جلسه 1394/08/11

بسم الله الرحمن الرحیم



اوامر/امر بعد از امر /مختار و شروع نواهي

موضوع: اوامر/امر بعد از امر /مختار و شروع نواهی
2- هیئت چنین اطلاقی ندارد
مرحوم آخوند، از اطلاق هیئت، تأسیسیت را استفاده کردند.
قبلاً هم گفته ایم که هیئت فقط یک اطلاق به ما می رساند، اطلاق هیئت، یک مدلول بیشتر ندارد؛ که این وجوب یا تکلیف، مشروط و معلق بر خصوصیتی نیست.
مختار: ظهور در تأکید
با این که ما قائل هستیم که: «دو طلب ممکن است به طبیعت واحده تعلق بگیرد.»، ولی در اینجا قائلیم به این که ظهور دارد در تأکید؛ چرا که عرف به این نکته توجه نمی کند که: «اگر دو خطاب به طبیعت واحده تعلق بگیرد، دو بار می تواند عقاب کند و لذا تعلق دو خطاب به طبیعت واحده به دقت عقلی لغو نیست.»، ولی در نظر عرف خطاب دوم اگر تأکید نباشد، لغو است. لذا ما ظهور در تأکیدیت را قبول کردیم.
این بحث، بحث بی ثمری است
اما این بحث، بحث بی ثمری است؛ چون این بحث ها، مال آن جایی است که خطاب، از خود شارع دو بار صادربشود. و ما دائماً با خطابات تبلیغی سر و کار داریم؛ ائمه یک امر را صد بار هم که تکرارکنند، همه اش تبلیغِ همان یک امر مولاست.
المبحث الثانی: النواهی
مرحوم آخوند، کل مبحث «نواهی» را در سه فصل ذکرکرده:
الفصل الأول: فی مدلول النهی
در این فصل، در جهاتی بحث می کنیم:
الجهة الاولی: فی مدلول کلمة النهی و هیئته
مدلول خود کلمة «نهی» چیست؟ مدلول هیئت نهی مثل «لاتغتب» چیست؟ (از هیئت، تعبیر به «صیغه» می کنیم.)
مادة امر یا کلمة نهی؟
«نهی» مصدر است، مشهور قائل هستند که در مصدر دو وضع داریم: ماده، و هیئت. ولی ما در مصادر ثلاثی مجرد، قائل به وحدت وضع هستیم؛ کلمة «نهی» یک وضع بیشتر ندارد، لذا تعبیر به «کلمه» می کنیم. آنهایی که دو وضع برایش قائل هستند، این بحث را تحت عنوان «مادة نهی» بررسی می کنند.
نظریة مشهور: مدلول نهی و امر، یکسان است
بعضی از متأخرین گفته اند: مشهور بین علمای ما این است که کلمة نهی و هیئت نهی، دقیقاً مثل کلمة «امر» و هیئت آن است؛ یعنی کلمة «نهی» برای همان معنایی وضع شده که «امر» برای آن وضع شده، هیئت شان هم کذلک. پس هم کلمه و هیئت امر، و هم کلمه و هیئت نهی، هر دو برای طلب، و نسبت طلبیه وضع شده اند، فرق شان در این است که مدلول کلمة «امر» و هیئت آن، طلب الفعل است، اما مدلول کلمة «نهی» و هیئت آن، «طلب الترک» است. ترک، در خود نهی، اشراب شده است. کما این که طلب در امر اشراب شده است. این را به مشهور نسبت داده اند.
نظریة شهیدصدر
مادة نهی: زجر و منع
مرحوم آقای صدر، در توضیح معنای ماده و هیئت نهی فرموده اند که مادة «نهی» وضع شده برای یک معنای اسمی؛ که (از عبارات بعدی اش مشخص می شود که) همان زجر و منع است.
هیئت نهی: نسبت زجریه و ردعیه
و اما هیئت نهی وضع شده برای یک معنای حرفی که عبارت است از نسبت زجریه و منعیه. و این نسبت، مدلول این هیئت است، مثل یک مدلول تصوری می ماند.
پس مدلول هیئت، خود نسبت است، نه مفهوم نسبت. با این تفاوت که در هیئت امر، مدلول، نسبت بعثیه و تحریکیه است، و در هیئت نهی، مدلول، نسبت زجریه و ردعیه است.
با توجه به مبانی قوم، کلام آقای صدر، کلام خوبی است. بحوث:ج3،ص12
سؤال: ثمرة این اختلاف چیست؟
پاسخ: در بحث اطلاق و تقیید هیئت، یا در دلالت بر حرمت اثر دارد.
نظریة مختار
کلمة نهی: زجر و منع
در کلمة «نهی» با فرمایش آقای صدر موافقیم، در لغت هم همین است. إنما الکلام و تمام الکلام، در مدلول هیئت نهی است.
هیئت نهی
ما در مدلول هیئت نهی باید حرفی را بگوییم که در معانی حرفیه آن حرف را گفته ایم.
سه نظریه در معانی حرفیه
در معانی حرفیه، در بین علمای ما سه نظریه هست:
مرحوم آقای خوئی در باب «هیئت» قائل است که مدلول، دائماً یک تصدیق است؛ در امر، تصدیق به طلب کردن آمر.
مرحوم آخوند قائل است که مدلول هیئت، دائماً یک تصور است؛ در امر، مفهوم طلب.
مشهور قائلند که مدلول هیئت، نه یک تصدیق است نه یک تصور است، دائماً یک نسبت است؛ در امر، نسبت طلبیه.
مرحوم آقای خوئی قائل است که دلالت وضعیه دائماً دلالت تصدیقیه است؛ وضع، منشأش دائماً دلالت تصدیقیه است. هیچ وقت وضع نمی تواند تصور باشد.
مرحوم آخوند، معنای حرفی را منکر است؛ معنایی غیر از معنای اسماء ندارد؛ قائل است که مدلول حروف، هیچ فرقی با مدلول اسماء ندارد.
مشهور چون دلالت وضعیه را تصوریه می دانند، لذا فرق می گذارند ذاتاً و ماهیةً بین معنای اسمی و حرفی؛ قائل هستند که مدلول، در اسماء دائماً یک تصوراست، و در حروف و هیئات دائماً یک نسبت است. لذا مشهور هم قائل هستند که مدلول هیئت، یک نسبت است و آن نسبت، نسبت زجریه است و نسب منعیه است.
قضاوت بین این نظریات
ترجیح نظریة مرحوم خوئی (تصدیق) در حروف و هیئات
در این سه مبنا، آن مبنایی که بیشتر قابل قبول است، نظریة مرحوم آقای خوئی است؛ البته این نظریة ایشان هم (که هم مدلول حروف و هم مدلول اسماء، مطلقاً تصدیق است.) اینجا اتفاقی درست است؛ این دلالت تصدیقیه، در اسم جوابگو نیست، در حروف و هیئات بهتر جواب می دهد. در باب حقیقت وضع نظریه ای دارند که در اسماء جوابگو نیست.
سپس نظریة مرحوم آخوند (یکسانیِ معنای اسمی و حرفی)
بعد از نظریة ایشان، نظریة مرحوم آخوند بهتر است؛ چون فی نفسه قابل تعقل است.
قول مشهور اصلاً قابل تصور نیست
اما قول مشهور به نظر ما اصلاً قابل تصور نیست؛ چون مدلول باید ذهنی باشد تا ما به آن منتقل بشویم، ولی آنها خود نسبت خارجیه (نه مفهوم ذهنی نسبت) را مدلول گرفته اند!
نظریة چهارم: وضع به علامیت
اما در باب حروف و هیئات، قائل هستیم که وضع اسماء، به تسمیه است. در حروف و هیئات، وضع، به علامیت است. یعنی در اسماء، نامگذاری می کنیم. اما در حروف وهیئات، اصلاً نامگذاری نمی کنیم؛ «مِن» اسم چیزی نیست، بلکه علامت است. اگر تمام الفاظ اسم بودند، نمی توانستیم صحبت کنیم. و همینطور اگر تمام الفاظ علامت بودند.