جلسه 1403/11/17

بسم الله الرحمن الرحیم



جایگاه علما در زمین - لزوم همنشینی با علما/فضیلت عالم /علم

محتويات
1- روایات «بابُ فَقد العلماء»
1.1- روایت ششم
1.1.1- اعتبار روایت
1.1.2- آمادگی ائمه (علیهم السلام) و علما برای مرگ
1.1.3- جایگاه علما در زمین
1.1.4- گریه و خنده و ترس عزرائیل (علیه السلام)
1.1.5- امام زمان (علیه السلام)، حدّ و مرز زمین
1.1.6- خاطره ای از پدر استاد
2- روایات باب «بَابُ مُجَالَسَةِ الْعُلَمَاءِ وَ صُحْبَتِهِمْ »
2.1- روایت اول
2.1.1- اعتبار حدیث
2.1.2- جایگاه حضرت لقمان (علیه السلام)
2.1.3- خاطره از یکی از اساتید حوزه
2.1.4- واژه شناسی «إبن» و «بُنَی»
2.1.5- توصیه ی تربیتی برای تربیت فرزندان
2.1.6- لزوم مجالست با یادکنندگان خداوند و پرهیز از مجالس با غافلان از یاد خداوند
2.1.7- واژه شناسی قوم
2.1.8- ماجرای شکایت پدر از جوان خود
2.2- روایت دوم
2.2.1- برتری مجالست با عالم نسبت به جاهل
2.2.2- نقش همنشین و رفیق در انسان


 
 
موضوع: علم/فضیلت عالم /جایگاه علما در زمین - لزوم همنشینی با علما
 
1- روایات «بابُ فَقد العلماء»
1.1- روایت ششم
عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ عَمَّنْ ذَكَرَهُ عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ ع: «قَالَ كَانَ عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ ع يَقُولُ: إِنَّهُ يُسَخِّي نَفْسِي فِي سُرْعَةِ الْمَوْتِ وَ الْقَتْلِ فِينَا قَوْلُ اللَّهِ- أَوَلَمْ يَرَوْا أَنَّا نَأْتِي الْأَرْضَ نَنْقُصُها مِنْ أَطْرافِها وَ هُوَ ذَهَابُ الْعُلَمَاءِ».[1]

1.1.1- اعتبار روایت
عبارت «عَمَّن ذَکَرَهُ»، روایت را مرسل کرده است. این روایت، سیره است و حدیث خوبی است و قابل اعتنا است.
1.1.2- آمادگی ائمه (علیهم السلام) و علما برای مرگ
روایت از امام باقر (علیه السلام) از امام سجاد (علیه السلام) است. «کان یقول»، سیره و منش را بیان می کند. هم اندیشه ها و هم رفتار حضرت را بیان می کند. مقام حکیم بودن امام را بیان می کند.
امام سجاد (علیه السلام) فرمودند که ما نسبت به عالم برزخ و مرگ و سرعت مرگ مان اهل سخاوت هستیم. بزرگ و امام و ولیّ و عالِم برای مرگ آمادگی دارد؛ مثل اینکه در اصطلاحات امروز، بریز بپاش دارد، در معارف هم بریز بپاش دارد و نشر می دهد.
1.1.3- جایگاه علما در زمین
بعد حضرت فرمودند که آیه ی شریفه ی: ﴿أَوَلَمْ يَرَوْاْ أَنَّا نَأْتِي الأَرْضَ نَنقُصُهَا مِنْ أَطْرَافِهَا﴾،[2]
در مورد ما است. آیات، اضطراب آور و زلزله برانگیز است. اسم سوره ها بی جهت نیست. خود وحی، بزرگ ترین رعد است. تجلی اسماء باری تعالی بر نفس نبی است و از جهت نوع حیرت، خودش اضطرا ب های خاصی دارد. «رَبِّ زِدنی تَحَیُّراً».[3]
در این آیه خدای متعال می فرماید که نمی بینید که ما نگاهی به زمین داریم و از اطرافش کم می کنیم. این که از اطراف زمین کم می کنیم، فقد علماء است. تعبیر عجیبی است! می توانیم بگوییم آقایان علما و بزرگان، اطراف الأرض هستند و نهایات زمین هستند. دانشمند ها اطراف و اکناف زمین هستند. مرز، حدود مالکیت و ملکیت صاحبان زمین است. هر صاحب ملکی مرزی دارد که باید حفظ کند. می گویند که فرشته ها می خندند. فرشته ها گاهی ترس و خنده و گریه دارند.
1.1.4- گریه و خنده و ترس عزرائیل (علیه السلام)
از عزرائیل (علیه السلام) سؤال کردند: «کجا گریه و خنده و ترس داری»؟ گفت: «وقتی می بینم کشاورزی مرز زمین را می خواهد مشخص کند، کمی مرز زمین را به نفع خودش جابه جا می کند. می خندیم که مال خود را نمی توانی حفظ کنی، به مال دیگران تعرض می کنی! گریه هم می کنیم. در یک بیابان، مادری بچه را شیر می داد، جان بچه را باید می گرفتم و گریه کردم! جایی که ترسیدم، این بود که خواستم جان کسی را بگیرم. هیبت او مرا گرفت. شهر و کوچه و خانه دیدم جان عالمی را باید بگیرم. نبیّ و ولیّ اِشراف دارد. امام صادق (علیه السلام) فرمودند: «این عالمی که ترسیدی، همان طفل بیابان بی مادری بود که از مادرش شیر می خورد و گریه کردی. این آمد برای خودش برنامه ریزی کرد و خدا از او حمایت کرد، شد کسی که عزرائیل از او می ترسد»!
1.1.5- امام زمان (علیه السلام)، حدّ و مرز زمین
علما، مرز زمین و نهایات زمین هستند. اینکه علما باید احترام شوند، به این جهت است. زمین به علما ختم می شود. زمین به یک عالم می رسد. وجود مقدس امام زمان (علیه السلام)، عالمی هستند که حد زمین هستند. امام زمان (علیه السلام) مرز زمین است. «وارث الأرض» است.[4]
﴿أَنَّ الْأَرْضَ يَرِثُهَا عِبَادِيَ الصَّالِحُونَ﴾.[5]
پیروان چنین امامی هستید. زمین حرکت دارد و نهایت و طرف دارد. حضرت علامه حسن زاده (رحمه الله) - جانم به قربان شان – فرمودند: «هنر یک منجم این است که حدود را مشخص کند». همه ی رئیس جمهورها هم هنرشان این است. خیلی از حکام به خاطر همین زمین جنگ دارند؛ همان چیزی که عزرائیل خنده اش گرفت. علما، واسطه ی بین زمین و آسمان هستند. اطراف زمین را اشراف زمین می دانیم. همیشه اطراف زمین، آرامش آور است، سکینه دارد.
1.1.6- خاطره ای از پدر استاد
کشاورزی که مرز زمینش را مشخص می کند، بعد می گوید راحت شدیم. مسّاح، اندازه می گیرد.
از والدم (رحمةالله علیه) یادی کنم. با ایشان سرِ زمین هایی می رفتیم. موقع شخم، خاک ها قاطی می شد. می گفتند: «خاک های مخلوط شده با زمین کنار را برگردانید»! احتیاط می کردند. حلال خوار باشید، تا به نتیجه برسید.
2- روایات باب «بَابُ مُجَالَسَةِ الْعُلَمَاءِ وَ صُحْبَتِهِمْ »
بابی که باید با عالم همنشین باشیم و گفت و گو کنیم.
2.1- روایت اول
عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنْ يُونُسَ رَفَعَهُ قَالَ: «قَالَ لُقْمَانُ لِابْنِهِ: يَا بُنَيَّ اخْتَرِ الْمَجَالِسَ عَلَى عَيْنِكَ فَإِنْ رَأَيْتَ قَوْماً يَذْكُرُونَ اللَّهَ جَلَّ وَ عَزَّ فَاجْلِسْ مَعَهُمْ فَإِنْ تَكُنْ عَالِماً نَفَعَكَ عِلْمُكَ وَ إِنْ تَكُنْ جَاهِلًا عَلَّمُوكَ وَ لَعَلَّ اللَّهَ أَنْ يُظِلَّهُمْ بِرَحْمَتِهِ فَيَعُمَّكَ مَعَهُمْ وَ إِذَا رَأَيْتَ قَوْماً لَا يَذْكُرُونَ اللَّهَ فَلَا تَجْلِسْ مَعَهُمْ فَإِنْ تَكُنْ عَالِماً لَمْ يَنْفَعْكَ عِلْمُكَ وَ إِنْ كُنْتَ جَاهِلًا يَزِيدُوكَ جَهْلًا وَ لَعَلَّ اللَّهَ أَنْ يُظِلَّهُمْ بِعُقُوبَةٍ فَيَعُمَّكَ مَعَهُمْ».[6]

2.1.1- اعتبار حدیث
این حدیث، مرفوع است.
2.1.2- جایگاه حضرت لقمان (علیه السلام)
ما نسبت به انبیا (علیهم السلام) نظری داریم؛ و آن اینکه 124000 پیغمبر، بین امت ها تقسیم هستند. برخی به مقامی رسیدند که خصوصیات خاصی داشتند و ذکرشان آمده است. یکی لقمان است. لقمان از آن انسان هایی است که از بردگی کارش را شروع کرد، تا به نبوت رسید. سیرهای زجری را کشیده است.
2.1.3- خاطره از یکی از اساتید حوزه
مرحوم سید عنایت الله دریاباری از اساتید خوب فیضیه بود. با هم صحبت می کردیم. می فرمود: «عمر بابا نوح را نداریم، ولی تجربه ی او را داریم». لقمان با تجربه بود.
2.1.4- واژه شناسی «إبن» و «بُنَی»
جانم به قربان علامه حسن زاده (رحمه الله) که ذو فنون بود و اهل ظاهر و باطن و ما را با لغت آشنا کرد. «إبن» را «إبن» می گویند، چون بنای والد، «ابن» است. «بُنَی»، اسم مصغّر است.
2.1.5- توصیه ی تربیتی برای تربیت فرزندان
وقتی پدری خصوصیات حفاظتی اش را در پسر ببیند، مهم است. اگر عزیزان فاضل فرزندان شان فاضل شدند، موفق بوده اند. اگر پسری راه پدر را ادامه نداد، در هر صنفی که باشد، باید در کار خودش تأمل کند. سعی کنید بچه های دختر و پسرتان را به سیره ی خودتان تربیت کنید. راهش فقط یکی است. ائمه ی معصوم (علیهم السلام)، تعلیم جسمانی را واگذار به دیگران می کردند، ولی تعلیم معنوی شان را خیر. اگر بچه ها را دبستان و دبیرستان می فرستید، ولی تربیت معنوی را خودتان انجام دهید.
2.1.6- لزوم مجالست با یادکنندگان خداوند و پرهیز از مجالس با غافلان از یاد خداوند
مجالس، محل های همنشینی است. جناب لقمان به فرزندشان فرمودند که فرزندم، مجالس را با بصیرت انتخاب کن. هر مجلسی نرو. مقام معظم رهبری دامت برکاته چقدر به بصیرت توصیه می کنند.
در ادامه ی روایت، جناب لقمان فرمود که اگر عالم باشی، از آن مجلس استفاده می کنی و اگر جاهل بودی، آن قوم به تو یاد می دهد. شاید سایه ی الهی به رحمتش بر سر شما گسترده شود و تو هم نفع ببری.
اگر قومی بودند که یاد خدا نمی کنند، اگر عالم باشی، نفعی برایت ندارد و اگر جاهل باشی، جهلت زیاد می شود. و شاید عذابی بیاید این قوم را بگیرد و تر و خشک را با هم بسوزاند.
2.1.7- واژه شناسی قوم
قوم، گروهی هستند که در کارزار رفع نیاز هستند. هر کسی قوم نمی شود؛ بلکه کسی که آماده است، تا نیاز دیگری را رفع کند، به آن قوم می گویند.[7]
اگر گروهی ایستا و پابرجایی دیدی که خدای جلّ و عزّ را ذکر می کنند، با آن ها بنشین.
2.1.8- ماجرای شکایت پدر از جوان خود
شخصی، جوان 17 ساله ای داشت و گفت: «این جوان مرا اذیت می کند. آن عالم گفت: «17 سال دیر آمدی. موقع انعقاد نطفه ی آن بچه باید می آمدی»! با تصور دیگران مجامعت نکنی. با تصویرهای نامناسب در فضای مجازی و بعد هم بستری نکنی. اگر انسان رعایت نکند، طوری می شود که بچه، پدر را می زند.
حکام اگر خوب و عادل باشند، می توانند قسمتی از سایه ی الهی باشند.
2.2- روایت دوم
عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ وَ مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى جَمِيعاً عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ دُرُسْتَ بْنِ أَبِي مَنْصُورٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ الْحَمِيدِ عَنْ أَبِي الْحَسَنِ مُوسَى بْنِ جَعْفَرٍ (علیه السلام) قَالَ: «مُحَادَثَةُ الْعَالِمِ عَلَى الْمَزَابِلِ خَيْرٌ مِنْ مُحَادَثَةِ الْجَاهِلِ عَلَى الزَّرَابِيِ ».[8]

2.2.1- برتری مجالست با عالم نسبت به جاهل
از امام کاظم (علیه السلام) نقل شده است: «گرچه عالم مزبله نشین نمی شود، ولی اگر با عالم در جایی حرف بزنید که آباد نیست، بهتر است از حرف زدن با جاهلی در جای نازپرورده». بروید سراغ اینکه چه کسی هست؛ نه اینکه چه ساختمانی دارد. «زَرابیّ»، لباس ها و تخت های فاخر است.[9]

2.2.2- نقش همنشین و رفیق در انسان
باید دید با چه کسی هم نشین هستیم. حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه وآله) که ماه شعبان، ماه ایشان و ماه صلوات است، فرمودند: «الْمَرْءُ عَلَى دِينِ خَلِيلِهِ، فَلْيَنْظُرْ أَحَدُكُمْ مَنْ يُخَالِلُ»؛[10]
اگر کسی را می خواهید بشناسید، ببینید رفیقش کیست. در رفاقت تان دقت کنید. ان شاءالله رفیق مان، شفیق باشد. فرشته ها می توانند رفیق خوبی باشند. خانم ها وقتی خوب می شوند، به آن ها می گویند فرشته. ان شا ءالله حشر و نشرتان با فرشته ها باشد.
 

[1] الكافي- ط الاسلامية، الشيخ الكليني، ج1، ص38.

[2] سوره رعد، آيه 41.

[3] سبزواری، ملاهادی، شرح المنظومة، ت حسن زاده آملی، ج5، ص176.

[4] المروى من كتاب علي( ع)، محمد امين پور اميني، ج1، ص159.

[5] سوره انبیاء، آيه 105.

[6] الكافي- ط الاسلامية، الشيخ الكليني، ج1، ص39.

[7] التحقيق في كلمات القرآن الكريم ، المصطفوي، حسن، ج9، ص344.

[8] الكافي- ط الاسلامية، الشيخ الكليني، ج1، ص39.

[9] التحقيق في كلمات القرآن الكريم ، المصطفوي، حسن، ج4، ص321.

[10] الأمالي - ط دار الثقافة، الشيخ الطوسي، ج1، ص518.