جلسه 1401/02/28

بسم الله الرحمن الرحیم



خصوصیات عقلا/عقل /احادیث اصول کافی (کتاب العقل و الجهل)

محتويات
1- حدیث اخلاقی (عقل – خصوصیات عقلا)
1.1- دعا برای عدم انحراف از مسیر هدایت
1.2- خداترسی
1.3- معرفت به خداوند
1.4- همراهی فعل با قول
1.5- معنای توفیق
1.6- هدایت خداوند به حجت باطنی (عقل) و حجت ظاهری (انبیا و اولیای الهی)
1.7- عقل، میزان ارزش عبادات


 
 
موضوع: احادیث اصول کافی (کتاب العقل و الجهل)/عقل /خصوصیات عقلا
 
1- حدیث اخلاقی (عقل – خصوصیات عقلا)
بحمدالله رب العالمین در روایات اخلاقیِ روز چهارشنبه، حدیث شریف امام کاظم (علیه السلام) به هشام را بیان می کردیم. ایشان از یاران خوب حضرت بود. حضرت در ادامه این روایت می فرمایند:
«يَا هِشَامُ إِنَّ اللَّهَ حَكَى عَنْ قَوْمٍ صَالِحِينَ أَنَّهُمْ قَالُوا رَبَّنا لا تُزِغْ قُلُوبَنا بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنا وَ هَبْ لَنا مِنْ لَدُنْكَ رَحْمَةً إِنَّكَ أَنْتَ الْوَهَّابُ - حِينَ عَلِمُوا أَنَّ الْقُلُوبَ تَزِيغُ وَ تَعُودُ إِلَى عَمَاهَا وَ رَدَاهَا إِنَّهُ لَمْ يَخَفِ اللَّهَ مَنْ لَمْ يَعْقِلْ عَنِ اللَّهِ وَ مَنْ لَمْ يَعْقِلْ عَنِ اللَّهِ لَمْ يَعْقِدْ قَلْبَهُ عَلَى مَعْرِفَةٍ ثَابِتَةٍ يُبْصِرُهَا وَ يَجِدُ حَقِيقَتَهَا فِي قَلْبِهِ وَ لَا يَكُونُ أَحَدٌ كَذَلِكَ إِلَّا مَنْ كَانَ قَوْلُهُ لِفِعْلِهِ مُصَدِّقاً وَ سِرُّهُ لِعَلَانِيَتِهِ مُوَافِقاً لِأَنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ اسْمُهُ لَمْ يَدُلَّ عَلَى الْبَاطِنِ الْخَفِيِّ مِنَ الْعَقْلِ إِلَّا بِظَاهِرٍ مِنْهُ وَ نَاطِقٍ عَنْهُ يَا هِشَامُ كَانَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ ع يَقُولُ مَا عُبِدَ اللَّهُ بِشَيْ ءٍ أَفْضَلَ مِنَ الْعَقْلِ».[1]

1.1- دعا برای عدم انحراف از مسیر هدایت
جناب هشام! خداوند از قوم صالحی حکایت می کند که از خدا این مطلب را می خواهند: ﴿رَبَّنا لا تُزِغْ قُلُوبَنا بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنا وَ هَبْ لَنا مِنْ لَدُنْكَ رَحْمَةً إِنَّكَ أَنْتَ الْوَهَّابُ ﴾.[2]

«زیغ»، تمایل از حق به باطل است[3]
و «حنف»، تمایل از باطل به حق است.[4]

از دعاهایی که در نماز، سفارش شده که برای استجابت خوانده شود، این دعا است.
دل ها نیز بازگشت به قبل از هدایت دارد. این هشداری برای همه ی کسانی است که در مسیر هدایت و سعادت هستند؛ یعنی خوشحال نباشند که بر همین حالت هدایت باقی هستند؛ بلکه باید دعا کنند که این حالت محفوظ بماند. برخی بعد از هدایت به قبل بر می گردند.
1.2- خداترسی
کسی که از خدا نترسد، تعقل ندارد. کسی که تعقل دارد، از خدا می ترسد. کسی که از خدا می ترسد، عاقل است. عقلای عالم، کسانی هستند که از خدا بیم دارند. خدا، ترس ندارد. انسان باید ترس از خودش داشته باشد.
در قسمتی از الهی نامه گفتیم: «الهی! هادی از خود ترسد؛ چون از تو عطا دیده است و از خود جفا».
دهشت الهی و تعظیم الهی، چیز دیگری است؛ وگرنه خدا، ترس ندارد.
1.3- معرفت به خداوند
بعد فرمودند: «کسی به معرفت ثابت می رسد که به تعقل برسد». بصیرت در کار، عامل تداوم کارهاست. این قدر که بزرگان توصیه به بصیرت می کنند و مقام معظم رهبری که به بصیرت و جهاد تبیین توصیه می فرمایند، به همین جهت است. خوف از خدا داشته باشید، تا تعقل داشته باشید.
1.4- همراهی فعل با قول
حضرت فرمودند: «کسی می تواند دلش را از زیغ و گمراهی نگه دارد که سخنش، کارش را تأیید کند». مسئولین ما توجه کنند و همه ی طلاب و فرهیختگان و دانشجویان توجه کنند که اگر سخن شان، کارشان را تأیید و تصدیق کرد، موفق هستند و زیغِ قلوب (انحراف قلوب) ندارند. اول باید حرف بزنند و بعد کار انجام دهد و بعد اگر حرفی زد و حرفش با کارش یکی بود، موفق است. خلوت او باید مثل جلوت باشد.
1.5- معنای توفیق
امام صادق (علیه السلام) در مورد معنای توفیق فرمودند: «معنی توفیق این است که خدا امر می کند و عبد اطاعت می کند و موافقت فعل عبد با امر رب، معنای توفیق است».[5]

کسانی که اهل توفیق هستند، نهان آن ها باید با عیان آن ها موافق باشد.
1.6- هدایت خداوند به حجت باطنی (عقل) و حجت ظاهری (انبیا و اولیای الهی)
خداوندی که اسمش مبارک است، به باطن پنهان دلالت نمی کند، مگر اینکه به ظاهرش دلالت کند. خدا حجت ظاهری و حجت باطنی داده است. ظاهر و باطن شما باید یکی باشد.
1.7- عقل، میزان ارزش عبادات
در ادامه ی روایت، حضرت به هشام فرمودند: «ای هشام! حضرت امیر المؤمنین (علیه السلام) فرمودند: "خداوند طوری که به وسیله ی عقل عبادت شده است، به وسیله ی چیز دیگری عبادت نشده است"».
از امام صادق (علیه السلام)، روایت است: «نزد رسول الله (صلی الله علیه وآله) از فردی تعریف کردند که زیاد نماز می خواند و روزه می گیرد. فرمودند: عقلش چقدر است»؟[6]
بعد فرمودند: «خدا به قدری که به عقل عبادت می شود، با چیز دیگری عبادت نمی شود».[7]

ان شاءالله در تقویت عقول بکوشیم.

 

[1] الكافي- ط الاسلامية، الشيخ الكليني، ج1، ص18.

[2] سوره آل عمران، آيه 8.

[3] مجمع البحرين، الطريحي النجفي، فخر الدين، ج1، ص310.

[4] مجمع البحرين، الطريحي النجفي، فخر الدين، ج1، ص588.

[5] مسند الإمام الصادق أبي عبد الله جعفر بن محمد(ع)، العطاردي، الشيخ عزيز الله، ج7، ص256.

[6] تحف العقول، ابن شعبة الحراني، ج1، ص54.

[7] الفصول المهمة في أصول الأئمة، الشيخ حرّ العاملي، ج1، ص120.