جلسه 1403/10/05

بسم الله الرحمن الرحیم



روایات فضیلت علم در با اصناف مردم/فضیلت علم /شرح کافی

محتويات
1- روایات فضیلت علم در باب اصناف الناس
1.1- رجوع مردم بعد از رسول خدا (صلی الله علیه وآله و سلم) به سه نفر
1.1.1- نفر اول
1.1.2- کلام علامه حسن زاده (رحمه الله) در مورد کسب علم
1.1.3- نفر دوم
1.1.4- نفر سوم
1.2- تقسیم شدن مردم به سه دسته
1.3- صنف های گوناگون مردم



 
موضوع: شرح کافی/فضیلت علم /روایات فضیلت علم در با اصناف مردم
 
1- روایات فضیلت علم در باب اصناف الناس
در شرح احادیث رسیدیم به کتاب «فضل علم در باب اصناف الناس»
1.1- رجوع مردم بعد از رسول خدا (صلی الله علیه وآله و سلم) به سه نفر
عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ وَ مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى جَمِيعاً عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِي أُسَامَةَ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِي حَمْزَةَ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ السَّبِيعِيِّ عَمَّنْ حَدَّثَهُ مِمَّنْ يُوثَقُ بِهِ قَالَ سَمِعْتُ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ ع يَقُولُ : «إِنَّ النَّاسَ آلُوا- بَعْدَ رَسُولِ اللَّهِ ص إِلَى ثَلَاثَةٍ آلُوا إِلَى عَالِمٍ عَلَى هُدًى مِنَ اللَّهِ قَدْ أَغْنَاهُ اللَّهُ بِمَا عَلِمَ عَنْ عِلْمِ غَيْرِهِ وَ جَاهِلٍ مُدَّعٍ لِلْعِلْمِ لَا عِلْمَ لَهُ مُعْجَبٍ بِمَا عِنْدَهُ قَدْ فَتَنَتْهُ الدُّنْيَا وَ فَتَنَ غَيْرَهُ وَ مُتَعَلِّمٍ مِنْ عَالِمٍ عَلَى سَبِيلِ هُدًى مِنَ اللَّهِ وَ نَجَاةٍ ثُمَّ هَلَكَ مَنِ ادَّعَى وَ خابَ مَنِ افْتَرى» .[1]

حدیث، خوب و علوی است. مردم بعد از رسول خدا (صلی الله علیه وآله و سلم) به سه نفر مراجعه کردند{«آل» یعنی مورد مراجعه}:
1.1.1- نفر اول
به عالمی که از جانب خدا هدایت شده است. هدایت، اولین میثاق خدا با انسان است. اگر انسان هدایت شد، عهدش را انجام داده است. به قول بابا طاهر:
«چه خوش بی مهربانی هر دو سر بی که یکسر مهربانی دردسر بی»
مهر از دو طرف باید باشد و گرنه دردسر است. هر روز بعد از نماز صبح زیارت مخصوص امام زمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف) را بخوانید؛ «اللهم بلغ مولای.... فی کل یوم عهدا و عقدا و بیعة».[2]
این یک تشریف است. در تمام عالم رسم است کسانی که تحت فرمان هستند، نیروهای انتظامی، فرمانده ی خود را می خوانند؛ ما چرا نداشته باشیم. این پناهندگی ما است. این عالم ائمه و امام بعد از امام است تا جانشین بعد از او که واسطه فیض است. عالمی که به غنا رسیده است، به «علم الله» رسیده و نیازی به علم دیگران ندارد.
«قَدْ أَغْنَاهُ اللَّهُ بِمَا عَلِمَ عَنْ عِلْمِ غَيْرِهِ»؛ از علم دیگران قطع ارتباط می کند. ﴿فَاسْأَلُواْ أَهْلَ الذِّكْرِ﴾.[3]
آیات بر دلشان نشست و مصداق آیه ی ﴿أُوْلَئِكَ عَلَى هُدًى مِّن رَّبِّهِمْ﴾ می شوند.[4]
این عالم، در اینجا جز ولیّ، شخص دیگری نیست.
1.1.2- کلام علامه حسن زاده (رحمه الله) در مورد کسب علم
جانم به قربانشان حضرت علامه حسن زاده (قدس الله نفسه الزکیة) بارها می فرمودند: «آقاجان من! بخوانید و بدانید و بفهمید تا به جایی برسید که علم را دریافت کنید و مرجِع و مرجَع شوید».
1.1.3- نفر دوم
دسته دیگری که مردم به آن پناهنده می شوند، نادانی است که مدعی علم است؛ علم ندارد ولی به چیزی که دستش است شگفت زده شده است. «قد فتنته الدنیا»؛ دنیا او را شکار کرده است. مدعیان علم، همیشه در معرض شکار دنیا هستند؛ علمای درباری می شوند؛ در همه ی زمان ها هستند. «و فتن غیره»؛ هم دنیا او را فریب داده و هم او دیگران را فریب داده است؛ همانند شخص بلعم باعورا.[5]
شیطان، عالم نما پرور است؛ خودش هم مصداق عالم نما است. شیطان، صحبت اطاعت شد کم آورد.
1.1.4- نفر سوم
دسته سوم «و متعلم من عالم علی سبیل هدی من الله و نجاة»؛ کسانی که علم را از عالم گرفتند، نجات پیدا می کنند؛ «ثم هلک من ادعی و خاب من افتری»؛ آنانی که مدعی هستند هلاک می شوند و کسانی که اهل دروغ هستند زیان می کنند.
مردم یا به عالم یا به مدعی علم و یا به پیرو مراجعه می کنند بعد از رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم)؛ یا پناهنده به امیر المؤمنین (علیه السلام) هستند و یا پناهنده به سلمان ها و مقدادها و ابوذرها و یا خدای نخواسته کسانی که حضرت را خانه نشین کردند. این صفحه ی تاریخ ادامه دارد. این شروع تقسیم از زمان رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) بود ولی ادامه دارد. ﴿وَالسَّابِقُونَ السَّابِقُونَ﴾؛[6]
﴿أُوْلَئِكَ الْمُقَرَّبُونَ﴾؛[7]
اصحاب یمین و اصحاب شمال. این تقسیم است. سه سوره در قرآن است که این ترسیم در آن هست. اول سوره حمد است. بعد سوره فاطر است. «مقتصد» و «ظالم» و بعد سوره ی واقعه است. به جنت النعیم و روح و ریحان می رسد.
1.2- تقسیم شدن مردم به سه دسته
الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْأَشْعَرِيُّ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ الْوَشَّاءِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عَائِذٍ عَنْ أَبِي خَدِيجَةَ سَالِمِ بْنِ مُكْرَمٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: «النَّاسُ ثَلَاثَةٌ عَالِمٌ وَ مُتَعَلِّمٌ وَ غُثَاءٌ»؛[8]
مردم سه دسته هستند یا عالم یا متعلم و یا همج رعاع که از هر طرف باد بیاید می رود.
با چه کسی همنشین شویم؟
مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ رَزِينٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِي حَمْزَةَ الثُّمَالِيِ قَالَ: قَالَ لِي أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع : «اغْدُ عَالِماً أَوْ مُتَعَلِّماً أَوْ أَحِبَّ أَهْلَ الْعِلْمِ وَ لَا تَكُنْ رَابِعاً فَتَهْلِكَ بِبُغْضِهِمْ»؛[9]
در حالی صبح کن که یا عالم باشد یا متعلم و یا دوستدار اهل علم و چهارمی نباش که با دشمنی آنها هلاک شوی.
1.3- صنف های گوناگون مردم
عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنْ يُونُسَ عَنْ جَمِيلٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ سَمِعْتُهُ يَقُولُ : «يَغْدُو النَّاسُ عَلَى ثَلَاثَةِ أَصْنَافٍ عَالِمٍ وَ مُتَعَلِّمٍ وَ غُثَاءٍ فَنَحْنُ الْعُلَمَاءُ وَ شِيعَتُنَا الْمُتَعَلِّمُونَ وَ سَائِرُ النَّاسِ غُثَاءٌ»؛[10]
اکثر اصحاب اجماع اینجا هستند و صحیح اعلایی است. جمیل بن دراج می گوید از امام صادق (علیه السلام) شنیدم که فرمودند مردم سه صنف هستند؛ گروهی عالم و گروهی متعلم و دسته ای پر کاه و امور سبکی که باد آنها را به هر سو می برد. حضرت فرمودند ما علما هستیم. احادیث، یکی مبیّن دیگری است. شیعیان ما متعلم هستند و سایر مردم غثاء هستند. هر طرفی می روند. امیدواریم ما جزو کسانی باشیم که در محضر اولیای الهی باشیم. «الحمد لله الذی جعلنا من المتسمکین بولایة امیرالمؤمنین و اولاده المعصومین علیهم السلام».

[1] الكافي- ط الاسلامية، الشيخ الكليني، ج1، ص33.

[2] مفاتيح الجنان، القمي، الشيخ عباس، ج1، ص644.

[3] سوره نحل، آيه 43.

[4] سوره بقره، آيه 5.

[5] بحار الأنوار - ط دارالاحیاء التراث، العلامة المجلسي، ج13، ص377.

[6] سوره واقعه، آيه 10.

[7] سوره واقعه، آيه 11.

[8] الكافي- ط الاسلامية، الشيخ الكليني، ج1، ص34.

[9] الكافي- ط الاسلامية، الشيخ الكليني، ج1، ص34.

[10] الكافي- ط الاسلامية، الشيخ الكليني، ج1، ص34.