیگر ندارند. وقتی نسیم های الهی بر یک نفوسی بوزد، این ها در آسایش و آرامش قرار می گیرند. ما خودمان را اگر در معرض نسیم اسماء الهی قرار بگیریم، به راحتی می رسیم.
3.3- تدریجی بودن علوم و نقش باب تفعیل در آرامش نفوس
و نکته دقیق تری که باز در اینجا هست این است که «ترویح» هست، «ترویح» از باب تفعیل است. باب تفعیل، دلیل بر تدریج است و معلوم می شود که آسایش ها، آرامش ها، آرام آرام بر نفس و جان ما می نشیند. علوم هم همین طور است؛ علوم دفعی نیست، علوم تدریجی است. جان سالم می خواهد، نفس سالم می خواهد، آرام آرام این علوم بر این نفس و نفوس بنشیند. چگونه مهارت ها آرام آرام می آید، مهارت می شود، ملکه می شود، صاحب فلان فن می شود، فلان حرفه می شود؛ علوم هم همین طور هستند، علوم آرام آرام می نشیند؛ یعنی ما اگر بستر نفوس مان را مجرای علوم الهی قرار دهیم، نسیم علوم الهی بر جان ما تراوش می کند.
3.4- عدم تنافی نفوس متعدد با وحدت نفس در انسان
نکته ی دیگری که در اینجا هست، نکته ی لفظی است که الفاظ معانی هستند. «أنفسکم». «أنفس» جمع «نفس» است. معلوم می شود که ما نفوس متعدد داریم. و منافاتی ندارد که این نفوس متعدده، هر نفسی دارای یک مرحله ای از مراحل باشد. اما در عین حال از این حدیث تجرد نفس هم استفاده می شود.
3.5- لزوم تکرار روزانه ی ذکر «یا بدیع السماوات و الأرض»
چه زمانی نفس ما به آرامش می رسد؟ وقتی که ما به بدیع الحکمة برسیم. تقاضا می کنم این ذکر شریف «یا بدیع السماوات والأرض» را برای راحتی نفوس تان زیاد تکرار کنید. و روزی برای تو نگذرد که این ذکر شریف را تکرار نکنید.
3.6- معنای «بدیع السماوات و الأرض»
«یا بدیع السماوات و الارض، یا بدیع السماوات والارض»؛ یعنی فشرده اش در این است که هر لحظه خدای تبارک و تعالی در این عالم نفسی را نو می کند و نوتر از نو می کند. این ادامه دارد.
3.7- تعدد ماهیت شخصی انسان ها در عین وحدت ماهیت نوعی آنان
سرلوحه ی وجودی یا سررشته ی وجودی «انفس» یکی هستند، اما مراحل نوعی و ماهوی شان هر یک خواست به خودش است. برای همین ما در مباحث معرفتی بحمدالله رب العالمین به این نتیجه رسیدیم که هر کسی ماهیتش خاص به خودش است؛ ماهیت وجودی شخصی اش، نه ماهیت نوعی اش. ماهیت نوعی همه انسان است، اما این انسان در این مرتبه خواسته به خودش است. این همان مرحله ترویح است.
3.8- خستگی نفوس مانند ابدان
جالب اینجاست که بعد حضرت فرمودند: «فَإِنَّهَا»، یعنی «فَإِنَّهَا تَكِلُّ كَمَا تَكِلُّ الْأَبْدَانُ» ضعف و سنگینی که در نتیجه ضعف و سنگینی تنبلی می آورد. حضرت فرمودند: «فَإِنَّها»، یعنی نفوس، «تَكِلُّ كَمَا تَكِلُّ الْأَبْدَانُ». این ها خسته می شوند، به کلالت می رسند، همان طور که ابدان خسته می شود. یک مطلب جدید: نفوس مثل ابدان خسته می شود، منتها خستگی ابدان به تزاحم و تصادم افعال است. حتی کارهای متعدد. از قدیم می گفتند آدم چند هندوانه را به یک دست نمی تواند بردارد؛ باید یا به ترتیب باشد، یا به نوبت باشد. نمی تواند. حالا که چنین شد، نفوس هم این گونه هستند.
3.9- لزوم پرهیز از خستگی به نفوس در سیر و سلوک و تبعیت از استاد سلوکی
لذا یک نکته تجربی را محضرتان عرض کنم: عزیزان من، در کارهای سیر و سلوکی تان هم زیاد نفستان را آزرده نکنید، این خیلی مهم است. این که می گویند طی این مرحله بی همراهی خضر مکن، خضر راهنمای جناب موسی می داند به جناب موسی چه بگوید. خودتان را از کار خسته نکنید و با حلم و حوصله و با تناوب و با ارزش گذاری ها کارها را انجام دهید. اگر این گونه باشد، شما به بدیع الحکمه می رسید.
3.10- تعریف حکمت و حکیم در زبان عربی
حکمت چیست؟ حکمت، جامع علم و عمل است. به کسی که جامع علم و عمل باشد، حکیم می گویند. عرب به هر کسی حکیم نمی گوید، به طبیبی حکیم می گوید که حاذق باشد، علم را بداند، دارو را بشناسد، مریض را بداند، مرض را بفهمد، حالا چه کند، دارو را داده و انجام داده، حالا که نتیجه داده به او می گویند حکیم. به هر طبیبی که حکیم نمی گویند. حکیمی که خداوند حکیم است، یعنی قرآن هم حکیم است. یعنی این نسخه علمی و عملی ما، نفوس مان نیاز به نسخه علمی و عملی دارد.
3.11- علت خستگی نفوس
حالا همین جا یک نکته بسیار کاربردی و راهبردی مهم را عرض کنم: نفوس به چه خسته می شوند؟ حرف مهمی است. خستگی نفوس به فاصله از مبدأ است. مبدأ نفوس، حضرت حق است. هرچه نفوس و ارواح و اشباح از حضرت حق فاصله بگیرند، خسته می شوند. هرچه نزدیک تر باشند، طراوت شان بیشتر است.
3.12- تقرب بیشتر به حضرت حق، سبب کم شدن خستگی نفوس
حرف مهم دیگر: این ها کم جا پیدا می شود. مطالب سیر و سلوک و بیان احادیث در همین جهت، نورانیت خاصی دارد. ما هرچه قریب به حضرت حق بشویم، خستگی مان کمتر می شود. راجع به فرشته ها داریم که ﴿لَا يَسْأَمُونَ﴾[3]
؛ چرا «لایسأمون»؟ چون این ها لطیف هستند، به قول خودمانی خودمان کثیف نشده اند؛ چه کثیف اصطلاحی و چه کثیف عقلی. حجیم نشده اند، بد نشدند، زشت نشدند، فاصله نگرفتند.
3.13- ارتباط بین کثرت تعلقات و شهوات و دوری از لطافت روحی
عکسش هم صادق است. نشان از این دارد که تعلقاتش بیشتر است. لذا اگر تعلق شما کم شد، تجردتان بیشتر است، تحققتان بیشتر است و اگر تعلقتان افزوده شد، این جهت فاصله شما بیشتر می شود، حجیم می شوید. و کی ما حجیم می شویم؟ وقتی که خدای ناخواسته اشتغال به شهوات داشته باشیم. نه، این نشاط، نشاط نفسانی نیست، این نشاط جسمانی است. این ها را با هم فرق بگذارید. یک وقت خندان است، یک وقت گریان است، اما دل باز است، باز است، گریان است اما دل باز است.
3.14- علت کسالت یا راحتی روح
این مهم است. لذا همیشه کسالت و تنبلی به اتباع شهوات است. همیشه برازندگی و به تعبیر حضرت روح و راحت به چیست؟ به کثرت طاعات. و این جنگ طاعت و معصیت همیشه وجود دارد. برای همین سعی کنید که قلوب تان زنده شود. قلوب را به چه زنده کنیم؟ به اطاعت. برنامه ریزی کنیم و عنایت هم دارید که همان طور که تشبیه کردند و فرمودند که همان طور که ابدان خسته می شوند، ارواح هم خسته می شوند.
3.15- نقش نسیم های روحانی در رفع خستگی ارواح
رفع خستگی ارواح به چیست؟ به این است که اصلاً ببینید، «ارواح» جمع «روح» است. دقت کردید؟ چون «باز» است، چون مبسوط است، چون همه جا هست. ما الان روح مان است که این بدن مان را در کارهای مختلف قرار می دهد. می گوییم می شنویم، می نویسیم. این روح نباشد، این بدن با این جسم تفاوتی ندارد. این روح همه کاره است و روح وراء بدن است. و همه این ها به عبارت بهتر اسیر آن وجود مجردی هستند که ناظر هستند. برای همین بدن ما همان طور که به لذت های جسمانی متلذذ و مسرور است، روح ما هم آرامش اش به نسیم های روحانی و معنوی است.
3.16- نقش حکمت های بدیع در طراوت روح
این جهت را تمرین کنید که ان شاءالله تبارک و تعالی به این نتیجه برسیم و آنچه که نفوس ما را با طراوت می کند، بدیع الحکمه است. بدیع الحکمه، یعنی نکته های تازه علمی و عملی که بدیع هستند. برای همین اگر در این جهت قرار بگیرید، همیشه از معید و مُبدِئ، و مبدع یعنی هم با همزه و هم با عین، به خصوص با عینش، جز بدیع چیز دیگری صادر نمی شود. در این قرار بگیرید و همیشه با طراوت باشید. رزقنا الله ان شاء الله ایانا و ایاکم.
3.17- کثرت ادله ی تجرد نفس
و از این حدیث استفاده تجرد نفس هم به راحتی می شود و قابل استفاده است. ما در تجرد نفس، در این رساله تجرد نفس مان حدود ۷۰ تا ۸۰ دلیل بر تجرد نفس آوردیم و «مَنْ عَرَفَ نَفْسَهُ فَقَدْعَرَفَ رَبَّهُ»[4]
را حدود ۸۰ تفسیر برای آن بیان کردیم که این ها مرتبط با همدیگر هستند.
3.18- اتصال بین نفس و بدن
نفس خیلی واضح است، الحمدلله. ببخشید، تشبیه همان حالاتی که در بدن من هست، این بحث آن که آنچه در پایین صورتی در بالا دارد، یک جهت اش همان است. «مَنْ عَرَفَ نَفْسَهُ فَقَدْعَرَفَ رَبَّهُ»؛ با همین بدن را بشناسیم، او را شناخت و خستگی این را ببینیم، خستگی آن را ببینیم و این گونه است و این گونه و همین طور هم هست.
3.19- اراده ی مؤمن برای ارتحال از عالم دنیا
تازه من بارها هم عرض کردم، الان دو مرتبه تکرار می کنم: انسان مؤمن به یک جایی می رسد که حتی در نزد روح هم تا نخواهد نمی رود. به اراده خودش. منتها تمام ارواح مؤمنین و مؤمنات و همه آن هایی که به کمال نفسی رسیدند، این ها به یک جایی می رسند که خودشان دیگر نمی خواهند بمانند.
3.20- آخرین جملات علامه حسن زاده (رحمه الله) هنگام رحلت
این را برای اولین بار دارم عرض می کنم. خدا درجات حضرت علامه حسن زاده قدس الله نفسه را متعالی کند. چون آخرین لحظاتشان که دکترها آمده بودند ایشان را احیا کنند، رسیدند بهتر عالی، چون فرموده بودند: دیگر من را اذیت نکنید، من دارم می روم. با همین تعبیر این را گفتند و تمام. آخرین حرفی بود که ایشان فرموده بودند. هم فرزند بزرگوارشان و هم آن طبیب برای من نقل کردند.
3.21- دیدن ملک الموت بر بالین پیامبر (صلی الله علیه وآله)، توسط حضرت زهرا (سلام الله علیها)
چنانچه این اتفاق در حالات آقا رسول الله (صلوات الله و سلامه علیه) هم داشتند. تازه این حالت را جناب حضرت زهرا هم دیدند که من عرض می کنم که اشراق حضرت زهرا سلام الله علیها چقدر تام بوده که ایشان رحلت ملکوت اعلا را هم مشاهده بفرماید.
3.22- لزوم مدیریت و برنامه ریزی برای نفوس و عمل به دستورات عام و خاص سلوکی
لذا نفوس دارای برنامه ریزی و دارای مدیریت است. نفوس تان را با برنامه های خاص مدیریت کنید و هر کسی هم مدیریت نفسش خواسته به خودش است. برای همین ما در مسائل دستورالعمل های سیر و سلوکی، درست است که ما یک مشترکاتی داریم و به همه می گوییم این کار را کنید، اما این کار را کنید برای این است که بیان در یک مسیر ثابت تا نمود نفسانیشان مشخص بشود و بعد از آن، مراحل بعدی دیگر خیلی مهم است. این همان مقام ترویح و تدریجی است.
4- حدیث دوم: خصوصیات علم
عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ نُوحِ بْنِ شُعَيْبٍ النَّيْسَابُورِيِّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ شُعَيْبٍ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع يَقُولُ: كَانَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ ع يَقُولُ : «يَا طَالِبَ الْعِلْمِ إِنَّ الْعِلْمَ ذُو فَضَائِلَ كَثِيرَةٍ فَرَأْسُهُ التَّوَاضُعُ وَ عَيْنُهُ الْبَرَاءَةُ مِنَ الْحَسَدِ وَ أُذُنُهُ الْفَهْمُ وَ لِسَانُهُ الصِّدْقُ وَ حِفْظُهُ الْفَحْصُ وَ قَلْبُهُ حُسْنُ النِّيَّةِ وَ عَقْلُهُ مَعْرِفَةُ الْأَشْيَاءِ وَ الْأُمُورِ وَ يَدُهُ الرَّحْمَةُ وَ رِجْلُهُ زِيَارَةُ الْعُلَمَاءِ وَ هِمَّتُهُ السَّلَامَةُ وَ حِكْمَتُهُ الْوَرَعُ وَ مُسْتَقَرُّهُ النَّجَاةُ وَ قَائِدُهُ الْعَافِيَةُ وَ مَرْكَبُهُ الْوَفَاءُ وَ سِلَاحُهُ لِينُ الْكَلِمَةِ وَ سَيْفُهُ الرِّضَا وَ قَوْسُهُ الْمُدَارَاةُ وَ جَيْشُهُ مُحَاوَرَةُ الْعُلَمَاءِ وَ مَالُهُ الْأَدَبُ وَ ذَخِيرَتُهُ اجْتِنَابُ الذُّنُوبِ وَ زَادُهُ الْمَعْرُوفُ وَ مَاؤُهُ الْمُوَادَعَةُ وَ دَلِيلُهُ الْهُدَى- وَ رَفِيقُهُ مَحَبَّةُ الْأَخْيَارِ».[5]

4.1- بررسی سند روایت
البته اگر سند که به ابی بصیر برسد، خوب است، اما قبلش برخی وثاقت تام را ندارند. اما باز قابل اخذ و استناد است. پس حدیث از امام صادق (علیه السلام) به انشای حضرت امیرالمومنین (علیه الصلاة و السلام) است.
4.2- تفسیر علم حقیقی
حضرت فرمودند: «يَقُولُ يَا طَالِبَ الْعِلْمِ»؛ خیلی خطاب عجیبی است. «یا طالب» این خطاب به «یا طالب العلم»، این کدام علم است؟ علم های قطعاً اصطلاحی، یک مرتبه از این علوم است، حوزه و دانشگاه و مدرسه و کتاب و این ها جهت اش است. اما این طالب علم، یعنی آن طالب علمی که ما را می خواهد به نتیجه برساند.
4.3- تشبیه علم به بدن انسان – رأس علم، تواضع
«إِنَّ الْعِلْمَ ذُو فَضَائِلَ كَثِيرَةٍ»؛ علم دارای فضایل و برتری های زیادی است. «فَرَأْسُهُ التَّوَاضُعُ وَ عَيْنُهُ الْبَرَاءَةُ مِنَ الْحَسَدِ». خیلی جالب است که در این حدیث علم را و انسان را و اعضایش را تشبیه کردند. علم را تشبیه کردند به یک بدنی که هر قسمتی از این بدن یک رفتار و کردار را می طلبد. بر این حدیث حتماً برنامه ریزی کنید.
4.4- عدم دریافت علم حقیقی با وجود تکبر در عالم
حضرت فرمودند: علم دارای فضایل زیادی است. رأس این علم تواضع است. خیلی عجیب است، ببخشید این تعبیر را دارم. من حدیث نفس دارم. هم از شما و هم کسانی که صدای من را می شنوند، یا نوشته را در کتاب ها می خوانند، تقاضا می کنم که هر عالمی را که دیدید تکبر دارد، من طلبه با کمال صراحت عرض می کنم که به علم و حقیقت علم نرسیده است. اگر به حقیقت علم برسد، مانند درختی است که چون بار بیاورد، سر فرود می آورد.
گدا گر تواضع کند خوی اوستز گردن فرازان تواضع نکوست.[6]

4.5- سلام کردن، یکی از راه های کسب تواضع
توصیه می کنم هم خودم را و هم شما را بر هر خلق خدا که گذشتید سلام کنید. حالا جواب سلام که بدهید بماند، سلام کنید. سلام کنید. سلام یک چیز عجیبی است. آقا رسول الله صلوات الله و سلام علیه بر هیچ کس نمی گذشتند، مگر اینکه سلام می کردند.[7]
بعضی ها که می خواستند به ایشان سلام کنند، می رفتند پشت دیوار یا پشت درخت که سریع سلام کنند، ولی باز هم نمی توانستند. این ها نکته های عملی است.
4.6- چشم علم، پرهیز از حسد
«فَرَأْسُهُ التَّوَاضُعُ وَ عَيْنُهُ الْبَرَاءَةُ مِنَ الْحَسَدِ». چشم، این تن عالم و علم، علم نفرمودند، عالم فرمودند؟ علم فرمودند. حالا نکته های حدیث خیلی مهم است. ان شاءالله برای جلسه آینده. چشم اش این است که آدم از حسد بری باشد. حالا ان شاءالله این دو نکته برای جلسه های آینده باشد. امیدواریم خداوند هم ما را جزء متواضعین کند و هم ان شاءالله و هزاران ان شاءالله ما را از حسد بری قرار دهد. امان از حسادت. «وَ مِن کلّ عینٍ حاسد»،[8]
«و شرّ فاسد»، و ﴿شَیطانٍ مَّارِدٍ﴾.[9]
و ﴿وَمِن شَرِّ حَاسِدٍ إِذَا حَسَدَ﴾.[10]

4.7- کثرت حسادت بین علما
اجازه هم می فرمایید که خاضعانه عرض کنم که حسد را بین علما بیشتر تقسیم کردند. سهم علما در حسد خیلی زیاد شد. دارد سهم خاص شان حسد شد، نعوذ بالله. یعنی شیطان از راه حسادت می آید. تمرین کنید که ان شاء الله در همه من و شما موفق باشید.
4.8- چند نمونه از درخواست های معنوی از خداوند
«اللهم ارزقنا رزقا حلالا و علما واسعا»، «اللّهُمَّ ارْزُقْنِي عَقْلاً كامِلاً وَلُبّاً راجِحاً وَعِزّاً باقِياً وَقَلْباً زَكِيّاً وَعَمَلاً كَثِيراً وَأَدَباً بارِعاً وَاجْعَلْ ذلِكَ كُلَّهُ لِي وَلا تَجْعَلْهُ عَلَيَّ بِرَحْمَتِكَ يا أَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ».[11]
این فرمایش های حضرت امیرالمومنین علیه الصلاة و السلام است. در ادامه دارد: «وَ اِجْعَلْ ذَلِكَ كُلَّهُ لِى وَ لاَ تَجْعَلْهُ عَلَيَّ». ان شاء الله برحمتک یا ارحم الراحمین. و صلی الله علی محمد و آله طاهرین.
 

[1] الكافي- ط الاسلامية، الشيخ الكليني، ج1، ص48.

[2] الطّراز الأوّل، ابن معصوم المدني، ج4، ص326.

[3] سوره فصلت، آيه 38.

[4] عوالي اللئالي، ابن أبي جمهور، ج4، ص102.

[5] الكافي- ط الاسلامية، الشيخ الكليني، ج1، ص48.

[6] سعدی، بوستان، بخش 4، بیت 13.

[7] عيون أخبار الرضا(ع) ، الشيخ الصدوق، ج1، ص317.

[8] بحار الأنوار - ط دارالاحیاء التراث، العلامة المجلسي، ج92، ص133.

[9] سوره صافات، آيه 7.

[10] سوره فلق، آيه 5.

[11] بحار الأنوار - ط دارالاحیاء التراث، العلامة المجلسي، ج99، ص172.