مشخصات کتاب

عنوان و نام پدیدآور : چهارده قرن با غدیر: اتمام حجتها، بحثهای علمی، مناظرات میراث مکتوب، شعر و ادبیات، یادگارها و یادبودها/ محمدباقر انصاری.

مشخصات نشر : قم: دلیل ما، 1386.

مشخصات ظاهری : [240] ص.

فروست : غدیر در امواج؛ 4.

شابک : 19000 ریال: 978-964-397-016-1

یادداشت : ص. ع. به انگلیسی: Mohammad Bager Ansari. Foorteen centuries with Qudir: including the final conclusions, debates objective...

یادداشت : چاپ قبلی : دلیل ما، 1383.(بدون فروست).

یادداشت : چاپ ششم.

یادداشت : کتابنامه به صورت زیرنویس.

موضوع : علی بن ابی طالب (ع)، امام اول، 23 قبل از هجرت - 40ق -- اثبات خلافت

موضوع : غدیر خم ، خطبه

موضوع : غدیر خم -- احادیث

غدیر خم -- شعر

رده بندی کنگره : BP223/5/الف83چ9 1386

رده بندی دیویی : 297/452

شماره کتابشناسی ملی : 2 1 7 6 8 3 8

اشاره

بسم اللّه الرحمن الرحیم

چهارده قرن با غدیر

محمد باقر انصاری

انتشارات دلیل

چاپ؟؟؟؟

چاپ اول:؟؟؟؟نسخه

عید غدیر1420، بهار 1379

شابک X - 06 - 7007 - 964 ISBN

اهدا

به آنانکه

چهارده قرن غدیر را

با حفظ و ابلاغ پیام آن

به امروزش رسانده اند

و از سنگر غدیر

سقیفه را نشانه رفته اند

تا پرچم ولایت را

بر بلندای تاریخ سر فراز دارند.

و لبخند رضایت بر لب صاحبان غدیر نشانند.

محمد باقر

سفید

راهنمای کتاب

پیشگفتار... 7

گزارشی از واقعه غدیر... 11

بخش 1 : غدیر و سقیفه در چهارده قرن... 17

بخش 2 : اتمام حجت خداوند تعالی با غدیر... 25

بخش 3 : اتمام حجت پیامبر صلی الله علیه وآله با غدیر... 31

بخش 4 : اتمام حجت حضرت زهرا علیهاالسلام با غدیر... 35

بخش 5 : اتمام حجت امیرالمؤمنین علیه السلام با غدیر... 39

بخش 6 : اتمام حجت ائمه علیهم السلام با غدیر... 63

بخش 7 : احتجاج اصحاب پیامبر صلی الله علیه وآله با غدیر... 81

بخش 8 : استدلال اصحاب و طرفداران امیرالمؤمنین علیه السلام با غدیر... 101

بخش 9 : اتمام حجت زنان با غدیر... 107

بخش 10 : اقرارهای مخالفین غدیر... 111

بخش 11 : تاریخچه علمی سند حدیث غدیر... 119

بخش 12 : تاریخچه علمی متن حدیث غدیر... 125

بخش 13 : میراث مکتوب غدیر... 137

بخش 14 : شعر و ادبیات غدیر... 165

بخش 15 : غدیر در دعاها و زیارات... 201

بخش 16 : مسجد غدیر... 211

بخش 17 : عید و جشن غدیر... 225

سفید

بسم اللّه الرحمن الرحیم

چهارده قرن است که غدیر بر بلندترین قله تاریخ می درخشد.

چهارده قرن از حیات پر برکت غدیر می گذرد چون پیامبر و علی و حسین علیهم السلام زنده اند؛ چهاردهمین قرنِ روزی که خداوند غدیر را والاترین نعمت خود اعلام کرد.

چهارده قرن از ساعتی می گذرد که پیامبر عزیز با صدای ملکوتیش خبرِ خوشِ غدیر را برای مردم آورد.

چهاده قرن از فریادِ غدیرِ زهرا از بین در و دیوار آتشین می گذرد؛ و از روزگار مظلومانه صاحب غدیر که با گلو و چشم سوزان غدیر را زنده نگه داشت.

چهاده قرن از روز حسین علیه السلام می گذرد، که غدیر قربانی شد تا حیاتی دوباره یابد.

چهارده قرن از روزگار امامانی گذشته که نام علی علیه السلام را با غدیر زنده نگه داشتند.

چهارده قرن است که پاسداران غدیر درخت ولایت را آبیاری می کنند و پرچم آن را به دوش می کشند و در راهش جانفشانی می نمایند.

چهاردهمین قرنی است که پرونده پرافتخار غدیر پایه های استوار آن را به جهانیان می نمایاند.

چهارده قرن است که قلم در راه غدیر انجام وظیفه می کند و میراث مکتوب عظیمی از غدیر را به یادگار گذاشته است.

چهارده قرن است که شعر و ادب جلوه های زیبایی از غدیر را در معرض تماشای جهانیان گذاشته است.

چهارده قرن است که غدیر را دعا می کنیم و به زیارت صاحب غدیر می رویم.

چهارده قرن است که مسجد غدیر در وادی خم یاد «ایام الولایه» را تازه می کند.

چهارده قرن است که غدیر را عید می گیریم و با دوستان غدیر شیرینی آن روز را به جشن می نشینیم.

آغاز پانزدهمین قرنی است که دفتر غدیر ورق می خورد و هر روز خاطره ای از ولایت علوی را در خود ثبت می کند.

پرونده هزار و چهارصد ساله غدیر، با کلید «من کنت مولاه فعلی مولاه» گشوده شد و دو جلوه از خود نشان داد:

«اللهم وال من والاه ... و انصر من نصره».

«اللهم عاد من عاداه ... و اخذل من خذله».

اینک از بلندای چهارده قرن، افقهای دور دستی را می توان نگریست که تقابل دو جبهه غدیر و سقیفه در این پرونده منعکس شده است.

از منبر پیامبر صلی الله علیه وآله در غدیر اقدامات موافق و مخالف هویدا شد و ادامه یافت تا روزی که غدیر به دست سقیفه بخون نشست. آنانکه در سقیفه سیاه جمع شدند و بر منبر آن ابوبکر و عمر را معرفی کردند، در واقع جبهه ای در برابر غدیر سبز تشکیل دادند و برای نابودی آن، پرچم سفید علوی را سرخگون کردند. و از آن روز، غدیر گرانسنگ امتحان شد.

پرونده غدیر هرگز بسته نمی شود تا روز قیامت که در پیشگاه محمد و علی صلوات اللّه علیهماوآلهما باز شود و همه درباره آن، مورد سؤال قرار گیرند.

در یک نگاه برگهای این پرونده شامل رویارویی های طرفداران غدیر و سقیفه، مناظرات و اتمام حجتهای غدیر، اقرارهای دشمنان درباره آن، بحثهای علمی غدیر، میراث مکتوب غدیر، شعر و ادبیات غدیر و یادبودهای غدیر است.

همه اینها خاطرات شیرین و تلخ غدیر در چهارده قرن است، که کتاب حاضر در صدد ترسیم گوشه ای از آن است.

خدایا نام ما را در صفحات «اللهم انصر من نصره» ثبت فرما، و به ما شناختی کامل از گروه «اللهم اخذل من خذله» عنایت فرما.

ای خدای قدیر، خورشید بلند غدیر را تا همیشه روزگار در کرانه اقیانوس اسلام، چراغراه اهل بهشت قرار ده و نام آن را جهانی فرما.

ای صاحب اختیار هستی، چشمانمان منتظر موعود غدیر است تا با ظهورش حضور غدیر را جشن جهانی بگیریم و نام «علی علیه السلام» را نقش آسمان نماییم.

قم، محمد باقر انصاری زنجانی خوئینی

عید غدیر 1420 ، 6 فروردین 1379

سفید

گزارشی از واقعه غدیر

اشاره

برگ برگ کتاب حاضر، هر چه بگوید به یاد واقعه ای است که چهارده قرن پیش در وادی غدیر بوقوع پیوست و تا امروز ادامه پیدا کرد. قبل از هر سخنی باید یادی از مراسم سه روزه غدیر شود تا بدانیم تاریخچه هزار و چهارده ساله کدام واقعه تاریخی را ورق می زنیم.

فرمان حضور در غدیر خم

در سال دهم هجرت⁽¹⁾، به دستور الهی آخرین سفر پیامبر صلی الله علیه وآله به مکه برای تعلیم حج و اعلام ولایت ائمه علیهم السلام آغاز شد. در این سفر بیش از یکصد و بیست هزار نفر آنحضرت را همراهی کردند که در شرایط آن زمان سابقه نداشت.

بلافاصله پس از پایان مراسم حج، از سوی پیامبر صلی الله علیه وآله اعلام شد همه حجاج از مکه خارج شوند و برای برنامه ای مهم در غدیر خم حضور یابند.

سه روز پس از پایان مراسم حج، کاروانهای حجاج از مکه به سوی غدیر حرکت کردند.

اجتماع عظیم در غدیر

با رسیدن به محل موعود، فرمان توقف از سوی پیامبر صلی الله علیه وآله صادر شد و مَرکبها از حرکت ایستادند و مردم پیاده شدند و هر کس جائی برای توقف سه روزه آماده کرد.

به دستور پیامبر صلی الله علیه وآله، سلمان و ابوذر و مقداد و عمار زیر چند درخت کهنسال کنار غدیر را آماده کردند، و روی درختان پارچه ای به عنوان سایبان قرار دادند. در زیر سایبان، منبری به بلندی قامت پیامبر صلی الله علیه وآله از سنگها و رواندازهای شتران ساختند به طوری که حضرت هنگام خطبه بر همه مردم مشرف بودند.

هنگام ظهر، پس از ادای نماز جماعت، پیامبر صلی الله علیه وآله بر فراز منبر ایستادند و امیرالمؤمنین علیه السلام را فرا خواندند تا بر فراز منبر در سمت راست حضرت بایستد. قبل از شروع خطابه، امیرالمؤمنین علیه السلام بر فراز منبر یک پله پائین تر در طرف راست آنحضرت ایستاده بودند.

سخنرانی پیامبر صلی الله علیه وآله

پیامبر صلی الله علیه وآله نگاهی به سمت راست و چپ جمعیت نمودند و منتظر شدند تا همه مردم در مقابل منبر اجتماع کنند. سپس سخنرانی تاریخی و آخرین خطابه رسمی خود برای جهانیان را آغاز کردند. با در نظر گرفتن این شکل خاص از سخنرانی که دو نفر بر فراز منبر در حال قیام دیده می شوند به استقبال سخنان حضرت می رویم که حدود یک ساعت طول کشیده و در یازده بخش قابل ترسیم است:

پیامبر صلی الله علیه وآله در بخش آغازین سخن به حمد و ثنای الهی پرداختند و صفات قدرت و رحمت خداوند را ذکر فرمودند، و به بندگی خود در مقابل ذات الهی شهادت دادند.

در بخش دوم، حضرت سخن را متوجه مطلب اصلی نمودند و تصریح کردند که باید فرمان مهمی درباره علی بن ابی طالب علیه السلام ابلاغ کنم، و اگر این پیام را نرسانم رسالت الهی را نرسانده ام و ترس از عذاب او دارم.

در سومین بخش، امامت دوازده امام علیهم السلام را تا آخرین روز دنیا اعلام نمودند تا همه طمعها یکباره قطع شود. از نکات مهم در سخنرانی حضرت، اشاره به عمومیت ولایت آنان بر همه انسانها در طول زمانها و در همه مکانها و نفوذ کلماتشان در جمیع امور بود، و نیابت تام ائمه علیهم السلام را از خدا و رسول در حلال و حرام و جمیع اختیارات اعلام فرمودند.

برای آنکه هرگونه ابهامی از بین برود و دست منافقین از هر جهت بسته باشد، در بخش چهارم خطبه، پیامبر صلی الله علیه وآله با دستهای مبارک بازوان امیرالمؤمنین علیه السلام را گرفتند و آنحضرت را از جا بلند کردند تا حدی که پاهای آنحضرت محاذی زانوان پیامبر صلی الله علیه وآله قرار گرفت. در این حال فرمودند: «مَن کُنتُ مَولاهُ فَهذا علیّ مَولاه، اللهمَّ والِ مَن والاهُ وَ عادِ مَن عاداهُ وَانْصُر مَن نَصَرَه و اخْذُل مَن خَذَلَه»: «هر کس من نسبت به او از خودش صاحب اختیارتر بوده ام این علی هم نسبت به او صاحب اختیارتر است. خدایا دوست بدار هر کس علی را دوست بدارد، و دشمن بدار هر کس او را دشمن بدارد، و یاری کن هر کس او را یاری کند، و خوار کن هر کس او را خوار کند». سپس کمال دین و تمام نعمت را با ولایت ائمه علیهم السلام اعلام فرمودند و بعد از آن خدا و ملائکه و مردم را بر ابلاغ این رسالت شاهد گرفتند.

در بخش پنجم حضرت صریحا فرمودند: «هر کس از ولایت ائمه علیهم السلام سرباز زند اعمال نیکش سقوط می کند و در جهنم خواهد بود». بعد از آن شمه ای از فضائل امیرالمؤمنین علیه السلام را متذکر شدند.

مرحله ششم از سخنان پیامبر صلی الله علیه وآله جنبه غضب الهی را نمودار کرد. حضرت با تلاوت آیات عذاب و لعن از قرآن فرمودند: «منظور از این آیات عده ای از اصحاب من هستند که مأمور به چشم پوشی از آنان هستم، ولی بدانند که خداوند ما را بر معاندین و مخالفین و خائنین و مقصرین حجت قرار داده، و چشم پوشی از آنان در دنیا مانع از عذاب آخرت نیست».

سپس به امامانِ گمراهی که مردم را به جهنم می کشانند اشاره کرده فرمودند: «من از همه آنان بیزارم». اشاره ای رمزی هم به «اصحاب صحیفه ملعونه» داشتند و تصریح کردند که بعد از من مقام امامت را غصب می کنند و سپس غاصبین را لعنت کردند.

در بخش هفتم، حضرت تکیه سخن را بر اثراتِ ولایت و محبت اهل بیت علیهم السلام قرار دادند و فرمودند: «اصحاب صراط مستقیم در سوره حمد شیعیان اهل بیت علیهم السلام هستند».

سپس آیاتی از قرآن درباره اهل بهشت تلاوت کردند و آنها را به شیعیان و پیروان آل محمد علیهم السلام تفسیر فرمودند. آیاتی هم درباره اهل جهنم تلاوت نمودند و آنها را به دشمنان آل محمد علیهم السلام معنی کردند.

در بخش هشتم مطالبی اساسی درباره حضرت بقیة اللّه الاعظم حجة بن الحسن المهدی ارواحنافداه فرمودند و به اوصاف و شئون خاص حضرتش اشاره کردند، و آینده ای پر از عدل و داد به دست امام زمانعجل اللّه فرجه را به جهانیان مژده دادند.

در بخش نهم فرمودند: «پس از اتمام خطابه شما را به بیعت با خودم و سپس بیعت با علی بن ابی طالب دعوت می کنم. پشتوانه این بیعت آن است که من با خداوند بیعت

کرده ام، و علی هم با من بیعت نموده است. پس این بیعتی که از شما می گیرم از طرف خداوند و بیعت با حقتعالی است».

در دهمین بخش، درباره احکام الهی سخن گفتند که مقصود بیانِ چند پایه مهم عقیدتی بود. از جمله آنکه چون بیان همه حلالها و حرامها توسط من امکان ندارد با بیعتی که از شما درباره ائمه علیهم السلام می گیرم حلال و حرام را تا روز قیامت بیان کرده ام. دیگر اینکه بالاترین امر به معروف و نهی از منکر، تبلیغ پیام غدیر درباره امامان علیهم السلام و امر به اطاعت از ایشان و نهی از مخالفتشان است.

در آخرین مرحله خطابه، بیعتِ لسانی انجام شد. حضرت با توجه به آن جمعیت انبوه و شرائط غیرعادی زمان و مکان و عدم امکان بیعت با دست برای همه مردم، فرمودند: «خداوند دستور داده تا قبل از بیعت با دست، از زبانهای شما اقرار بگیرم». سپس مطلبی را که می بایست همه مردم به آن اقرار می کردند تعیین کردند که خلاصه آن اطاعت از دوازده امام علیهم السلام و عهد و پیمان بر عدم تغییر و تبدیل و بر رساندن پیام غدیر به نسلهای آینده و غائبان از غدیر بود. در ضمن بیعت با دست هم حساب می شد زیرا حضرت فرمودند: «بگوئید با جان و زبان و دستمان بیعت می کنیم».

بیعت عمومی

پس از اتمام خطابه پیامبر صلی الله علیه وآله، دو خیمه برپا شد که در یکی خود آنحضرت و در دیگری امیرالمؤمنین علیه السلام جلوس فرمودند. مردم دسته دسته وارد خیمه حضرت می شدند و پس از بیعت و تبریک، در خیمه امیرالمؤمنین علیه السلام حضور می یافتند و با آنحضرت بیعت می کردند و تبریک می گفتند.

زنان نیز، با قرار دادن ظرف آبی که پرده ای در وسط آن بود بیعت می نمودند. به این صورت که امیرالمؤمنین علیه السلام دست مبارک را در یک سوی پرده و زنان در سوی دیگر دست خود را در آب قرار می دادند.

وقایع سه روزه غدیر

در طول سه روز توقف در غدیر، پس از ایراد خطابه چند جریان به عنوان تأکید و به نشانه اهمیت غدیر به وقوع پیوست که شرح آن چنین است:

پیامبر صلی الله علیه وآله در این مراسم، عمامه خود را - که «سحاب» نام داشت - به عنوان افتخار بر سر امیرالمؤمنین علیه السلام قرار دادند.

حسّان بن ثابت از پیامبر صلی الله علیه وآله درخواست کرد تا در مورد غدیر شعری بگوید، و با اجازه حضرت اولین شعر غدیر را سرود.

جبرئیل به صورت انسانی ظاهر شد و خطاب به مردم فرمود: «پیامبر برای علی بن ابی طالب عهد و پیمانی گرفت که جز کافر به خدا و رسولش آن را بر هم نمی زند».

مردی از منافقین گفت: «خدایا اگر آنچه محمد می گوید از طرف توست سنگی از آسمان بر ما ببار یا عذاب دردناکی بر ما بفرست». در همین لحظه سنگی از آسمان بر سر او فرود آمد و او را هلاک کرد، و تأیید الهی را بر همگان روشن کرد.

پس از سه روز مراسم پرشور غدیر پایان یافت، و آن روزها به عنوان «ایّام الولایة» در صفحات تاریخ نقش بست. مردم پس از وداع با پیامبرشان و معرفتِ کامل به جانشینان آنحضرت تا روز قیامت، راهی شهر و دیار خود شدند. خبرِ واقعه غدیر در شهرها منتشر شد و به سرعت شایع گردید و خداوند بدینگونه حجتش را بر همه مردم تمام کرد.

1 . غدیر و سقیفه

اشاره

در حالیکه غدیر بیابان وسیع و مستعدی برای سخنرانی پیامبر صلی الله علیه وآله بود، آغازی برای جنگ سقیفه با غدیر نیز شد. سرلشکران سقیفه در حالیکه مقابل منبر غدیر نشسته بودند غدیر و غدیریان را تهدید می کردند، و به وفادارانشان هشدار و آماده باش می دادند، و به صاحب غدیر ناسزا می گفتند.

تشکیل لشکر سقیفه

بنیانگذاران سقیفه مقارن ماجرای غدیر، پیمان نامه نظامی، سیاسی، اجتماعی و اقتصادی امضا کردند و به نظام دادن لشکر خود پرداختند.

آنها چنان در این کار سرعت عمل بخرج دادند که در یک چشم بر هم زدن هفتاد روزه، با لشکر عظیمی بر در خانه صاحب غدیر ریختند و آن را به آتش کشیدند، و با ضرب و شتم وارد خانه شدند، و پیشگامان دفاع از غدیر یعنی فاطمه و محسن علیهماالسلام را به شهادت رساندند. آنگاه طناب برگردن صاحب غدیر افکندند؛ و با این قتل عامِ غدیریان، به خیال خام خود فاتحه غدیر را خواندند!!

مقاومت غدیر در برابر سقیفه

اهل سقیفه غافل از این بودند که خداوند تعالی حافظ غدیر و پیامبر صلی الله علیه وآله مبلغ غدیر و امامان علیهم السلام صاحب غدیرند و در این جنگ پیروزند.

در اولین درگیری بر سر غدیر یعنی غوغای سقیفه، که در واقع میدان جنگ تن به تن و نابرابر بین غدیریان و اهل سقیفه بود؛ با آنکه غدیریان مغلوب شدند ولی با حضور صاحب غدیر توانستند حقایق را بازگو کنند و حجت را برای نسلهای آینده تمام کنند. صف غدیریان که در ابتدا سه نفر بودند، کم کم در اثر همین حسن تدبیر به هفت نفر و همچنان تا عدد میلیونی و میلیاردی رسیدند.

غدیر در جمل و صفین و نهروان

اگر همان سقیفه روز اول بود هرگز روزی پیش نمی آمد که امیرالمؤمنین علیه السلام را پس از 25 سال مردم به التماس برای خلافت فراخوانند. این اثر کارهایی بود که در روزهای سقیفه از طرف غدیریان انجام شد. همین روزها بود که به صف آرایی های جمل و صفین و نهروان انجامید.

اگر چه در سقیفه نوبت به صف آرایی نرسید و غدیریان فورا مغلوب شدند و حتی چهل نفر غدیری پیدا نشد، ولی در جنگهای سه گانه امیرالمؤمنین علیه السلام شمشیرهای بسیاری - با درجات اعتقادی متفاوت - در رکاب حضرت بودند که فقط پنج هزار نفر شرطة الخمیس یعنی فدائیان غدیر بودند که معنای مولی و صاحب اختیاری امیرالمؤمنین و اطاعت مطلق خود از مقام ولایت مطلقه را در آنجا به نمایش گذاشتند.

چهره های سقیفه در برابر غدیر

اهل سقیفه که روز اول یک چهره بیشتر نداشتند اینک به سه چهره شاخص و صدها چهره رنگ یافته که تحت همان سه چهره خلاصه می شدند به جنگ غدیریان آمدند. اینان که در روز اول باطن خود را کتمان می کردند و فقط پشت سر غاصبین به

نفع آنان شعار می دادند، اکنون جهت گیری هم نموده و نشان دادند که برای چه به نفع اصحاب سقیفه شعار می دادند.

گروهی بودند که پیشانی ها از عبادت پینه بسته و ظاهر زاهدانه ای داشتند ولی با این همه در مقابل علی علیه السلام بودند. گروهی اشخاص ریاست طلب بودند که در مقابل علی علیه السلام قرار گرفته بودند. گروهی مال پرست بودند و به جنگ علی علیه السلام آمده بودند. گروهی عیاش بودند و در برابر امیرالمؤمنین علیه السلام قرار گرفته بودند.گروهی اظهار محبت شدید نسبت به اسلام و پیامبر صلی الله علیه وآله می کردند و با اینهمه در مقابل صاحب غدیر ایستاده بودند!! گروهی بغض و عناد خود را نسبت به پیامبر صلی الله علیه وآله کتمان نمی کردند. عده ای مبانی تازه که صراحت در ضدیت با قرآن و پیامبر صلی الله علیه وآله داشت مطرح می کردند و در عین حال خود را وفادار به اسلام می دانستند و از همان دیدگاه به جنگ امیرالمؤمنین علیه السلام آمده بودند!!

قیافه های ظاهر فریب سقیفه در برابر غدیر

سقیفه نمایان در قیافه های ظاهر فریبی آمدند که کمر اجتماع در مقابل آن خم شد.

بار اول همسر پیامبر صلی الله علیه وآله در میدان جنگ در برابر علی علیه السلام ظاهر شد، در حالیکه طلحه و زبیر دو صحابی پیامبر صلی الله علیه وآله نیز در کنار او بودند.

حضور زن در میدان جنگ از یک سو و همسر پیامبر بودن از سوی دیگر برای عوام فریبی راه شکننده ای بود و تأثیر به سزائی هم داشت، ولی دختر مؤسس سقیفه بودن و سابقه های شومی که از جاسوسی برای پدر در حیات و پس از رحلت پیامبر صلی الله علیه وآله در پرونده داشت معرف خوبی برای نمایندگی او از سقیفه در مقابل غدیر بود.

بار دوم به بهانه قتل عثمان، آخرین نماینده تام الاختیار سقیفه با نقشه صاحب سقیفه انتخاب شد. معاویه و بقایای سقیفه حزب واحدی تشکیل دادند و بعنوان خونخواهی خلیفه مقتولِ سقیفه پرچم برافراشتند. پیراهن سقیفه را بر منبر دمشق که

پایه های سقیفه در آن محکم شده بود آویختند و عناوینی از قبیل «خال المؤمنین» و «کاتب وحی» را هم زیور آن نمودند و به جنگ غدیر آمدند.

غدیریان نیز آنچه باید نشان دادند و بدست نیروهای فداکار و ریشه دار خود چون عمار و اویس قرنی و مالک اشتر چنان حماسه آفریدند که نقش طلایی غدیر را بر آسمان تاریخ حک نمودند.

بار سوم کج فکران پینه بر پیشانی - که در واقع مولود سقیفه بودند و آرمان خودرأیی و عدم اطاعت از امام معصوم را همچون اهل سقیفه بر دوش می کشیدند - به میدان غدیر آمدند.

شهادت صاحب غدیر با شمشیری که آب طلائی از اسم اسلام بر آن داده بودند و زهری از ناب سقیفه بر تیغ آن کشیده بودند، آغاز راهی برای ذبح غدیر بدست سقیفه بنظر می آمد.

مذبح غدیر !!

معاویه، این سگ بچه سقیفه - که اکنون بزرگ شده و چنگالهای تیز و دندانهای درنده اش کارسازتر بود - در طول بیست سال مذبح بزرگی برای غدیر آماده کرد و هزاران نفر از غدیریان را در آن سر برید و خونشان را با لشکر سقیفه سرکشید تا برای کربلا قوی تر شوند و شدند.

با مرگ معاویه و روی کار آمدن یزید، این مذبح بزرگ آماده سر بریدن غدیر بود، و اینسان شد که غدیر را به مسلخ کربلا کشاندند و می رفت تا خوابهای رؤسای سقیفه تعبیر شود.

غدیر یعنی حسین علیه السلام

این بار غدیر با همه وجود و به همراه تنی چند از فداکارترین نیروهایش به میدان

آمد. اکنون غدیر «حسین علیه السلام» بود که همراه گروهی آماده شهادت و قطعه قطعه شدن و فداشدن و اسیر شدن و اشک ریختن برای غدیرِ سر بریده و معرفی غدیر به بی خبران شام به مصاف سقیفه رفت.

آری غدیر را با یاران باوفایش سربریدند، و خیمه های آسمان عمود آن را غارت کردند و آتش زدند، و عزیزان غدیر را به اسیری بردند تا در شهرهای سقیفه به آن افتخار کنند و به همه اعلام کنند که کار غدیر پایان یافت؛ امّا ... !

امام صادق علیه السلام مذبح کربلا را از بازوی سیاه سقیفه می داند و می فرماید:⁽¹⁾

إِذا کُتِبَ الْکِتابُ قُتِلَ الْحُسَیْنُ عَلَیْهِ السَّلامُ» ،

یعنی: «آنگاه که پیمان سقیفه امضا شد امام حسین علیه السلام به شهادت رسید»!

حیات حقیقی غدیر

غدیر از همان روز کربلا حیات حقیقی خود را آغاز کرد، و پس از 50 سال که در چنگال سقیفه و اوباش آن گرفتار بود برگ جدیدی از تاریخ خود را ورق زد.

با شهادت امام حسین علیه السلام برای بار دوم آوازه غدیر تا دورترین نقاط دنیا رفت و حتی کفار و مشرکین اهل سقیفه را لعنت کردند و سرفرازی غدیر را آفرین گفتند.

اما این بار جنگ سقیفه و غدیر زبانه کشید و حسد و کینه اهل سقیفه چنان شعله کشید که سلاّخانی چون حَجاج را به نیابت از سقیفه برگزیدند و آنها هم با چراغ آمدند و فدائیان غدیر را برگزیدند و در مذبح سقیفه قطعه قطعه کردند. امثال قنبر و ... خود را خوش به بستر شهادت غدیر معرفی کردند. اگر چه زبانشان را بریدند و یا از پشت سر بیرون آوردند، اما این بهایی بود که بخاطر غدیر پرداختند.

گویا حزب سقیفه سخیف بخوبی دریافتند که غدیر هنوز زنده است و هر روز زنده تر می شود. غدیر در انتظار نسلهایی است که چون جانان گمشده با آغوش باز آن را پذیرا خواهند شد و با پای دل در صحرای غدیر حضور می یابند و با صاحب غدیر

بیعت می کنند.

غدیر و سقیفه در همیشه تاریخ

پرونده سقیفه با پایان حکومت اموی مختومه اعلام شد ولی بار دیگر سر از حکومت عباسی در آورد و بار دیگر به مبارزه با غدیر پرداخت. گویا جلوه های مختلف سقیفه به تناسب هر زمانی باید به گونه ای خودنمایی کند. پانصد سال که عباسیان بر سر کار بودند هرگز روی خوشی به غدیریان نشان ندادند و به قتل و شکنجه و زندان آنان پرداختند و امامان غدیر را یکی پس از دیگری به شهادت رساندند.

اما گذر زمان در راه باریکه هایی که برای تشیع باز بود غدیر را هر روز بسیار فراتر از آنچه بنظر دیگران می آمد پیش برد، و از آن سوی مرزهای اسلام نیز عاشقانی را به خود جذب کرد و کشتی نجاتی برای جویندگان صراط مستقیم در دریای متلاطم فتنه های سقیفه شد.

اگر در روزهای غصب خلافت فقط سه نفر از غدیریان برای صاحب غدیر ماندند، و در کربلا هیچکس!! غاصبان سقیفه اینک برخیزند و رقم میلیاردی غدیریان در طول چهارده قرن و در سراسر جهان را ببینند. آنجا که غاصبین خیالش را هم نمی کردند ...!!

احتجاجات درباره غدیر

پرونده علمی غدیر تا کنون دوران بی وقفه هزار و چهارصد ساله ای را پشت سر گذاشته که طی آن امر پیامبر صلی الله علیه وآله بر پشتیبانی دائمی از غدیر به اجرا در آمده است. ابرمردانی همچون سلمان و ابوذر و مقداد بعنوان شاهدان صدق غدیر، و علمای وارسته ای در مجالس بحث و مناظره، و مؤلفان زبردستی در کتابها، و واعظان بسیاری بر فراز منبرها، و نیز خدمتگزارانی در آحاد جامعه، وظیفه حراست و دفاع از این آرمان بزرگ اسلام را بر دوش کشیده اند.

مخاطب این اقدامات عبارت بودند از تازه آشنایانی که می بایست از این حقیقت بزرگ اسلام آگاهی می یافتند، وجدانهای خفته ای که نیاز به تجدید عهد و یادآوری و بیداری داشتند، دلهای مرده ای که باید راه هدایت برایشان باز می شد تا آبی به زمین خشکیده آنان برسد، نسلهای آینده ای که شاید صدها سال دیگر قدم به این جهان می گذاشتند و باید حقیقت غدیر برای اطلاع آنان در صفحات تاریخ ثبت می شد.

دفاع مقدس از حریم غدیر

تاریخچه دفاع از غدیر، دلیر مردان علم را در خود جای داده که در هر زمانی به اقتضای آن و در هر مکانی طبق شرایط آن، از فکر و روح سرشار از معنویتشان گرفته تا جان و آبرویشان در طبق اخلاص می گذاشتند، و با اسلحه استدلالهای قاطعِ ولایت که پشتیبانش پروردگار است، دشمنان زبون و رنگ به رنگ ولایت را در صحنه بحثهای علمی شکست داده و نام تشیع و غدیر را در گستره جهان بلند آواز و سرافراز ساخته اند.

نمونه های بارز این احتجاجات و استدلالها و یادآوریهای غدیر توسط خود ائمه علیهم السلام و اصحابشان صورت گرفته است. تمام راویانی که در طول هزار و چهارصد سال حدیث غدیر را روایت کرده اند نیز بگونه ای جهاد خود را در مقابله با سقیفه به نمایش گذاشته اند.

علمای شیعه در دوران غیبت امام زمانعجل اللّه فرجه پرچم دفاع از غدیر را به دوش کشیده اند و در پای آن مقاومت نموده اند. تا آنجا که در مواردی حتی خود دشمن اقرار به غدیر نموده و از انکار آن عاجز مانده است.

امروزه دامنه این احتجاجات از کتابها و جلسات بالاتر رفته و در کنفرانسها و بصورت برنامه های رادیویی و تلویزیونی و حتی در اینترنت مطرح شده است.

نمونه هایی از این احتجاجات و اتمام حجتها که بخشی از صدها هزار مورد آن

است در بخشهای آینده کتاب حاضر تقدیم می شود.

2 . اتمام حجت خداوند تعالی با غدیر

اشاره

اصل واقعه غدیر یک اتمام حجت الهی بر بشریت و ادامه اتمام حجتهای خداوند با ارسال پیامبران بود. پس از غدیر نیز پروردگار قادر متعال - به عنوان مهر تأیید و امضای ربوبی - در چندین مقطع حساس، با یَدِ قدرت خود نشان داد که از هیچکس هیچ عذری درباره اعتقاد به غدیر و ابلاغ آن به نسلهای آینده پذیرفته نیست و مخالفت با غدیر شمشیر کشیدن در برابر خالق جهان است.

1. عذاب آسمانی بر دشمن غدیر

عذاب آسمانی بر دشمن غدیر⁽¹⁾

واقعه عجیبی که به عنوان یک معجزه، امضای الهی را بر خط پایان غدیر ثبت کرد جریان «حارث فهری» بود که در آخرین ساعات روز سوم، بهمراه دوازده نفر از اصحابش نزد پیامبر صلی الله علیه وآله آمدند و او از طرف بقیه گفت:

ای محمد سه سؤال از تو دارم: شهادت به یگانگی خداوند و پیامبری خود را از جانب پروردگارت آورده ای یا از پیش خود گفتی؟ آیا نماز و زکات و حج و جهاد را از جانب پروردگار آورده ای یا از پیش خود گفتی؟ آیا این علی بن ابی طالب که گفتی: «مَنْ کُنْتُ مَوْلاهُ فَعَلِیٌّ مَوْلاهُ ...» از جانب پروردگار گفتی یا از پیش خود گفتی؟

حضرت در جواب هر سه سؤال فرمودند:

خداوند به من وحی کرده است، و واسطه بین من و خدا جبرئیل است، و من اعلان کننده پیام خدا هستم و بدون اجازه پروردگارم خبری را اعلان نمی کنم.

حارث گفت:

«خدایا، اگر آنچه محمد می گوید حق و از جانب توست سنگی از آسمان بر ما ببار یا عذاب دردناکی بر ما بفرست». و به روایتی: «خدایا، اگر محمد در آنچه می گوید صادق و راستگو است شعله ای از آتش بر ما بفرست»!!

همینکه سخن حارث تمام شد و به راه افتاد، خداوند سنگی از آسمان بر او فرستاد که از مغزش وارد شد و از دُبُرش خارج گردید و همانجا او را هلاک کرد. در روایت دیگر: ابر غلیظی ظاهر شد و رعد و برقی به وجود آمد و صاعقه ای رخ داد و آتشی فرود آمد و همه آن دوازده نفر را سوزانید.

بعد از این ماجرا، آیه نازل شد: «سَأَلَ سائِلٌ بِعَذابٍ واقِعٍ، لِلْکافِرینَ لَیْسَ لَهُ دافِعٌ ...»، یعنی «درخواست کننده ای عذاب واقع شدنی را درخواست کرد که کسی نتواند آن را دفع کند». پیامبر صلی الله علیه وآله به اصحابشان فرمودند: آیا دیدید و شنیدید؟ گفتند: آری.

با این معجزه، بر همگان مسلم شد که «غدیر» از منبع وحی سرچشمه گرفته و یک فرمان الهی است.

2. ظهور جبرئیل در غدیر

ظهور جبرئیل در غدیر⁽¹⁾

مسئله دیگری که پس از خطبه پیامبر صلی الله علیه وآله پیش آمد و بار دیگر حجت را بر همگان تمام کرد، این بود که مردی زیبا صورت و خوشبوی را دیدند که در کنار مردم ایستاده و می گوید:

بخدا قسم، روزی مانند امروز هرگز ندیدم. چقدر کار پسر عمویش را مؤکد نمود، و برای او پیمانی بست که جز کافر به خدا و رسولش آن را بر هم نمی زند. وای بر کسی که پیمان او را بشکند.

در اینجا عمر نزد پیامبر صلی الله علیه وآله آمد و گفت: شنیدی این مرد چه گفت؟! حضرت فرمود: آیا او را شناختی؟ گفت: نه. حضرت فرمود:

او روح الامین جبرئیل بود. تو مواظب باش این پیمان را نشکنی، که اگر چنین کنی خدا و رسول و ملائکه و مؤمنان از تو بیزار خواهند بود!

3. ندای آسمانی در غدیر

ندای آسمانی در غدیر⁽²⁾

عده ای از منافقین نزد پیامبر صلی الله علیه وآله آمدند و از آنحضرت آیت و نشانه ای خواستند. حضرت فرمود: آیا روز غدیر خم برای شما کافی نبود که وقتی من علی را به امامت منصوب نمودم، منادی از آسمان ندا داد: این ولی خداست تابع او باشید وگرنه عذاب خدا بر شما نازل می شود. بر حذر باشید!

4. ظهور پیامبر صلی الله علیه وآله پس از سقیفه برای غدیر

ظهور پیامبر صلی الله علیه وآله پس از سقیفه برای غدیر⁽³⁾

روزی ابوبکر نزد امیرالمؤمنین علیه السلام آمد و به خیال اینکه توجیهی برای غصب خلافت یافته گفت: پیامبر درباره مسئله ولایت تو بعد از ایام ولایت در غدیر چیزی را

تغییر نداده و من شهادت می دهم که تو مولای من هستی و بدین مطلب اقرار می نمایم و در زمان پیامبر هم به عنوان امیرالمؤمنین بر تو سلام کردم، ولی اینکه «تو خلیفه او باشی» در این باره چیزی به ما نگفته است!!

این قبیح ترین شکل عناد و لجاجت بود که با نام بردن غدیر و آوردن اسم ولایت و اقرار به آن فقط با ذکر کلمه «خلافت» بخواهد القای شبهه ای کند. لذا امیرالمؤمنین علیه السلام بجای اینکه مسئله را بر سر خلافت یا ولایت و یا هر کلمه ای که احتیاج به معنی کردن دارد ببرند، معجزه ای نشان دادند تا اتمام حجت مستقیم الهی بر او باشد و فرمودند:

چطور است پیامبر صلی الله علیه وآله را به تو نشان دهم تا به تو بگوید من به این مسئله ای که به خود اختصاص داده ای از تو سزاوارترم و اگر خود را از این مقام عزل نکنی مخالفت خدا و رسول نموده ای؟

ابوبکر گفت: اگر آنحضرت را نشانم دهی و کمتر از این را هم به من بگوید برایم کافی است! حضرت فرمود: بعد از نماز مغرب نزد من بیا تا آنحضرت را به تو نشان دهم.

این چیزی جز معجزه نبود که پیامبر صلی الله علیه وآله بعد از رحلت دوباره زنده شود و غدیر را در چشم غاصب تکرار کند. بعد از نماز مغرب ابوبکر همراه امیرالمؤمنین علیه السلام به مسجد قبا آمدند و دیدند پیامبر صلی الله علیه وآله در سمت قبله مسجد نشسته است. آنحضرت به خطاب ابوبکر فرمودند:

ای ابوبکر، بر ضد ولایت علی اقدام کرده ای و در جای او نشسته ای که جای نبوت است و جز او کسی مستحق آن نیست، زیرا او وصی و خلیفه من است. تو دستور مرا کنار گذاردی و آنچه به تو گفته بودم مخالفت نمودی و خود را به غضب خدا و من دچار ساختی. این لباسی را که بغیر حق بر تن کرده ای و اهلش نیستی بیرون بیاور و الاّ وعده تو آتش است!

پس از این ماجرا امیرالمؤمنین علیه السلام به سلمان فرمود: اکنون این خبر را به عمر خواهد گفت و اگر قصد بازگشت هم داشته باشد او مانع خواهد شد.

ابوبکر سراغ عمر آمد و همه چیز را برای او تعریف کرد. عمر گفت: چه سست عقیده و ضعیف العقل هستی! نمی دانی که این هم گوشه ای از سحر اوست! بر سر آنچه بوده ای پایدار باش!!!

5. بلای الهی بر منکر غدیر

بلای الهی بر منکر غدیر⁽¹⁾

پس از بیست و پنج سال خفقان که می رفت نسلهای جدید را از غدیر بی خبر گذارد، در زمان خلافت ظاهری امیرالمؤمنین علیه السلام، آنحضرت برای احیای غدیر اقدامات اساسی فرمود. در چنان شرایط حساسی که غدیر می رفت تا جان تازه ای به خود گیرد، نیاز به عده ای از حاضران در غدیر بود که با شهادت به آنچه خود در آن حضور داشته اند و بچشم خود دیده اند مؤیِّد سخنان حضرت در پیشگاه مردمی باشند که در اثر تبلیغات سوء دشمنان از صاحب غدیر فاصله پیدا کرده اند و بسیاری از باورها برایشان در مرحله ابتدائی است.

امیرالمؤمنین علیه السلام در میدان بزرگ کوفه مجلس مهمی تشکیل دادند که در آن عده قابل توجهی از حاضرین غدیر بودند. حضرت در حضور آن جمعیت انبوه کسانی را که در غدیر حاضر بوده اند و منصوب کردن آنحضرت را بچشم خود دیده اند، قسم داد که برخیزند و شهادت دهند.

عده ای که حداقل سی نفر می شدند برخاستند و به آنچه دیده بودند شهادت دادند. در این میان هشت نفر که همه حضور آنان در غدیر را می دانستند برای شهادت برنخاستند. وقتی حضرت از آنان علت را پرسید، بهانه آوردند که فراموش کرده ایم! و گویا طوری فراموش کرده بودند که با یادآوری هم به خاطرشان نیامد!!!

در اینجا حضرت فرمود: اگر در این بهانه ای که می آورید دروغ می گویید و عذر بیجا تراشیده اید خدا شما را به بلایی مبتلا کند که برای همه مردم آشکار و ثابت شود. سپس برای هر یک بلای خاصی را ذکر کردند و مجلس پایان یافت.

همه هشت نفر به بلاهایی که حضرت فرموده بود گرفتار شدند و بین مردم به نفرین شده امیرالمؤمنین علیه السلام معروف گردیدند. این بلای الهی بر منکرین غدیر به معنای اتمام حجت الهی و اثبات پشتوانه خدایی برای غدیر بود و نتیجه ای که از آن گرفته شد این بود که اگر شاهدان غدیر با بهانه دروغین برای شهادت به پا نمی خیزند ولی این خداوند است که با رسوا کردن آنان، برای غدیر شهادت می دهد.

3 . اتمام حجت پیامبر صلی الله علیه و آله با غدیر

اشاره

غدیر اتمام حجتی از سوی پیامبر صلی الله علیه وآله بر مسلمانان بود. پس از آن در فاصله هفتاد روزه تا رحلت نیز چند بار آنحضرت با غدیر اتمام حجت نمودند و با این اقدامات سندیت دائمی غدیر را برای آینده های بلند مدت مسلمین تثبیت فرمودند.

1. بر چادرنشینان اطراف مدینه

بر چادرنشینان اطراف مدینه⁽¹⁾

یک چادرنشین در مسجد مدینه نزد پیامبر صلی الله علیه وآله آمد و عرض کرد: یا رسول اللّه، حاجیان قوم ما که در حجة الوداع همراه شما بوده اند برای ما خبر آورده اند که در بازگشت از حج در غدیر خم ولایت و اطاعت او را واجب کرده ای. آیا این یک دستور از جانب تو است یا از جانب خداست و واجب است؟

حضرت فرمود: از جانب خدا و واجب است، و ولایت او را هم بر اهل آسمان و هم اهل زمین واجب کرده است.

2. هدف از غدیر

هدف از غدیر⁽¹⁾

از پیامبر صلی الله علیه وآله پرسیدند: مقصود شما از کلامتان در روز غدیر چه بود که فرمودید: «مَنْ کُنْتُ مَوْلاهُ فَعَلِیٌّ مَوْلاهُ»؟ حضرت فرمود:

خدا صاحب اختیار من است و به من از خودم صاحب اختیارتر است، و در برابر دستورات او مرا امری نیست. من نیز صاحب اختیار مؤمنینم و نسبت به آنان از خودشان صاحب اختیارترم و در برابر من آنان را امری نیست. هرکس من صاحب اختیار اویم و نسبت به او از خودش صاحب اختیارترم علی بن ابی طالب صاحب اختیار اوست و نسبت به او از خودش صاحب اختیارتر است و در برابر او برایش امری نیست.

3. در پاسخ منافقین

در پاسخ منافقین⁽²⁾

عده ای از منافقین نزد پیامبر صلی الله علیه وآله آمدند و از آنحضرت آیت و نشانه ای طلب کردند. حضرت فرمود: آیا روز غدیر خم برای شما کافی نبود؟!

4. معرفی عید غدیر به نسلهای آینده

معرفی عید غدیر به نسلهای آینده⁽³⁾

پیامبر صلی الله علیه وآله درباره روز غدیر خم فرمود:

روز غدیر خم بهترین اعیاد امت من است، و آن همان روزی است که خداوند به من دستور داد برادرم علی بن ابی طالب را برای امتم منصوب نمایم ... قسم به خدایی که مرا به پیامبری مبعوث کرد و بر همه خلایق برگزید، من علی را در زمین منصوب ننمودم تا خداوند او را در آسمانها معرفی کرد و ولایت او را بر ملائکه واجب نمود.

5. غدیر و خانه نشینی امیرالمؤمنین علیه السلام

غدیر و خانه نشینی امیرالمؤمنین علیه السلام⁽¹⁾

پیامبر صلی الله علیه وآله به امیرالمؤمنین علیه السلام چنین وصیت فرمود:

یا علی، اگر یارانی یافتی که با دشمنانت بجنگی حق خود را طلب کن، وگرنه خانه نشینی اختیار کن چرا که من در روز غدیر خم از مردم عهد و پیمان گرفته ام که تو وصی و خلیفه من و صاحب اختیار آنان بعد از من هستی. مَثَل تو مثل بیت اللّه الحرام است که مردم باید سراغ تو بیایند و تو نباید سراغ مردم بروی.

سفید

4 . اتمام حجت حضرت زهرا علیهاالسلام با غدیر

اشاره

از اولین مواردی که حدیث غدیر به عنوان پاسخ دندان شکن در مقابل سقیفه و غاصبین خلافت مطرح شد توسط حضرت صدیقه کبری فاطمه زهرا علیهاالسلام در فاصله 75 روز عمر آنحضرت پس از رحلت پیامبر صلی الله علیه وآله بود. این در حالی بود که اهل سقیفه با تمام قوا صاحب غدیر را مورد حمله قرار داده بودند، و بجز سلمان و ابوذر و مقداد همه او را تنها گذاشته بودند. در این میان فاطمه زهرا علیهاالسلام با سوزی که از مظلومیت غدیر داشت تا مرز شهادت خود و فرزندش محسن علیه السلام پیش رفت و نام غدیر را تا امروز پا بر جا نگاه داشت.

1. کنار قبور شهدای اُحد

کنار قبور شهدای اُحد⁽¹⁾

بعد از رحلت پیامبر صلی الله علیه وآله حضرت زهرا علیهاالسلام کنار قبور شهدای اُحد و بخصوص حضرت حمزه می آمد و در آنجا گریه می کرد. محمود بن لبید می گوید:

روزی بر سر قبر حمزه آمدم و آنحضرت را در آنجا در حال گریه دیدم. کمی صبر کردم تا آرام گرفت. سپس خدمتش سلام نمودم و عرض کردم: من سؤالی از شما دارم که سینه ام را مضطرب ساخته! فرمود: سؤال کن. عرض کردم: آیا پیامبر صلی الله علیه وآله قبل از وفاتش درباره امامت علی کلام صریحی فرموده است؟!! حضرت زهرا علیهاالسلام فرمود:

واعجبا، آیا روز غدیر خم را فراموش کرده اید؟!!

2. هنگام آتش زدن دَرِ خانه

هنگام آتش زدن دَرِ خانه⁽¹⁾

هنگامی که اهل سقیفه بر در خانه امیرالمؤمنین علیه السلام حمله آورده بودند و با آتش زدن دَرِ خانه می خواستند آنحضرت را برای بیعت اجباری ببرند، حضرت زهرا علیهاالسلام پشت در آمد و فرمود:

هیچ قومی بد حضورتر از شما به یاد ندارم ...گویا شما نمی دانید پیامبر صلی الله علیه وآله در روز غدیر خم چه فرمود؟! بخدا قسم در آن روز برای علی بن ابی طالب پیمان ولایت را بست تا بدان وسیله امید شما را از آن قطع کند، ولی شما اسباب بین خود و پیامبرتان را قطع کردید. خدا بین ما و شما در دنیا و آخرت محاکمه خواهد کرد.

3. برای دخترش ام کلثوم

برای دخترش ام کلثوم⁽²⁾

در موردی دیگر حضرت ام کلثوم علیهاالسلام از مادرش فاطمه زهرا علیهاالسلام نقل می کند که فرمود:

آیا کلام پیامبر صلی الله علیه وآله را در روز غدیر خم فراموش کردید که فرمود: «مَنْ کُنْتُ مَوْلاهُ فَعَلِیٌّ مَوْلاهُ»؟!

4. در روزهای آخر عمر در پاسخ به یاران سقیفه

در روزهای آخر عمر در پاسخ به یاران سقیفه⁽¹⁾

در روزهای آخر عمر حضرت زهرا علیهاالسلام عده ای از زنان مهاجر و انصار به عیادت آمدند. آنحضرت در این فرصت مطالبی درباره مسئله غصب خلافت مطرح کردند و بر آنان اتمام حجت فرمودند. زنان سخنان حضرت را برای مردان خود نقل کردند، و در پی آن عده ای از سرشناسان مهاجر و انصار بعنوان عذرخواهی نزد حضرت آمدند و عرض کردند: ای سیدة النساء، اگر ابوالحسن این مطالب را برای ما می گفت قبل از آنکه پیمان با اهل سقیفه را محکم کنیم و با آنان بیعت کنیم، ما هرگز بجای او با دیگری بیعت نمی کردیم! حضرت فرمود:

از من دور شوید، که عذری از شما پذیرفته نیست بعد از آنکه عذرهایتان خواسته شده است. بعد از کوتاهی شما جایی برای امر و نهی باقی نمانده است. (و در روایتی فرمود:) بعد از روز غدیر خم خداوند هیچ دلیل و عذری (در برابر ولایت) برای احدی باقی نگذاشته است. (و به روایتی فرمود:) آیا پدرم در روز غدیر خم برای احدی عذری باقی گذاشت؟!

سفید

5 . اتمام حجت امیرالمؤمنین علیه السلام باغدیر

اشاره

سزاوارترین کسی که احتجاج با غدیر حق او بوده صاحب آن امیرالمؤمنین علیه السلام است، و مناسب ترین اوقات برای اتمام حجت با غدیر روزهای آغازین غصب خلافت و دوران حیات آنحضرت است. بهمین جهت از همان روزهای اول رحلت پیامبر صلی الله علیه وآله غدیر بصورت تبلیغ، احتجاج، مناشده و مناظره با حضور شخص امیرالمؤمنین علیه السلام مطرح شد.

روز هفتم غصب خلافت حضرت به مسجد آمدند و در برابر غاصبین با حضور مردم غدیر را مطرح فرمودند. هنگام طلب بیعت از آنحضرت و آنگاه که درِ خانه اش را آتش زدند و حضرت را به اجبار برای بیعت بردند و در زیر شمشیرها از او بیعت خواستند باز هم با غدیر استدلال بر حق خویش فرمود.

آنحضرت در زمان ابوبکر و عمر چندین مورد با حضور مردم و بطور خصوصی، مسئله غدیر را مطرح کردند. در شورایی که پس از قتل عمر برای تعیین خلیفه تشکیل شد و هنگام بیعت مردم با عثمان و در زمان عثمان نیز بارها غدیر را مطرح فرمودند.

با آغاز خلافت ظاهری امیرالمؤمنین علیه السلام، آنحضرت در میدان جنگ جمل با غدیر احتجاج کردند. جنگ صفین بحبوحه کارآیی غدیر بود که در نامه های حضرت به معاویه، و در خود میدان جنگ بارها مطرح شد.

در دوران پنج ساله حکومت ظاهری حضرت مجلس بزرگی در میدان اصلی کوفه تشکیل شد و حقیقت بزرگ غدیر برای عموم مردم تبیین شد. در زمان حضرت غدیر رسما عید گرفته شد و سخنرانی مفصلی درباره عظمت این روز از سوی حضرت ایراد شد. امیرالمؤمنین علیه السلام در روزهای آخر عمر، نوشته ای آماده کردند که هر جمعه بر مردم خوانده شود و در آن با غدیر استدلال کردند، و بالأخره امیرالمؤمنین علیه السلام بعنوان بالاترین فضیلت خود غدیر را مطرح کردند.

1. روز هفتم سقیفه

روز هفتم سقیفه⁽¹⁾

هفت روز پس از رحلت پیامبر صلی الله علیه وآله، بعد از آنکه امیرالمؤمنین علیه السلام از جمع قرآن فراغت یافتند، در حالیکه غاصبین خلافت و بقیه مردم در مسجد بودند، از خانه بیرون آمده و خطاب به آنان به عنوان اولین اتمام حجت خود با غدیر در سخنان مفصلی فرمودند:

خداوند تعالی بوسیله من بندگانش را آزمایش فرمود ... و مرا به وصایت پیامبر صلی الله علیه وآله اختصاص داد و به خلافت او در امتش برگزید ... پیامبر صلی الله علیه وآله به حجه الوداع رفت و سپس به غدیر خم آمد. در آنجا شبیه منبری برای او ساخته شد و بر فراز آن رفت و بازوی مرا گرفت و بلند کرد بحدی که سفیدی زیر بغلش دیده شد و در آن مجلس با صدای بلند فرمود: «من کنت مولاه فعلی مولاه، اللهم وال من والاه و عاد من عاداه». پس بر اساس ولایت من ولایت الهی است، و عداوت با من برابر با دشمنی خداست. خداوند در آن روز این آیه را نازل کرد که «الیوم اکملت لکم دینکم و اتممت علیکم نعمتی و رضیت لکم الاسلام دینا». پس ولایت من کمال دین و رضایت پروردگار تبارک و تعالی است ...

2. در مسجد پس از ملاقات ابوبکر و عمر

در مسجد پس از ملاقات ابوبکر و عمر⁽¹⁾

ابوبکر و عمر برای بیعت گرفتن از امیرالمؤمنین علیه السلام به خانه آنحضرت آمدند و پس از صحبت هایی در این باره بیرون آمدند. بلافاصله امیرالمؤمنین علیه السلام به مسجد آمد و پس از حمد و ثنا و مطالبی دیگر، فرمود:

ابوبکر و عمر نزد من آمدند و از من طلب بیعت نمودند با کسی که او باید با من بیعت کند ... من صاحب روز غدیرم و درباره من سوره ای از قرآن نازل شده است. منم وصی بر رفتگان اهل بیتش، منم یادگار و باقیمانده او بر زندگان از امتش. تقوی پیشه کنید تا شما را ثابت قدم بدارد و نعمتش را بر شما تمام کند.

سپس حضرت به خانه بازگشتند.

3. در پاسخ به انصار

در پاسخ به انصار⁽²⁾

بار اول که امیرالمؤمنین علیه السلام را به اجبار برای بیعت با ابوبکر آوردند و آنحضرت امتناع فرمود و احتجاجاتی نمود، بشیر بن سعید و عده ای از انصار که طرفدار ابوبکر بودند گفتند: ای اباالحسن، اگر انصار این سخنان را قبل از بیعت با ابوبکر از تو می شنیدند، حتی دو نفر در امامت تو اختلاف نمی کردند. حضرت در پاسخ فرمود:

... بخدا قسم هرگز ترس آن نداشتم که کسی برای خلافت خود را بالا بگیرد و با ما اهل بیت در آن نزاع کند و آنچه شما انجام دادید حلال بشمارد! گمان ندارم پیامبر صلی الله علیه وآله در روز غدیر خم برای احدی حجتی و برای گوینده ای سخنی باقی گذاشته باشد. قسم می دهم کسانی را که از پیامبر صلی الله علیه وآله در روز غدیر خم شنیدند که می فرمود: «من کنت مولاه فهذا علی مولاه، اللهم وال من والاه و عادِ من عاداه وانصر من نصره و اخذل من خذله»، برخیزند و به آنچه شنیده اند شهادت دهند.

دوازده نفر از اهل بدر برخاستند و به ماجرای غدیر شهادت دادند و سایر مردم هم در این باره مطالبی گفتند و سر و صدا بلند شد و عمر ترسید مردم سخنان امیرالمؤمنین علیه السلام را بپذیرند، و لذا مجلس را تعطیل کرد!!

4. زیر شمشیرها پس از آتش زدن دَرِ خانه

زیر شمشیرها پس از آتش زدن دَرِ خانه⁽¹⁾

بار دوم که اهل سقیفه به خانه امیرالمؤمنین علیه السلام حمله کردند، و درب خانه را آتش زدند و شکستند و بدون اجازه وارد شدند و حضرت زهرا و حضرت محسن علیهماالسلام را بین در و دیوار قرار دادند و جراحات سنگینی بر ایشان وارد کردند که منجر به شهادت هر دو گل پیامبر صلی الله علیه وآله گردید، و طناب به گردن امیرالمؤمنین علیه السلام انداختند و شمشیرها بر سر امیرالمؤمنین علیه السلام گرفتند و به اجبار آنحضرت را برای بیعت به مسجد آوردند و در همان حال ابوبکر بر فراز منبر بود و عمر می گفت: بیعت کن وگرنه تو را می کشیم! در چنین حالتی امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود:

ای مسلمانان، ای مهاجرین و انصار، شما را بخدا قسم می دهم آیا از پیامبر صلی الله علیه وآله نشنیدید که در روز غدیر خم چه می فرمود؟!!

سپس حضرت آنچه پیامبر صلی الله علیه وآله بطور علنی نزد عموم مردم فرموده بود برایشان یادآور شد، و همه تصدیق می کردند و می گفتند: آری بخدا قسم شنیدیم.

شاید بتوان گفت که شیرین ترین و تلخ ترین احتجاج به غدیر همین مورد است که صاحب غدیر از زیر شمشیرهای آخته ای که بر سر او گرفته اند و از حلقومی که در فشار طناب غاصبین بود، نام غدیر را بر زبان جاری نموده است!

5. در مجلس خصوصی با ابوبکر

در مجلس خصوصی با ابوبکر⁽¹⁾

پس از غصب خلافت، امیرالمؤمنین علیه السلام دائما با ابوبکر و عمر با ترشرویی روبرو می شد، و هرچه آنان - از روی نیرنگ - خوشرویی نشان می دادند حضرت تغییری در رفتار خود نمی داد. ابوبکر برای اینکه به این مشکل خاتمه دهد روزی غفلتا و بدون اطلاع نزد امیرالمؤمنین علیه السلام آمد و از آنحضرت خواست تا در خلوت با هم گفتگو کنند.

در آن مجلس مطالبی بین امیرالمؤمنین علیه السلام و ابوبکر رد و بدل شد و حضرت اتمام حجتهای بسیاری بر او نمود و از جمله فرمود:

تو را به خدا قسم می دهم، آیا من صاحب اختیار تو و هر مسلمانی طبق حدیث پیامبر صلی الله علیه وآله در روز غدیر هستم یا تو؟

ابوبکر گفت: البته که تو هستی!! حضرت مطالب بسیار دیگری نیز در مورد امامت فرمود و در همه آنها او را قسم داد و او همه را تصدیق کرد. سپس ابوبکر گفت: پس با این مقامات و درجات چه کسی مستحق قیام به امور امت محمد است؟ حضرت فرمود: تو که از آنچه اهل دین خدا به آن نیاز دارند دست خالی هستی، چه شده که به دین خدا دست دراز کرده و مغرور شده ای؟!

6. در پاسخ به سؤال ابوبکر در مسجد قُبا

در پاسخ به سؤال ابوبکر در مسجد قُبا⁽²⁾

ابوبکر به عنوان نیرنگی در توجیه غصب خلافت به امیرالمؤمنین علیه السلام گفت: پیامبر صلی الله علیه وآله در غدیر تو را صاحب اختیار ما قرار داد ولی خلیفه قرار نداد! حضرت فرمود: اگر پیامبر صلی الله علیه وآله را نشانت دهم و او به تو بگوید که من به این مقامی که غصب کرده ای سزاوارترم، می پذیری؟

ابوبکر پذیرفت و پس از نماز مغرب با امیرالمؤمنین علیه السلام به مسجد قبا آمدند و پیامبر صلی الله علیه وآله را دیدند که در سمت قبله نشسته است. حضرت خطاب به ابوبکر فرمودند: ای ابوبکر بر ضد ولایت علی اقدام کرده ای و در جای او نشسته ای که جای نبوت است و جز او کسی مستحق آن نیست، زیرا او وصی و خلیفه من است ...»؟!

7. در برابر تقاضای ابوبکر و عمر

ابوبکر و عمر از هر فرصتی برای تثبیت موقعیت غصبی خود استفاده می کردند و حتی در فکر این بودند که گاهی غافلگیرانه از امیرالمؤمنین علیه السلام اظهار رضایتی بگیرند تا از آن بعنوان تبلیغ به نفع خود استفاده کنند. روزی ابوبکر با امیرالمؤمنین علیه السلام در کوچه بنی النجار برخورد کرد و فرصت را غنیمت شمرده گفت: یا علی، بخدا قسم اگر کسی که به او اطمینان داشته باشم شهادت دهد که تو به خلافت از من سزاوارتری، آن را به تو می سپارم!! حضرت فرمود:

ای ابوبکر، آیا احدی را مطمئن تر از پیامبر صلی الله علیه وآله سراغ داری؟ آنحضرت در چهار مورد برای من از تو و عمر و عثمان و عده ای از همراهیانت بیعت گرفت که یکی از آنها روز غدیر در بازگشت از حجة الوداع بود. آن روز همه شما گفتید: شنیدیم و اطاعت خدا و رسول را پذیرفتیم. پیامبر صلی الله علیه وآله از شما پرسید: خدا و رسولش بر شما شاهد باشند؟ همگی گفتند: آری، شاهد باشند. حضرت فرمود: پس بر یکدیگر شاهد باشید و حاضرین شما به غائبین برسانند و آنانکه شنیدند به کسانی که نشنیده اند برسانند. و شما گفتید: قبول کردیم یا رسول اللّه! سپس همگی برخاستید و به پیامبر صلی الله علیه وآله و به من بخاطر این کرامت خداوند تبریک گفتید. عمر جلو آمد و بر کتف من زد و در حضور شما گفت: خوشا به حال تو ای پسر ابوطالب که صاحب اختیار من و مؤمنین شدی!

8. پس از قتل نماینده ابوبکر در فدک

پس از قتل نماینده ابوبکر در فدک⁽¹⁾

آنگاه که ابوبکر و عمر فدک را غصب کردند و نماینده حضرت زهرا علیه السلام را از آنجا اخراج نمودند شخصی بنام «اشجع» را بعنوان نماینده خود به آنجا اعزام نمودند. اشجع گذشته از مقام غاصبانه ای که بدست آورده بود، به مردم منطقه ظلم و اجحاف فراوانی نمود بحدی که اهل آنجا بعنوان شکایت نزد امیرالمؤمنین علیه السلام آمدند. امیرالمؤمنین علیه السلام بهمراه عده ای به آنجا آمدند تا او را از رفتارش باز دارند. اشجع در مقابل امیرالمؤمنین علیه السلام قرار گرفت و بر تصمیم خود پافشاری کرد و در نتیجه بدست اصحاب حضرت کشته شد.

با رسیدن این خبر به ابوبکر، عده ای را به سرکردگی خالد بن ولید به منطقه فرستاد. امیرالمؤمنین علیه السلام با یک اشاره ذوالفقار خالد را از اسب به زیر انداخت بطوری که همه لشکر او وحشت کردند. حضرت رو به خالد کرد و فرمود:

وای بر تو ای خالد! چقدر مطیع خائنین و عهدشکنان هستی! آیا روز غدیر برای تو قانع کننده نبود که اکنون چنین تصمیمی گرفته ای؟!

وقتی به مدینه بازگشتند بین امیرالمؤمنین علیه السلام و ابوبکر مطالبی رد و بدل شد و پس از جدا شدن از آنان امیرالمؤمنین علیه السلام به عباس عموی خود فرمود:

عموجان تو را قسم می دهم که سخنی نگویی ... من با اینان راهی جز صبر انتخاب نکرده ام، همانطور که پیامبر صلی الله علیه وآله به من دستور داده است. اکنون که روز غدیر برای اینان قانع کننده نیست به حال خود واگذارشان!! بگذار آنچه قدرت دارند ما را ضعیف نمایند، که خداوند مولای ماست و او بهترین حکم کننده است.

9. در مسجد پیامبر صلی الله علیه وآله در زمان عمر

در مسجد پیامبر صلی الله علیه وآله در زمان عمر⁽¹⁾

در مجلسی که در زمان عمر در مسجد پیامبر صلی الله علیه وآله برقرار شده بود و همه از بنی هاشم بودند و سلمان و ابوذر نیز حضور داشتند، امیرالمؤمنین علیه السلام بدعتها و اعتراضات ابوبکر و عمر را برمی شمرد. از جمله فرمود:

عمر بود که در روز غدیر خم وقتی پیامبر صلی الله علیه وآله مرا برای ولایت نصب کرد، با رفیقش (ابوبکر) با هم گفتگو کردند. او گفت: «در این که کار پسر عمویش را بالا ببرد هیچ کوتاهی نمی کند»؛ و دیگری گفت: «در اینکه بازوی پسر عمویش را بلند کند هیچ کوتاهی نمی کند».

همچنین در حالیکه منصوب شده بودم به رفیقش (ابوبکر) گفت: «این واقعا کرامت بزرگی است»! رفیقش با تندی به او نگاه کرد و گفت: «نه بخدا قسم، ابدا این سخن او را گوش نمی دهم و از او اطاعت نمی کنم». سپس به او تکیه داد و با تکبر به راه افتادند و رفتند.

10. در شورای شش نفره پس از قتل عمر

در شورای شش نفره پس از قتل عمر⁽²⁾

بعد از قتل عمر، طبق وصیت او شش نفر که تعیین کرده بود جمع شدند تا یکی را از بین خود بعنوان خلافت انتخاب کنند. البته این نقشه عمر بود و در واقع عثمان از قبل تعیین شده بود. پس از سه روز که می رفت تا با انتخاب عثمان جلسه پایان پذیرد، امیرالمؤمنین علیه السلام بعنوان اتمام حجت برخاست و خطاب به پنج نفر دیگر فضائل خود را بر اولویت در احراز مقام خلافت برشمرد و از جمله فرمود:

شما را به خدا قسم می دهم، آیا در بین شما غیر از من کسی هست که پیامبر صلی الله علیه وآله در روز غدیر خم او را به امر خداوند منصوب کرده و فرموده باشد: «من کنت مولاه فعلی مولاه، اللهم وال من والاه و عاد من عاداه، فلیبلغ الشاهد الغائب»؟

همه گفتند: نه! کسی جز تو صاحب این فضیلت نیست. حضرت فرمود:

آیا کسی غیر از من در بین شما هست که پیامبر صلی الله علیه وآله در جحفه، کنار درختان غدیر خم به او فرموده باشد: «هر کس تو را اطاعت کند مرا اطاعت کرده و هر کس مرا اطاعت کند خدا را اطاعت کرده است. و هر کس از تو سرپیچی کند مرا عصیان نموده و هر کس از من سرپیچی کند از خدای تعالی سرپیچی کرده است؟

همه گفتند: نه، کسی جز تو صاحب این مقام نیست.

11. هنگام بیعت مردم با عثمان

هنگام بیعت مردم با عثمان⁽¹⁾

پس از ماجرای شورا و انتخاب عثمان، آنگاه که قرار شد مردم با عثمان بیعت کنند بار دیگر امیرالمؤمنین علیه السلام بپاخاست و خطبه ای ایراد کرد و ضمن آن فرمود:

ای مردم، به آنچه می گویم گوش فرا دهید ... ای مردم، شما با ابوبکر و عمر بیعت کردید در حالیکه بخدا قسم من سزاوارتر و صاحب حق تر از آنان به جانشینی پیامبر صلی الله علیه وآله بودم، ولی من خودداری می کردم. امروز هم می خواهید با عثمان بیعت کنید. اگر این بیعت را انجام دهید و من سکوت اختیار کنم بخدا قسم شما و آنانکه قبل از شما بودند به فضل من جاهل نیستید، و اگر بنابر سکوت نبود مطالبی می گفتم که قادر به رد آن نیستید ... آیا در میان شما کسی هست که پیامبر صلی الله علیه وآله در روز غدیر خم دست او را گرفته و فرموده باشد: «من کنت مولاه فعلی مولاه، اللهم وال من والاه و عاد من عاداه، فلیبلغ الشاهد الغائب»؟ آیا این مطلب درباره کسی غیر من بوده است؟

یک نفر برخاست و به نیابت از بقیه گفت: هیچکس را سراغ نداریم که صحیح تر از گفتار تو گفته باشد ...

12. در مسجد پیامبر صلی الله علیه وآله در زمان عثمان

در مسجد پیامبر صلی الله علیه وآله در زمان عثمان⁽¹⁾

در زمان عثمان مجلس بزرگی در مسجد پیامبر صلی الله علیه وآله تشکیل شد که در آن بیش از دویست نفر از سرشناسان مهاجرین و انصار حاضر بودند. این مجلس از صبح تا ظهر طول کشید و هر یک از مهاجر و انصار به ذکر فضائل خود پرداختند و مطالبی از سوابق خود در اسلام را به میان آوردند.

امیرالمؤمنین علیه السلام نیز در این مجلس حاضر بودند و چیزی نمی گفتند. حاضرین از حضرت درخواست کردند تا فضایل خود را بیان کند. حضرت شروع به ذکر مناقب خود نمودند و داستان غدیر را بطور بسیار مفصل بیان فرمودند، که شاید اولین بار از لسان مبارک حضرت به این تفصیل آمده باشد. از جمله فرمودند:

خداوند به پیامبرش دستور داد تا والیان امرشان را معرفی کند و ولایت را مانند نماز و زکات و روزه و حج تفسیر نماید. این بود که در غدیر خم مرا منصوب نمود و در خطابه ای فرمود: «من کنت مولاه فعلی مولاه، اللهم وال من والاه و عاد من عاداه». در آنجا سلمان پرسید: ولایت او چگونه است؟ فرمود: ولایت او همچون ولایت من است. هر کس من نسبت به او صاحب اختیار بوده ام علی هم نسبت به او صاحب اختیار است، و خداوند عزوجل این آیه را نازل فرمود: «الیوم اکملت لکم دینکم و اتممت علیکم نعمتی و رضیت لکم الاسلام دینا». پیامبر صلی الله علیه وآله تکبیر گفت و فرمود: «اللّه اکبر، تمام نبوتم و کمال دین خدا ولایت علی بعد از من است ...

همه جمعیت مسجد گفتند: آری بخدا قسم. این را شنیدیم و همانطور که گفتی حاضر بودیم ... حضرت فرمود: شما را به خدا قسم می دهم کسانی که از دو لب پیامبر صلی الله علیه وآله این مطلب را به یاد دارند برخیزند و شهادت دهند.

مقداد و ابوذر و عمار و براء بن عازب و زید بن ارقم برخاستند و گفتند: ما شهادت می دهیم که سخن پیامبر صلی الله علیه وآله را بیاد داریم آن هنگام که تو در کنار آنحضرت برفراز منبر در غدیر ایستاده بودی و آنحضرت می فرمود:

ای مردم ... خداوند شما را به ولایت امر کرده و من شما را شاهد می گیرم که این ولایت مخصوص این شخص است - و آنحضرت دست بر دست علی بن ابی طالب علیه السلام گذاشتند - سپس مخصوص دو پسرش بعد از او، و سپس در جانشینان بعد از او از فرزندانش که از قرآن جدا نمی شوند و قرآن از آنان جدا نمی شود تا بر سر حوض کوثر بر من وارد شوند.

این پنج نفر پس از شهادت به غدیر در حضور جمعیت و با حضور صاحب غدیر، نشستند.

13. در پاسخ به طلحه در زمان عثمان

در پاسخ به طلحه در زمان عثمان⁽¹⁾

در مجلسی که با حضور دویست تن از سرشناسان مهاجر و انصار در زمان عثمان در مسجد پیامبر صلی الله علیه وآله تشکیل شده بود و امیرالمؤمنین علیه السلام نیز حضور داشت، طلحه از حضرت پرسید: با ادعای ابوبکر و اصحابش که او را تصدیق کردند چه کنیم که از قول پیامبر صلی الله علیه وآله گفتند: خداوند برای اهل بیت نبوت و خلافت را جمع نمی کند؟

امیرالمؤمنین علیه السلام از سخن طلحه به غضب در آمدند و بپاخاسته فرمودند:

... دلیل بر بطلان آنچه بدان شهادت دادند سخن پیامبر صلی الله علیه وآله است که در غدیر خم فرمود: «هر کس من نسبت به او صاحب اختیارم علی نسبت به او صاحب اختیار است». من چگونه نسبت به آنان صاحب اختیارتر از خودشان هستم در حالیکه آنان امیر و حاکم بر من باشند؟!

14. در بیان «لیبلِّغ الشاهد الغائب»

در بیان «لیبلِّغ الشاهد الغائب»⁽²⁾

در زمان عثمان که مجلسی در مسجد پیامبر صلی الله علیه وآله با حضور 200 نفر از سرشناسان صحابه تشکیل شده بود، طلحه از امیرالمؤمنین علیه السلام پرسید: چطور

کسی جز تو نمی تواند از طرف پیامبر صلی الله علیه وآله پیامی را برساند در حالیکه در مواردی به ما فرموده: «فلیبلِّغ الشاهد الغائب»؟

حضرت فرمود: حضرت این جمله را فقط در روز غدیر خم و در روز عرفه و در روز رحلتش فرموده ... و به عموم مردم دستور داده که هر کس را دیدند واجب بودن اطاعت از امامان آل محمد علیه السلام و واجب بودن حقشان را برسانند و این وظیفه ابلاغ را در هیچ مطلبی غیر از این موضوع نفرموده است.

در واقع پیامبر صلی الله علیه وآله به عموم مردم دستور داده که به مردم برسانند حجت و دلیل کسانی را که همه آنچه پیامبر صلی الله علیه وآله بدان مبعوث شده را، از قول او کسی جز ایشان نمی رساند.

15. در جنگ جمل

در جنگ جمل⁽¹⁾

در میدان جنگ جمل، هنگامی که لشکر از دو سو صف آرایی کرده بودند و هنوز جنگ آغاز نشده بود، امیرالمؤمنین علیه السلام قاصدی را سراغ طلحه فرستاد که ملاقاتی داشته باشند. طلحه آمد تا مقابل حضرت قرار گرفت. امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود: تو را به خدا قسم می دهم، آیا از پیامبر صلی الله علیه وآله شنیدی که می فرمود: «من کنت مولاه فعلی مولاه، اللهم وال من والاه و عاد من عاداه»؟ طلحه گفت: آری. حضرت فرمود: پس چرا به جنگ من آمده ای؟!! گفت: در خاطرم نبود!!! سپس طلحه به لشکر خود بازگشت و بدینصورت در جنگ جمل با یادآوری غدیر اتمام حجت بزرگی شد.

16. در آغاز جنگ صفین

در آغاز جنگ صفین⁽²⁾

هنگامی که امیرالمؤمنین علیه السلام در کوفه برای جنگ صفین آماده می شد ضمن خطابه ای که برای مردم ایراد کرد چنین فرمود:

تعجب از معاویة بن ابی سفیان است که در خلافت با من به نزاع برخاسته و امامت مرا انکار می کند! ای مهاجرین و انصار ...! آیا بر شما واجب نیست که مرا یاری کنید و آیا امر من بر شما واجب نیست؟ آیا نمی دانید که بیعت من بر حاضر و غایب شما لازم شده؟ پس چرا معاویه و اصحابش در بیعت من خلل وارد می کنند؟ ... آیا سخن پیامبر صلی الله علیه وآله را نشنیدید که در روز غدیر درباره ولایت و صاحب اختیاری من می فرمود؟!

17. در نامه معاویه

در نامه معاویه⁽¹⁾

معاویه در جنگ صفین طی نامه ای برای امیرالمؤمنین علیه السلام چنین نوشت:

درباره تو به من خبر رسیده که وقتی با اهل سر و شیعیان و خواص خود در خلوت جمع می شوید، نزد آنان از ابوبکر و عمر و عثمان برائت می جویی و آنان را لعنت می کنی و ادعا می کنی که تو خلیفه پیامبر در امتش و وصی او در میان ایشان هستی و خداوند اطاعت تو را بر مؤمنین واجب کرده و در کتاب و سنتش به ولایت تو امر کرده است ... او هم امتش را در غدیر خم جمع کرد و آنچه درباره تو از جانب خداوند مأمور شده بود ابلاغ نمود و دستور داد حاضر به غایب برساند، و به مردم خبر داد که تو بر مردم صاحب اختیارتر از خودشان هستی ...

18. در جنگ صفین بر فراز منبر

در جنگ صفین پس از چند نامه و پیام که بین امیرالمؤمنین علیه السلام و معاویه رد و بدل شد، آنحضرت در میان لشکر خود در جمع مهاجرین و انصار و با حضور فرستادگان معویه برفراز منبر قرار گرفت و مناقب خود را برشمرد و در هر کدام مردم را قسم داد و آنان اقرار کردند. از جمله فرمود:

شما را بخدا قسم درباره قول خداوند: «یا ایها الذین آمنوا اطیعوا اللّه و ...» و آیه «انما ولیکم اللّه ...» ... که خداوند به پیامبر صلی الله علیه وآله دستور داد به مردم بفهاند که این آیات درباره چه کسانی نازل شده و ولایت را برای آنان تفسیر کند ...

آنحضرت هم مرا در غدیر خم منصوب کرد ... و فرمود: «ای مردم، خداوند صاحب اختیار من، و من صاحب اختیار مؤمنین هستم و اختیارم بر مؤمنین از خودشان بیشتر است. أَلا فمن کنت مولاه فعلی مولاه، اللهم وال من والاه و عاد من عاداه و انصر من نصره و اخذل من خذله» ...

پس از این سخنان امیرالمؤمنین علیه السلام، دوازده نفر از کسانی که از شرکت کنندگان در جنگ بدر بودند و در صفین همراه حضرت حضور داشتند برخاستند و به گفتار حضرت شهادت دادند. سپس هفتاد نفر بقیه صحابه برخاستند و شهادت دادند. بعد از آن چهار نفر از اهل بدر برخاستند و تفصیل ماجرا و آنچه در غدیر دیده بودند را بازگو کردند.

19. در پاسخ به ادعای معاویه

در پاسخ به ادعای معاویه⁽¹⁾

معاویه در نامه ای به امیرالمؤمنین علیه السلام نوشت: ای اباالحسن، من فضایل بسیاری دارم: پدرم در جاهلیت آقا بود! و من در اسلام پادشاه شده ام! و من داماد پیامبر صلی الله علیه وآله و دایی مؤمنین و کاتب وحی هستم!

وقتی امیرالمؤمنین علیه السلام نامه معاویه را خواند فرمود: «آیا پسر هند جگر خوار با فضایل بر من فخر می فروشد؟! ای غلام آنچه می گویم برایش بنویس»؛ و حضرت اشعاری سرودند که یک بیت آن درباره غدیر خم بود:

وأوجب لی ولایته علیکم *** رسول اللّه یوم غدیر خم

یعنی: پیامبر صلی الله علیه وآله در روز غدیر خم ولایت خود بر شما را، برای من نیز واجب کرد.

وقتی معاویه پاسخ امیرالمؤمنین علیه السلام را خواند گفت: ای غلام، این نامه را پاره کن، تا اهل شام آن را نخوانند و به علی بن ابی طالب تمایل پیدا نکنند!

20. در جنگ صفین در بیان «عمَّ یتسائلون»

در جنگ صفین در بیان «عمَّ یتسائلون»⁽¹⁾

در روز جنگ صفین مردی از لشکر معاویه به میدان آمد در حالیکه از یک سو غرق اسلحه بود و از سوی دیگر قرآنی را جلوی اسلحه اش گرفته بود و این آیه را می خواند: «عمَّ یتسائلون ...».

علقمه می گوید: من خواستم به مبارزه او بروم ولی امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود: «بر سر جایت باش»! و خود حضرت به جنگ او رفتند. ابتدا به او فرمودند: آیا می شناسی نبأ عظیم را که مردم بر سر آن اختلاف دارند؟ آن مرد گفت: نه! حضرت فرمود:

بخدا قسم منم نبأ عظیم که بر سر آن اختلاف دارند. بر سر ولایت من نزاع کردید و از ولایت من بازگشتید پس از آنکه آن را پذیرفتید، و پس از آنکه به شمشیر من نجات یافتید با ظلم خود هلاک شدید. در روز غدیر دانستید و روز قیامت خواهید دانست که چه کردید.

سپس حضرت شمشیر کشیده سر از تنش جدا کردند.

23. خطبه نماز جمعه در روز غدیر

خطبه نماز جمعه در روز غدیر⁽²⁾

در دوران خلافت ظاهری پنج ساله امیرالمؤمنین علیه السلام، یک سال روز غدیر مقارن روز جمعه شد. حضرت خطبه نماز جمعه را به مسئله غدیر اختصاص دادند و پس از حدود 25 سال - که خلفای غاصب سعی در فراموشی غدیر داشتند - برای اولین بار آن روز را عید رسمی قرار دادند و درباره آن سخن گفتند. از جمله فرمودند:

خداوند در این روز دو عید عظیم و بزرگ را برای شما جمع کرده است ... خداوند دینی را قبول نمی کند مگر با ولایت آنکه به ولایتش دستور داده و اسباب اطاعتش با تمسک به دستاویزهای او و اهل ولایتش نظام می یابد. این است که خداوند در روز غدیر بر پیامبرش فرستاد آنچه بیانگر اراده اش درباره انتخاب شدگانش بود و به او دستور ابلاغش را داد ... و برای او حفظ از منافقین را ضمانت نمود. خداوند دینش را کامل نمود و چشم پیامبرش و مؤمنین و تابعین را روشن ساخت. امروز روز عظیم الشأنی است ... و روز کمال دین است.

پس از نماز جمعه، حضرت به اتفاق اصحابشان به مجلس جشنی که امام مجتبی علیه السلام در منزلشان گرفته بودند رفتند و در آنجا اطعام و پذیرایی مفصلی از شرکت کنندگان بعمل آمد.

22. در میدان بزرگ کوفه با حضور اصحاب پیامبر صلی الله علیه وآله

در میدان بزرگ کوفه با حضور اصحاب پیامبر صلی الله علیه وآله⁽¹⁾

پنج سال خلافت ظاهری امیرالمؤمنین علیه السلام حساسترین روزهایی بود که غدیر می رفت تا جان تازه ای به خود بگیرد و محتوای بلند آن از زبان صاحب غدیر بیان شود.

نسلی که 25 سال از غدیر فاصله داشتند و خفقان علمی و اقدامات وحشیانه علیه غدیر می رفت تا نسل جدید را کاملاً از آن بی خبر نماید و از صفحه اعتقادش پاک کند. از سوی دیگر عده ای فتنه گر - که باقیماندگان سقیفه بودند - دست به اقدامات مخرب می زدند و شایع می کردند که علی بن ابی طالب درباره مقدم بودن خود در خلافت و فضیلتش بر دیگران دلیلی ندارد.

در شرایطی که صاحب غدیر برای احیای آن آستین بالا زده بود، نیاز به عده ای از اصحاب پیامبر صلی الله علیه وآله از حاضرین در غدیر بود که مؤید او باشند و به حضور خود در آن ماجرا شهادت دهند. در چنین شرایطی امیرالمؤمنین علیه السلام مجلسی در میدان

بزرگ کوفه - که مقابل مسجد کوفه و دارالاماره قرار داشت - تشکیل دادند و منبری در آنجا نصب کردند و مردم جمع شدند. این مجلس فقط برای شهادت دادن کسانی بود که 25 سال پیش در غدیر حضور داشتند و اکنون می بایست در پیشگاه ملت بپا خیزند و آنچه به چشم خود دیده اند بازگو کنند.

حضرت از فراز منبر فرمودند:

به خدا قسم می دهم باقیماندگان از کسانی که پیامبر صلی الله علیه وآله را دیده اند، و در روز غدیر خم در بازگشت از حجة الوداع از آنحضرت شنیده اند که درباره من - درحالیکه دستان مرا بلند کرده بود - فرمود: «مَن کنت مولاه فعلی مولاه، اللهم وال من والاه و عادِ من عاداه و انصر من نصره و اخذل من خذله و أحبَّ من أحبَّه»،قسم می دهم هرکس این واقعه را حاضر بوده و بچشم خود دیده و بگوش خود شنیده برخیزد و شهادت دهد.

پس از این کلام حضرت، عده زیادی که حداقل سی نفر ذکر شده اند برخاستند و آنچه دیده بودند بازگو نمودند و شهادت خود را نسبت به آن اعلام کردند.

امیرالمؤمنین علیه السلام دیدند چند نفر از اصحاب پیامبر صلی الله علیه وآله برای شهادت برنخاستند، و گویی سکوت آنان توجه مردم را جلب کرده بود. لذا فرمودند: در جلوی این منبر چهار نفراز اصحاب پیامبر صلی الله علیه وآله هستند (که از آنها انتظار شهادت دادن می رود) که عبارتند از انس بن مالک و براء بن عازب و اشعث بن قیس و خالد بن یزید. سپس رو به آنان کرده فرمودند: شما در غدیر حاضر بوده اید چرا برنمی خیزید و شهادت نمی دهید؟ گفتند: سنّ ما بالا رفته و فراموش کرده ایم!!!

حضرت رو به انس بن مالک کرده فرمودند:

ای انس، اگر از پیامبر صلی الله علیه وآله شنیده ای که فرمود: «من کنت مولاه فهذا علی مولاه» و امروز بر نمی خیزی برای من به ولایت شهادت دهی، از دنیا نروی مگر آنکه به بَرَص (پیسی) مبتلا گردی که نتوانی آن را پنهان کنی. و تو ای اشعث، اگر از پیامبر صلی الله علیه وآله شنیدی که می فرمود: «من کنت مولاه فهذا

علی مولاه، اللهم وال من والاه و عادِ من عاداه»، و امروز برای من به ولایت شهادت نمی دهی، از دنیا نروی مگر آنکه خداوند چشمانت را کور کند.

و اما تو ای خالد بن یزید، اگر از پیامبر صلی الله علیه وآله شنیده ای که می فرمود: «من کنت مولاه فهذا علی مولاه، اللهم وال من والاه و عادِ من عاداه» و امروز به ولایت برای من شهادت نمی دهی، خدا تو را به مرگ جاهلیت بمیراند.

و اما تو ای براء بن عازب، اگر از پیامبر صلی الله علیه وآله شنیده ای که می فرمود: «من کنت مولاه فهذا علی مولاه، اللهم وال من والاه و عادِ من عاداه»، و امروز به ولایت من شهادت نمی دهی، خدا تو را در همانجایی که از آن هجرت کرده ای (یعنی یمن) بمیراند.

این چهار نفر هریک به نفرین امیرالمؤمنین علیه السلام مبتلا شدند. انس بن مالک در پیشانیش لکّه پیسی پیدا شد که هر قدر عمامه را پایین می آورد نمی توانست آن را پنهان کند. اشعث بن قیس هم کور شد. خالد بن یزید هم طبق مراسم جاهلیت به خاک سپرده شد، و براء بن عازب از طرف معاویه حکومت یمن یافت و در همانجا - که وطن اصلی او بود و از آنجا به مدینه هجرت کرده بود - از دنیا رفت.

چهار نفر دیگر هم بودند که برای شهادت برنخاستند و حضرت هر یک از آنان را نیز نفرینی کرد که مبتلا شدند: زید بن ارقم، جریر بن عبداللّه بجلی، یزید بن ودیعه، عبدالرحمن بن مدلج.

این هشت نفر دنباله ماجرای حارث فهری بودند که در روز غدیر در حضور پیامبر صلی الله علیه وآله رسما عذاب الهی را درخواست کرد و آیه «سأل سائل بعذاب واقع» نازل شد و خداوند با فرستادن سنگ و صاعقه آسمانی و هلاک او بر همگان ثابت کرد که غدیر ریشه الهی دارد و خدا پشتیبان آن است.

پس از 25 سال همان ماجرا به گونه ای دیگر تکرار شد و اینان با اینکه خود را در حضور صاحب غدیر امیرالمؤمنین علیه السلام می دیدند و می دانستند دروغ می گویند و نیز می دانستند که نفرین علی بن ابی طالب علیه السلام چوب الهی است و یقینا بر سرشان

خواهد خورد، ولی با این همه کتمان کردند و لب به شهادت نگشودند. به فاصله بسیار کمی که به دعاهای امیرالمؤمنین مبتلا شدند و خداوند عذابش را مانند عذاب حارث فهری بر سرشان فرستاد، بار دیگر بر همگان ثابت شد که غدیر پشتوانه الهی دارد. وقوع این ماجرا در موقعیت حساسی بود که نیاز مبرم به شهادت چنین افرادی بود، و اکنون که شهادت ندادند، خداوند گواهی داد که اینان دروغ می گویند و غدیر و صاحب غدیر راست می گوید و اینگونه خداوند حجتش را بر مردم تمام کرد.

23. در ماههای آخر عمر در نوشته ای بلند

در ماههای آخر عمر در نوشته ای بلند⁽¹⁾

در ماههای آخر عمر امیرالمؤمنین علیه السلام بعد از جنگ نهروان، مردم از حضرت درباره ابوبکر و عمر و عثمان سؤال کردند. حضرت فرمود: در این باره برایتان نوشته ای می نویسم که درباره آنچه پرسیده اید به صراحت سخن گفته باشم. سپس نوشته بلندی که حدود 30 صفحه و در حد یک جزوه بود املا کردند و نویسنده حضرت نوشت. آنگاه ده نفر از خواص اصحاب خود را فراخواندند و دستور دادند هر روز جمعه نویسنده حضرت آن را بر مردم بخواند و این ده نفر شاهد باشند تا کسی انکار نکند و فرمود: اگر کسی انکار کرد قرآن را حَکَم بین خود قرار دهید. از جمله مطالب آن نوشته چنین بود:

این امر خلافت عجیب است، که حکومت و ولایت احدی را مثل ولایت من مبغوض نداشتند! دلیل من بر ولایت این است که صاحب اختیار مردم فقط من هستم نه قریش ... چرا که پیامبر صلی الله علیه وآله ولایت این امت را داشت و من بعد از او اختیارات او را دارم ... به دلیل گفته پیامبر صلی الله علیه وآله که در روز غدیر خم فرمود: «من کنت مولاه فهذا علی مولاه».

24. در بیان امتیازات خاص خود

در بیان امتیازات خاص خود⁽¹⁾

امیرالمؤمنین علیه السلام در مجلسی امتیازات خاص خود را بیان نموده چنین فرمودند: «بخدا قسم خداوند تبارک و تعالی نُه چیز به من عطا فرموده که به احدی قبل از من جز پیامبر صلی الله علیه وآله نداده است»؛ و از جمله فرمودند:

خداوند با ولایت من دین این امت را کامل نمود و نعمتها را بر آنان تمام کرد، و اسلامشان را مورد رضایت قرار داد، هنگامی که در یوم الولایة (روز غدیر) به پیامبر صلی الله علیه وآله فرمود: یا محمد، به مردم خبر ده که امروز دینشان را کامل کردم و نعمتم را بر آنان تمام نمودم و اسلام را بعنوان دینشان راضی شدم.

25. در بیان «امرنا صعب مستصعب»

در بیان «امرنا صعب مستصعب»⁽²⁾

اصبغ بن نباته از امیرالمؤمنین علیه السلام این حدیث را شنید که «تحمل امر ولایت اهل بیت علیهم السلام بر مردم سنگین است و آن را نمی پذیرد جز انبیای مرسل و ملائکه مقرب و مؤمنی که خداوند قلب او را از جهت ایمان امتحان کرده باشد». او این مطلب را برای میثم تمار نقل کرد. میثم نزد آنحضرت آمد و با تعجب درباره این حدیث سؤال کرد. حضرت فرمود:

اما مؤمن، پیامبر ما صلی الله علیه وآله در روز غدیر خم دست مرا گرفت و فرمود: «من کنت مولاه فعلی مولاه»، آیا مؤمنین - بجز آنانکه خداوند آنان را از لغزش و گمراهی حفظ کرد - این مطلب را پذیرفتند؟

پس آگاه باشید! بشارت باد شما را، بشارتتان باد که خداوند شما را اختصاص داده به آنچه ملائکه و پیامبران و مؤمنین را اختصاص نداده، و آن پذیرفتن امر ولایت ما است.

26. بعنوان بالاترین منقبت خود

بعنوان بالاترین منقبت خود⁽¹⁾

مردی خدمت امیرالمؤمنین علیه السلام عرض کرد: یا امیرالمؤمنین، بالاترین منقبت خود را از پیامبر صلی الله علیه وآله بفرمائید. حضرت فرمود:

منصوب کردن آنحضرت مرا در غدیر خم، که به امر خدای تبارک و تعالی ولایت را از جانب او برایم اقامه نمود ...

27. در مفاخره با امام حسین علیه السلام

در مفاخره با امام حسین علیه السلام⁽²⁾

مفاخره بین معصومین علیهم السلام برای بیان فضایل ایشان بصورت زیبایی است که در تاریخ بخوبی ثبت می شود. روزی پیامبر صلی الله علیه وآله و امیرالمؤمنین علیه السلام نشسته بودند که امام حسین علیه السلام وارد شد، در حالیکه شش سال از عمر او می گذشت. امیرالمؤمنین علیه السلام پرسید: یا رسول اللّه، کدامیک از ما دو نفر نزد شما محبوبتر هستیم؟

امام حسین علیه السلام عرض کرد: پدرجان، هر کدام از ما شرافت و فضیلتش بالاتر باشد نزد پیامبر صلی الله علیه وآله محبوبتر و مقرب تر است. امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود: ای حسین، حاضری افتخارات خود را در برابر هم بگوییم؟ عرض کرد: پدرجان، اگر شما مایل باشید، من حاضرم! امیرالمؤمنین فرمود:

یا حسین، من امیرالمؤمنینم، من لسان صادقینم، من وزیر مصطفایم، ... من آن نعمت خدای تعالی هستم که بر خلقش ارزانی داشته است. منم آن کسی که خداوند تعالی در حق من فرموده: «الیوم اکملت لکم دینکم و اتممت علیکم نعمتی و رضیت لکم الاسلام دینا»، پس هر کس مرا دوست بدارد مسلمان مؤمن است ودینش کامل است ... من نبأ عظیمی هستم که خداوند در روز غدیر خم دین را با او کامل نمود. منم آنکه پیامبر صلی الله علیه وآله درباره ام فرمود: «من کنت مولاه فعلی مولاه» ...

امام حسین علیه السلام هم مطالبی فرمود و در پایان عرضه داشت: شما نزد خداوند از من افضل هستی، ولی من از نظر پدران و مادران و اجداد بر شما فخر می نمایم! سپس امام حسین علیه السلام با پدر هم آغوش شدند و یکدیگر را بوسیدند ...

28. منصوب شدگان غدیر

منصوب شدگان غدیر⁽¹⁾

مردی خدمت امیرالمومنین علیه السلام آمد و عرض کرد: ایمان را طوری برایم بیان کنید که از غیر شما و بعد از شما از کسی سؤال نکنم. حضرت پس از ذکر پایه های ایمان فرمودند: کمترین چیزی که شخص با آن گمراه می شود آن است که حجت خدا در زمین و شاهد او بر خلقش را که امر به اطاعت او نموده و ولایتش را واجب شمرده نشناسد.

آن مرد عرض کرد: یا امیرالمؤمنین، آنان را برایم معرفی کنید. فرمود:

... کسی که پیامبر صلی الله علیه وآله او را در غدیر خم نصب کرد و به آنان خبر داد که نسبت به مردم صاحب اختیارتر از خودشان است، و سپس به آنان دستور داد تا حاضران غائبان را آگاه نمایند.

آن مرد پرسید: یا امیرالمؤمنین، آن شما هستید؟ فرمود: من اول و افضل آنها هستم. سپس پسرم حسن بعد از من نسبت به مؤمنین صاحب اختیارتر از خودشان است. سپس پسرم حسین بعد از او نسبت به مؤمنین صاحب اختیارتر از خودشان است و سپس جانشینان پیامبر صلی الله علیه وآله هستند تا بر سر حوض کوثر یکی پس از دیگری به خدمت او وارد شوند.

29. در هفتاد فضیلت انحصاری حضرت

در هفتاد فضیلت انحصاری حضرت⁽¹⁾

امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود: من هفتاد فضیلت و منقبت دارم که احدی از اصحاب پیامبر صلی الله علیه وآله در آنها با من شریک نیستند. سپس حضرت بطور مفصل آن فضایل را برشمرد تا آنکه در پنجاه و یکم فرمود:

و اما پنجاه و یکم، پیامبر صلی الله علیه وآله در روز غدیر خم مرا برای همه مردم منصوب نمود و فرمود: «من کنت مولاه فعلی مولاه». پس ظالمین دور از رحمت خدا باشند و عذاب خدا بر آنان باد.

30. اتمام حجت بر کوتاهی کنندگان در غدیر

اتمام حجت بر کوتاهی کنندگان در غدیر⁽²⁾

امیرالمؤمنین علیه السلام درباره اینکه پس از بیعت غدیر هر کوتاهی از سوی مردم به عهده خودشان است، فرمود:

پیامبر صلی الله علیه وآله به من وصیت کرد و فرمود: یا علی، اگر گروهی یافتی که با آنان بجنگی حق خود را طلب کن، وگرنه در خانه ات بنشین چرا که من پیمان تو را در روز غدیرخم گرفته ام که تو وصی و خلیفه من و صاحب اختیار مردم نسبت به خودشان هستی. مَثَل تو مثل بیت اللّه الحرام است. مردم باید سراغ تو بیایند و تو نباید سراغ مردم بروی.

31. همه مردم شاهد بر غدیر

امیرالمؤمنین علیه السلام نگاهی به مردم کرد و فرمود:

من برادر پیامبر صلی الله علیه وآله و وزیر او هستم. شما خوب می دانید که من مقدم بر همه شما در ایمان به خداوند عزوجل و رسولش هستم ... و شما خود دیدید که در روز غدیرخم چگونه بپا ایستاد و مرا کنار خود بپا داشت و دست مرا بلند کرد (و مرا معرفی فرمود).

سفید

6 . اتمام حجت ائمه علیهم السلام با غدیر

اشاره

تا روزی که امیرالمؤمنین علیه السلام در قید حیات بودند بعنوان کسی که در غدیر بر فراز دستان پیامبر صلی الله علیه وآله قرار گرفته و اینک شخصا در برابر دیدگان مردم است، معرّف عینی غدیر بودند و حضور آنحضرت بمعنای حضور غدیر بود.

پس از شهادت آنحضرت، ائمه علیهم السلام از یک سو صاحبان غدیر بودند که در غدیر برای ایشان نیز بیعت گرفته شده بود، و از سوی دیگر بعنوان مدافعان و حافظان غدیر در برابر دشمنان آن بودند. تبیین و استدلال و احتجاجات ائمه علیهم السلام، سنگر غدیر را برای آینده ای که تا امروز چهارده قرن از آن گذشته در برابر سقیفه محکم می ساخت و دوستان غدیر را از اسرار عمیق آن آگاه می نمود.

آنچه توسط ائمه علیهم السلام درباره غدیر مطرح شده سر نخ و سرآغاز بحثهای علمی است که در قرون بعد مورد گفتگو و مناظره قرار گرفته است. با توجه به مخاطبان گوناگون از دوست و دشمن که در برابر ائمه علیهم السلام قرار داشته اند، به فراخور حال

همه آنان در کلام ائمه علیهم السلام مطالبی درباره غدیر بچشم می خورد.

نکته قابل توجه اینکه موضوعاتی که ائمه علیهم السلام نسبت به آنها حساسیت نشان داده اند برای ما نیز باید قابل توجه باشد و نسبت به آنها حساس باشیم. غدیر بعنوان مسئله ای در فرمایشات ائمه علیهم السلام مطرح است که حساسیت امامان معصوم علیهم السلام نسبت به آن شاخص است و به ما می فهماند که باید درباره آن حساسیت فوق العاده داشته باشیم.

1 . اتمام حجت امام حسن مجتبی علیه السلام با غدیر

1. هنگام صلح با معاویه در کوفه

هنگام صلح با معاویه در کوفه⁽¹⁾

یکی از مورادی که غدیر در عرصه اعتقادی مردم مطرح شد در صلح امام حسن علیه السلام بود. آنحضرت در کوفه با حضور معاویه بر فراز منبر رفتند و پس از حمد و ثنای الهی مطالبی فرمودند که از جمله آنها این بود:

بنی اسرائیل هارون را رها کردند و تابع سامری شدند در حالیکه می دانستند او خلیفه موسی است. این امت نیز پدرم را رها کردند و با غیر او بیعت کردند در حالیکه خودشان دیدند که پیامبر صلی الله علیه وآله پدرم را در روز غدیر خم منصوب فرمود و به آنان دستور داد که حاضرانشان به غائبان خبر دهند.

2. در مجلس معاویه در شام

در مجلس معاویه در شام⁽¹⁾

در تاریخ مشاجرات لفظی اسلام مانند روزی نیامده که معاویه و دار و دسته اش نزد او جمع شده بودند و فرستادند تا امام حسن علیه السلام هم آمد و آنچه می توانستند به آنحضرت و پدر بزرگوارش ناسزا گفتند.

امام مجتبی علیه السلام آغاز به سخن فرمود و احتجاجات مفصلی درباره امیرالمؤمنین علیه السلام در برابر آنان بیان نمود و از جمله فرمود:

پیامبر صلی الله علیه وآله در حالیکه بر فراز منبر بود علی علیه السلام را فرا خواند. سپس او را با دستانش گرفت و فرمود: «اللهم وال من والاه و عاد من عاداه».

2 . اتمام حجت امام حسین علیه السلام با غدیر

1. در زمان معاویه در موسم حج

در زمان معاویه در موسم حج⁽²⁾

یکسال قبل از مرگ معاویه که مطابق است با یکسال قبل از واقعه عاشورا، امام حسین علیه السلام در سفر حج در منی با حضور 700 نفر اجتماع بزرگی در خیمه خود تشکیل دادند که دویست نفر آنان اصحاب پیامبر صلی الله علیه وآله بودند.

سپس حضرت برای خطابه بپاخاستند و پس از حمد و ثنای الهی، از اقدامات معاویه بر ضد امیرالمؤمنین علیه السلام اظهار ناراحتی شدید کردند و سپس شروع به شمردن مناقب امیرالمؤمنین علیه السلام نمودند. حضرت در همه موارد مردم را بر صدق آنها قسم می دادند و همه اقرار می کردند. از جمله فرمودند:

شما را بخدا قسم می دهم، آیا می دانید که پیامبر صلی الله علیه وآله در روز غدیر خم علی بن ابی طالب علیه السلام را منصوب کرد و ولایت را برای او اعلام نمود و فرمود: باید حاضران به غایبان خبر دهند؟

جمعیت حاضر گفتند: آری بخدا قسم.

3 . اتمام حجت امام زین العابدین علیه السلام با غدیر

غدیر یعنی امامت

غدیر یعنی امامت⁽¹⁾

یک نفر از امام زین العابدین علیه السلام پرسید: معنای کلام پیامبر صلی الله علیه وآله چیست که فرمود: «من کنت مولاه فعلی مولاه»؟ فرمود: به آنان خبر داد که علی بن ابی طالب علیه السلام امام بعد از او است.

4 . اتمام حجت امام باقر علیه السلام با غدیر

1. متن کامل خطابه غدیر

متن کامل خطابه غدیر⁽²⁾

امام باقر علیه السلام در شرایط خفقان سخت بنی امیه، که غدیر می رفت تا به صفحات تاریخ سپرده شود و از آن واقعه عظیم فقط گاهگاهی جمله «من کنت مولاه فعلی مولاه» سینه به سینه می گشت، با پیدا شدن شرایط اجتماعی خاص در انقراض بنی امیه، برای

اولین بار شرح مفصلی از ماجرای غدیر را با متن خطبه آن بیان فرمودند.

2. در پاسخ به حسن بصری

در پاسخ به حسن بصری⁽¹⁾

امام باقر علیه السلام برای مردم صحبت می کردند که مردی از اهل بصره به نام عثمان اعشی بپاخاست و عرض کرد: یابن رسول اللّه، حسن بصری آیه «یا أیها الرسول بلغ ما أنزل إلیک ...» را می خواند و می گوید درباره مردی نازل شده و نام او را نمی گوید!

حضرت فرمود: او را چه شده است خدا نمازش را قبول نکند. اگر می خواست خبر می داد درباره چه کسی نازل شده است. جبرئیل بر پیامبر صلی الله علیه وآله نازل شد و عرض کرد: خداوند به شما امر می کند امتت را راهنمایی کنی که ولیّشان کیست و این آیه را نازل کرد.

پیامبر صلی الله علیه وآله هم قیام کرد و دست علی بن ابی طالب علیه السلام را گرفت و بلند کرد و فرمود: «من کنت مولاه فهذا علی مولاه، اللهم وال من والاه و عادِ من عاداه و انصر من نصره و اخذل من خذله».

3. در پاسخ به ذکر نام اهل بیت علیه السلام در قرآن

در پاسخ به ذکر نام اهل بیت علیه السلام در قرآن⁽²⁾

امام باقر علیه السلام به ابوبصیر فرمود: آیه «اطیعواللّه و اطیعوا الرسول و اولی الامر منکم» درباره علی بن ابی طالب علیه السلام نازل شده است. ابوبصیر عرض کرد: مردم به ما می گویند: چرا خداوند نام علی و اهل بیتش را در کتابش ذکر نکرده است؟

حضرت فرمود: به مردم بگویید: خداوند نماز را بر پیامبرش نازل کرده و سه و چهار رکعت بودن آن را ذکر نکرده تا آنکه پیامبر صلی الله علیه وآله آن را برای مردم تفسیر نموده است. (و همچنین زکات و حج را)، و نیز نازل کرده «اطیعوا اللّه و اطیعوا الرسول و اولی الامر منکم» که درباره علی و حسن و حسین علیهم السلام است. (دربیان کلمه «اولی

الامر») پیامبر صلی الله علیه وآله درباره علی علیه السلام فرموده: «من کنت مولاه فعلی مولاه»، و نیز فرموده: « شمارا به کتاب خدا و اهل بیتم وصیت می کنم ...».

اگر پیامبر صلی الله علیه وآله سکوت می کرد و اهل آیه «اولی الامر» را معرفی نمی کرد آل عباس و آل عقیل و دیگران آن را ادعا می کردند!! ... وقتی پیامبر صلی الله علیه وآله از دنیا رفت علی علیه السلام صاحب اختیار مردم بود ... چون پیامبر صلی الله علیه وآله ولایت او را به مردم ابلاغ فرموده و او را منصوب نموده بود.

4. بی انصافی مردم با غدیر

بی انصافی مردم با غدیر⁽¹⁾

امام باقر علیه السلام بعنوان بیان مفهوم و حدود ولایت و برائت با استناد به حدیث غدیر فرمودند: چقدر این امت نسبت به علی بن ابی طالب علیه السلام ظلم و بی انصافی کرده اند! سپس حضرت بعنوان نمونه فرمودند:

شما مخالفین، دوستانِ ابوبکر را دوست دارید و از دشمنان او - هرکس که باشد - بیزاری می جویید، و دوستان عمر را دوست دارید و از دشمنان او - هرکس که باشد - بیزاری می جویید، و دوستان عثمان را دوست دارید و از دشمنان او - هر کس که باشد - بیزاری می جویید. ولی وقتی نوبت به علی بن ابی طالب علیه السلام می رسد می گویند: دوستانش را دوست داریم ولی از دشمنانش بیزاری نمی جوییم بلکه آنان را هم دوست داریم! چگونه چنین ادعایی برایشان صحیح است در حالیکه پیامبر صلی الله علیه وآله می فرماید: «اللهم وال من والاه و عادِ من عاداه و انصر من نصره و اخذل من خذله» ، ولی می بینی که با دشمنان او دشمنی نمی کنند و خوارکنندگان او را خوار نمی کنند. این انصاف نیست.

5. تعجب از سؤال درباره معنای غدیر

تعجب از سؤال درباره معنای غدیر⁽²⁾

ابان بن تغلب از امام باقر علیه السلام پرسید: معنای کلام پیامبر صلی الله علیه وآله چیست که فرمود: «من کنت مولاه فعلی مولاه»؟ حضرت فرمود: آیا مثل این مطلب جای سؤال

دارد؟! به آنان فهمانید که جانشین او خواهد بود.

6. انکار حقیقت بزرگ غدیر

انکار حقیقت بزرگ غدیر⁽¹⁾

امام باقر علیه السلام درباره انکار عمومی امت نسبت به حقیقت بزرگ ولایت در غدیر می فرماید:

این امت انکار کردند پیمانی را که پیامبر صلی الله علیه وآله از ایشان برای علی بن ابی طالب علیه السلام گرفت در روزی که او را برای مردم منصوب فرمود و آنان را در زمان حیاتش به ولایت و اطاعت او فراخواند و خود آنان را بر این مطلب شاهد گرفت.

5 . اتمام حجت امام صادق علیه السلام با غدیر

اشاره

در دوران زندگی امام صادق علیه السلام در اثر جوّ مناسبی که برای نشر معارف اهل بیت علیه السلام پیش آمد، بیش از همه دورانها حدیث غدیر مطرح شده است. مواردی از آن ذیلاً تقدیم می شود:

1. تغافل مردم از غدیر

تغافل مردم از غدیر⁽²⁾

امام صادق علیه السلام فرمود: مردم درباره روز غدیرخم خود را به غفلت زدند همانگونه که در روز مشربه امّ ابراهیم خود را به غفلت زدند! روز مشربه مردم اطراف حضرت بودند که امیرالمؤمنین علیه السلام آمدند، ولی برای حضرت جا باز نکردند!!

پیامبر صلی الله علیه وآله فرمود: ای مردم، آیا در حالی که من زنده ام و در بین شما هستم به اهل بیت من بی اعتنایی می کنید؟ بدانید اگر من از میان شما غایب شوم خداوند از شما غایب نمی شود ...

2. انکار نعمت در سقیفه

انکار نعمت در سقیفه⁽¹⁾

امام صادق علیه السلام داستان غدیرخم را بیان کردند که پیامبر صلی الله علیه وآله در روز غدیر فرمود: «من کنت مولاه فعلی مولاه، اللهم وال من والاه و عادِ من عاداه ...» و اصحاب آنحضرت ولایت را به او تبریک گفتند ... سپس حضرت امام صادق علیه السلام درباره آیه «یعرفون نعمة اللّه ثم ینکرونها»، یعنی: «نعمت خدا را می شناسند و سپس آن را انکار می کنند»، فرمود: در روز غدیر آن را می شناسند و در روز سقیفه انکار می کنند.

3. هزاران شاهد در غدیر

هزاران شاهد در غدیر⁽²⁾

امام صادق علیه السلام به ابوحفص عمر بن یزید فرمودند: ای اباحفص، تعجب است از آنچه علی بن ابی طالب علیه السلام کشیده است! (در روز غدیر) آنحضرت این همه شاهد داشت ولی نتوانست حق خود را بگیرد در حالیکه مردم با دو شاهد حق خود را می گیرند. این همه از اهل مدینه با حضرت در حج بودند و در بازگشت پنج هزار نفر هم از اهل مکه همراه حضرت تا غدیر آمدند و در آنجا ولایت علی علیه السلام را اعلان فرمود.

4. خوشا بحال ثابت قدمان بر غدیر

خوشا بحال ثابت قدمان بر غدیر⁽³⁾

امام صادق علیه السلام درباره روز غدیر چنین فرمودند:

روزی پیامبر صلی الله علیه وآله برای امیرالمؤمنین علیه السلام در غدیرخم پیمان گرفت و به ولایت او اقرار کردند. خوشا به حال آنانکه بر ولایت او ثابت قدم ماندند و وای بر کسانی که آن پیمان را شکستند.

5. استناد غدیر به قرآن

امام صادق علیه السلام فرمود: هرکس دینش را از کتاب خداوند بیاموزد کوهها از جا کنده می شوند قبل از اینکه او تکانی بخورد. راوی پرسید: در قرآن کدام آیه است؟ حضرت نمونه هایی را ذکر کردند تا آنکه مسئله غدیر را چنین فرمودند:

از جمله قول خداوند عزوجل است که می فرماید: «یا ایها الرسول بلغ ما انزل الیک من ربک و ان لم تفعل فما بلغت رسالته و اللّه یعصمک من الناس». و از همین جاست قول پیامبر صلی الله علیه وآله که به علی علیه السلام فرمود: «اللهم وال من والاه و عادِ من عاداه و انصر من نصره و اخذل من خذله ...».

6. غدیر، پایان رسالت

غدیر، پایان رسالت⁽²⁾

امام صادق علیه السلام در بیان مراحل رسالت پیامبر صلی الله علیه وآله فرمود:

خداوند عزوجل به پیامبرش فرمود: «فاذا فرغت فانصب و الی ربک فارغب» یعنی: آنگاه که فراغت یافتی عَلَم و علامت خود را نصب کن و وصیت را اعلان نما و فضیلت او علنا بیان کن. تا آنگاه که از حجة الوداع بازمی گشت آیه «یا ایها الرسول بلغ ما انزل الیک من ربک...» نازل شد. حضرت مردم را ندا داد تا جمع شوند و فرمود: «من کنت مولاه فعلی مولاه، اللهم وال من والاه و عادِ من عاداه».

7. شکنندگان غدیر، کفری بر کفر دیگر

شکنندگان غدیر، کفری بر کفر دیگر⁽¹⁾

امام صادق علیه السلام درباره آیه «ان الذین آمنوا ثم کفروا ثم آمنوا ثم کفروا ثم ازدادوا کفرا لن تقبل توبتهم» فرمود: این آیه درباره ابوبکر و عمر و عثمان است. اینان ابتدا به دین پیامبر صلی الله علیه وآله گرویدند، ولی آنگاه که ولایت بر آنان عرضه شد و پیامبر صلی الله علیه وآله فرمود: «من کنت مولاه فعلی مولاه» کافر شدند. سپس به ولایت امیرالمؤمنین علیه السلام اقرار کردند ولی آنگاه که پیامبر صلی الله علیه وآله از دنیا رفت کافر شدند و بر بیعت خود ثابت نماندند. سپس کفر خود را بالاتر بردند و از آنانکه با علی علیه السلام بیعت کرده بودند برای خود بیعت گرفتند!! اینان کسانی اند که از ایمان برای آنان هیچ نمانده است.

8. جای پای پیامبر صلی الله علیه وآله در غدیر

جای پای پیامبر صلی الله علیه وآله در غدیر⁽²⁾

امام صادق علیه السلام از مدینه به مکه می رفتند. در بین راه که به مسجد غدیر رسیدند نگاهی به سمت چپ مسجد نمودند و فرمودند: آنجا جای پای پیامبر صلی الله علیه وآله است در حالیکه می فرمود: «من کنت مولاه فعلی مولاه، اللهم وال من والاه و عادِ من عاداه».

9. غدیر برای مرد و زن

غدیر برای مرد و زن⁽³⁾

امام صادق علیه السلام فرمود: روز غدیر خم که امیرالمؤمنین علیه السلام به مردم معرفی و منصوب شد، پیامبر صلی الله علیه وآله برای او پیمان ولایت را بر گردن مردان و زنان قرار داد.

10. روز عظیم تجدید پیمان

روز عظیم تجدید پیمان⁽⁴⁾

امام صادق علیه السلام روز غدیر را با عظمت خاصی یاد کردند و چنین فرمودند:

روز غدیر روز عظیمی است که خداوند حرمت آن را بر مؤمنین بزرگ قرار داده و دین را در آن کامل فرموده و نعمت را بر آنان تمام کرده، و آن عهد و پیمانی را که از ایشان گرفته بود بر ایشان تجدید نموده است.

11. انتشار فوری خبر غدیر

انتشار فوری خبر غدیر⁽¹⁾

امام صادق علیه السلام درباره شیوع و پخش فوری خبر غدیر در آن زمان می فرماید:

وقتی پیامبر صلی الله علیه وآله در روز غدیر خم علی علیه السلام را منصوب کرد و فرمود: «من کنت مولاه فعلی مولاه»، این خبر در شهرها منتشر گردید. وقتی از پیامبر صلی الله علیه وآله پرسیدند: این خبر از سوی شماست یا از سوی پروردگار است؟ فرمود: قسم به خدایی که خدایی جز او نیست، این مسئله از سوی خداست.

12. معنای غدیر

معنای غدیر⁽²⁾

از امام صادق علیه السلام پرسیدند: مقصود پیامبر صلی الله علیه وآله از اینکه در روز غدیر فرمود: «من کنت مولاه فعلی مولاه» چه بود؟ فرمود: بخدا قسم همین سوال را از پیامبر صلی الله علیه وآله نمودند و آنحضرت فرمود:

خدا صاحب اختیار من است و به من از خودم صاحب اختیارتر است و در برابر دستورات او مرا امری نیست؛ و من صاحب اختیار مؤمنینم و نسبت به آنان صاحب اختیارترم و در برابر من آنان را امری نیست؛ و هر کس من صاحب اختیار اویم و نسبت به از او خودش صاحب اختیارترم علی بن ابی طالب صاحب اختیار اوست و نسبت به او از خودش صاحب اختیارتر است و در برابر او برایش امری نیست.

6 . اتمام حجت حضرت موسی بن جعفر علیه السلام با غدیر

1. ماجرای مشهور و معروف غدیر

ماجرای مشهور و معروف غدیر⁽¹⁾

امام موسی بن جعفر علیه السلام در حدیثی واقعه غدیر را چنین نقل فرموده اند:

پیامبر صلی الله علیه وآله امیرالمؤمنین علیه السلام را در ماجرای معروف و مشهور روز غدیر معرفی کردند و چنین فرمودند: ای مردم، آیا من صاحب اختیارتر از شما نسبت به خودتان نیستم؟ گفتند: آری یا رسول اللّه. حضرت نگاهی به آسمان کرد و فرمود: خدایا شاهد باش - و این کار را سه بار تکرار کرد - سپس فرمود: بدانید که هر کس من مولای او و صاحب اختیارتر نسبت به او هستم این علی مولای او و صاحب اختیار اوست. اللهم وال من والاه و عادِ من عاداه و انصر من نصره واخذل من خذله.

2. ولایت همه خلایق با ماست

ولایت همه خلایق با ماست⁽²⁾

در ایامی که حضرت موسی بن جعفر علیه السلام در زندان بودند، روزی هارون حضرت را احضار کرد و مسائلی را سؤال نمود که از جمله درباره ولایت اهل بیت علیه السلام بر مردم بود. حضرت فرمود:

ما می گوییم ولایت همه خلایق با ما است ... و ما این ادعا را از کلام پیامبر صلی الله علیه وآله در غدیرخم می نماییم که فرمود: «من کنت مولاه فعلی مولاه».

3. دشمنان غدیر در روز قیامت

دشمنان غدیر در روز قیامت⁽³⁾

در حدیثی حضرت امام کاظم علیه السلام توطئه های منافقین در غدیر را بیان کردند و

اشاره به جزای این رفتار آنان در روز قیامت نمودند. قسمتی از این حدیث چنین است:

آنگاه که پیامبر صلی الله علیه وآله علی علیه السلام را در روز غدیر خم منصوب کرد و به بزرگان مهاجرین و انصار دستور داد تا با او بیعت کنند، آنان در ظاهر بیعت کردند ولی بین خود توطئه کردند که دو کار انجام دهند: یکی امر خلافت را پس از پیامبر صلی الله علیه وآله از علی علیه السلام بگیرند و دیگر اینکه در صورت امکان هر دو بزرگوار را به قتل برسانند. خداوند به پیامبرش خبر داد که اینان حیله گرند و شما را مسخره می کنند. در آخرت هم خداوند آنان را به استهزاء خواهد گرفت، به جزای استهزایی که در این دنیا کردند و خدا در دنیا به آنان مهلت داد.

روز قیامت که می شود از جهنم مقامات شیعیان امیرالمؤمنین علیه السلام را در بهشت می بینند. مؤمنین آن منافقین را به اسم صدا می زنند و به آنان می گویند: چرا در آن عذاب و خواری معطل مانده اید، نزد ما بیایید تا درهای بهشت را به روی شما باز کنیم و از آتش جهنم نجات یابید. آنان در جهنم خود را بسوی بهشت می کشانند و در همان حال مأمورین عذاب خود را به آنان می رسانند و با عمودها و تازیانه های خود بر آنان می زنند. وقتی نزدیک درهای بهشت می رسند می بینند درها به روی آنان بسته شده است. اینجاست که بار دیگر به اعماق جهنم کشیده می شوند، و مؤمنین از دیدن این منظره می خندند و آنان را مسخره می کنند که خداوند هم در قرآن فرموده: «فالیوم الذین آمنوا من الکفار یضحکون علی الأرائک ینظرون».

7 . اتمام حجت امام رضا علیه السلام با غدیر

1. عقلهای مردم کجا و مقام بلند امامت؟!

عقلهای مردم کجا و مقام بلند امامت؟!⁽¹⁾

در فاصله تبعید امام رضا علیه السلام به خراسان زمینه های بسیار مناسبی برای تبیین معنای غدیر پیش آمد که از نمونه های بارز آن در روزهای اول ورود حضرت بود.

عبدالعزیز می گوید: در روزهای اول ورود حضرت به شهر مرو، در روز جمعه مردم در مسجد جامع شهر جمع شده بودند و درباره مسئله امامت و اختلافاتی که درباره آن مطرح است سخن می گفتند. من خدمت آقایم امام رضا علیه السلام رفتم و این بحثهای مسجد را به حضرت گزارش دادم. حضرت تبسمی کرد و فرمود:

این مردم نمی دانند و در آرائی که می گویند مورد مکر و حیله قرار گرفته اند. خداوند تبارک و تعالی پیامبرش را از این جهان نبُرد مگر بعد از آنکه دین را برایش کامل فرمود. از یک سو قرآن را بر او نازل کرد ... و از سوی دیگر در حجة الوداع که آخر عمر او بود این آیه را فرستاد که «الیوم اکملت لکم دینکم و اتممت علیکم نعمتی و رضیت لکم الاسلام دینا». مسئله امامت کمال دین است؛ پیامبر صلی الله علیه وآله از این جهان نرفت مگر آنکه برای امتش معارف دینشان را روشن ساخت و راهشان را مشخص فرمود و آنان را به قول حق سپرد و علی علیه السلام را عَلَم و امام برای آنان منصوب فرمود، و هرچه امت بدان نیاز دارند بیان فرمود. هر کس گمان کند که خداوند دینش را کامل نکرده او کتاب خدا را رد نموده و به آن کافر است ... انتخاب امام بدست مردم و عقلهای مردم کجا و مقام بلند امامت!؟ کجا می توان صاحب چنین مقامی را پیدا کرد؟ ... می خواهند امامت را با عقلهای حیران و بی ثمر و ناقص، و رأیهای گمراه برپا کنند ... انتخاب خدا و پیامبر و اهل بیتش را کنار گذارده و به انتخاب خود روی آورده اند، در حالیکه قرآن ندا داده است: «پروردگارت آنچه بخداهد خلق می کند و انتخاب می نماید، برای مردم حق انتخاب و اختیاری نیست ...» و همچنین فرموده: «وقتی خدا و رسولش در مسئله ای حکم کنند برای هیچ زن و مرد مسلمانی حق اختیار نمی ماند» ...

2. روایت غدیر به نقل از همه امامان

روایت غدیر به نقل از همه امامان⁽¹⁾

یکی از خصوصیات زمان امام رضا علیه السلام شرایط سخت تقیه بود، و لذا امام علیه السلام بسیاری از روایات را با ذکر سند از پدرانشان نقل می کردند. از جمله حدیث غدیر را حضرت از پدرشان حضرت موسی بن جعفر از امام صادق از امام باقر از امام سجاد از امام حسین از امیرالمؤمنین علیهم السلام از پیامبر صلی الله علیه وآله نقل کردند که فرمود: «من کنت

مولاه فعلی مولاه، اللهم وال من والاه و عاد من عاداه و انصر من نصره و اخذل من خذله».

3. جشن غدیر توسط امام رضا علیه السلام

جشن غدیر توسط امام رضا علیه السلام⁽¹⁾

در روز عید غدیری امام رضا علیه السلام عده ای از خواص اصحابشان را - که آن روز را روزه گرفته بودند - برای افطار دعوت کردند و هدایایی بعنوان عیدی به خانه هایشان فرستادند و همچنین درباره این روز فرمودند:

روز غدیر در آسمان مشهورتر از زمین است ... و آن روزی است که خداوند دین را کامل کرد ... در روز غدیر خداوند ولایت را بر اهل آسمانهای هفتگانه و زمینها عرضه کرد. مَثَل مؤمنین در قبول ولایت امیرالمؤمنین علیه السلام در روز غدیر مَثَل ملائکه در سجودشان برای آدم است، و مثل آنانکه ولایت آنحضرت در روز غدیر را نپذیرفتند مثل ابلیس است.

8 . اتمام حجت امام علی النقی علیه السلام با غدیر

1. زیارت نامه غدیر

زیارت نامه غدیر⁽²⁾

امام علی النقی علیه السلام در سالی که معتصم عباسی آنحضرت را از مدینه به سامرا آورد، در روز عید غدیر به نجف آمدند و امیرالمؤمنین علیه السلام را زیارت کردند و زیارت نامه مفصلی که یک دور کامل اعتقادی درباره فرهنگ غدیر است خواندند و ماجرای غدیر را ضمن آن چنین بیان فرمودند:

من شهادت می دهم که پیامبر صلی الله علیه وآله آنچه درباره تو از سوی خدا نازل شده بود را ابلاغ کرد و امر خدا را امتثال نمود و اطاعت و ولایت تو را بر امتش واجب کرد و برای تو از آنان بیعت گرفت و تو را صاحب اختیار مؤمنین قرار داد، همانگونه که خداوند این مقام را برای تو قرار داده بود.

سپس خدا را بر این مطلب شاهد گرفت و فرمود: آیا فرمان الهی را به شما نرساندم؟ گفتند: آری رساندی. فرمود: خدایا شاهد باش و تو برای شاهد بودن و قضاوت بین بندگان کافی هستی.

... یا امیرالمؤمنین، من شهادت می دهم که هر کس غیر تو را با تو یکسان بداند و او را به جای تو قرار دهد از دینِ پایداری که خداوند رب العالمین پسندیده و آن را با ولایت تو در روز غدیر کامل فرموده، روی گردان است.

... شهادت می دهم که خداوند به پیامبر صلی الله علیه وآله دستور داد تا صاحب اختیاریِ تو را بر امت علنا اعلام کند تا مقام شامخ تو را بلندتر نماید و برهان و دلیل تو را اعلان نماید و سخنان باطل را خط بطلان کشد و عذرها را قطع نماید. آنگاه که پیامبر صلی الله علیه وآله از فتنه فاسقین نگران شد و تقیه از منافقین را مطرح نمود، پروردگار جهان بر او وحی فرستاد که «یا ایها الرسول، بلغ ما انزل الیک من ربک و ان لم تفعل فما بلغت رسالته و اللّه یعصمک من الناس». این بود که آنحضرت سنگینی سفر را بر خود هموار نمود و در شدت گرمای ظهر بپاخاست و خطبه ای ایراد کرد و شنوانید و ندا کرد و رسانید. سپس از همه آنان پرسید: آیا رسانیدم؟ گفتند: آری بخدا قسم. عرض کرد: خدایا شاهد باش. سپس پرسید: آیا من نسبت به مؤمنین از خودشان صاحب اختیارتر نبوده ام؟ گفتند: آری. پس دست تو را گرفت و فرمود: «من کنت مولاه فعلی مولاه، اللهم وال من والاه و عاد من عاداه و انصر من نصره و اخذل من خذله».

ولی به آنچه خداوند درباره تو بر پیامبرش نازل کرد جز عده کمی ایمان نیاوردند و اکثرشان جز زیان کاری چیزی بدست نیاوردند ... خدایا لعنت کن کسانی را که حق ولیت را غصب نمودند و عهد و پیمان او را انکار نمودند بعد از یقین و اقرار به ولایت او در روزی که دین را برایش کامل نمودی.

2. قرآن موافق با غدیر، غدیر موافق با قرآن

قرآن موافق با غدیر، غدیر موافق با قرآن⁽¹⁾

اهل اهواز خدمت امام هادی علیه السلام نامه ای نوشتند و طی آن سؤالاتی مطرح کردند. حضرت در جواب آنان نامه ای نوشتند و پاسخ سؤالاتشان را دادند و از جمله فرمودند:

صحیح ترین خبری که اثبات آن از قرآن شناخته شده حدیث ثقلین است که نقل آن از پیامبر صلی الله علیه وآله مورد اتفاق است. ما این آیه را به صراحت در قرآن می یابیم که می فرماید: «انما ولیکم اللّه و رسوله و الذین آمنوا ...»، و روایات متفق است که این آیه درباره امیرالمؤمنین علیه السلام است که انگشتر خود را در حال رکوع صدقه داد و خدا از این عمل او قدردانی فرمود و این آیه را درباره اش نازل نمود.

بعد می بینیم که پیامبر صلی الله علیه وآله او را از اصحابش جدا کرد و این عبارت را فرمود: «من کنت مولاه فعلی مولاه، اللهم وال من والاه و عاد من عاداه». از این ارتباط می فهمیم که قرآن به درستی این اخبار و حقانیت این شواهد گواهی می دهد. لذا است که امت باید بدان اقرار کنند چرا که با قرآن موافق است و قرآن با آنها موافق است. اینجاست که پیروی از چنین احادیثی واجب می شود و جز اهل عناد و فساد نمی توانند از آن سرپیچی کنند.

9 . اتمام حجت امام حسن عسکری علیه السلام با غدیر

1. منت خداوند بر مردم با غدیر

منت خداوند بر مردم با غدیر⁽²⁾

اسحاق بن اسماعیل از نیشابور برای امام عسکری علیه السلام نامه ای نوشت و مسائلی را مطرح کرد. آنحضرت نامه ای را توسط نماینده خود برای او فرستادند که یکی از فرازهای آن چنین است:

آنگاه که خداوند با بپاداشتن اولیاء بعد از پیامبرش بر شما منت گذاشت خطاب به پیامبرش فرمود: «الیوم اکملت لکم دینکم و اتممت علیکم نعمتی و رضیت لکم الاسلام دینا».

2. غدیر، معرف حزب اللّه

غدیر، معرف حزب اللّه ⁽¹⁾

حسن بن ظریف می گوید: به امام عسکری علیه السلام نامه ای نوشتم و سؤال کردم: معنای قول پیامبر صلی الله علیه وآله به امیرالمؤمنین علیه السلام چیست که فرمود: «من کنت مولاه فهذا علی مولاه»؟

امام عسکری علیه السلام فرمود:

مقصود حضرت آن بود که او را عَلَم و علامتی قرار دهد که هنگام اختلاف حزب خداوند با آن شناخته شوند.