جلسه 1403/02/19

بسم الله الرحمن الرحیم



اقسام علم - علما، ورثه ی انبیا (علیهم السلام)/شرح روایات باب فضیلت علم /احادیث اخلاقی اصول کافی

محتويات
1- حدیث اخلاقی (احادیث فضیلت علم)
1.1- حدیث اول
1.1.1- اقسام علم
1.1.2- علوم کم فایده
1.1.3- عقاید، اخلاق و احکام، سه شعبه ی اصلی علم
1.1.4- تفاوت علم با فضل
1.2- حدیث دوم
1.2.1- علما، ورثه ی انبیا (علیهم السلام)
1.2.2- کلام علامه حسن زاده (رحمه الله) در مورد مصداق علما


 
 
موضوع: احادیث اخلاقی اصول کافی/شرح روایات باب فضیلت علم /اقسام علم - علما، ورثه ی انبیا (علیهم السلام)
 
1- حدیث اخلاقی (احادیث فضیلت علم)
1.1- حدیث اول
1.1.1- اقسام علم
امروز، روز بزرگداشت مرحوم کلینی است. در تبویب روایات فقهی و اعتقادی، سهم زیادی دارند و اولین کسی هستند که روایات را موضوع بندی و باب بندی کردند و خدمت زیادی به عالم علم کردند.
مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ وَ عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الدِّهْقَانِ عَنْ دُرُسْتَ الْوَاسِطِيِّ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ الْحَمِيدِ عَنْ أَبِي الْحَسَنِ مُوسَى ع قَالَ: «دَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ ص الْمَسْجِدَ فَإِذَا جَمَاعَةٌ قَدْ أَطَافُوا بِرَجُلٍ فَقَالَ مَا هَذَا فَقِيلَ عَلَّامَةٌ فَقَالَ وَ مَا الْعَلَّامَةُ فَقَالُوا لَهُ أَعْلَمُ النَّاسِ بِأَنْسَابِ الْعَرَبِ وَ وَقَائِعِهَا وَ أَيَّامِ الْجَاهِلِيَّةِ وَ الْأَشْعَارِ الْعَرَبِيَّةِ قَالَ فَقَالَ النَّبِيُّ ص ذَاكَ عِلْمٌ لَا يَضُرُّ مَنْ جَهِلَهُ وَ لَا يَنْفَعُ مَنْ عَلِمَهُ ثُمَّ قَالَ النَّبِيُّ ص إِنَّمَا الْعِلْمُ ثَلَاثَةٌ آيَةٌ مُحْكَمَةٌ أَوْ فَرِيضَةٌ عَادِلَةٌ أَوْ سُنَّةٌ قَائِمَةٌ وَ مَا خَلَاهُنَّ فَهُوَ فَضْلٌ ».[1]

1.1.2- علوم کم فایده
آقا رسول الله (صلی الله علیه وآله) وارد مسجد شدند و دیدند عده ای دور شخصی را گرفته اند. گاهی رجل در مقابل زن است و گاهی بر شخص متشخص اطلاق می شود. اینجا معنای دوم است. سؤال کردند که این کیست؟ گفتند: «علّامه است». حضرت پرسیدند: «علّامه کیست»؟ آن زمان به کسی که مورخی قوی بوده است و اَنساب عرب را می شناسد، علّامه می گفتند. حضرت فرمودند: «ذاک علم لا یضر من جهله و لا ینفع من علمه»؛ علمی است که دانستنش، نفع ندارد و ندانستنش، ضرر ندارد. این حدیث، عجیب است!
1.1.3- عقاید، اخلاق و احکام، سه شعبه ی اصلی علم
فرمودند: «انما العلم ثلاثة: آیة محکمة أو فریضة عادلة أو سنة قائمة و ما خلاهن فضل».
«آیة محکمة»، یعنی اصول عقاید و کلام. «فریضة عادلة»، نماد فقه و احکام است. «سنة قائمة»، نماد اخلاق است. این سه قسم، جزو علوم هستند. باقی این ها فضل است و علم نیست.
1.1.4- تفاوت علم با فضل
بین علم و فضل تفاوت است. علم، دانش ها و بینش ها است. حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) فرمودند: «مَن آثَرَ عَلَی نَفسِه إستَحَقَّ اسمُ الفَضیلَةِ»؛[2]
کسی که دیگران را بر خودش مقدم بدارد، می توان بر او اسم فضیلت را گذاشت. فضیلت، ارزش های خاصی است. فضیلت، ارزش گذاری است. در آن زمان با علم انساب به نسب های خود فخر می کردند، و این بُعد منفی بود؛ هرچند یک علم است و ارزش و فضیلت دارد، در مقابل این فضیلت، حضرت مراحل بالاتری را مطرح کردند.
1.2- حدیث دوم
1.2.1- علما، ورثه ی انبیا (علیهم السلام)
روایت دیگر
مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِي الْبَخْتَرِيِّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: «إِنَّ الْعُلَمَاءَ وَرَثَةُ الْأَنْبِيَاءِ وَ ذَاكَ أَنَّ الْأَنْبِيَاءَ لَمْ يُورِثُوا دِرْهَماً وَ لَا دِينَاراً وَ إِنَّمَا أَوْرَثُوا أَحَادِيثَ مِنْ أَحَادِيثِهِمْ فَمَنْ أَخَذَ بِشَيْ ءٍ مِنْهَا فَقَدْ أَخَذَ حَظّاً وَافِراً فَانْظُرُوا عِلْمَكُمْ هَذَا عَمَّنْ تَأْخُذُونَهُ فَإِنَّ فِينَا أَهْلَ الْبَيْتِ فِي كُلِّ خَلَفٍ عُدُولًا يَنْفُونَ عَنْهُ تَحْرِيفَ الْغَالِينَ وَ انْتِحَالَ الْمُبْطِلِينَ وَ تَأْوِيلَ الْجَاهِلِينَ».[3]

علما، ورثه ی انبیا (علیهم السلام) هستند. و این وراثت به سبب این است که انبیا (علیهم السلام) به جای اموال، حدیث به جا می گذارند. پس هر کسی که چیزی از احادیث انبیا (علیهم السلام) را بگیرد، بهره ی زیادی برده است. پس ببینید که علم خود را از چه کسی می گیرید.
در روایات فرمودند: قد ورد عن أبي جعفر الباقر عليه السّلام: «انّه قيل له في قوله تعالى: ﴿فَلْيَنظُرِ الْإِنسَانُ إِلَى طَعَامِهِ﴾،[4]
ما طعامه؟قال عليه السّلام:علمه الذي يأخذ عمّن يأخذه»؛[5]
منظور از آیه این است که علم را از اهلش بگیرید.
در هر دوره ای، عُدولی است که میان ما اهل بیت (علیهم السلام) هستند و غالین را نفی می کنند و منکرین را دفع می کنند و تأویل جاهلین را برطرف می کنند. علما، نگهبانان اعتقادات هستند.
1.2.2- کلام علامه حسن زاده (رحمه الله) در مورد مصداق علما
علامه حسن زاده (رحمه الله) می فرمودند: «مصداق کامل علما، ائمه (علیهم السلام) هستند. علما هم در مرتبه ی بعدی هستند».
به لحاظ شخصی، معصومین (علیهم السلام) ارث دارند، ولی به لحاظ معرفتی، ارث آن ها علوم آن ها است. شخصیت حقیقی و حقوقی آن ها متفاوت است.

 

[1] الكافي- ط الاسلامية، الشيخ الكليني، ج1، ص32.

[2] غرر الحكم و درر الكلم، التميمي الآمدي، عبد الواحد بن محمد، ج1، ص642.

[3] الكافي- ط الاسلامية، الشيخ الكليني، ج1، ص32.

[4] سوره عبس، آيه 24.

[5] سفینة البحار و مدینة الحکم و الآثار، القمي، الشيخ عباس، ج5، ص301.