جلسه 1404/07/09

بسم الله الرحمن الرحیم



لزوم به کار بستن علم و اتساع علم در قلب - استفاده از ابزار معرفت برای مقابله با شیطان/فضایل علم آموزی /علم

محتويات
1- روایات باب استعمال العلم
1.1- روایت هفتم
1.1.1- بررسی سند حدیث
1.1.2- توضیح و بیان روایت
1.1.2.1- لزوم به کار بستن علم و عمل به آن
1.1.2.2- لزوم اتّساع دل و قلب (ظرف علم)، همراه با فراگیری علم
1.1.2.3- چگونگی اتّساع قلب
1.1.2.4- توسعه ی علم در قلب، سبب ضعف مکر شیطان
1.1.2.5- استفاده از ابزار معرفت برای مقابله با شیطان
1.1.2.6- نسبت بین علم و معرفت، عالم و عارف، و علم و عقل
1.1.2.7- حکمت ضعف انسان در قرآن
1.1.2.8- امام زمان (علیه السلام)، مصداق قدرت الهی
1.1.2.9- قدرت نفس
1.1.2.10- راهکار مبارزه با وسواس فکری از جانب شیطان



 
 
موضوع: علم/فضایل علم آموزی /لزوم به کار بستن علم و اتساع علم در قلب - استفاده از ابزار معرفت برای مقابله با شیطان
 
1- روایات باب استعمال العلم
1.1- روایت هفتم
عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِيهِ عَمَّنْ ذَكَرَهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى عَنْ أَبِيهِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع يَقُولُ: «إِذَا سَمِعْتُمُ الْعِلْمَ فَاسْتَعْمِلُوهُ وَ لْتَتَّسِعْ قُلُوبُكُمْ فَإِنَّ الْعِلْمَ إِذَا كَثُرَ فِي قَلْبِ رَجُلٍ لَا يَحْتَمِلُهُ قَدَرَ الشَّيْطَانُ عَلَيْهِ فَإِذَا خَاصَمَكُمُ الشَّيْطَانُ فَأَقْبِلُوا عَلَيْهِ بِمَا تَعْرِفُونَ فَ ﴿إِنَّ كَيْدَ الشَّيْطانِ كانَ ضَعِيفاً﴾[1]
فَقُلْتُ وَ مَا الَّذِي نَعْرِفُهُ قَالَ خَاصِمُوهُ بِمَا ظَهَرَ لَكُمْ مِنْ قُدْرَةِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ».[2]

1.1.1- بررسی سند حدیث
عبارت «عَمَّن ذَکَرَهُ»، حدیث را دچار خدشه می کند؛ ولی روایت معروف است.
1.1.2- توضیح و بیان روایت
1.1.2.1- لزوم به کار بستن علم و عمل به آن
وقتی علمی را شنیدید به کار ببرید. استماع علم کاربرد دارد. تا علمی، عملیاتی نشود، ارزش پیدا نمی شود. اندیشه ها اگر به انگیزه ها منجر شد کارساز است. کسی که علمی را در می یابد، باید دو کار کند: یکی اینکه آن علم را اجرایی کند و دیگر اینکه دلش را وسیع کند. امیرالمؤمنین (علیه السلام) فرمودند: «كُلُّ وِعَاءٍ يَضِيقُ بِمَا جُعِلَ فِيهِ إِلاَّ وِعَاءَ الْعِلْمِ، فَإِنَّهُ يَتَّسِعُ بِه»ِ. [3]
هر ظرفی با آنچه در آن قرار گیرد، ضیق می شود، جز ظرف علم که با معلوم گسترده می شود.
1.1.2.2- لزوم اتّساع دل و قلب (ظرف علم)، همراه با فراگیری علم
جبرائیل (علیه السلام) هم بر قلب مبارک رسول خدا (صلی الله علیه وآله) نازل می شد. فرشته علم، جناب جبرائیل (علیه السلام) است و معدن علم، قلب رسول خدا (صلی الله علیه وآله) است.
1.1.2.3- چگونگی اتّساع قلب
باید از قلب مراقبت کرد، تا گسترده شود. اگر نگهبان قلب مان شویم، هر چیزی در آن وارد نمی شود. آن چیزی که باعث صفای قلب است، علم است. این هر علمی نیست؛ چرا که عالمان واقعی جانشینان بر اساس روایات، جانشینان انبیا (علیهم السلام) هستند؛ «إِنَّ الْعُلَمَاءَ وَرَثَةُ الْأَنْبِيَاءِ».[4]

1.1.2.4- توسعه ی علم در قلب، سبب ضعف مکر شیطان
زمانی که علم در قلب مردی کثرت پیدا کرد، توانایی شیطان بر او ضعیف می شود. وقتی که دل وسیع شود، شیطان اسیر می شود و زمانی که دل ضیق شود، شیطان قوی شده است. شیطان کیست؟ «المبعد من رحمة الله»؛[5]
هر چیزی که ما را یک باره یا کم کم از خدا دور کند، شیطان است. شیطان دست پرورده ی خودمان است. اگر ما به لحاظ نفسانی ضعیف شویم، شیطان قوی شده است و اگر قوی شویم، او ضعیف می شود.
1.1.2.5- استفاده از ابزار معرفت برای مقابله با شیطان
هر وقت شیطان به جنگ شما آمد، با معرفت تان با او روبرو شوید. گاهی داش مشتی ها به رفیق شان می گویند: خیلی بی معرفتی! فحش عظیمی است. بی معرفت، یعنی ارتباط خودت را با خودت و با خدایت نمی توانی بفهمی. با معرفت تان به جنگ شیطان بروید.
1.1.2.6- نسبت بین علم و معرفت، عالم و عارف، و علم و عقل
تا قبل از این صحبت از علم بود. الآن صحبت از معرفت شد. بین علم و معرفت، عموم و خصوص مطلق است. عرفان نیز همین است. از سویی صدق کلی است و از سویی صدق جزئی است. هر عارفی، عالم است، ولی هر عالمی، عارف نیست. برهان، عرفان و قرآن با هم متحد است. خاص خاصش، قرآن است که معرفت حقیقی است. هر عاقلی، عالم است، ولی هر عالمی، عاقل نیست. مرحوم امام (رحمه الله) در مورد شهید رجایی فرمودند: «رجایی، عقلش از علمش بیشتر است».
﴿إِنَّ كَيْدَ الشَّيْطانِ كانَ ضَعِيفاً﴾[6]

1.1.2.7- حکمت ضعف انسان در قرآن
برای انسان هم گفته اند: ﴿وَخُلِقَ الإِنسَانُ ضَعِيفًا﴾.[7]
برخی این را ذم انسان دانسته اند. ما می گوییم که این آیه، بهترین دلیل بر کمال انسان است؛ چرا که اگر کسی خود را ضعیف بداند، دنبال قوی شدن است. «مَوْلايَ يا مَوْلايَ أَنْتَ القَوِيُّ وَأَنا الضَّعِيفُ وَهَلْ يَرْحَمُ الضَّعِيفَ».[8]
﴿يَا أَيُّهَا النَّاسُ أَنتُمُ الْفُقَرَاء إِلَى اللَّهِ وَاللَّهُ هُوَ الْغَنِيُّ الْحَمِيدُ﴾.[9]

سؤال شد معرفت با چه چیزی به دست می آید؟ امام باقر (علیه السلام) در حدیث فوق فرمودند که شما با شیطان به آنچه از قدرت الهی ظهور دهید، مبارزه کنید. اینکه ما هم مقابل شیطان ضعیف هستیم.
1.1.2.8- امام زمان (علیه السلام)، مصداق قدرت الهی
قدرت الهی هم نمادی دارد. رسول خدا (صلی الله علیه وآله)، مصداق کامل اسمای الهی هستند. امام عصر (علیه السلام)، بزرگ ترین نماد قدرت الهی است.
1.1.2.9- قدرت نفس
ما در درون خود نفسی داریم که همه ی کارها از او بر می آید. نفس، زبان و گوش را به استخدام گرفته است؛ پس می تواند دیگران را هم به استخدام خود درآورد.
1.1.2.10- راهکار مبارزه با وسواس فکری از جانب شیطان
شیطان از وسوسه در دل شروع می کند. کسانی که به وسواس در عمل گرفتار هستند، وسواس در فکر هم دارند. یک انگیزه را برای خود بزرگ می کند و دنبال آن می رود. برای درمان وسواس، باید شالوده ی باورش را به هم زد.
 

[1] سوره نساء، آيه 76.

[2] الكافي- ط الاسلامية، الشيخ الكليني، ج1، ص45.

[3] نهج البلاغة، الدشتي، محمد، ج1، ص346، حکمت 205.

[4] الكافي- ط الاسلامية، الشيخ الكليني، ج1، ص34.

[5] مجمع البيان في تفسير القرآن - ط مؤسسة الأعلمي للمطبوعات، الشيخ الطبرسي، ج1، ص49.

[6] سوره نساء، آيه 76.

[7] سوره نساء، آيه 28.

[8] مفاتيح الجنان، القمي، الشيخ عباس، ج1، ص496.

[9] سوره فاطر، آيه 15.