مشخصات کتاب

شیخ حسین بن محمدتقی النوری

مشهور به محدّث نوری

تحقیق و تصحیح: عبدالمهدی

ویراستار دیجیتالی: محمد رادمرد

اشارة

النشر والتوزیع مرکز احیاء تراث البرائی النجف الأشرف

برادران ایمانی

بنابر سفارش اکید پیشوایان معصوم (عَلَیهِم السَّلَامُ) به رعایت تقیه، این کتاب را فقط در اختیار کسانی که اهلیت دارند قرار دهید.

ناشر

بِسْمِ اللّه الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ

فهرست مطالب

مقدّمه محقق...17

کدام پیامبر ؟...27

کدام خلیفه و امام ؟...29

کدام قرآن ؟...32

کدام ائمه اربعه ؟...32

کتاب شناسی آثار مرتبط با معاویه - لعنة اللّه علیه -...37

کتاب شناسی کتاب «ظلمات الهاویة فی مثالب معاویه لعنة اللّه علیه»...47

نسخه شناسی...61

شرح حال مؤلّف...69

آغاز تحصیل...69

گفتار علما و بزرگان درباره وی...71

اساتید مرحوم نوری...75

شاگردان ایشان...75

تألیفات محدّث نوری...77

درگذشت...86

تقدیم...87

مقدّمة مؤلّف...89

نسب معاویه - لعنة اللّه علیه -...93

معاویه - لعنة اللّه علیه - و شریک بن اعور...94

پدر معاویه بی پدر - لعنة اللّه علیهما -...96

سخنرانی امام حسن (عَلَیهِ السَّلَامُ) پیرامون آباء و اجداد معاویه - لعنة اللّه علیهم -...98

جناب عقیل و بیان نسب معاویه و یارانش و این که ما در ابی سفیان حمامه بود...99

عقیل برادری که هرگز برادرش را تنها نگذاشت...103

معاویه - لعنة اللّه علیه - و مذمت مرد یمنی...117

احنف و معاویه - لعنة اللّه علیه...117

گوزیدن معاویه - لعنة اللّه علیه - بر منبر...118

احنف و اجبار معاویه - لعنة اللّه علیه - برای لعن امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ)...120

عقیل ولعن معاویه - لعنة اللّه علیه - بر روی منبر در مقابلش...121

مشاجره معاویه - لعنة اللّه علیه - با جاریة بن قدامه...121

بزرگ ترین مشاجره اسلام بین یاران معاویه - لعنة اللّه علیهم - با امام حسن (عَلَیهِ السَّلَامُ)...123

امین نبودن معاویه - لعنة اللّه علیه - بر ضرطه...134

ذلت معاویه - لعنة اللّه علیه - توسط علقمه...135

احنف ولعن معاویه - لعنة اللّه علیه - بر روی منبر...135

بی غیرتی معاویه - لعنة اللّه علیه - نسبت به مادرش...137

تمجید قرآنی معاویه - لعنة اللّه علیه - از قریش و پاسخ قرآنی به آن...137

نابینایی ظاهری بنی هاشم و کوردلی بنی امیّه لعنة اللّه علیهم...138

استدلال میرفندرسکی برای لعن بر معاویه - لعنة اللّه علیه -...138

بخل معاویه - لعنة اللّه علیه - و حاضر جوابی هم غذای او...139

متوکل و دیک الجن و کفر خلفای اولیه و خلفای بنی امیّه - لعنة اللّه علیهم -...140

کفر یزید - لعنة اللّه علیه -...143

کفر معاویه - لعنة اللّه علیه -...144

کفر عمر بن خطاب - لعنة اللّه علیه -...145

کفر ابوبکر - لعنة اللّه علیه -...146

دیک الجن و هارون الرشید و کفر خلفاء - لعنة اللّه علیهم -...148

بخل بنی امیّه - لعنة اللّه علیهم - بر غذا...161

نامه المعتضد باللّه علیه معاویه - لعنة اللّه علیه - و دستور به انتشار آن بین مردم...161

تمسخر معاویه و عمرو عاص یکدیگر را به خاطر ترس از امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ) در جنگ...170

طعنه معاویه - لعنة اللّه علیه - بر ذکر نام پیامبر (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) بعد از نام خداوند در اذان...171

توصیف امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ) از معاویه - لعنة اللّه علیه - و دستور به کشتن او...172

شرح ابن ابی الحدید بر خطبه توصیف معاویه لعنة اللّه علیه...173

نامه ابن عبّاس به یزید - لعنة اللّه علیه - به خاطر چپاول بیت المال...175

ابوذر و رسوا کردن معاویه - لعنة اللّه علیه - در شام...175

ابوذر و افشای سخنان نبی اکرم (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) در مورد معاویه - لعنة اللّه علیه -...177

ابوذر و تفسیر آیه ای در مورد معاویه - لعنة اللّه علیه -...179

خرده عمر بن خطاب - لعنة اللّه علیه - بر پوشش و بارگاه پر زرق و برق معاویه...180

نامه معاویه به عمرو بن عاص - لعنة اللّه علیهما -...181

فتنه انگیزی معاویه - لعنة اللّه علیه - بین بنی هاشم و آل زبیر...183

یادآوری مرگ معاویه برای عبدالملک بن مروان توسط عبداللّه بن عباس...185

برآورده شدن آرزوی عقیل و اقدام حضرت مسلم بر علیه معاویه - لعنة اللّه علیه - و دفاع امام حسین (عَلَیهِ السَّلَامُ) از او...186

معاویه و عمرو عاص - لعنة اللّه علیهما - به زنجیر بودند و امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ) با سنگ بر سر آنها می زدند...187

توهین معاویه - لعنة اللّه علیه - به پیکر شهدای احد...188

حضور معاویه - لعنة اللّه علیه - در جنگ بدر ولی در صف مشرکان...188

توصیف نبی اکرم (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) از معاویه - لعنة اللّه علیه - و فرمان به قتل او...189

طعنه معاویه - لعنة اللّه علیه - به فکاهت امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ) و پاسخ قیس بن سعد...189

مشاجره معاویه - لعنة اللّه علیه - با قیس بن سعد و ابن عباس و منع آن ملعون از تفسیر قرآن و ذکر فضایل اهل بیت (عَلَیهِم السَّلَامُ) و دستور به کشتار وسیع شیعیان و روشنگری امام حسین (عَلَیهِ السَّلَامُ) به نقل از کتاب احتجاج...190

دستور به ممنوعیت نقل فضایل اهل بیت (عَلَیهِم السَّلَامُ) و فرستادن زیاد - لعنة اللّه علیه - به کوفه...194

شهادت امام حسن (عَلَیهِ السَّلَامُ) و روشنگری امام حسین (عَلَیهِ السَّلَامُ) در حج...199

دستور معاویه برای لعن و سب امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ) بر منابر در عام الجماعه...201

بیشتر احادیث مجعول در فضایل صحابه در روزگار بنی امیه برای تقرب به آنها و دشمنی با بنی هاشم بوده...204

سنت شدن سب و لعن به امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ) در منابر و نفرین کردن حضرت توسط معاویه - لعنة اللّه علیه - در خطبه نماز جمعه...204

دست برنداشتن معاویه - لعنة اللّه علیه - از لعن به امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ) تا آنکه کودکان با این لعن پرورش یابند...205

لعن زیرکانه حجر بن عدی...205

تصمیم زیاد - لعنة اللّه علیه - بر اجبار مردم به برائت جستن از امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ) و گرفتار طاعون شدنش...206

طاعون به صورت موجودی وحشتناک به دنبال زیاد بود به خاطر سب امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ)...206

جعل کنندگان حدیث از صحابه و تابعین بر علیه امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ) به دستور معاویه..208

جعل حدیث و بی ادبی ابوهریره - لعنة اللّه علیه - در مورد امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ)...209

مناشده جوانی با ابوهریره - لعنة اللّه علیه - در مورد حدیث من کنت مولاه...210

جعل حدیث معاویه - لعنة اللّه علیه از نبی اکرم (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) درباره حکومتش و شهر شام...211

جعل حدیث سمرہ بن جندب با رشوهای نجومی از طرف معاویه - لعنة اللّه علیه....215

امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ) در قنوت بر معاویه و کارگزارانش لعنت میفرستادند...216

لعن و سب معاویه و ابوسفیان - لعنة اللّه علیهما - توسط پیامبر (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) در مسجد...218

خبر دادن امیرالمؤمنین به بازگشت حکومت به آل ابوسفیان - لعنة اللّه علیهم -...219

دستور مغیره - لعنة اللّه علیه - به لعن مردی از بهشت

منع عمر بن عبدالعزیز - لعنة اللّه علیه - از سبّ امام علی (عَلَیهِ السَّلَامُ) که سنت شده بود...220

خودداری امام حسن (عَلَیهِ السَّلَامُ) از فرماندهی در حکومت معاویه - لعنة اللّه علیه -...220

خرده مسیب بن نجیه به معاهده امام حسن (عَلَیهِ السَّلَامُ)...221

سخن سفیان بن ابی لیلی به امام حسن (عَلَیهِ السَّلَامُ) به خاطر معاهده و پاسخ حضرت به او...223

تحریص معاویه - لعنة اللّه علیه - برای خون خواهی عثمان - لعنة اللّه علیه -...225

دلیل امام حسن (عَلَیهِ السَّلَامُ) برای معاهده...226

زیر پا گذاشتن شروط معاهده توسط معاویه - لعنة اللّه علیه -...226

نامه امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ) به عمرو بن عاص - لعنة اللّه علیه -...227

نظر ابن ابی الحدید در مورد نامه امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ) به عمرو بن عاص...227

بخشی از سرگذشت زیاد بن ابیه - لعنة اللّه علیه از زمانی که با امیرالمؤمنین و امام حسن (عَلَیهِ السَّلَامُ) بود تا زمانی که فریب معاویه - لعنة اللّه علیه - را خورد، در بین خطبه ها و نامه هایی که بین ایشان رد و بدل شده...233

نامه تهدید آمیز معاویه - لعنة اللّه علیه - به امام حسین (عَلَیهِ السَّلَامُ)...250

پاسخ امام حسین (عَلَیهِ السَّلَامُ) به نامه معاویه - لعنة اللّه علیه -...250

(شعر) سید الاید مسدد سید شریف کاظمی...256

خواب هند و تعبیر پیامبر (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) به شهادت امام حسین (عَلَیهِ السَّلَامُ) توسط یزید...259

هند - لعنة اللّه علیها - در حضور پیامبر (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ)...261

وحشی و چگونگی کشتن حمزه عموی پیامبر (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ)...263

شعر هند - لعنة اللّه علیها - در روز احد...266

پاسخ دختر عموی حمزه به هند - لعنة اللّه علیها -...267

مثله شدن شهدای احد توسط هند و دیگر زنان بنی امیّه - لعنة اللّه علیهن -...270

احادیثی در مورد عذاب برزخی معاویه - لعنة اللّه علیه -...271

نامه معاویه به زیاد - لعنة اللّه علیهما - در الگو گرفتن از عمر - لعنة اللّه علیه - در تحقیر کردن و ظلم به عجم و ایرانیان...272

اشاره معاویه به نامه ای که عمر برای ابوموسی اشعری - لعنة اللّه علیهم - نوشت جهت قتل عجم و ایرانیان...276

عدم اقرار معاویه - لعنة اللّه علیه - بر ولایت امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ) در غدیرخم...280

شداد بن اوس و مذمت معاویه - لعنة اللّه علیه - حیله گری معاویه - لعنة اللّه علیه - در سخنانش و برملا شدن آن توسط امام حسن (عَلَیهِ السَّلَامُ)...281

تحقیر معاویه - لعنة اللّه علیه - توسط وائل بن حجر...283

سفارشات معاویه به پسرش یزید - لعنة اللّه علیهما –...283

سخنان معاویه - لعنة اللّه علیه - و پاسخ دندانشکن صعصعه به او...286

ادعاهای عجیب معاویه - لعنة اللّه علیه - و حاضر جوابی قهرمانانه صعصعه...287

پاسخ ابن عبّاس به شبهه افکنی معاویه - لعنة اللّه علیه -...288

سخنان شامیان در مورد امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ) و پاسخ فردی کوفی به آنها...291

شکایت عبداللّه بن زبیر از مروان و پاسخ معاویه - لعنة اللّه علیهم اجمعین -...293

مزاح معاویه - لعنة اللّه علیه - با عدی بن حاتم و پاسخ قاطعانه عدی...294

سرگذشت حجر بن عدی و یاران او...295

سرگذشت عمر بن حمق از یاران حجر بن عدی...310

پاسخ تند صعصعه به معاویه - لعنة اللّه علیه - و لعن او بر منبر...316

تمجید از محامده [محمدها ]....317

برخورد معاویه - لعنة اللّه علیه - با محمّد بن ابی حذیفه پسر دایی خود...319

اسارت محمّد بن ابی حذیفه پسر دایی معاویه - لعنة اللّه علیه - توسط عمرو عاص...321

خبر دادن میثم از به درک رفتن معاویه - لعنة اللّه علیه -...322

پاسخ احنف به معاویه - لعنة اللّه علیه - در مورد رها کردن عثمان و عایشه...323

نظر محقق کرکی در مورد احمق بودن کسانی که معاویه را مأجور می دانند...325

سیلی قنبر به دستور امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ) به کسی که مبغضین معاویه را لعنت می کرد....326

مفاخره معاویه - لعنة اللّه علیه - و جواب ابن عبّاس به او و عمرو عاص - لعنة اللّه علیه -.....329

(تصریح امام حسین (عَلَیهِ السَّلَامُ) به این که آنچه بین بنی هاشم و بنی امیه - لعنة اللّه علیهم - گذشت، صلح نبود و بنی هاشم به خاطر خدا بنی امیه را دشمن می دارد) این سخنان سیدالشهدا (عَلَیهِ السَّلَامُ) در ضمن جریاناتی که در عنوان پیش رو می آید مطرح شده (خواستگاری امام حسن (عَلَیهِ السَّلَامُ) از دختر عثمان - لعنة اللّه علیه - و ممانعت مروان - لعنة اللّه علیه - ؛ و خواستگاری معاویه - لعنة اللّه علیه - از دختر عبداللّه جعفر برای یزید - لعنة اللّه علیه - و مخالفت امام حسین (عَلَیهِ السَّلَامُ)؛ و در پایان ازدواج امام حسین (عَلَیهِ السَّلَامُ) با همان یعنی دختر عثمان - لعنة اللّه علیه -)...335

زنازادگی یزید - لعنة اللّه علیه -...339

زنازادگی عمر بن سعد - لعنة اللّه علیه -...341

مخاصمه عمرو بن عثمان - لعنة اللّه علیهما - با اسامه بن زید و به مقابله پرداختن امام حسن (عَلَیهِ السَّلَامُ) وعبداللّه جعفر با ابن عثمان - لعنة اللّه علیهما - و ختم مشاجره با دخالت معاویه - لعنة اللّه علیه - بخاطر ترسش از بنی هاشم...341

کنایه امام حسن (عَلَیهِ السَّلَامُ) به معاویه - لعنة اللّه علیه -...343

درمانده شدن معاویه - لعنة اللّه علیه - از پاسخ به سوالات فرمانروای روم و پاسخ دادن حضرت علی (عَلَیهِ السَّلَامُ)...344

توصیف امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ) توسط ضرار بن ضمره به درخواست معاویه - لعنة اللّه علیه -...346

سخنان ضرار در توصیف امیرالمؤمنین به درخواست معاویه به روایتی دیگر...348

دست رد امام حسن (عَلَیهِ السَّلَامُ) به عطایای معاویه زمانی که گفت من پسر هند هستم...349

حسادت معاویه - لعنة اللّه علیه - به حج پیاده امام حسن (عَلَیهِ السَّلَامُ) وفضایل حضرتش...350

خبر دادن امام حسن (عَلَیهِ السَّلَامُ) به تعداد خرمای درخت، مانند رسول اللّه (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) و درمانده شدن

معاویه - لعنة اللّه علیه -...350

د رمانده شدن معاویه - لعنة اللّه علیه - از جواب سوالات پادشاه روم...352

فرستادن مأمورانی برای کشتن امام حسن (عَلَیهِ السَّلَامُ) توسط معاویه - لعنة اللّه علیه - و اعتراض امام به قصور شیعه...352

گفتگوی معاویه و عمرو عاص - لعنة اللّه علیهما - در مورد زیرکی و اعتراف معاویه - لعنة اللّه علیه - به جهنمی بودنش...355

شهادت [ مالک ] اشتر به امر و دسیسه معاویه - لعنة اللّه علیه -...356

روایت دیگری از دسیسه معاویه - لعنة اللّه علیه - برای شهادت مالک اشتر...357

معاویه - لعنة اللّه علیه - مردم را وادار می کرد اشتر را نفرین کنند...358

روایت دیگری در کیفیت شهادت مالک اشتر توسط کارگزار معاویه...358

نفرین معاویه - لعنة اللّه علیه - توسط پیامبر (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ)...359

کسرای عرب...360

آخرین سخنان معاویه - لعنة اللّه علیه -...360

مرگ معاویه - لعنة اللّه علیه -...361

انتقام خالد پسر مهاجر از کشته شدن عمویش توسط طبیب معاویه...363

تصمیم با زماندگان خوارج برای قتل امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ)، معاویه و عمرو عاص...364

عملکرد برک با معاویه - لعنة اللّه علیه - 365

قصیده ای در عیون اربعه...368

تهنیت یکی از سادات در روز مرگ معاویه - لعنة اللّه علیه -...369

کتک خوردن نسائی به خاطر ذکر عیبی از معاویه - لعنة اللّه علیه –...373

توصیفی از اشرافی گری معاویه - لعنة اللّه علیه -...375

وصایای عجیب معاویه - لعنة اللّه علیه - به خانواده اش در مرض منتهی به مرگش به خاطر باور نداشتن مرگ...375

سخن شیخ مفید رحمة اللّه علیه در مورد روز مردن معاویه - لعنة اللّه علیه –...376

اخبار وارد شدگان بر معاویه و سخنان ایشان در دفاع از امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ)...377

2 از وارد شده ها، عکرشه دختر اطش...381

8.از وارد شده ها ام الخیر دختر حریش بن سراقه...396

نامه محمد بن ابی بکر به معاویه - لعنة اللّه علیه -...407

پاسخ معاویه - لعنة اللّه علیه - به نامه محمد بن ابی بکر - لعنة اللّه علی ابیه -...410

روایتی از زید بن علی (عَلَیهِمَا السَّلَامُ) در این مورد که منظور از لباس تقوی در قرآن، شمشیر است...412

شعر محمد بن عبداللّه حمیری در توصیف امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ) نزد معاویه...412

حکایاتی از کتاب الاربعین عن الاربعین...415

دفاع جانانه مرد بیابانی از امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ) نزد معاویه - لعنة اللّه علیه -...428

روایت اول...428

نامه تهدید آمیز معاویه و پاسخ کوبنده امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ) و ارسال نامه توسط طرماح...433

نامه تهدید آمیز معاویه - لعنة اللّه علیه - به امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ)...433

پاسخ کوبنده امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ) به معاویه - لعنة اللّه علیه –...434

طرماح بن عدی، مأمور رساندن نامه و سخنان شجاعانه او در مقابل معاویه بیان علامه مجلسی (رَحمهُ اللّه)...440

نقل دیگر از نامه معاویه - لعنة اللّه علیه - و پاسخ کوبنده امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ) و ارسال آن توسط طرماح...441

پاسخ امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ) به معاویه - لعنة اللّه علیه -...442

توضیح [ از علامه مجلسی (رَحمهُ اللّه) ]...451

پاسخ کوبنده ابو مرقع همدانی در قبال درخواست معاویه جهت دشنام به امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ)...451

سؤال مردی از معاویه - لعنة اللّه علیه - و ارجاع او به امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ)...452

دفاع معاذ بن جبل - لعنة اللّه علیه - از امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ) نزد معاویه - لعنة اللّه علیه -...453

روایت دوم...453

طعنه زدنهای معاویه - لعنة اللّه علیه - به بنی هاشم و پاسخهای دندانشکن عقیل...463

شعر حکیم سنائی در مورد معاویه - لعنة اللّه علیه -...464

پاسخهای قاطع و کوبنده طرماح ابن حکم به معاویه - لعنة اللّه علیه - وقتی خواست اهل یمن را تحقیر کند...467

تغییر نام باب الثعبان با آوردن فیل برای محو معجزه امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ) و داستان بی غیرتی معاویه - لعنة اللّه علیه -...472

شعر حکیم سنائی درباره معاویه - لعنة اللّه علیه - و خاندانش...474

بعضی از اقدامات و بدعتهای معاویه - لعنة اللّه علیه - از کتاب اربعین فی الامامه...474

مخالفت با حدیث الولد للفراش

قرائت نکردن «بسم اللّه الرحمن الرحیم» در نماز...475

بیعت گرفتن برای یزید - لعنة اللّه علیه - و اعتراض عایشه - لعنة اللّه علیها - براو...476

منازعه عبداللّه بن عمر با معاویه - لعنة اللّه علیهم - در امر خلافت...477

فضیلت تراشی معاویه - لعنة اللّه علیه - برای خود به عنوان کاتب وحی بودن....477

نفرین معاویه توسط پیامبراکرم (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) به این که خدا شکمش را سیر نکند...478

معاویه بی حیا - لعنة اللّه علیه - و دستور لعن بر امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ)...478

شهوت قدرت و حکومت علت خونریزیها و کشتارهای معاویه - لعنة اللّه علیه - به اعتراف خودش...479

شرح گروه قاسطین توسط عالم شافعی و شهادت عمار بن یاسر توسط فئه باغیة...479

بدعت معاویه - لعنة اللّه علیه - در مورد خانه های مکّه...483

اشعار فکاهی در مورد معاویه - لعنة اللّه علیه -...493

هذه قصیدة تمترانیة فی رزائل معاویة مرتبة علی مقدمة وفصلین وخاتمة...495

الفصل الاول فی خطبة...495

الفصل الثانی فی حلمه لبعض مسائله المشکله...497

الخاتمه فی فضائله و مناقبه...498

منابع ترجمه و تحقیق...501

مقدّمه محقّق

إشارة:

بسم اللّه الرحمن الرحیم

الحَمدُ للّه الَّذی فَضَّل الإِسْلَامَ عَلَی سَائِرِ المِلَلِ وَالأدیَانِ بِنَسِ کِتَابِهِ الجَلِیلِ وَ طَوَی به أسَاطِیر طوامیر الأَوَّلِینَ بِالبُرهانِ وَالدَّلِیلِ، وَاختَارَ أهلَهُ و خَلْقه وَ سَقَاهُم شَرَاباً طَهُوراً مِن هَذه العین السَّلسَبیلِ، فَمَا شَرِبُوا مِنهُ إِلَّا قَلِیلٌ، فَصَلَّی اللّه عَلَی خَیْرِ الأَنبیاءِ، النَّبِیِّ الْأُمِّیِّ ذِی المَجدِ وَالتَبجِیلِ وَعَلَی آلِهِ المَمدوحین فِی التَّوریة والإنجیل، الَّذِینَ هُم جَوَاهِرُ مَعادِنِ العِلْمِ وَالتَّأْوِیلِ، وَخُزَانُ أسرارِ الوَحی وَالتَّنزیل، سیَّما أمیر المؤمنین علی بن أبی طالب مظهر العجائِبِ وَمُظْهِرُ الغَرَائِبِ خَیْرُ سلیلٍ مِن سلالَةِ إبراهیم الخلیل، الَّذی ظَهَر بِسَیفِه الإِسْلَامُ وَاسْتَقَلَّ بِجَهِدِهِ الدِّینُ النَّبِیلُ، وَلَعَنَةُ اللّه عَلَی مَن نَصَبَ لَهُ العَدَاوَةَ وَالخِلَافَ بعقل سَقِیمٍ وَقَلبٍ غلیل.

افعال الخیر اذا انتشرت***فی الناس فانت لها مصدر

واذا ذکر المعروف فما***لسواک به شی یذکر

رسول خدا (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) فرمودند:

هر چیزی را آفتی است و آفت این دین، بنی امیه است. ⁽¹⁾

و فرمودند:

بنی امیه بر منبر من بالا میروند و چنان در رؤیا دیدم که آنان همچون بوزینه بر منبر من جست و خیز می کنند. ⁽¹⁾

همچنین فرمودند:

در رؤیا دیدم که گویا فرزندان حکم بن العاص همچون بوزینه گان بر منبرم جست و خیز می کنند.

گفته شده که پیامبر (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ) پس از این رؤیا هرگز آسوده خاطر و خندان دیده نشد تا رحلت فرمود. ⁽²⁾

حاکم نیشابوری می گوید : این حدیث براساس شرط بخاری و مسلم صحیح است، گرچه در صحاح خود نقل نکرده اند ⁽³⁾؛ ظاهراً از این رؤیا در قرآن یاد شده است: وَمَا جَعَلْنَا الرُّؤْیَا الَّتِی أَرَیْنَاکَ إِلَّا فِتْنَةً لِلنَّاسِ وَالشَّجَرَةَ الْمَلْعُونَةَ فِی الْقُرْآنِ⁽⁴⁾، مفسران با استناد به روایات نقل شده، شجره ملعونه را بر بنی امیه - لعنة اللّه علیهم - تطبیق کرده اند ⁽⁵⁾از عایشه - لعنة اللّه علیها - نقل شده که خطاب به مروان - لعنة اللّه علیه - گفت : از پیامبر (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) شنیدم که به پدر و جدت می فرمود :)شجره ملعونه در قرآن شما هستید. ⁽⁶)بنی امیه - لعنة اللّه علیهم - به خاطر ظلم های بی شماری که به اهل بیت (عَلَیهِم السَّلَامُ می کنند مورد لعن حضرت مهدی (عَلَیهِ السَّلَامُ) قرار میگیرند؛ چنانچه در روایتی رسول اکرم (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) فرمودند:)ای علی! بزودی تو را بنی امیه لعنت و نفرین می کنند، و فرشته ای در ازای

هر لعنتی که بر تو میفرستند هزار لعنت و نفرین بر آنها می فرستد، پس زمانی که قائم قیام کند، چهل سا آنها را لعن و نفرین خواهد کرد. ⁽¹)در بنی امیه - لعنة اللّه علیهم - آن کس که بنا نهاد چیزهایی که سابقه ای از قبل نداشت ؛و هر اساسی که از قبل توسط نبی اکرم و امیرالمؤمنین - صلوات اللّه علیهما - بنا شده بود آن را منهدم ساخت و باعث شد در مدح و فضائل ظالمین در حق ایشان احادیثی جعل و وضع کردند که قابل پاک کردن نیست و سب و لعن بندگان بزرگ را روی منبرها و بلندیها سنت قرار داد و بازگردانید درهای ظلم و فساد و بغض و دشمنی با اهل بیت (عَلَیهِم السَّلَامُ را و در همه شهرها به فسق و فجور پرداختند، معاویة بن ابی سفیان سر سلسه خلفای بنی امیه - لعنة اللّه علیهم - بود.)رسول خدا (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ فرمودند:)معاویة فرعون هذه الامة.و همچنین فرمودند:چه روزهای سخت که بر امت من از معاویه ماتحت بزرگ خواهد گذشت.حضرت علی (عَلَیهِ السَّلَامُ نیز فرمودند:)پس از من، مردی گلوگشاده و شکم گنده بر شما چیره خواهد گشت ؛ هرچه بیابد، میخورد ؛ و هرچه نیابد، میخواهد او را بکشید و البته هرگز او را نخواهید کشت! ⁽²)همچنین امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ فرمودند:)معاویه همچون شیطان رجیم هست که از تمامی جهات برای گمراه نمودن شخص وارد می شود. ⁽³)

لذا کتاب حاضر به مثالب و مطاعن این ملعون پرداخته و شیوه های دشمنی این خبیث را معرفی کرده است؛ مثل طراحی بزرگترین دستگاه روایت ساز تاریخ با همراهی برخی از صحابه، تابعین و قاریان قرآن و تطمیع و تشویق کردن آنها برای انتشار این روایات در بین مردم به خاطر اعتمادی که مردم به آنها داشتند و پر شدن منابع مخالفین از این فضایل ساختگی برای خلفاء و نسبت دادن منقصه هایی دروغین به اهل بیت (عَلَیهِم السَّلَامُ و اصحاب ایشان و رسوخ آن در بین مستعبدین و متدینین ؛ مانند دروغ بزرگی که معاویه - لعنة اللّه علیه - با ساختن بعضی از روایات به امام حسن (عَلَیهِ السَّلَامُ) نسبت داد که ایشان حکومت معاویه - لعنة اللّه علیه - را تحت عنوان صلح پذیرفته اند ؛ یا در مورد جناب عقیل، یاوه هایی به هم بافتند که تحقیقی در این کتاب به این امر پرداخته است.)عباس بن بکار ضبی گوید : ابن عباس به معاویه - لعنة اللّه علیه - گفت : آیا از دشنام دادن به این مرد خودداری نمیکنی؟ گفت : نه، تا آنگاه که کودکان برآن پرورش یابند و بزرگ شوند و بزرگان پیر و شکسته،گردند و چنان شد که چون عمر بن عبدالعزیز - لعنة اللّه علیه - از دشنام دادن به حضرت علی (عَلَیهِ السَّلَامُ خودداری کرد گفتند ترک سنت کرده است. ⁽¹⁾)اشاره به نامه هایی که بین عمر و ابوموسی اشعری و همچنین معاویه و زیاد - لعنة اللّه علیهم - رد و بدل گشته، نشان میدهد رفتار معاویه - لعنة اللّه علیه - در تمام این ظلم ها به اهل بیت (عَلَیهِم السَّلَامُو شیوه های برخورد او با عجم مخصوصاً ایرانیان، الگو گرفته شده از عمر - لعنة اللّه علیه - بوده است.)همچنین از مطالب طرح شده در این کتاب معرفی چهره هایی است که در ابتدا یار و همراه امیرالمؤمنین و اهل بیت - صلوات اللّه علیهم - بودند ولی در ادامه در برابر دسیسه های معاویه - لعنة اللّه علیه - فریب خورده و راه کج کرده و به سر منزل مقصود نرسیدند؛ مانند زیاد بن ابیه - لعنة اللّه علیه - که سرگذشتش و علل انحراف و محل سقوطش با توجه به انذارهای امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ بررسی شده.)

سرگذشت افرادی که به پای امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ حتی بعد از شهادت ایشان غیرتمندانه ماندند و با رشادتهایشان خود را در معرض شهادت قرار دادند، نیز بیان شده ؛ مانند حجر بن عدی و یاران با وفایش همچنین با آوردن سخنان شجاعانه زنان آزاده و محبّ امیرالمؤمنین در رویارویی با معاویه - لعنة اللّه علیه -، حس برائت و شجاعت را در جوانان شیعی برانگیخته و غیرت را در دلهاشان زنده کرده است.)نکته قابل توجه وجود نقلهای کلیشه ای و مشابه در منابع تاریخی برای اثبات حلم معاویه - لعنة اللّه علیه - است که او با تساهل و تسامح با افرادی که به او پرخاش کرده و سخنان تندی را در مقام مذمت و انتقاد ایراد کرده اند و شجاعانه از امیرالمؤمنین دفاع کرده اند، برخورد کرده است؛ لذا با توجه به شکل گیری منابع در دوره عباسیان، گزارشهای این چنینی باید با دقت بیشتری بررسی شوند؛ زیرا که ممکن است این اتفاق افتاده و معاویه - لعنة اللّه علیه - تحمل کرده باشد و در آخر هدیه ای به شخص انتقاد کننده داده است ولی این از کید معاویه - لعنة اللّه علیه - است که خود را حلیم نشان دهد؛ چنانچه مؤلف کتاب هم در موارد عدیده به آن اشاره کرده که این از سخاوت و حلم معاویه - لعنة اللّه علیه - نبوده، بلکه برای بقای سلطنت ظالمانه اش بوده است.مانند آنچه مؤلّف در صفحه 174 آورده: «میگویم: در مفاخرت بین بنی هاشم و بنی امیه، تصریح شده به این که آنچه معاویه و پسرش (یزید - لعنة اللّه علیهما - دادند، از بخشش و جود آنها نیست.)(به این مطلب اعتراض کرده اند و گفته اند: معاویه - لعنة اللّه علیه - نخستین کس است بر روی زمین که یک میلیون درهم بخشیده است و پسرش یزید - لعنة اللّه علیه - نخستین کسی است که آن را چند برابر کرده است. آنان می گویند معاویه - لعنة اللّه علیه - به امام حسن و امام حسین پسران امام علی (عَلَیهِم السَّلَامُ) در هر سال به هر یک هزار هزار در هم جایزه می داده است و به عبداللّه بن عباس و عبداللّه بن جعفر هم همانگونه می پرداخته است.)

اما این اعتراض بی ارزش است و بر فرض صحت سخنان آنان، این گونه بخششها، جود و سخاوت و رعایت پیوند خویشاوندی نیست؛ زیرا این اشخاص که معاویه - لعنة اللّه علیه - بر آنان بذل و بخشش می کرده از آن طبقه بوده اند که از ایشان بر پادشاهی خویش بیم داشته و از موقعیت آنان در دلهای مردم وحق ایشان بر خلافت، آگاه بوده است و در این مورد چاره اندیشی می کرده و عطایایی را برای حفظ دولت و پادشاهی خود معمول می داشته است، آن چنان که ما آنچه را که خلفای بنی هاشم - عباسیان - به فرمانروایان و دبیران و پسر عموهای خود می پرداخته اند، هرگز جود و سخاوت نمی شمریم.مأمون به حسن بن سهل ده هزار هزار درهم از درآمد غله را اختصاص داد و آن را از کرامت او نمی شمرند. همچنین است هر چیزی که در باب دلجویی و معامله سیاسی و به منظور تدبیر کار حکومت پرداخت می کنند. و اگر چنین نباشد، باید آنچه را که خلیفه به عنوان حقوق به سپاهیان خود پرداخت می کند در زمره جود او به حساب آورد؛ اما پرداختهایی که در قبال عمل و به صورت مزد و برای دفع امور ناخوش صورت می گیرد چیزی است، و جود و بخشش چیزی دیگری است انتهی» ⁽¹.)پس صرف گرفتن پول این منقصه ای برای شخص پول گیرنده به حساب نمی آید کما این که سخاوت و حلم آن ملعون را هم اثبات نمی کند. ⁽²)اللهمَّ العَنْ مُحارِبَ خلیفةِ الرَّحمنِ وَ مَجوسی أُمَّةِ رَسولِ السُّبحانِ، شَدَّادَ أَهْلِ بَیتِ النَّبِی الأمینِ، عَدُوَّ اللّه و عَدُوَّ أَمیرِ المُؤمِنینَ، المُکنَّی بِخالِ الکافِرینَ، أمیر الفاسقین والفاجِرینَ و سَبَبَ تَضْیِیعِ مَذهَبِ سَیِّدِ المُرسَلینَ، الملعونَ بالدَّلائِلِ وَالبَراهینَ، رَئیس الأشقیاءِ

مِنَ الأَوَّلِینَ وَالآخِرِینَ، لَعنةُ اللّه عَلَیهِ مِنَ الآنِ إِلی یَومِ الدِّینِ، مُؤَسِّسَ الظَّلمِ وَ البِدعَةِ وَالطَّغیانِ، مُعاوِیةَ بن أبی سُفیانَ، عَلَیْهِ غَضَبُ الرَّحْمَنِ. ⁽¹)در زمانی که شباهتهای زیادی به دوران معاویه - لعنة اللّه علیه - دارد، توفیق تحقیق این کتاب به مدد مولایم امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ حاصل شد. زمانی که شیوع بیماری کرونا دستاویزی برای معاندین اهل بیت (عَلَیهِم السَّلَامُ) شد تا حقدهای معاویه ای و مکرهای عمرو عاصی خود را بر ضد اهل بیت عصمت و طهارت (عَلَیهِم السَّلَامُ) و شیعیانشان به کار بندند و حرم های مطهر ایشان را به بهانه های مختلف ببندند و مانع زیارت حرم های اهل بیت (عَلَیهِم السَّلَامُ) و برگزاری جلسات عزاداری سیدالشهدا (عَلَیهِ السَّلَامُ) و بستن راه کربلای معلی به بهانه شیوع این بیماری شوند.)در مملکت شیعه در انکار فضایل اهل بیت (عَلَیهِم السَّلَامُ در جهت امان بودن حرم های ایشان و پاک و مطهر بودن این مکان های مقدس از همدیگر سبقت گرفتند و در تریبونهای رسمی در تحذیر از رفتن به چنین مکان های مقدس و مطهر، گوی سبقت را از شبکه های وهابی شیعه ستیز ربودند و مع الأسف صدایی هم از هیچ بیت و شخصیتی که بیتشان به نام اهل بیت (عَلَیهِم السَّلَامُ) بیت شد و شخصشان به اسم اهل بیت (عَلَیهِم السَّلَامُ) شخصیت شد، بر نیامد ؛ تا جایی که مولوی وهابی در زاهدان اظهار خوشحالی و تشکر کرد از آنها، که حرم مطهر امام رئوفشان را بستند و فهمیدند شفا فقط در دست خداست و از غیر خدا شفا خواستن شرک است - خذله اللّه فی الدارین -.)مجتهد عالی مقام شیخ محمد سند در این رابطه می گوید :با توجه به آیات و روایات، اماکن مقدسه از ارکان دین و بستن و تعطیلی آنها حرام بلکه از گناهان کبیره و به مثابه تعطیل کردن رکن دین است مانند کنار گذاشتن و روی بر گردانی از قرآن کریم چرا که اساسیات و اصول و ارکان و ضروریات دین، تنها متوقف بر اعتقاد و شناخت نیست چنانچه تو هم شده است،

بلکه شامل گفتن به زبان و عمل با اعضاء و جوارح نیز می شود. چنانچه در حدیث پیامبر اکرم (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ آمده: «ایمان سخن با زبان و شناخت با قلب (تصدیق با قلب) و عمل با اعضاء بدن است معلوم می شود که مطلوب در ارکان دین تنها اعتقاد نیست، بلکه سخن با زبان نیز از اساسیات دین و عمل با اعضاء نیز از ارکان دین است، و هر سه در قوام دین مدخلیت دارند همانطور که قوام دین به تلفظ زبانی به شهادتین و شهادت های سه گانه است.)و مخفی نیست که یکی از ارکان دین اقامه مشاهد مشرفه و اماکن مقدسه و زنده و آباد نگه داشتن و تعطیل نکردن آنهاست. آبادانی هم تنها با ساختمان سازی بر آنها نیست، بلکه بالاتر از آن این است که آن مشاهد مشرفه محلی برای تمام عبادتها و دعا و التجاء و تضرع و پناه بردن به آن مشاهد به سمت خدا باشد. بنابراین تأکید می گردد که این واجب از قبیل و اجبی در فروع دین نیست بلکه مراعات رکنی از ارکان دین است. ⁽¹)همچنین، همنشین جهنمی آن وهابی، جهت عقب نیفتادن از مقصرین متشیع بی غیرت، در جسارتی به سیّدالشهدا و نه امام معصوم شیعه - صلوات اللّه علیهم - مخنث بودن خود را علناً افشا و روی اسلاف ناپاک ظالمش را که تا به حال چنین نجاستی نخورده بودند، سیاه تر کرد.به همین جهت شایسته دیدم ابتدای این کتاب گرانسنگ، جوابیه دندانشکن برخی از رفقای اهل فضل این حقیر که همگی رحل اقامت در کنار مولای خود انداخته و در نجف اشرف مقیم آستان مقدسش گشته را به این ملعون ازل و ابد بیاورم. برخود لازم می دانم تمامی عمرم را سپاسگزار و فدایی حضرت سیدة النساء، فاطمة الزهرا (عَلَیهَا السَّلَامُ باشم که با اجازه برائت جستن از این حرامزاده ها، به ما کرامت عنایت فرمودند. ان شاء اللّه مرضی رضای حضرتش قرار بگیرد.)علما، اساتید و طلاب نجف اشرف، و چاکران و جان بر کفان شاه لو کشف،

به جواب مزخرفات آن سر خیل محبّان اموی و مروانی و بقیه خاندان آل زیاد و أبی سفیان - لعنة اللّه علیهم -، قلم روان ساخته و پاسخ آن مخنث بی دین و ایمان را ملائم طبع خباثت مآلش و مناسب حال منحرف از اعتدالش می دهند.سزای صلح صلح و جنگ جنگ استکلوخ انداز را پاداش سنگ استاین مرتبه دست حقه بازان بازار عامفریبی از آستین غول بیابان ضلالت و سالک جاده شقاوت و جهالت، که باعث تضییع اوقات مسلمین گردیده، از آستین مولوی وهابی برآمده و در مراتب نجاست مولد خود، سخن رانده و مصداق بیت زیر گشته.طعنه بر هر کامل از رفتار ناموزون زندخر چو سرگینش کند بو، خنده برگردون زنداین وضوی بر باد رفته تو به جهت مزخرفاتی که از احداث مبطله طهارت سر افتاد، انسان را به یاد ابوظرطه عظیم، جدّت معاویه - لعنة اللّه علیه - بر کرسی خطابه نماز جمعه در شام میاندازد و سخن ما چونان کلام صعصعه است که در آن میان رو کرد به مردم و گفت: «ای مردم بپا خیزید که امامتان طاهر نیست و بر خود رید».و بدان اباطیل تو این گونه است؛ حاشا که ذره ای شک و شبهه در موالیان امیر حق اندازد ؛ و کاسبی کثیف تو را رونق دهد زهی خیال خام و باطل. ⁽¹)هرکس که جرعه نوش می حبّ حیدر استمهر علی به طینت پاکش مخمر استبرگشتنش ز مذهب پر نور اهل بیتباشد محال و آنکه پذیرد، کم از خر استدست از ولای آل علی کس نمی کشد***بالفرض اگر کسی بکشد، جرم مادر است

یا امیرالمؤمنین و یا اسد اللّه الغالب الکرار! فأف لحیاة فی دهر جَرًا عَلیک فقع بقر قر! ای دشمنان سقیفه ای که هیچ گاه ایمان به خداوند تعالی و نبی او (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ نیاوردید!)چه شده دوباره جسارت به خانه وحی میکنید حقد و کینههای شما از امیرالمؤمنین و فرزندانش - صلوات اللّه علیهم - تمام شدنی نیست؟ شما پیرو راه کسانی هستید که ارذل قوم نسباً و حسباً را در جایگاه خلافت پیامبر (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ قرار دادند. پس چه توقعی از پیروان آنها و همان کسانی که اراده کرده اند نور خدا را خاموش کنند، می باشد؟)چراغی را که ایزد برفروزد***هر آن کس پف کند ریشش بسوزداگر حمزه و جعفر (عَلَیهِمَا السَّلَامُ نیستند که یاری امیرالمؤمنین - صلوات اللّه علیه - کنند، زبانهای بران عقیل و اباذر و سلمان و مقداد و میثم هست که حیثیت پوشالی تان را بر باد فنا دهد و لباسی که به اسم علماء اسلام و مسلمین برتن کرده اید را از تن تان در بیاورد. کافی است خدا و دین و پیغمبری که به آن اعتقاد دارید را از لابلای کتب خودتان به جهانیان معرفی کنیم تا ذات خبیث و چرکینتان برملا گردد.)کدام خدا ؟ کدام اسلام و دین؟ کدام پیامبر ؟ کدام خلیفه و امام ؟ کدام قرآن ؟خدایی که به بند شلوار او متوسل می شوند، ⁽¹خدایی که دیدنی است، ⁽²⁾چشم دارد)

و لوچ نیست، ⁽¹خانه دارد و در آن ساکن می شود. ⁽²⁾شبهای جمعه با خرش به بام مسجد میآید و هم کیشان تو برای خرش یونجه بر پشت خود حمل کردند. خدای مجعد مویی که شبی مورد تعرض یکی از دلداگان خود قرار می گیرد. ⁽³⁾همو که پا دارد و وقتی جهنم از شما منکرین پر شود پایش را روی جهنمیان می گذارد و فشار می دهد تا جای بیشتری برای رفقای تو باز شود. ⁽⁴⁾)### کدام پیامبر؟پیامبری که شنیع ترین پستیها را در ناصحیح های خود به او نسبت می پیامبری که هذیان می گوید ⁽⁵و آوازه خوانها را تشویق می کند ⁽⁶⁾با همسرش به استماع)

غنا مشغول می شود ⁽¹و در بستر زناشویی عریان غریبه ها را می پذیرد. ⁽²⁾پیامبری که در یک ساعت با همسرش همبستر می شود ⁽³⁾و در ایام حیض با همسرش نزدیکی می کند. ⁽⁴⁾ایستاده بول می کند ⁽⁵⁾. پیامبری که بارها قصد خودکشی داشت. ⁽⁶⁾)

پیامبری که فراموشی دارد و با جنابت وارد مسجد می شود ⁽¹و قرآن یادش می رود و نمازش را فراموش می کند ⁽²⁾و در نماز به یاد جواهرات همسرش است. ⁽³⁾)دیدید هتاک کیست؟ این پیامبر شما هتاکان بی انصاف ناپاک است. ولی در مورد پیامبر ما و اهل بیتش - صلوات اللّه علیهم - آیه تطهیر نازل شده و از همه این خباثتها و جسارت ها که شما و خلفا و ائمه تان اهل آن هستید، مبرا هستند.### کدام خلیفه و امام؟خلیفه ای که اقیلونی سر داد ⁽⁴و اعتراف به نادانی کرد؟ همان را که به جای باب علم نبوی، گوینده «سَلُونی قَبلَ أَنْ تَفقِدُونی» قرار دادید؟ آیا نگفت کاش مادرم مرا نمی زایید که دچار غضب دختر پیغمبر نمی گردیدم همان که غضبش غضب خداست و خشنودیش رضایت خدا؟)یا خلیفه ای که از بردن نام مادرش صهاک خشمگین و پریشان می شد؟ اگر نجاستی که خوردی، توهین و جسارت و ننگ و عار نبود، چنانچه در دفاع از تو رفقایت این گونه گفتند، پس برنتاب و بشنو نسب خلیفه ات را که نسابه بزرگ خودتان محمد بن السائب کلبی در الصلابة بعد از افشای نسب خلیفه و بعضی صحابه مورد افتخار شما گفت: «نکاح شبهه از اقسام نکاح حلال است و متولد از شبهه و زنا نجیب تر است از ولد فراش». پس شاد باشید از این انتساب چون بر مبنای شما این جسارت نیست.

من جده خاله و والدهو أمه أخته وعمتهاجدر ان یُبغِضَ الوصیو أَن یُنکر یوم الغدیر بیعته ⁽¹)کسی که پدر بزرگ و دایی و پدر او یک نفر است و مادر و خواهر و عمه او نیز یک نفر است سزاوار است که مبغض وصی پیامبر (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ باشد و منکر بیعت خود در روز غدیر شود.)همان کسی که دختر خود را زنده به گور کرد، ⁽²شراب می خورد ⁽³⁾و در جنگ هامثل بز کوهی فرار می کرد. ⁽⁴⁾)کجا بوده ای در شمار حسابکجا با شهی بوده ای هم رکابکجا کرده ای خانه زین تهیکجا دیده ای چتر شاهنشهیهمو که منع کردنش از کتابت و نقل احادیث پیامبر (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ بین شما مشهور است. ⁽⁵⁾)

همو که در حکم مهریه زنان اعتراف به نادانی خود کرد و گفت پیرزنها از او بیشتر می فهمند ⁽¹ایستاده بول می کرد ⁽²⁾و سوسمار محبوب ترین غذایش بود. ⁽³⁾منع از متعتین و اجتهادات در مقابل نص آنها هنوز شما را دچار دردسر جواب کرده و تا ابد هم از این چاه ضلالت بیرون نخواهید آمد. حمله به بیت دختر نبی اکرم - صلوات اللّه علیهما - ⁽⁴⁾و سخط ایشان نسبت به آن دو و لعن و نفرین حضرت بعد هر نماز و در نماز به آنها را چگونه در روز محشر به پیامبرتان پاسخ می دهید؟ ⁽⁵⁾فدک و ارث او را به حرام بردند و برای دشمنش ارث قائل شدند تا آنجا که حضرتش اجازه نداد در تشییع و دفن و نمازش شرکت کنند ⁽⁶⁾و اف بر شما و روزگار شما که قبر مخفی او سؤال بی جوابی است که)

تا ابد از خیانت شما ظالمین خبر میدهد. دستور به مودّت ذی القربی برای اجر رسالت را با مودّت به خلفای ظالم در حق ایشان و دشمنی با ذی القربی پاسخ دادید. راستی کدام زن مدام میگفت اقتلوا نعثل، فقد کفر ؛ ⁽¹عثمان را بکشید که او کافر است».)### کدام قرآن؟همان قرآنی که عجوزه ها، خلفای شما را بدان آگاه می کردند ؛ و با بیشرمی تمام توسط خلیفه شما سوزانده شد؟⁽²یا قرآنی که سوره های مکی و مدنیش بر اساس مصالح اموی جابجا می شود تا مبادا مردم در جریان آیات ولایت مولای عالم امیر مؤمنان (عَلَیهِ السَّلَامُ)قرار گیرند؟)### کدام ائمه اربعه؟امامی که گفت: شرط سنی شدن این است که بغض و دشمنی علی (عَلَیهِ السَّلَامُ را به مقدار کمی داشته باشید؟ ⁽³⁾این گونه مزد رسالت نبوی را داده است. آری او)

در حقیقت پرده از بی حیایی مادر خود برداشته و خود را امام ناپاکان قرار داده.بعْضُ الوَصِیِّ عَلامَةٌ مَکتوبةًکُتِبَتْ عَلَی جَبَهَاتِ أَولادِ الزِّنامَن لَّمْ یُوالِ فِی البَرِیَّةِ حَیدرسَیَان عِندَ اللّه صَلَّی أَو زَنَیهمانهایی که با اجتهاد به رای خود آبروی شریعت نبوی را بر باد دادند. آیا امام شما نگفت: «لواط جایز است؟» ⁽¹و دیگری نگفت: «کسی که بر آلت رجولیت خود پارچه ای ببندد و با مادر و دخترش زنا کند، جایز می باشد؟» ⁽²⁾و همچنین گفت : «ازدواج با بعضی محارم نهی نشده». ⁽³⁾گفتند: «بارداری تا 3 سال و 4 سال و بیشتر هم ممکن است» تا بی پدریشان را مرهم شود.⁽⁴⁾وضو با شراب و شیره و غسل در خواب صحیح است و نماز در پوست دباغی شده سگ و سجده بر سرگین و باد شکم به جای سلام، تنها نمونه ای از تقرب علمای شما با اسم نماز به خدای خیالی تان است. ⁽⁵⁾)

آیا آن دیگری نگفت خوردن هر حیوانی جایز است؟ پس خوردن حشرات روی زمین، مثل سوسکها، کرم ها و حشراتی که در زیر زمین لانه دارند، مثل مارها عقربها حیوانات درنده و پرنده های شکاری جایز است. او خوردن گوشت سگ را حلال و اطیب از گوشت گوسفند دانسته. ⁽¹آیا این بود شریعت پاک و کامل نبوی؟ این بود شریعت انسان ساز کامل؟ پس با مکاتب پوچ و دروغین غربگرای بی دین چه تفاوتی کرد؟ نام این هرزگری ها را جز مخنث بی پدر دین نمی گذارد.)شافعی گفت که شطرنج مباحست مدامراست گفته است چنین است که فرموده امامخواجه مالک سخن گفت از این نازک ترکه به نزدیک خردمند مباح است غلامبوحنیفه به از این گوید در باب شرابکه ز جوشیده بخورکان نبود هیچ حرامحنبلی گفت که گر ز آن که به غم درمانیپسته بنگ تناول کن خوش باش مدامبنگ و می خور و کون میکُن و میباز قمار***که مسلمانی از این چهار امام است تمامعلمای شما نیز در این قافله ظلم به خاندان ذوی القربی (عَلَیهِم السَّلَامُ عقب ننشسته و ذات خویش را نشان دادند اشقی الاشیاء، قاتل داماد پیامبر - صلوات اللّه علیهما - را تطهیر می کنند ⁽²⁾و دیگری لعن یزید ملعون قاتل جگرگوشه دختر نبی - صلوات اللّه علیهما - را به خاطر مسلمان بودنش جایز نمی داند. ⁽³⁾آیا علمای شما به جواز عمل شنیع)

خودارضایی زنان ⁽¹و مردان ⁽²⁾حکم نکردند؟)این بود اگر هادی گمنام شماتف باد به دین و مذهب خام شماجمع شب و روز، در زمان واحدبتوان، نتوان علاج احمق کردنکدام خوبی را دارید که بیاورید و کدام زشتی هست که در آن غرق نیستید؟ اگر به شما خطاب مسلمان کرده اند، احکام ظاهری را برای شما قائل شده اند استهزاء لکم ولدفع الحرج عَن المُومِنین. بسیاری از علمای شما با خواندن کتب خودتان شیعه شدند. شما میدانید حق با امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ است ؛ اما برای حطام دنیا، عوام خود را فریب داده اید همین حجت برای اهل عناد بودنتان کافی است ؛ «وجعل طاعتنا نظاماً للملة وامامتنا امانا للفُرقة» ؛ نظام ملت امامت ائمه اثنی عشریست و علت تفرقه ائمه کفر واضلال شما هستند. برای همین است که میگوییم دست از تفرقه و پیروی ائمه کفرتان بردارید تا بر صراط امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ) وحدت داشته باشیم تا این ملت نجات پیدا کند. و قطعاً کسانی که ایمان نیاورند، به سیف اللّه المنتقم گرفتار آیند. ﴿وَأَنَّ هَذَا صِرَاطِی مُسْتَقِیماً فَاتَّبِعُوهُ وَلَا تَتَّبِعُوا السُّبُلَ فَتَفَرَّقَ بِکُمْ عَنْ سَبِیلِهِ) ⁽³⁾.)منت آنچه شرط است گفتم تمام***تو دانی و تدبیر خود و السلام

کتاب شناسی آثار مرتبط با معاویه - لعنة اللّه علیه -در این قسمت سعی شد لیست کتبی که مستقلا در مورد معاویه یا بنی امیه - لعنة اللّه علیهم - بوده ذکر شود زیرا کتبی که مطاعن و مثالب معاویه - لعنة اللّه علیه - را غیر مستقل در ضمن مطالب دیگر آورده است بسیار زیاد است؛ همچون صدها کتاب مقتل یا کتبی که در فضایل و زندگانی اهل بیت (عَلَیهِم السَّلَامُ نگاشته شده که لاجرم معاویه - لعنة اللّه علیه - چون از افراد تأثیرگزار در پایه گزاری اساس ظلم به آل اللّه بوده، در اغلب این کتب از او سخن رفته است. برای مطالعه بیشتر و آشنایی با کتب مطاعن مستقل و غیر مستقل به کتاب اساس ایمان صفحات 293 - 372 مراجعه بفرمایید.)1. النار الحامیة فی تاریخ معاویة - لعنة اللّه علیه -: جواب علی الدرة الغالیة فی تاریخ معاویة - لعنة اللّه علیه - و المجیب السید حسن علی وقار ابنگدا حسین الحسنی الحسینی الجنفوری المعاصر. ط بجنفور بالأردویة. ⁽¹)2. ماهیة معاویة - لعنة اللّه علیه - به زبان اردو، میرزا احمد امرتسری هندی، چاپ شده در هند. ⁽²)

3. کتاب سیرة معاویه - لعنة اللّه علیه - محمّد بن مسعود عیاشی. ⁽¹)4. جزء فی فضل معاویه - لعنة اللّه علیه -: ابی عمر محمّد بن عبدالواحد مطرز ابیوردی. ⁽²)5. مثالب معاویة - لعنة اللّه علیه - : لأبی العباس أحمد بن عبید اللّه بن محمد بن عماد الثقفی الکاتب، المتوفی 314. ⁽³)6. مثالب المعاندین فی احوال الخوارج و بنی امیه - لعنة اللّه علیهم - : شیخ محمدتقی قزوینی ساوجبلاغی فشندی. (مستدرک الذریعه، محقق طباطبائی)7. مخازی بنی امیه - لعنة اللّه علیهم - : شیخ ضیاء الدین خالصی. ⁽⁴)8. مثالب بنی امیه - لعنة اللّه علیهم - : ابومنذر هشام بن محمد بن سائب کلبی نسابه. ⁽⁵)صلح الحسن (عَلَیهِ السَّلَامُ و معاویه - لعنة اللّه علیه -: احمد بن محمد بن سعید بن عبدالرحمن السبیعی الهمدانی معروف به ابن عقده، متوفی به سال 333 هجری.)10. أحوال معاویه و بنی أمیه - لعنة اللّه علیهم - : و لم یطبع بعد الکلمتین الثانی و الثالث. (الذریعه.)11. تاریخ معاویه - لعنة اللّه علیه : کتابخانه مولانا آزاد. (فنخا.)12. مرگ معاویه - لعنة اللّه علیه - علیقلی بن فتحعلی اعتضاد السلطنه، قرن 13، کتابخانه ملک.13. نامه های معاویه - لعنة اللّه علیه : قرن 11، کتابخانه گنج بخش.14. حدیث وصیة معاویة - لعنة اللّه علیه - قرن 13 کتابخانه آستان قدس رضوی.

15. تغییر لباس معاویه و ابوسفیان - لعنة اللّه علیهما -: شیخ الاسلامی، محمد جواد، تهران: موسسه آموزشی تالیفی ارشدان، 1352 ش.16. الحجج الشافیه الناصه علی مساوی معاویه - لعنة اللّه علیه - : مؤلّف ناشناس. نسخه عکسی در مرکز احیای میراث اسلامی، شماره 4228/2.17. الحاویه فی مثالب معاویه - لعنة اللّه علیه - قاسم بن محمد بن احمد مأمونی سنی. ⁽¹)18. دولة الشجریه الملعونه الشامیه او دور ظلم بنی امیه - لعنة اللّه علیهم - علی العلویه : محمدمهدی بن صالح قزوینی کاظمی موسوی.19. رساله در نسب خلفا و معاویه - لعنة اللّه علیهم - : مؤلّف ناشناس، مخطوطات آستان قدس شماره 2237/2.20. رسالة فی فضائح بنی امیه - لعنة اللّه علیهم - : شیخ سلیمان بن عبداللّه ماحوزی. ⁽²)21. روض الفواد فی مصالب ابن آکلة الأکباد - لعنة اللّه علیهما - : احمد بن عبداللّه جنداری (متوفی 1337. ⁽³⁾)22. السفیانیه : (فیه تفسیر الشجرة الملعونه و معنی خروج السفیانی و مثالب بنی امیه - لعنة اللّه علیهم - : سید محمد علی هبة اللّه شهرستانی. ⁽⁴⁾)23. سنن بنی امیه - لعنة اللّه علیهم - التی یعمل بها اهل السنة والجماعة : میرزا نجم الدین طهرانی عسکری. ⁽⁵)24. سیاست معاویه و یزید - لعنة اللّه علیهما - سید منظور حسین. ⁽⁶)

25. سیر الاولین یعنی تاریخ امویین - لعنة اللّه علیهم -: میرزا احمد علی. ⁽¹)26. الشجرة الخبیثه : محمد اسماعیل مازندرانی خواجوئی. (چاپ شده درضمن الرسائل الاعتقادیه جلد دوم)27. الشجرة الملعونه : عبد الحسین بن قاسم حلی. ⁽²)28. الصراع بین الأمویین و مبادی الاسلام : جعفر نوری29. الصراح المریر بین اهل البیت (عَلَیهِم السَّلَامُ: حسن شیرازی.)30. عجالة الجواب فی الرد علی شیعة معاویة الکلاب (مطاعن معاویه - لعنة اللّه علیه - : صالح بن حسین اخفش صنعانی. ⁽³⁾)31. شجره ملعونه : سید حسن علی وقار حسنی حسینی جنفوری. ⁽⁴)32. معاویه - لعنة اللّه علیه - از دیدگاه امام علی (عَلَیهِ السَّلَامُ (شخصیت و عملکرد): موسی امینی، [ به سفارش ] مجمع جهانی شیعه شناسی، قم، آشیانه مهر، 1391ش.)33. اسلام و بنی امیه - لعنة اللّه علیهم - سید بدر الحسنین زیدی، به زبان اردو.34. اسلام و بنی امیه - لعنة اللّه علیهم - : محمد ابوبکر خان ملیح آبادی.35و امیر معاویه - لعنة اللّه علیه - تاریخ که آئینه مین (معاویه - لعنة اللّه علیه - در آینه تاریخ : سید محمد ذوالقرنین زیدی.)36 بنو امیه - لعنة اللّه علیهم - : سید ظفر الحسنین محور.37. بنو امیه و معاویه - لعنة اللّه علیهم - : مولانا غلام حسین نجفی.38. تحفه وهابیه داستان معاویه - لعنة اللّه علیه : حسین بخش همدانی39. حجج حاویه فی مطاعن معاویه - لعنة اللّه علیه - : سید محمد بن اصغر حسین هندی امروهی. (مستدرک الذریعه محقق طباطبائی.)

40. زاویه هاویه در مطاعن معاویه - لعنة اللّه علیه - : آل محمّد بن اصغر حسین نقوی امروهی.41. سیاست معاویه - لعنة اللّه علیه - : مهر حسین بخاری.42. کردار یزید - لعنة اللّه علیه - در جواب خلافت معاویه و یزید - لعنة اللّه علیهما -: مولانا غلام حسین نجفی.43. المعاویه - لعنة اللّه علیه -: نذر حسین قمر.44. معاویه - لعنة اللّه علیه - ایندکو : ملک شریف محمد.45. معاویه - لعنة اللّه علیه - کا اعمال نامه (کارنامه معاویه - لعنة اللّه علیه - : عباس زاهدی.)46. الهاویه للمعاویه - لعنة اللّه علیه - (جواز لعن بر معاویه - لعنة اللّه علیه - : محمد علی امجد خان.)47. الهاویه للمعاویه - لعنة اللّه علیه - (جواز لعن بر معاویه - لعنة اللّه علیه - : مولانا سید علی اظهر.)48. تحریف سیره و سنت پیامبر (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ توسط معاویه - لعنة اللّه علیه -: مروجی طبسی.)49. تندیس شوم تاریخ : علی محدث بند ریگی، قم: فراکتاب، 1382، چاپ اول.50. معاویه - لعنة اللّه علیه - : کیوان عباسی، مشهد، طوس.51. معاویه - لعنة اللّه علیه - : عبدالباقی قرنه الجزایری، قم : دارالتفسیر، 1428 ق.52. معاویه - لعنة اللّه علیه - : سید مرتضی مجتهدی سیستانی، قم، الماس، 1392 ش.53. النصائح الکافیه لمن یتولی معاویه - لعنة اللّه علیه - : محمد علوی، نجف : مطبعة النعمان، 1385 ق.54. معاویه - لعنة اللّه علیه - و تاریخ : محمد بن عقیل حضرمی، ترجمه کتاب النصائح الکافه لمن یتولی المعاویه - لعنة اللّه علیه -، تهران : مرتضوی، 1385ش.

55. معاویه - لعنة اللّه علیه - را بشناسید ترجمه ای دیگر از النصائح الکافئه لمن یتولی المعاویه - لعنة اللّه علیه -.56. معاویه - لعنة اللّه علیه - سردسته تبهکاران وحید گلپایگانی، تهران: انتشارات اعلمی.57. معاویة بن ابی سفیان - لعنة اللّه علیهما -: عبدالحسین امینی، موسسه دار الحدیث 1389 ش. بخشی از الغدیر.58. هل قتل معاویه - لعنة اللّه علیه - علیا (عَلَیهِ السَّلَامُ: نجاح طائی، بیروت: دارالهدی لاحیاء التراث، 1425 ق.)59. البطین معاویه - لعنة اللّه علیه - ولیس علیا (عَلَیهِ السَّلَامُ: نجاح الطائی، قم : دارالهدی لاحیاء التراث، 1388ش.)60. هل اغتیال معاویه - لعنة اللّه علیه - علیا (عَلَیهِ السَّلَامُ: نجاح طائی، قم: دارالهدی لاحیاء التراث، 1431 ق.)61. محرف الحدیث عمر ام معاویه - لعنة اللّه علیهما -؟ : نجاح الطائی، قم : دار لاحیاء التراث، 1433 ق.62. اختلاق معاویه - لعنة اللّه علیه - ثلاثه بنات للنبی و زوجهن للامویین : نجاح الطائی، قم : دارالهدی لاحیاء التراث، 143 ق.63. عایشه در دوران معاویه - لعنة اللّه علیهما -: مرتضی عسکری، تهران : کتابخانه بزرگ اسلامی، 1352 ش.64. معاویة بن ابی سفیان - لعنة اللّه علیهما -: عمر ابوالنصر، بیروت: المطبعة الوطنیة، 1936م.65. علی (عَلَیهِ السَّلَامُ و معاویه - لعنة اللّه علیه - هافکین، ورژ، تهران، دنیای کتاب، 1381 ش.)66. معاویه و ابوسفیان - لعنة اللّه علیهما -: عبد الاید فولاد زاده، تهران : دفتر نشر فرهنگ اسلامی، بی تا.67. معاویة بن ابی سفیان - لعنة اللّه علیهما - : حسن عبد اللّه امینی، قم: نبوت، 1389 ش.

68. معاویة بن ابی سفیان - لعنة اللّه علیهما - فی الکتاب و السنه والتاریخ : صاحب یونس.69. النزاع والتخاصم فیما بین بنی امیه - لعنة اللّه علیهم - و بنی هاشم : احمد مقریزی (متوفی 845 ق.)70. معاویه - لعنة اللّه علیهم - را بهتر بشناسیم تحقیق و تدوین ابو اسامه محمد بن ایوب گنجی، زاهدان، ایوب گنجی، 1380ش.71. معاویه - لعنة اللّه علیه - را بشناسیم (نقدی بر کتاب معاویه - لعنة اللّه علیه - را بهتر بشناسیم : غلامرضا حسینی، قم: بنیاد معارف اسلامی، 1385ش.)72. یاران معاویه - لعنة اللّه علیه - را بهتر بشناسیم : محمدعلی خیرآبادی، مشهد : انتضار مهر،، 1392ش.73. نقدی برکتاب معاویه - لعنة اللّه علیه - را بشناسیم : ابو محسن مروج، قم: بنیاد معارف اسلامی، 1382ش.74. امام حسن (عَلَیهِ السَّلَامُ و صلح با معاویه - لعنة اللّه علیه -: ابوالحسن جباری، قم، آیین دانش، 1384 ش.)75. سیاست تبلیغی معاویه - لعنة اللّه علیه - در مقابله با حضرت علی : علی رضا عسکری تهران سازمان تبلیغاتی اسلامی، 1384ش.76. کشف الهاویه در اعمال و زندگانی معاویه - لعنة اللّه علیه -: محلاتی، تهران : مرکز نشر کتاب، 1384 ش.77. علی (عَلَیهِ السَّلَامُ و معاویه - لعنة اللّه علیه - فی الروایة العربیه المبکره : ایلر لنغ لیروک بیترسون، قم، 1429 ق.)78. کاوشی در عقاید و آرای معاویه - لعنة اللّه علیه - : حسن ترکاشوند، قم : موسسه بوستان کتاب، 1392ش.79. نامه امام علی به معاویه - لعنة اللّه علیه - : مؤلّف موسسه المحبه العلمیه، قزوین : سایه گستر، 1389 ش.

80. حوارات ساخته بین معاویه - لعنة اللّه علیه - و اصحاب علی (عَلَیهِ السَّلَامُ: محمد جواد طبسی، قم : مدین، 1423 ق.)81. نامه های متقابل امام علی (عَلَیهِ السَّلَامُ و معاویه - لعنة اللّه علیه - : محمد رستمی، نجف آباد، انصار المنتظر، 1388ش.)82. سیمای امام حسن (عَلَیهِ السَّلَامُ و صلح با معاویه - لعنة اللّه علیه -: محمد حسین بروجردی، قم: جامعه مدرسین قم، 1381ش.)83. معاویه و عمرو بن العاص - لعنة اللّه علیهما -: تحسین الموسوی آل شبیب، بی جا، مدین، 2002 م.84. دیدگاه علامه عسکری درباره ابوسفیان و معاویه - لعنة اللّه علیهما - : علی لباف، تهران، منیر، 1390ش.85. نامه های مولای متقیان (عَلَیهِ السَّلَامُ به معاویة بن ابی سفیان - لعنة اللّه علیهما -: مهدی دهکردی ایزدی اصفهان، گلهای محمدی، 1379 ش.)86. الرسائل السیاسیه بین امام علی (عَلَیهِ السَّلَامُ و معاویه - لعنة اللّه علیه - دراسه و تحلیل : عبدالرضا زبیدی، قم: دار الکتاب السلامی، 1421ق.)87. نامه طولانی عمر به معاویه - لعنة اللّه علیهما - در مورد ظلم بر حضرت زهرا (عَلَیهَا السَّلَامُ، بی جا و بی تا.)88 فرعون وهامان در اسلام محمود رسولی تهران : اسوه، 1391ش.89. المعاهده (معاهده بین امام الحسن (عَلَیهِ السَّلَامُ و معاویة بن ابی سفیان - لعنة اللّه علیهما - قراآه فی نصوص اهل السنه) : فاضل الفراتی، بی جا : فاضل الفراتی، 1421 ق.)90. الحسین (عَلَیهِ السَّلَامُ فی مواجهه الضلال الاموی (معاویه - لعنة اللّه علیه -) : السید سامی البدی، بغداد دار طور سینین، 1430 ق.)91. أخبار الوافدین من الرجال من أهل البصرة و الکوفة علی معاویة بن أبی سفیان - لعنة اللّه علیهما - عباس بن بکار ضبی بیروت : مؤسسة الرسالة، الطبعة الاولی، 1403 هـ. ق.

92. میثاق داران صبح (ترجمه اخبار الوافدین : عباس بن بکار ضبی، مترجمان مصطفی گوهری و مجتبی سلطانی مشهد : کتابخانه تخصصی امیرالمؤمنین علی (عَلَیهِ السَّلَامُ)، 1399 ش.)93. معاویه - لعنة اللّه علیه - : عبد الباقی قرنة الجزایری، قم، بنیاد فرهنگی جعفری، 1390ش.94. ظلمات الهاویه فی مثالب معاویه - لعنة اللّه علیه - : میرزا حسین بن محمدتقی نوری.95. ترجمه ظلمات الهاویه فی مثالب معاویه - لعنة اللّه علیه -: میرزا حسین محمد تقی نوری - کتاب حاضر.

## کتاب شناسی کتاب «ظلمات الهاویة فی مثالب معاویه - لعنة اللّه علیه -»تألیف محدّث نوری (عَلَیهَا السَّلَامُ)این کتاب پیرامون معاویه و بنی امیه - لعنة اللّه علیهم - و اقدامات آنها بر علیه بنی هاشم (عَلَیهِم السَّلَامُ در شهر سامرا تدوین شده است. انگیزه مؤلّف در درجه اول احیاء مراسم فرح و شادی در تاریخ به درک واصل شدن این ملعون در ماه رجب بوده؛ چنانچه خود مؤلّف (عَلَیهَا السَّلَامُ) در نشستی که با علمای شیعه در شب 22 ماه رجب 1293 هـ. ق، یعنی شب به درک رفتن این ملعون در سامرا داشته است، بعد از ذک ظلم های بی شمار این ملعون می گوید:)پس تصمیم بر آن شد که آن روز را روز شادی و سرور قرار دهند ؛ از آن جهت که این روز واجد تمام شرایط جهت های شادی است. و شایسته ترین و بهترین عمل برای این روز، یادآوری عملکرد و احوال و ناپسندی رفتار و کرده های او و بدعت ها و زشتی سیرت و ذات او و بی آبرویی هایی که در محضر مسلمانان و همه مؤمنین مرتکب شده است، می باشد. ⁽¹)می توان گفت بیشتر مطالبی که پیرامون معاویه و بنی امیه - لعنة اللّه علیهم - در روایات و تواریخ موجود بوده به صورت کشکول جمع آوری یا اشاره شده ؛

لذا مؤلّف می گوید :کسی از علمای شیعه را سراغ ندارم که این موارد را جمع کرده باشد و معتقدم که جمع کردن این مطالب جداگانه باعث تقرب به خداوند و نظم دادن به این مطالب پراکنده از برترین ثواب ها است. ⁽¹)صاحب الذریعه آقا بزرگ تهرانی می گوید :نام این کتاب، خاص، لیکن مباحث آن عام است، و آن مرتب بر ابوابی است و در هر بابی احادیث مرویه و حکایات و نظم و نثر فارسی و عربی برای آنکه آن باب برایش منعقد شده آورده از باب تا محراب و از این جهت مانده در تحت حجاب و از آن برداشته نشده نقاب و همانا از آن عبرت میگیرند اولوالالباب. ⁽²)در اینجا به اختصار بیان می شود که این کتاب و تحقیق آن حاوی مطالب زیر است :• افشای نسب شرم آور ابوسفیان، هندجگر خوار، معاویه، یزید، عمرو بن عاص - لعنة اللّه علیهم - و سرداران این کلب ابن کلب مادر به خطا، از کتب خودمخالفین و از دو لب مبارک جناب عقیل :- رومی بودن امیه و الحاق او به عبد شمس در عوض رضایت او به لواط دادن به عبد شمس.- امیه در جاهلیت کاری کرد که هیچ عربی در جاهلیت انجام نداد. او زن خود را به پسرش تزویج کرد.• داستان جالب دیک الجن با هارون و متوکل و اثبات کفر خلفای بنی امیه تا خلفای راشدین - لعنة اللّه علیهم -.• تحقیقی پیرامون جناب عقیل با عنوان (عقیل برادری که هرگز برادرش را تنها نگذاشت :)

- برملاکردن دسیسه های دستگاه دروغ ساز اموی در نقل های سرتاسر دروغ در جهت تنقیص شخصیت جناب عقیل برای ضربه زدن به امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ.)- عقیل با شمشیر برنده بیانش، حرامزادگی، پستی نسب و خساست تمامی دشمنان شام نشین امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ را بر ملا و به جهان معرفی کرد و حیثیت پوشالی معاویه لعین و هم پیمانانش را با بیان مطاعن و مثالب آنها بر باد فنا داد و با بیان فضایل امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ) خاری در چشمان آنان گردید و با حاضر جوابیها و پاسخهای سریع، قاطع و دندانشکن، همه کیدهای معاویه ای، مکرهای عمرو عاصی و خیانتهای کوفیان در حق اهل بیت پیامبر - صلوات اللّه علیهم - را بر ملا کرد و قدرت پوشالی آنها را به باد تمسخر گرفت.)• سرگذشت افرادی که ابتدا با امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ بودند ولی در ادامه بر اثر دسیسه های معاویه - لعنة اللّه علیه - جدا شدند و معاویه - لعنة اللّه علیه - به تعبیر خودش دین آنها را خرید مثل زیاد بن ابیه :)- خطبه ها و نامه های زیاد برضد معاویه - لعنة اللّه علیهما - ؛ به حدی که معاویه - لعنة اللّه علیه - را ترسانده و ناامید کرده بود.- تحذیر زیاد - لعنة اللّه علیه - توسط امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ که برای او نوشتند: معاویه - لعنة اللّه علیه - شیطانی است که از تمامی جهات حاضر می گردد و اعلام وفاداری زیاد - لعنة اللّه علیه - به امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ) وجواب تند او به معاویه - لعنة اللّه علیه -.)- دسیسه های معاویه در الحاق زیاد به ابوسفیان - لعنة اللّه علیهم - و جدا کردنش از بنی هاشم بعد شهادت امام علی (عَلَیهِ السَّلَامُ.)- کمک گرفتن معاویه از مغیره - لعنة اللّه علیهما - در انحراف زیاد از مسیر اهل بیت (عَلَیهِم السَّلَامُ والحاقش به ابوسفیان.)

- نرمش و فریب خوردن زیاد - لعنة اللّه علیه - و خطبه بین مردم نامه و پاسخ مثبتش به معاویه - لعنة اللّه علیه -.- خیانتهای زیاد - لعنة اللّه علیه - و رفتار ظالمانه بیمانند او در کوفه در اثر شناخت قبلی که از شیعیان داشت.کشتار وحشیانه قبیله حضرمیین توسط زیاد - لعنة اللّه علیه - به جرم علی دوستی.- تصمیم زیاد - لعنة اللّه علیه - بر اجبار مردم به برائت جستن از امام علی (عَلَیهِ السَّلَامُ و گرفتار طاعون شدنش.)• سرگذشت افرادی که اول تا آخر به پای امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ در مقابل دسیسه های معاویه - لعنة اللّه علیه - ایستادند؛ مانند مالک اشتر عمار، حجر بن عدی و یارانش، عمرو بن حمق، صعصعة بن صوهان، ابوالاسود دوئلی، اویس قرن و....)- اعتراض حجر به مغیره و زیاد - لعنة اللّه علیهما - به خاطر جسارت به امام علی(عَلَیهِ السَّلَامُ و رحمت فرستادن بر عثمان - لعنة اللّه علیه - دستور زیاد به دستگیری حجر و یارانش و جمع آوری شهود بر ضد آنها و فرستادن آنان نزد معاویه - لعنة اللّه علیه -.)- دستور معاویه - لعنة اللّه علیه - به کشتن حجر و یارانش و رشادتهای ایشان و حاضر نشدن آنها به برائت جستن از امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ و در نتیجه شهادت ایشان به وحشیانه ترین شکل ممکن.)- کشتن فرزند حجر قبل از خودش به درخواست خود حجر طبق روایتی که در تحقیق آمده.- زندان کردن زن عمرو بن حمق از یاران حجر تا بریدن سر عمرو و به دامان زنش در زندان انداختن.

- معاویه - لعنة اللّه علیه - مردم را وادار می کرد اشتر را نفرین کنند و شهادت مالک اشتر به امر و دسیسه معاویه - لعنة اللّه -.علیه• بزرگترین مشاجره اسلام بین یاران معاویه - لعنة اللّه علیهم - با امام حسن (عَلَیهِ السَّلَامُ:)- افشای حرامزادگی معاویه و عمرو بن عاص - لعنة اللّه علیهما - و اطرافیان آنها توسط امام حسن (عَلَیهِ السَّلَامُ.)- برملا کردن مواردی که پیامبر (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ معاویه را و 7 موضعی که ابوسفیان را لعنت کرده بودند.)- اعتراض امام حسن (عَلَیهِ السَّلَامُ به سب و لعن فرستادن به امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ).)• دروغ بزرگ تاریخ : صلح امام حسن (عَلَیهِ السَّلَامُو پذیرفتن حکومت معاویه - لعنة اللّه علیه - و استناد به روایت جعلی معاویه :)- در روایت منقول از پیامبر (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ که فرزندم بین دو گروه مسلمان صلح برقرار می کند صرفاً اشاره به سیادت و بزرگی امام حسن (عَلَیهِ السَّلَامُ) شده و انتظار رفته بین دو گروه که اختلافی ایجاد شده با پا در میانی ایشان صلح و آشتی صورت پذیرد و از امامت امام و حقانیت ایشان و بطلان طرف مقابل اصلا سخنی به میان نیامده و این با سخنان پیامبر امیرالمؤمنین و خود امام حسن (عَلَیهِ السَّلَامُ) در مورد معاویه و همراهانش - لعنة اللّه علیهم - در تعارض است؛ زیرا با این سخن که بین دو گروه مسلمان صلح شده، گروه و حزب معاویه - لعنة اللّه علیه - هم جزو مسلمانان حساب شده است؛ در حالی که پیامبر اسلام (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) نسبت به قاتل عمار فرموده بودند گروهی باغی و سرکش هستند؛ و در روایتی فرمودند که در آتش هستند (احتجاج طبرسی از امام صادق (عَلَیهِ السَّلَامُ)).)- در سخنان امام حسن (عَلَیهِ السَّلَامُ سخن از صلح نیامده بلکه حضرت، معاویه - لعنة اللّه علیه - را به جنگ تهدید کردند.)- صلح نکته مهمی است اگر رخ داده بود، حتما نقل می شد، چگونه ایشان

گفته اند ولی در تاریخ منعکس نشده، ولی سخن مغیرة - لعنة اللّه علیه -که کلمه صلح را بکار برد در تاریخ ماندگار شده باشد.- بر اساس گزارشی، پذیرش صلح از سوی امام از زبان امام مطرح نشد بلکه عوامل معاویه - لعنة اللّه علیه - در مدائن شایعه کردند؛ همچنین معاویه به عبیداللّه بن عباس پیغام داد که حسن (عَلَیهِ السَّلَامُ در مدائن صلح را پذیرفته.)- تصریح امام حسین (عَلَیهِ السَّلَامُ بعد از این اتفاق به این که بنی هاشم بخاطر خدا بنی امیه - لعنة اللّه علیهم - را دشمن می دارد.)- فرستادن معاویه - لعنة اللّه علیه - مأمورانی برای کشتن امام حسن (عَلَیهِ السَّلَامُو اعتراض امام به قصور شیعه به خاطر نجنگیدن.)• افشای مراحل طراحی بزرگترین دستگاه روایت ساز تاریخ، توسط معاویه و بنی امیه - لعنة اللّه علیهم - و پُر شدن منابع مخالفین از این فضایل ساختگی برای خلفا و منقصه های دروغین برای اهل بیت (عَلَیهِم السَّلَامُو اصحاب و رسوخ آن در کتب :)- منع ابن عباس توسط معاویه - لعنة اللّه علیه - از تفسیر آیاتی از قرآن که در شأن اهل بیت است.- ممنوعیت نقل احادیث فضایل امیرالمؤمنین و اهل بیت (عَلَیهِم السَّلَامُ.)- دستور به کارگزاران در شهرها به ذلیل کردن شیعیان و بزرگ داشتن پیروان عثمان - لعنة اللّه علیه -.- تشویق افرادی که فضایل برای خلفا و عثمان - لعنة اللّه علیهم - جعل ویا نقل کنند.- کفایت جعل حدیث برای عثمان - لعنة اللّه علیه - و دستور به جعل فضایل برای معاویه - لعنة اللّه علیه -.- طرح منقصه هایی و نسبت دادن آن به اهل بیت (عَلَیهِم السَّلَامُو یاران مخلص آنها.)- صحابه، تابعین و قاریان قرآن و تطمیع و تشویق آنها برای انتشار این

روایات در بین مردم به خاطر اعتمادی که مردم به آنها داشتند و رسوخ آن در اعتقادات افراد متعبد و متدین.- جعل حدیث و بی ادبی ابو هریره - لعنة اللّه علیه - در مورد امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ.)- جعل حدیث معاویه - لعنة اللّه علیه از نبی اکرم (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ درباره حکومتش و شهر شام وکاتب الوحی بودن خودش.)- جعل حدیث سمرة بن جندب با رشوهای نجومی از طرف معاویه - لعنة اللّه علیه -.- جایزه های ویژه قرار دادن برای نقل روایات در فضایل خلفا و اعلام آن در تمامی مناطق تحت سلطه بنی امیه - لعنة اللّه علیهم که منجر به ساختن فضایل توسط خود مردم گشت.- از دستورات حکومتی رحمت فرستادن بر عثمان - لعنة اللّه علیه - و لعن و سبّ امام علی (عَلَیهِ السَّلَامُ بر منابر و خطبه های جمعه.)- رسوخ این روایات در متون و مکتب خانه ها و شیوع آن دربین نوجوانان و کودکان تا با این عقاید رشد کنند.- دستور کشتار وسیع شیعیان در تمام مناطق و کسانی که مظنون و متهماند به دوست داشتن امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ.)- سنت شدن سبّ و لعن به امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ در منابر و نفرین کردن حضرت.)• ابن عرفه (نفطویه از بزرگترین و سرشناسان محدثین مخالفین می گوید : بیشتر احادیث مجعول در فضایل صحابه در روزگار بنی امیه برای تقرب به آنها و دشمنی با بنی هاشم بوده.)• فتنه انگیزی معاویه - لعنة اللّه علیه - بین بنی هاشم و آل زبیر.• نامه معاویه به زیاد - لعنة اللّه علیهما - در الگو گرفتن از عمر - لعنة اللّه علیه - در تحقیر و ظلم به عجم و ایرانیان.• اشاره معاویه به نامه عمر به ابوموسی اشعری - لعنة اللّه علیهم - جهت کشتار عجم و ایرانیان.

• سفارشات معاویه به یزید - لعنة اللّه علیهما - نسبت به امام حسین که بر تو از او نگران هستم.• نامه المعتضد باللّه علیه معاویه - لعنة اللّه علیهما - و دستور به لعنت معاویه - لعنة اللّه علیه - بر منابر و انتشار آن.• نام ده شیر زن در این کتاب آمده که غالباً در صفین در حقانیت امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ و بطلان معاویه - لعنة اللّه علیه - سخن گفته و یا اشعاری خوانده اند. تمام ایشان را معاویه - لعنة اللّه علیه - جهت تألیف قلوب و اینکه خود را حلیم نشان دهد در زمان حکومتش به دربار خود خواند ولی سخنان شجاعانه و غیورانه آنها در دفاع از امام علی و مذمت معاویه - لعنة اللّه علیه -، او را مأیوس کرد ؛ او به هر کدامشان پول و هدیه های فراوانی داد)• اسامی این ده نفر: زرقاء همدانیه؛ عکرشه دختراطش ؛ امّ براء ؛ امّ سنان دختر خیثمه؛ بکاره هلالیه ؛ دارمیة حجونیه ؛ امّ سلمی دختر عبداللّه ؛ ام الخیر دختر حریش ؛ اروی دختر حارث بن عبدالمطلب ؛ سودة دختر عمارة همدانی.• حاضر جوابیها و فکاهیات اصحاب اهل بیت (عَلَیهِم السَّلَامُ در مشاجرات با معاویه و پیروانش - لعنة اللّه علیه -:)- سیلی قنبر به دستور امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ به کسی که مبغضین معاویه - لعنة اللّه علیه - را لعنت می کرد.)- گوزیدن معاویه - لعنة اللّه علیه - بر منبر و به هم ریختن نماز جمعه توسط صعصعه.- امین نبودن معاویه - لعنة اللّه علیه - بر ضرطه (گوز یکی از نمازگزاران چه برسد بر امین بودنش بر حکومت.)- شریک اعور گفت: ای معاویه ! تو معاویه ای و معاویه نیست مگر سگی که عوعو می کند.

- جناب عقیل و بیان نسب معاویه و یارانش و این که مادر ابی سفیان حمامه و صاحب پرچم بوده است - لعنة اللّه علیهم -.- روزی معاویه - لعنة اللّه علیه (به قصد تمسخر به عقیل گفت: عمویت ابولهب را چگونه میبینی؟ عقیل گفت: هنگامی که وارد جهنم شدی پس به سمت چپ نظر کن، او را روی عمه ات (زن ابولب) سواره، می یابی.)- روزی به عقیل گفت : در شما بنی هاشم شهوت هست. عقیل گفت: شهوت ما در مردان و از شما در زنهاست.- معاویه - لعنة اللّه علیه - از عقیل استقبال فوق العاده ای نمود، به او گفت: از ورود شما به شام بسیار خشنود گشتم و لذا دستور استقبال از شما را دادم. عقیل گفت : آری استقبال خوبی بود ولی متأسفانه اغلب آنها از کسانیبودند که در اتفاق عقبه شرکت داشتند و می خواستند پیغمبر اسلام (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ راشهید کنند ولی تو هم از فرستادن آنان معذوری، چون افراد با تقوا دور تو جمع نمی شوند،)- معاویه - لعنة اللّه علیه - سخت غضبناک شد. معاویه پرسید شما چرا به نابینایی مبتلا می شوید؟ عقیل گفت : شما بنی امیه چرا به کور دلی مبتلا می شوید؟- عقیل گفت مادر اشعری دزد بود و کار پدر ضحاک جهانیدن حیوان نر بر ماده و اخته کردن سگها و میمون ها بود.- آرزوی عقیل خرید کنیزی با پول معاویه - لعنة اللّه علیه - برای به دنیا آمدن فرزندی که بر معاویه - لعنة اللّه علیه - شمشیر کشد.فروختن حضرت مسلم زمینی را به معاویه - لعنة اللّه علیه - و پس ندادن پول معاویه - لعنة اللّه علیه - وقتی زمین را امام حسین (عَلَیهِ السَّلَامُ به مأموران معاویه - لعنة اللّه علیه - واگذار نکردند.)- قی کردن دختر کوچک ابی الاسود دوئلی حلوایی را که فهمید معاویه

- لعنة اللّه علیه - برای دست برداشتن آنها از محبت امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ فرستاده بود و نفرین این دختر به معاویه - لعنة اللّه علیه -.)- مفاخره معاویه - لعنة اللّه علیه - و جواب کوبنده ابن عباس ؛ همچنین به عمرو عاص گفت : ای برده پست، برو گمشو.- لعن زیرکانه عقیل، احنف و حجر بن عدی به خود معاویه - لعنه اللّه - وقتی دستور داد امام علی (عَلَیهِ السَّلَامُ را لعن کنند.)- استدلال میرفندرسکی برای لعن بر معاویه - لعنة اللّه علیه -.- ابوذر و رسوا کردن معاویه - لعنة اللّه علیه - در شام و افشای سخنان نبی اکرم (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ در مورد او.)- مشاجره معاویه - لعنة اللّه علیه - با قیس بن سعد.- سخنان معاویه - لعنة اللّه علیه - و پاسخ دندان شکن صعصعه به او.- پاسخ کوبنده ابو مرقع همدانی در قبال خواسته معاویه - لعنة اللّه علیه - جهت دشنام به امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ.)- پاسخ کوبنده امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ به نامه تهدید آمیز معاویه - لعنة اللّه علیه - و مأمور شدن طرماح بن عدی برای رساندن نامه و سخنان و رفتار شجاعانه او در مقابل معاویه - لعنة اللّه علیه.)- پاسخ های قاطع و کوبنده طرماح بن حکم به معاویه - لعنة اللّه علیه - وقتی خواست اهل یمن را تحقیر کند.- مزاح معاویه - لعنة اللّه علیه - با عدی بن حاتم و پاسخ قاطعانه عدی.- شداد بن اوس و مذمت معاویه - لعنة اللّه علیه - وقتی که از او خواست از حضرت علی (عَلَیهِ السَّلَامُ بدگویی کند.)- توصیف امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ توسط ضرار بن ضمره به درخواست معاویه - لعنة اللّه علیه -.)

- شعر محمد بن عبداللّه حمیری در توصیف امیرالمؤمنین لا نزد معاویه - لعنة اللّه علیه -- تمسخر معاویه و عمرو عاص - لعنة اللّه علیهما - یکدیگر را به خاطر ترس از امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ در جنگ.)• برخی از خصوصیات بنی امیه و معاویه - لعنة اللّه علیهم -:- بخل بنی امیه - لعنة اللّه علیهم - بر غذا - بی غیرتی معاویه - لعنة اللّه علیه - نسبت به مادرش.• تغییر نام باب الثعبان (محل ورود افعی که با امام (عَلَیهِ السَّلَامُ سخن گفت) به باب الفیل برای محو معجزه حضرت.)• دستور معاویه به ذبح کدو به پیشنهاد عمرو عاص برای آزمودن میزان خردمندی و فرمان پذیری مردم شام و تحذیر مردم عراق توسط امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ از این کار و افکار شیطانی)• سخنان پیامبر و امیرالمؤمنین - صلی اللّه علیهما وآلهما - در مورد ابوسفیان و معاویه و بنی امیه - لعنة اللّه علیهم - :- نبی اکرم (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ فرمودند: «هرگاه معاویه - لعنة اللّه علیه - را بالای منبر دیدید، بکشید».)- پیامبر (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ فرمودند: «چه روزهای سخت که برامت من از معاویه ما تحت بزرگ خواهد گذشت».)- سب معاویه و پدرش - لعنة اللّه علیهما - توسط پیامبر (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ: او را دارای ماتحت بزرگ یا گشاد خطاب کردند.)- معاویه - لعنة اللّه علیه - هرگز سیر نمیشد به سبب نفرین نبی اکرم (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ.)- رسول خدا (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ فرمودند: «معاویة - لعنة اللّه علیه - فرعون هذه الامة».)- خواب نبی اکرم (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ که بنی امیه - لعنة اللّه علیهم - به صورت بوزینگان از منبرشان بالا می روند.)

- خواب هند - لعنة اللّه علیها - و تعبیر پیامبر (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ به شهادت امام حسین (عَلَیهِ السَّلَامُ) توسط یزید - لعنة اللّه علیه -.)- حضرت علی (عَلَیهِ السَّلَامُ فرمودند : «پس از من، مردی گلوگشاده و شکم گنده بر شما چیره خواهد گشت؛ هرچه بیابد می خورد؛ و هرچه نیابد، می خواهد. او را بکشید و البته هرگز او را نخواهید کشت!».)- معاویه و عمرو عاص - لعنة اللّه علیهما - در زنجیرند و امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ با سنگ بر سر آنها می زدند.)- امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ در قنوت بر معاویه و کارگزارانش - لعنة اللّه علیهم - لعنت می فرستادند.)- خبر دادن امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ به بازگشت حکومت به آل ابوسفیان - لعنة اللّه علیهم -.)• سخنان و اقدامات ابوسفیان و معاویه و بنی امیه - لعنة اللّه علیهم - بر ضد پیامبر (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ :)- طعنه معاویه - لعنة اللّه علیه - بر ذکر نام پیامبر (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ بعد از نام خداوند در اذان.)- حکم بن ابی العاص - لعنة اللّه علیه - و تمسخر نبی اکرم (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ.)- انزجار ابوسفیان - لعنة اللّه علیه از شنیدن شهادت به رسالت نبی اکرم (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ در اذان.)- ابوسفیان - لعنة اللّه علیه - نبوت نبی اکرم (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ را پادشاهی و سلطنت خطاب می کرد.)- اعتراف ابوسفیان - لعنة اللّه علیه - به پرتاب سنگ به سمت رسول خدا (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ و کشتن مسلمانان.)- سخن کفرآمیز ابوسفیان - لعنة اللّه علیه - و انکار بهشت و جهنم در روز بیعت با عثمان - لعنة اللّه علیه -.- شعر هند - لعنة اللّه علیها - در روز احد و پاسخ دختر عموی حمزه به هند - لعنة اللّه علیها-.

- هند - لعنة اللّه علیها - فرمان مثله کردن و بریدن گوش و بینی کشتگان احد را داد و هیچ زنی از بنی امیه باقی نماند مگر این که از آن اعضای بریده برای خود دستبند و بازوبند و خلخال درست کرد.• بعضی از اقدامات و بدعتهای معاویه - لعنة اللّه علیه - از کتاب اربعین فی الامامه- مخالفت با حدیث (الولد للفراش با الحاق زیاد به ابوسفیان - لعنة اللّه علیهما -.)- قرائت نکردن «بسم اللّه الرحمن الرحیم» در نماز.- بیعت گرفتن برای یزید - لعنة اللّه علیه - واعتراض عایشه - لعنة اللّه علیها - بر او و کشتن عایشه به همین سبب.- منازعه عبداللّه بن عمر با معاویه - لعنة اللّه علیهم - در امر خلافت• نامه محمد بن ابی بکر به معاویه - لعنة اللّه علیهما - و پاسخ تند معاویه که اول ظالم، پدرت و رفیقش بود.• نامه ابن عبّاس به یزید - لعنة اللّه علیه - به خاطر چپاول بیت المال.• نامه امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ به عمرو بن عاص - لعنة اللّه علیه - و تشبیه اش به سگ منتظر پس مانده شکار.)• نامه شدید امام حسین در پاسخ نامه تهدیدآمیز معاویه - لعنة اللّه علیه - به ایشان. ست رد امام حسن به عطایای معاویه - لعنة اللّه علیه - زمانی که گفت پسر هند - لعنة اللّه علیهما - هستم.• نفرین امام حسن (عَلَیهِ السَّلَامُ بر معاویه - لعنة اللّه علیه - و آمین گفتن حضار و راویان.)• شهادت امام حسن (عَلَیهِ السَّلَامُ و روشنگری امام حسین (عَلَیهِ السَّلَامُ) در حج.)• آیات قرآن در مورد معاویه :- ابوذر و تفسیر این آیه ﴿وَالَّذِینَ یَکْنِزُونَ الذَّهَبَ وَالْفِضَّةَ وَلَا یُنفِقُونَهَا در مورد معاویه - لعنة اللّه علیه -.)- عدم اقرار معاویه - لعنة اللّه علیه - بر ولایت امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ در غدیر و نازل شدن آیات ﴿فَلَا صَدَّقَ وَلَا صَلَّی).)

• احادیثی در مورد عذاب برزخی معاویه - لعنة اللّه علیه -.• وحشی و چگونگی کشتن حمزه عموی پیامبر (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ.)• کتک خوردن نسائی به خاطر ذکر عیبی از معاویه - لعنة اللّه علیه -.• نظر محقق کرکی در مورد احمق بودن کسانی که معاویه - لعنة اللّه علیه - را مأجور می دانند.• درمانده شدن معاویه - لعنة اللّه علیه - از پاسخ سؤالات فرمانروای روم و پاسخ دادن حضرت علی (عَلَیهِ السَّلَامُ.)• اشعار در مثالب معاویه - لعنة اللّه علیه -:- قصیده ای فارسی در عیون اربعه میرزا حبیب اللّه شهیدی شاگرد میرزای شیرازی - رحمة اللّه علیهما -.- اشعار عربی و تهنیت بسیار زیبای یکی از سادات در روز مرگ معاویه - لعنة اللّه علیه -.- شعر فارسی حکیم سنائی در مورد معاویه - لعنة اللّه علیه - شعر دیگری از حکیم سنائی درباره معاویه - لعنة اللّه علیه - و خاندانش.- اشعار فکاهی در مورد معاویه - لعنة اللّه علیه -.

## نسخه شناسیاصل نسخه خطی از کتاب ظلمات الهاویة فی مثالب معاویه در کتابخانه مرحوم حکیم (عَلَیهَا السَّلَامُ، در نجف اشرف موجود است و عکس این نسخه نیز که هم در کتابخانه مرحوم حکیم و هم در کتابخانه مرحوم کاشف الغطاء - رحمهما اللّه - موجود است، تهیه شد و نسخه حاضر با آن مقابله گردید. در اواسط این نسخه خطی بعد از خطبه امام حسن (عَلَیهِ السَّلَامُ) و نفرین ایشان به معاویه - لعنة اللّه علیه - در نخیله، نوشته شده است : مؤلّف این کتاب حسین بن محمد تقی نوری می گوید: «و من هم میگویم آمین!» کاتب این نسخه (ظلمات الهاویه) در سال 1283 و او احمد بن شیخ حسن قفطان ⁽¹⁾)

می گوید : «و من هم میگویم آمین!» همچنین حاجی محمد نهاوندی در زمان نسخه برداری از این نسخه گفت: «آمین اللهم آمین ثم آمین ثم آمین!» این مطلب که به وضوح در نسخه اصلی و عکسی آمده مشخص می کند کاتب نسخه احمد بن شیخ حسن قفطان که از مشاهیر است می باشد و ترجمه مختصری از ایشان در پاورقی ذکر شد. به نظر می رسد نسخه افتادگی داشته باشد و صفحاتی از آخر آن در دسترس ما قرار نگرفته باشد.در مورد انتساب این کتاب به مؤلّف آن آقا بزرگ تهرانی شاگرد مؤلف می گوید: «این کتاب از استاد ما محدّث نوری است». ⁽¹)

عکس صفحه63jpg^تصویری از نسخه کتاب «ظلمات الهاویة فی مثالب معاویه - لعنة اللّه علیه -» درکتابخانه مرحوم حکیم - نجف اشرف

عکس صفحه64jpg^تصویری از نسخه کتاب «ظلمات الهاویة فی مثالب معاویه - لعنة اللّه علیه -» در کتابخانه مرحوم حکیم - نجف اشرف

عکس صفحه65jpg^تصویری از نسخه کتاب «ظلمات الهاویة فی مثالب معاویه - لعنة اللّه علیه -» درکتابخانه مرحوم حکیم - نجف اشرف

عکس صفحه66jpg^تصویری از نسخه کتاب «ظلمات الهاویة فی مثالب معاویه - لعنة اللّه علیه -» در کتابخانه مرحوم حکیم - نجف اشرف

عکس صفحه67jpg^تصویری از نسخه کتاب «ظلمات الهاویه فی مثالب معاویه - لعنة اللّه علیه -» در کتابخانه مرحوم کاشف الغطاء - نجف اشرف

## شرح حال مؤلّف### إشارة:حاج شیخ میرزا حسین، فرزند میرزا محمد تقی، فرزند میرزا علی محمد، فرزند تقی نوری طبرسی پیشوای بزرگان حدیث و رجال و از متأخرین و برجستگان علمای شیعه و بزرگان رجال اسلام در قرن حاضر است.میرزا حسین نوری طبرسی در 18 شوال 1254هـ. ق در روستای «یالو» از توابع نور طبرستان متولد شد و در سن هشت سالگی پدر بزرگوار خود - میرزا محمدتقی - را از دست داد و بعد از فوت پدر تحت حمایت فقیه بزرگوار مولا محمد علی محلاتی قرار گرفت.### آغاز تحصیلاولین مهاجرت میرزا حسین، بعد از فوت پدر بود که به تهران مهاجرت کرده و در حلقه درس عالم جلیل شیخ عبدالرحیم بروجردی قرار گرفت که بعدها به دامادی وی نیز مفتخر شد.در سال 1273 هـ. ق به همراه استادش به نجف اشرف مشرّف شد. استادش پس از زیارت مراجعت نمود؛ ولی میرزا حسین له چهار سال در نجف اشرف اقامت گزید. بعد از اقامت چهار ساله به ایران بازگشت و سپس به عراق رفته و ملازم

شیخ عبدالحسین طهرانی مشهور به شیخ العراقیین گردید و همراه او مدتی در کربلا به انجام تکالیف علمی و دینی پرداخت. سپس به کاظمین رفته و دو سال نیز در آنجا اقامت گزید و در سال 1281 هـ. ق به حج مشرف شد.بعد از بازگشت از حجّ به نجف اشرف رفته و چند ماهی در حلقه درس شیخ انصاری (رَحمهُ اللّه حضور یافت تا اینکه شیخ در سال 1281 هـ. ق درگذشت و میرزا حسین نیز در سال 1284هـ. ق به ایران بازگشت و به زیارت امام رضا (عَلَیهِ السَّلَامُ) مشرف شد.)مرحوم محدّث نوری در سال 1286 هـ. ق به عراق بازگشت. در همان سال شیخ عبدالحسین طهرانی که اولین استاد اجازه حدیث او بود به دار بقا رحلت کرد و دارفانی را وداع گفت.ایشان در سال 1286هـ. ق برای بار دوّم به زیارت خانه خدا مشرّف شد و بعد از بازگشت از حج، سالها در درس میرزای بزرگ شیرزای در نجف حضور یافت.چون مرحوم میرزای شیرازی در سال 1291هـ. ق به سامراء مهاجرت کرد، مرحوم محدّث نوری نیز به همراه اهل و عیالش به وی ملحق شد و در قرب به استاد خویش تا به آنجا پیش رفت که مهمترین امور استادش را به عهده گرفت و پاسخ نامه ها غالباً از او و به قلم او صادر میشد و در تحریم تنباکو نیز نامه هایی از وی به خواهر زاده اش مرحوم شهید شیخ فضل اللّه نوری و دیگر علمای ایران در تأیید فتوای مرحوم میرزای بزرگ شیرازی صادر شد.همچنین وی در برگزاری مراسم سوگواری ائمه اطهار (عَلَیهِم السَّلَامُ، تصدی اموری چون استقبال از علما و بزرگانی که وارد سامرا میشدند و بدرقه ایشان و...نایب خاص میرزای بزرگ شیرازی بود. ⁽¹⁾)بعد از سومین تشرف به حج در سال 1297هـ. ق به زیارت امام رضا شرفیاب گردید و در سال 1299هـ. ق بعد از انجام اعمال حج به سامراء رفته و در کنار استادش اقامت گزید تا آنکه استادش میرزای بزرگ شیرازی در سال 1312هـ. ق به لقای حق پیوست.

مرحوم نوری تا سال 1314 هـ. ق در سامرا توقف کرد و سپس به نجف بازگشت و تا آخر حیات خویش در آنجا اقامت گزدید.### گفتار علما و بزرگان درباره ویشیخ آقا بزرگ تهرانی درباره مرحوم نوری (رَحمهُ اللّه می فرماید :)شیخ نوری یکی از نمونه های سلف صالح بود که وجودشان در این روزگار، چون کیمیا، کمیاب بود.اسطوره ای غریب و اعجوبه ای عجیب و آیتی از آیات شگفت آور آفریننده بود و خصایص خدادای و ملکات سزاواری در وی نهفته بود.او را می سزد که در طلیعه دانشمندان شیعه شمرده شود. دانشمندانی که عمری دراز را در خدمت دین و مذهب سپری کردند. ⁽¹)و در جای دیگر می نویسد:او استاد استناد بلکه بزرگترین استادی است که تا روز معاد خواهد ماند ؛ چرا چنین نباشد در حالی که او متخصص ماهر و باریک بین این وادی - علم رجال و حدیث شناسی - و امام و پیشوای این تخصص بود. ⁽²)بنابراین سزاست که مرحوم نوری (رَحمهُ اللّه را پیشاپیش علمایی بدانیم که عمرشان را در خدمت دین و مذهب سپری کردند؛ زیرا دوران حیات ایشان برگ نورانی انباشه از اعمال صالح بود.)شیخ آقابزرگ تهرانی می فرماید:زمانی که این اسم میرزا حسن نوری را می نویسم، قلمم می لرزد و بعد از فراق 55 ساله به همان هیبت قبلی و معهود برایم متمثل می شود. ⁽³)

همچنین آقا بزرگ در بیان و توصیف شخصیت مرحوم نوری (رَحمهُ اللّه می فرماید :)اولین بار که به خدمت این مرد بزرگ مشرف شدم، در سال 1313 هـ. ق یک سال بعد از درگذشت مرحوم میرزای بزرگ شیرازی بود و اولین سال ورود من به عراق بود که در همان سال ناصرالدین شاه نیز درگذشت.اوّلین دیدار من با وی زمانی بود که قصد زیارت سامرا را داشتم ؛ پس به خانه او برای زیارت وی رفتم و او را در مجلس عزای امام حسین در روز جمعه در حالی که بر کرسی خطا به نشسته بود و وعظ می کرد، دیدم. بعد از ذکر مصیبت، جمعیت پراکنده شدند و از آن زمان هیبتی عظیم از وی در دلم بر جای ماند.زمانی که مرحوم نوری (رَحمهُ اللّه در سال 1314 هـ. ق به نجف آمد، همچون سایه ای ملازم وی شدم تا آنکه دارفانی را وداع گفت. در این مدت عجایبی از وی دیدم که شرح بعضی از آنها را بر خود لازم می دانم.)مرحوم نوری برای هر ساعت از عمر گرانمایه خویش عمل خاصی معین کرده بود و از آن تخلف نمی کرد.زمان نگارش وی بعد از نماز عصر تا نزدیک غروب بود و وقت مطالعه او بعد از نماز عشا تا وقت خواب ؛ بدون تطهیر نمی خوابید و تنها کمی از شب را به استراحت می پرداخت ؛ به این ترتیب که دو ساعت قبل از فجر از خواب برخواسته و تجدید وضو می کرد و همیشه از آب کر برای تطهیر استفاده می کرد. یک ساعت قبل از اذان صبح به حرم مطهر مشرف می شد و در تابستان و زمستان پشت درب قبله می ایستاد و نماز شب می خواند تا اینکه کلید دار شمع های حرم را روشن می کرد، سپس در جانب سر مطهر می ایستاد و تا طلوع فجر به زیارت و تهجد مشغول می شد و نماز صبح را با بعضی از بزرگان خدا به جماعت به جا می آورد. سپس تا قبل از طلوع آفتاب به تعقیب نماز مشغول شد. آنگاه به کتابخانه بزرگ خود که مشتمل بر هزاران کتب نفیس و آثار نادر عزیز الوجود و منحصر بود - می رفت.صبحگاهان چون علّامه علی بن ابراهیم قمی و شیخ عباس قمی، وی را در

تصحیح و جمع آوری کتب حدیث و غیره یاری می کردند و هرگاه در این حالت کسی بر وی وارد میشد، یا عذر میخواست و یا کار وی را به عجله به انجام می رساند تا مزاحم کارهای علمی وی نشود.مرحوم نوری در اواخر عمر که مشغول تکمیل مستدرک الوسائل بود، با تمامی مردم ترک مراوده کرده ؛ حتی اگر کسی از او شرح حدیثی یا خبری می پرسید، او را به اجمال پاسخ میگفت یا کتاب مورد نظر را به وی می داد تا مزاحمتی به مشاغل علمی وی وارد نیابد.بعد از اشتغال به کار، کمی غذا میل می فرمود و بعد از خوابی سبک، نماز ظهر را در اوّل فضیلت آن به جای می آورد. روزهای جمعه سیره وی تغییر می کرد و پس از بازگشت از حرم مطهر به مطالعه کتابهای مصیبت مشغول می شد. بعد از طلوع آفتاب از کتابخانه خارج و به مجلس عزای امام حسین (عَلَیهِ السَّلَامُ می رفت. بعد از سخنرانی، ذکر مصیبت مینمود و اشک بر پهنای صورتش فرو می ریخت. چون مجلس تمام می شد به امورات مخصوص جمعه - مانند کوتاه کردن مو و گرفتن ناخن و غسل روز جمعه و نوافل آن - می پرداخت.)عصر جمعه برخلاف عادت روزانه به نگارش اشتغال نداشت ؛ بلکه به حرم علوی مشرّف شده و به زیارت می پرداخت و بر همین منوال بود تا با خدای خود ملاقات نمود. از سنتهای حسنه ای که در عصر وی رواح یافت، پیاده روی به کربلای معلی بود که تا عصر مرحوم انصاری برپا بود.بعد از درگذشت شیخ انصاری (رَحمهُ اللّه، زمانی فرا رسید که پیاده روی نشانه ای از فقر بود و هر که پیاده می رفت با عنوان شخصی دَنی و فقیر به چشم می آمد، محدّث نوری (رَحمهُ اللّه) به آن اهتمام ورزید و به ویژه عید قربان به همراه اصحابش پیاده به طرف کربلا حرکت می کرد اما به دلیل بیماری توان پیاده روی در یک روز را - چنان که مرسوم بود نداشت بنابراین این راه را در سه روز طی می کرد.)در دومین سال، رغبت مردم و صالحان نسبت به زیارت پیاده حرم امام حسین (عَلَیهِ السَّلَامُ بیشتر شد و ذلّت پیاده روی از بین رفت ؛ به گونه ای که در بعضی از سالها تا سی خیمه در راه بر پا میشد که در هر خیمه بین 20 تا 30 نفر به)

استراحت و طی طریق مشغول بودند. در سال آخر عمر مبارک مرحوم نوری عید نوروز و جمعه و عید قربان در یک روز قرار گرفت.شیخ آقا بزرگ تهرانی می فرماید:من در آخرین سال عمر با برکت آن جناب در خدمت وی پیاده به کربلا مشرف شدم و در بازگشت محدّث نوری (رَحمهُ اللّه - برخلاف طبیعت همیشگی که پیاده مشرف میشد و سواره باز میگشت - پیاده به نجف بازگشت و این بدان دلیل بود که مرحوم میرزا محمدمهدی بن مولی محمد صالحی مازندارنی که نذر کرده بود پیاده به نجف مشرف شود، از شیخ خواهش نمود که در خدمت آن مرحوم باشد. در بازگشت، مرحوم شیخ به مرضی مبتلا شد که در آن وفات یافت و آن بدان گونه بود که بعضی از آشنایان غذایی را در ظرف در بسته گذاشته بودند که در اثر حرارت فاسد شده بود و هرکه از آن میل کرده بود، به قی و اسهال مبتلا شده بود.)شیخ برای اینکه خوف بر دوستان مستولی نشود از قی امساک شدیدی نمود، پس آن غذا در وجود مبارک وی مانده و اثر خود را در آن بدن به جای گذاشت تا اینکه بعد از بازگشت به نجف، بیماری وی شدت گرفت و بعد از تب شدید در روز چهارشنبه، سه روز مانده از جمادی الثانی 1320 هـ. ق درگذشت و بنا به وصیت بین ایوان سوم صحن شریف از باب قبله در حرم مقدس علوی به خاک سپرده شد.شیخ عباس قمی (رَحمهُ اللّه در فقدان مرحوم محدّث نوری می فرماید :)سزاوار است بگویم که زیستن من پس از استادم، چون زندگانی ماهی بود در خشکی و برف در گرما...زندگی او سراسر برکات الهی و مشحون از الطاف نهانی خداوندی بود و چه لطفی از این برتر که مرحوم استاد با تعدّد مسافرت و کثرت اشتغال، تألیفاتی با این عظمت در ماهیت و کثرت در عدد از خود به جای گذاشت. ⁽¹)

### اساتید مرحوم نوریمحدّث نوری از محضر اساتید و بزرگان بسیاری بهره برده است که اجمالاً به اساتید برجسته و بزرگ آن جناب اشاره ای می شود :1. شیخ عبدالحسین طهرانی، مشهور به شیخ عراقین.2. شیخ عبدالرحیم بروجردی - پدر همسر مرحوم نوری - که بعد از مهاجرت به تهران در حلقه درس این استاد بزرگ حضور یافت.3. شیخ علی خلیلی.4. شیخ ملاعلی کنی طهرانی.5. فتح علی سلطان آبادی.6. میرزا سید محمد حسن شیرازی.7. شیخ محمد علی محلاتی.8. شیخ مرتضی انصاری.9. سید مهدی قزوینی.اما باید توجه داشت که از میان اساتید شیخ (رَحمهُ اللّه مرحوم میرزا محمدحسن شیرازی، شیخ عبدالرحیم بروجردی و شیخ عبدالحسین طهرانی (رَحمهُ اللّه)، در حیات علمی آن جناب مهمترین تأثیر را داشتند.)### شاگردان ایشانحیات علمی محدّث نوری (رَحمهُ اللّه گذشته از بهره گیری از اساتید برجسته، همچنین تربیت شاگردانی را در بر می گیرد که در مکتب درس آن جناب شرکت جستند و آن جناب نیز در تربیت شاگردان عالم و وارسته از هیچ کوششی دریغ نکرد.)حلقه درس مرحوم محدّث نوری (رَحمهُ اللّه شاگردان بسیاری را به جامعه دینی و علمی عرضه کرد که ما به ذکر چند تن از شاگردان مشهور وی بسنده می کنیم :)

1. شیخ عبّاس قمّیمرحوم محدّث، بیشتر اوقات خود را در خدمت مرحوم نوری بود و به کار استنساخ و مقابله تألیفات شیخ می پرداخت. از تألیفات این شاگرد برجسته می توان به «مفاتیح الجنان»، «نفس المهموم فی مقتل الحسین المظلوم»، «وقایع الایام»، «الکنی والالقاب»، «منتهی الآمال» و...اشاره کرد. ⁽¹)2. شیخ محمد حسن معروف به شیخ آقا بزرگ طهرانیمرحوم شیخ آقا بزرگ در سال 1313 هـ. ق بعد از وفات مرحوم میرزای شیرازی برای اولین بار خدمت محدّث نوری (رَحمهُ اللّه شرفیاب گردید. این شاگرد برجسته نیز به تبع استادش بیشتر عمرش را در راه تألیف سپری کرد که از مشهورترین کتاب هایش می توان به «الذریعة»، «طبقات اعلام الشیعه»، «مصفی المقال فی مصنفی الرجال» و...اشاره کرد. ⁽²⁾)3. شیخ محمد حسین کاشف الغطاءمحدّث نوری (رَحمهُ اللّه از جمله اساتید اجازه شیخ محمد حسین کاشف الغطا صاحب کتاب «کشف الغطاء» بود. شیخ محمد حسین نیز دارای تألیفات بسیاری از جمله «عروة الوثقی»، «نزهة السمر»، «المراجعات»، «الریحانیة» و...می باشد. ⁽³⁾)4. سیّد عبدالحسین شرف الدینسید عبدالحسین از جمله کسانی بود که محدّث نوری (رَحمهُ اللّه به او اجازه حدیث داده بود. سید عبدالحسین نیز مانند سایر شاگردان محدّث نوری (رَحمهُ اللّه) تألیفات بسیار از جمله «المراجعات»، «الفصول المهمة»، «النصوص الجلیه فی الامامة» و...را به دوست داران دین و علم عرضه کرده است. ⁽⁴⁾)

5. شیخ محمد باقر بیرجندیبیشترین تأثیر رجالی، محمدباقر بیرجندی از محدّث نوری می باشد، که تأثیر بس شگرفی بر او گذاشته، به گونه ای که میتوان وی را در این زمینه پیرو او دانست.شیخ محمدباقر بیرجندی دارای تألیفات بسیاری بود از جمله : «کبریت احمر در شرایط منبر»، «الرد علی الشیخیه»، «الدرة البیضاء فی نبذ من احوال اصحاب الکساء» و.......### تألیفات محدّث نوری (رَحمهُ اللّه)تلاش چندین ساله، مطالعه و تفکر علمی محدّث نوری (رَحمهُ اللّه را در تألیفات علمی بسیار آن جناب میتوان دید تلاشی که ثمره اش بعد از گذشت چندین سال، در محافل علمی و دینی مورد توجه می باشد.)1. البدر المشعشع فی ذریة موسی المبرقعمرحوم نوری در ربیع الاوّل 1308هـ. ق از تألیف این کتاب فارغ شد و در همان سال در بمبئی به چاپ سنگی رسید. این کتاب در بردارنده زندگی و شرح احوال و هجرت ابی جعفر موسی المبرقع، پسر امام ابی جعفر محمّدتقی از کوفه و ورود آن جناب به قم می باشد. ⁽¹)2. تحیّة الزائردر استدراک «تحفه الزائر» علامه مجلسی - اعلی اللّه مقامه - این کتاب آخرین تألیف مرحوم نوری بود که قبل از اتمام آن دار فانی را وداع گفت و شیخ عباس قمی به دلیل ارادت و علاقه به استادش آن را تکمیل کرد. ⁽²)3. اجوبة المسائل ⁽³)4. اخبار حفظ القرآن ⁽⁴)

5. الاربعونیات ⁽¹)رساله ای است مختصر در اخباری که عدد اربعین به آنها اضافه شده و در حاشیه «کلمه طیبه» چاپ شده است.6. ترجمه جلد دوم دار السلام ⁽²)7. جنة المأوی فی من فاز بلقاء الحجة (عَلَیهِ السَّلَامُ فی الغیبة الکبری)این کتاب شامل نود و پنج حکایت است در ذکر کسانی که در غیبت کبری به لقاء حضرت حجت - عجل اللّه تعالی فرجه - فائز شده اند و مرحوم نوری به سال 1302 هـ. ق، تألیف این کتاب را به پایان رسانده است ⁽³و کتاب «النجم الثاقب» نیز تکمیل شده همین کتاب است.)8. حواشی بر رجال ابوعلی حایریعمر مبارک مرحوم نوری بر تکمیل این کتاب فرصت نداد. ⁽⁴)9. دار السلام فیما یتعلق برالرؤیا و المنامپایان تألیف این کتاب سال 1292 هـ. ق بود. ⁽⁵)10. دیوان شعراین کتاب که با عنوان (مولودیه نیز مشهور است مجموع قصایدی است که در ایام ولادت ائمه اطهار (عَلَیهِم السَّلَامُ) سروده و همچنین در بر دارنده قصیده ای در مدح صاحب الزمان (عَلَیهِ السَّلَامُ) و مدح سامراء می باشد. ⁽⁶⁾)

11. رساله ای در زندگی نامه مولی ابن الحسن شریف عاملی فتونیاین رساله در انتهای تفسیرش در سال 1276 هـ. ق نوشته است. ⁽¹)12. سلامة المرصاداین کتاب به زبان فارسی و در بردارنده زیارت عاشورای غیر معروف و اعمال مسجد کوفه است. مرحوم نوری این کتاب را در سال 1317 هـ. ق برای مشهدی عباسعلی خیام تبریزی نوشته و در همان سال 1317هـ. ق نیز به چاپ رسید. ⁽²)13. شاخه طوبیاین کتاب به زبان فارسی بوده و مناسب اعیاد و ایام شادی و سرور می باشد ؛ ⁽³که اخیراً با تحقیق عبدالمهدی به چاپ رسیده است.)14. الصحیفة السجادیة الرابعةدر این صحیفه 77 دعا جمع شده است غیر از دعاهایی که در صحیفه سجادیه اولی، صحیفه سجادیه ثانیه و صحیفه سجادیه ثالثه است. ⁽⁴)15. الصحیفة العلویة الثانیةاین کتاب در بر دارنده 103 دعا از ادعیه امیرالمؤمنین علی (عَلَیهِ السَّلَامُ می باشد و مرحوم مؤلف این کتاب را در تکمله صحیفهٔ علویهٔ اولی قرار داده است. ⁽⁵⁾)16. ظلمات الهاویة فی مثالب معاویة - کتاب حاضر -مباحث مطرح شده در این کتاب برخلاف عنوان کتاب عام و در بر دارنده ابوابی است که در هر باب احادیث، حکایاتی به نظم و نثر فارسی و عربی وارد شده است. ⁽⁶)

17. فصل الخطاب فی مسألة تحریف الکتابکتابی است که در بررسی تحریف قرآن کریم نگاشته است و در 28 جمادی الثانیه سال 1292 از تألیف آن فراغت یافته است و چنانکه خود ایشان اذعان نموده اند، نیکوتر بود که نام آن را «فصل الخطاب فی عدم تحریف الکتاب» می نهاده تا برداشت سویی از این عنوان نگردد.شیخ محمود طهرانی ردیه ای به نام «کشف الارتیاب عن تحریف الکتاب» بر آن نگاشته و مرحوم نوری نیز به دستور میرزای شیرازی (رَحمهُ اللّه در پاسخ به آن رساله ای به نام «الجواب عن شبهات کشف الارتیاب» را تألیف و فرموده راضی نیستم کسی کتاب «فصل الخطاب» مرا بخواند و در این رساله نظر ننماید.)18. رساله ای در رد بعض الشبهات علی فصل الخطابچنانچه گذشت این رساله در واقع رد «رساله کشف الارتیاب عن تحریف الکتاب» شیخ محمود طهرانی است و مرحوم نوری بعضی از ردیات را در آن وارد کرده، و توصیه کرده بود هرکس کتاب فصل الخطاب را دارد، این رساله را که دفع شبهات شیخ محمود است، به آن ضمیمه کند. ⁽¹)19. فهرست کتب کتابخانه مؤلف ⁽²)20. فیض قدسی فی احوال المجلسی (رَحمهُ اللّه)مرحوم نوری در سال 1302 هـ. ق تألیف این کتاب را به پایان رساند و این کتاب در ضمن جلد 105 بحار الأنوار از چاپ جدید المکتبة الاسلامیه در تهران به چاپ رسیده است.21. کشف الاستار عن وجه الغائب عن الابصارمرحوم محدّث نوری این کتاب را در رد قصیده بغدادی که متضمن انکار

حضرت مهدی (عَلَیهِ السَّلَامُ بود، تألیف کرد و این کتاب را بعد از کتاب «نجم ثاقب» در احوال امام غایب (عَلَیهِ السَّلَامُ) تألیف نموده است.)22. کلمه طیبهاین کتاب به فارسی نوشته شده و در بر دارنده احادیث و حکایات اخلاقی است. مرحوم محدث در سال 1301 هـ. ق تألیف این کتاب را به پایان رساند و در سال 1352هـ. ق در 616 صفحه در بمبئی به چاپ رسید مطالب این کتاب ترغیب به ترویج دین، احترام علما و مؤمنین و...می باشد.23. لؤلؤ و مرجان در شرط پله اول و دوم روضه خوان ⁽¹)24. مستدرک الوسایل و مستنبط المسایلآقابزرگ تهرانی میفرماید : این کتابی است که علامه مجلسی و محدث حر عاملی - رحمهما اللّه - تألیف آن موفق نشدند و خداوند متعال آن را برای شیخ ما علامه بر نوری ذخیره کرد و او را برای تألیف آن موفق گردانیده است.بر عموم مجتهدین واجب است مطلع بر این کتاب باشند و در استنباط احکام به آن رجوع کنند. ⁽²)و خاتمه ای در ذکر منابع و مصادر کتاب مستدرک به همراه رجال احادیث و فوائد مختلفه دارد که در نوع خودش بی نظیر می باشد.25. مستدرک مزار البحارعمر با برکت مرحوم نوری به اتمام این کتاب فرصت نداد. ⁽³)26. معالم العبر فی استدراک البحار السابع عشر ⁽⁴)

27. مواقع النجوم و مرسله الدر المنظوم و الشجرة الموثقة العجیبةاین کتاب در بر دارنده اساتید اجازه علما از عصر مرحوم مؤلف تا زمان غیبت بود. این اولین تألیف مرحوم نوری است که در رجب 1275 هـ. ق آن را به اتمام رساند. ⁽¹)28. موالید الائمه (عَلَیهِم السَّلَامُ)رساله ای است مختصر که در تعیین ولادت ائمه (عَلَیهِم السَّلَامُ بنابر اخبار صحیح، تألیف شده است. ⁽²⁾)29. میزان السماء فی تعیین مولد خاتم الانبیاءمرحوم نوری در این کتاب اثبات کردند ولادت پیامبر اکرم (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ در 17 ربیع الاوّل بوده است. مؤلف در 13 ربیع الثانی 1299هـ. ق تألیف کتاب را به پایان رساندند و در آن سال نیز به چاپ رسید. ⁽³⁾)30. نفس الرحمن فی فضائل سیدنا سلمان ⁽⁴)در شب قدر یعنی شب 23 ماه رمضان سال 1283هـ. ق آن را به اتمام رساند. و توسط مترجمین مختلف به فارسی برگردانده شد.31. «تقریرات بحث شیخ عبدالحسین طهرانی [شیخ العراقین ]» و «تقریرات بحث میرزای شیرازی»این دو کتاب را میرزا محمد عسکری در کتابخانه وی به خط او دیده است، لیکن احتمال داده که تقریرات بحث میرزا از دیگری بوده و او استنساخ نموده است.32. نامه ها و اجازه نامه ها و اعلامیه هااگر در کتابی گردآوری شود گنجینه گران بهایی را تشکیل خواهد داد. بیش از

ده نامه از محدّث نوری که در جواب نامه های میر حامد حسین هندی نویسنده اثر گرانسنگ «عبقات الانوار» نوشته شده است در مجله نور علم البته بخشهای بریده ای از آنها چاپ شد. ⁽¹)استاد عبدالحسین طالعی در مقدمه مقاله «سه نامه از محدّث نوری به علامه سید ناصر حسین» می نویسد: فصلی مشبع از عمر 66 ساله محدّث نوری (رَحمهُ اللّه در سیر و سفر گذشت. این سفرها عمدتاً برای دستیابی به کتب شیعه امامیه، شناسایی، تحقیق، مقابله و تصحیح آنها سپری شد. مرحوم نوری از این جهت و جهات دیگر، به سلف صالح خود مرحوم میرزا عبداللّه افندی اصفهانی صاحب کتاب «ریاض العلماء» شباهت دارد.)با این همه، بخشی از این کار را توسط مکاتبه و ارتباط علمی با شخصیتهای بزرگ شیعی انجام میداد. در همین جهت مکاتبات فراوانی میان محدّث نوری با علامه میر حامد حسین - رحمهما اللّه - انجام شد، که بخشی از نامه های مرحوم نوری به دست آمده و منتشر شده است.وی در یکی از این نامه ها می نویسد: «حقیر، غالباً در صدد تحصیل کتب قدیمه فرقه ناجیه ام، لهذا بحمدالله بسیاری به دست آمد، خصوص از اخبار و تفسیر...». ⁽²)وی، جهاد عظیم صاحب «عبقات الانوار» را که برای دفاع از امامت بود، خدمت به «اُس اسلام» می داند و آرزو می کند بتواند در آن کار، مشارکت داشته باشد، چنانکه در نامه دیگر می نویسد : «چه عرض کنم که چه اندازه متحسّرم از عجز از خدمت واعانت جنابعالی که خدمت به اس اسلام است. در این مدت تحصیل کتب، کمتر به فکر تحصیل آن رقم کتب بودم تمام هم در پیدا کردن کتب قدما بوده والأمیسّر بود...». ⁽³)

مرحوم نوری برای تهیه این کتب زحمات عجیبی کشید. در یکی از نامه ها به میرحامد حسین مینویسد: «کاب «نقض عثمانیه» ابن طاووس به زحمت، محلّش پیدا شد در دست غیر اهلش. هر تدبیر کردم در آن چند روز، به وصالش نرسیدم. باز بعضی را معین کردم که بگیرند خداوند این خلق را انصاف و شعور کرامت فرماید. ضعف دین تا به اینجا رسیده که در جوار امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ، شخصی از اهل علم، از کتابی که در آن تقویت دین است، مضایقه می کند جنابعالی به همت عالیه میل دارید که از بلاد بعیده تحصیل کتب مناقب شود!». ⁽¹⁾)مدتی پس از آن در نامه ای دیگر می نویسد: «کتاب «نقض عثمانیه» هنوز در طلسم است. شرحش طولانی است. امیدوارم آخر به دست بیاید. خداوند به این خلق انصاف بدهد. از قرار مذکور صاحب این کتاب کتابخانه معتبری دارد که همه از نسخ کهنه قدیمه اند، و احدی به آنها راه ندارد، و ابداً به سطری از آنها منتفع نمی شود». ⁽²)در نامه ای دیگر در مورد کتابی دیگر می نویسد : ««خصائص العلویه» هنوز به دست نیامد. در بغداد هست نزد خبیثی ناصبی چندین نفر متعهد شدند به تدبیری بگیرند، هنوز میسّر نشد». ⁽³)اما تلاش او منحصر به یافتن نسخه ها نبود. در نامه ای دیگر به تاریخ 4 شوال 1317، محدّث نوری مینویسد که برای 24 حدیث از 100 حدیث کتاب «مناقب مائة» ابن شاذان که تمام احادیث آن مرسل است سند پیدا کرده و آن احادیث را از حالت ارسال خارج کرده است. ⁽⁴)

در همان نامه، مرحوم نوری از کتاب «الدمعة الساکبة» سخن می گوید که مرحوم مولی محمد باقر کتابفروش بهبهانی با دستورالعمل و اعانت ایشان نوشته و محدّث نوری به چاپ آن کمک کرده است.این همه تلاش در حالی است که محدّث نوری در مسیر این خدمت، سخت تنها است و از این تنهایی شکوه می کند: «داعی را ابداً معینی به قدر پیدا کردن یا نوشتن یا تصحیح یک خبر نیست. تمام اینها را مضافاً الی تحصیل اصل کتاب با هزار زحمت خود باید بکنم و با این حال راضی ام که آسوده باشم و میسر نمی شود. و این با آن خیال جنابعالی خیلی تباین دارد. عصر، اگر عصر صفویه بود، معلوم می شد. والحمد للّه علی کل حال والی اللّه المشتکی و علیه الاتکال». ⁽¹)در نامه دیگر مینویسد: «از رساله کافیه شیخ مفید تا حال چند نفرند که ملتزم شدند بفرستند. هنوز نفرستادند وضع خلق برگشته و باب اعانت بر بر و تقوا مسدود. داعی با ید واحدةٌ جدّاء». ⁽²)شیخ آقا بزرگ تهرانی از استاد خود چنین نقل می کند: «من در حالی می میرم که حسرتی در دل من باقی مانده است و آن این که در این سالهای آخر عمر، کسی ندیدم که به من بگوید : فلانی این مقدار مال را بگیر و برای قلم و کاغذت خرج کن، یا با آن کتاب بخر، یا آن را به کاتب بده تا در کارهای تألیفی به تو کمک کند» ⁽³نمونه ای از این تنهایی محدّث نوری در تهیه کتاب را مرحوم آیة اللّه میرزا هادی خراسانی حائری از تلامذه ایشان گزارش می کند که در سفری از سامرا به کربلا می آید تا دو کتاب مورد نظر خود را تهیه کند پس از توسل به امام سیدالشهداء، آن دو کتاب را نزد)

یک دستفروش در نزدیک حرم می یابد که در ازای آنها 22 قران از مرحوم نوری می خواهد. مرحوم نوری، برای تهیه آن دو کتاب علاوه بر پرداخت هزینه سفر، عبا و عمامه و قبا و حتی کفش پای خود را میفروشد. آنگاه با خشنودی تمام از دست یابی به دو کتاب، در گوشه حرم مینشیند، تا جمعی از دوستداران ایشان با تهیه لباس و خرج سفر ایشان را به سامرا باز می گردانند. ⁽¹)با وجود تمام این دشواریها محدّث نوری، ارتباط علمی خود را با دیار هند ادامه داد، و پس از رحلت علامه میر حامد حسین، همچنان با فرزند دانشمند و خلف صالح او مرحوم سید ناصر حسین مراوده علمی داشت. این ارتباط، یقیناً در تکمیل موسوعه عظیم عبقات الانوار مؤثر بود. بدین سان، برگ زرین دیگری در کارنامه باقیات صالحات هر دو دانشمند بزرگوار، رقم خورد. ⁽²)### درگذشتاین عالم بزرگ سرانجام پس از عمری تلاش و کوشش در راه ترویج دین و مذهب، در شب چهارشنبه 27 جمادی الثانی 1320هـ. ق در سن 66 سالگی بدرود حیات گفت. در تشیع جنازه او تعداد زیادی از مردم به طور بی سابقه شرکت می کنند و در بسیاری از بلاد اسلامی مجالس بزرگ داشت او برپا می شود. قبر ایشان بنابر وصیت وی در صحن مطهر امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ می باشد.)از وقایع عجیب پیرامون این مرد بزرگ زمانی که پس از 7 سال همسر محدّث نوری وفات نمود و خواستند او را در کنار شوهرش دفن کنند، بدن محدّث نوری نمایان شد و همه دیدند که بدن شریف او صحیح و سالم است گویا ساعتی بیش نیست که به خوابی آرام فرو رفته است.

## تقدیمتقدیم به ساحت قدسی منتقم آل عبا صاحب ولایت مطلقه کلیه، صاحب الدار صاحب الدین، صاحب الرجعه، صاحب الزمان، صاحب الشرف، صاحب العصر، صاحب الغیبه، صاحب یوم الفتح، صاحب الصمصمام، صمصام الأکبر، سیف اللّه الشاهر، حاصد فروع الغی و الشقاق، رجاء الامه، رب الأرض، ابرقدرت، عالی جناب حضرت حجة بن الحسن المهدی - عجل اللّه تعالی فرجه الشریف -.ان شاء اللّه حضرتش در روز انتقام کرامت دهد ما را و در جمع انتقام جویان از ظالمین در حق مادرش حضرت فاطمه زهرا (عَلَیهَا السَّلَامُ قرار دهد.)به ختم الائمه امام اممغیاث همه حجت منتقممبید الاعادی مزیل الظلامبه مهدی قائم (عَلَیهِ السَّلَامُ)کنم هدیه این خدمت کمترینمترجم کتابی عظیم و وزینقبولش اگر افتد این ترجمهندارم زدشمن دگر و اهمه

## مقدّمه مؤلفشکر سزاوار خدایی است که حق را اظهار نمود و باطل را از بین برد و درود و صلوات بر اشرف مخلوقات در میان آخرین و اولین حضرت محمد و خاندان ایشان - صلوات اللّه علیهم - کسانی که هر یابنده ای به یمن آنان می یابد.و بعد : عبد گناهکار به نام حسین بن محمّد تقی نوری طبرسی که خداوند به او نیروی تبری از دشمنانش را روزی کرده و او را تیر فروزان بر شیاطین جن و انس که گمراه و گمراه کننده اند قرار داده است، می گوید :در شب بیست و دوم از ماه رجب سال 1293 هجری قمری، در ایام مجاورت در سر من رای (سامرا و آن شبی است که خداوند در آن روز فرعون این امت ⁽¹⁾فرزند ابی سفیان، معاویه - لعنة اللّه علیهما - را هلاک گرداند ⁽²⁾و بین گروهی از برادران صالح و فضلای راسخ در ولایت اهل بیت طاهرین (عَلَیهِم السَّلَامُ) سخنانی در فضائل این روز از جهت)

معقول واقع شد و شایسته است این روز را شیعه از اعیاد عظیم الشان قرار دهند ؛ چرا که روزی است که خداوند زمین را پاک گرداند از کسی را که در روی زمین تکبر و گردنکشی آغاز کرد و میان اهل آن سرزمین تفرقه و اختلاف افکند ؛ طایفه ای از آنها را سخت ضعیف و ذلیل گرداند پسرانشان را میکشت و زنانشان را زنده می گذاشت ⁽¹و اموالشان را غارت می کرد و امامشان را به قتل رساند و پرده پوشان آنان را هتک کرد و نورهایشان را خاموش گرداند و او بنا نهاد چیزهایی که سابقه ای از قبل نداشت ؛ و اساسی از قبل نبود که منهدم نسازد و در مدح و فضائل آنان احادیثی جعل و وضع کردند که قابل پاک کردن نیست و سب و لعن بندگان بزرگ را روی منبرها و بلندی ها سنت قرار داد ⁽²⁾و باز گردانید درهای ظلم و فساد و بغض و دشمنی با اهل بیت (عَلَیهِم السَّلَامُ) را و در همه شهرها به فسق و فجور پرداختند.)پس تصمیم بر آن شد که آن روز را روز شادی و سرور قرار دهند در سالها و ماه هایی (رجب که خواهد آمد؛ از آن جهت که این روز واجد شرایط تمام جهت های شادی است و شایسته ترین و بهترین عمل برای این روز یادآوری عملکرد و احوال و ناپسندی رفتار و کرده های او و بدعتها و زشتی سیرت و ذات او و بی آبرویی هایی که در محضر مسلمانان و همه مؤمنین مرتکب شده است.)و کسی از علمای شیعه را سراغ ندارم که این موارد را جمع کرده باشد و معتقدم که جمع کردن این مطالب جداگانه باعث تقرب به خداوند و نظم دادن به این مطالب

پراکنده از برترین ثوابها است و آن را در چند باب و فصل و فروعات و اصول مرتب کردم و در واقع به صورت کتابی کشکول گونه در آورده تا هر آنچه که متعلق به این غول (یعنی معاویه - لعنة اللّه علیه - است را در بر داشته باشد و آن را «ظلمات الهاویه فی مثالب معاویه - لعنة اللّه علیه -» نامگذاری نمودم.)

## نسب معاویه - لعنة اللّه علیه -نسب معاویه - لعنة اللّه علیه - ⁽¹)معاویة بن ابی سفیان - لعنة اللّه علیهما - و نام ابوسفیان، صخر بوده است؛ پسر حرب، پسر امیه، ⁽²پسر عبد الشمس، پسر عبد مناف. ⁽³⁾

معاویه - لعنة اللّه علیه - و شریک بن اعور

روایت شده است که شریک اعور ⁽¹⁾

حادثه مهم دیگر در زندگی شریک که مورد توجه بیشتر منابع قرار گرفته است طرح ترور عبیداللّه بن زیاد لعنة اللّه علیه است. رفاقت عبید اللّه - لعنة اللّه علیه - با شریک باعث شد تا زمانی که عبیداللّه - لعنة اللّه علیه - ولایت کوفه را عهده دار شد شریک با جمعی از اشراف همراه وی عازم آن شهر شود. (دینوری، ص 232)؛ شریک و همراهانش با این تصور که امام حسین (عَلَیهِ السَّلَامُ) راهی کوفه است سعی داشتند با ایجاد تأخیر در حرکت ابن زیاد - لعنة اللّه علیه - امام زودتر وارد کوفه شود ولی ابن زیاد - لعنة اللّه علیه - بی توجه به آنها با عجله وارد کوفه شد (سماوی، ص 80) ؛ شریک در کوفه مریض شده و وارد خانه هانی بن عروه شد و چون عبیداللّه لعنة اللّه علیه - قصد عیادت وی را داشت پیشنهاد داد ترور عبیداللّه توسط مسلم بن عقیل دیگر میهمان هانی به انجام رسد اما این کار صورت نگرفت. علت عدم انجام ترور به گونه های متفاوتی نقل شده است: عدم رضایت هانی به کشته شدن ابن زیاد - لعنة اللّه علیه - در خانه وی (دینوری، ص 234؛ بلاذری، ج 2، ص 79؛ مجلسی، 44، ص 343) ؛ ممانعت زنی از زنهای خانه هانی از این امر و تأسف شدیدهانی از این اتفاق. (ابن نما، ص 20) ؛ ج استناد حضرت مسلم بر حدیثی از پیامبر در نهی از قتل و ترور (دینوری، ص 235)؛ پی بردن غلام ابن زیاد - لعنة اللّه علیه - به نقشه ترور. ابن حجر، ج 6، ص 455 ؛ از دلایل اجرا نشدن این نقشه بیان شده است.

پس معاویه - لعنة اللّه علیه - به او گفت تو زشتی و زیبایی بهتر از زشتی است ؛ و تو شریکی و برای خداوند شریکی نیست؛ و پدرت کور بود و سالم بهتر از کور است ؛ پس چگونه قومت تو را سرور گردانید؟! پس شریک به او گفت ای معاویه! تو معاویه ای و معاویه نیست مگر سگی که

عوعو می کند و از او عوعو کردن می طلبند ؛ و تو پسر صخر هستی و زمین صاف و هموار از صخره بهتر است؛ و تو پسر حربی و صلح بهتر از جنگ است ؛ و تو پسر امیه هستی و امیه نیست مگر کنیز (اَمه) که کوچک شده است (تصغیر بسته شده است) ؛ پس چطور امیرالمؤمنین شدی؟ ⁽¹⁾

شیخ عیاشی در تفسیر قوله تعالی إِنْ یَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ إِلَّا إِنَاثاً از حضرت صادق (عَلَیهِ السَّلَامُ) روایت کرده که نامیده نمی شود احدی به امیرالمؤمنین غیر علی بن ابی طالب (عَلَیهِ السَّلَامُ) مگر کسی که و طی کرده شده باشد در دبر.)سید جزایری از سیوطی نقل کرده که او در حاشیه که بر قاموس نوشته در لفظ «ابنه» گفت : ابنه در پنج نفر در زمان جاهلیت بود، یکی از آنها سید ما عمر - لعنة اللّه علیه - است.و حضرت صادق (عَلَیهِ السَّلَامُ فرمودند: «به درستی که برای ما حقی بود که معادن ابنه به زور از ما گرفتند و در این اشاره است به این که این خصلت در جمیع خلفای بنی امیه و بنی عباس - لعنة اللّه علیهم – بوده».)عالم جلیل شیخ عبدالعلی حویزاوی صاحب تفسیر نورالثقلین کتابی تصنیف کرده در اثبات اینکه این حالت در جمیع آنها بوده و استشهاد کرده به شواهدی از نثر و نظم بر وجود این صفت در همه آنها (شاخه طوبی ص 150 و زهر الربیع، ص 224.

پس شریک در حالی که خارج میشد چنین سرود :أَیَشتِمُنِی مُعاویة بن حرب***وسیفی صارم ومعی لسانیآیا معاویة بن حرب - لعنة اللّه علیه - مرا دشنام می دهد، در حالی که شمشیر برنده و زبانم تیز است. ⁽¹)## پدر معاویه بی پدر - لعنة اللّه علیهما -از مداینی ⁽²در کتاب مثالب کلبی ⁽³⁾و زمخشری در ربیع الابرار می نویسند : معاویه - لعنة اللّه علیه - را به چهار شخص نسبت میدادند به مسافربن ابی عمرو، ⁽⁴⁾)

و عماره بن ولید بن مغیره ⁽¹، و عباس بن عبدالمطلب ⁽²⁾و به صباح که آوازه خوان عماره بن ولید بود. زمخشری می گوید: ابوسفیان - لعنة اللّه علیه - مردی- زشت روی و کوته قامت بود، صباح جوان و خوش چهره و مزدور ابوسفیان - لعنة اللّه علیه - بود؛ هند - لعنة اللّه علیها - او را به خود فرا خواند چرا که او تمایل زیادی به غلامان داشت پس با او در آویخت.)وگفته اند : عتبه پسر ابوسفیان - لعنة اللّه علیهما - هم از صباح است. ⁽³)شرح نهج البلاغه : از هند مادر معاویه - لعنة اللّه علیهما - در مکه به فساد و فحشاء نام برده می شد. ⁽⁴)

## سخنرانی امام حسن (عَلَیهِ السَّلَامُ پیرامون آباء و اجداد معاویه - لعنة اللّه علیهم –)در کتاب احتجاج آمده است: شعبی نقل نموده که روزی معاویه - لعنة اللّه علیه - وارد مدینه شده و به قصد ایراد خطبه برخاسته و بر علی بن ابی طالب (عَلَیهِ السَّلَامُ تاخت.)در این جا امام حسن (عَلَیهِ السَّلَامُ به قصد سخنرانی قیام نمود و پس از حمد و ثنای الهی فرمود:)إن اللّه تعالی لم یبعث نبیا إلا جعل له عدوا من المجرمین ؛ قال اللّه تعالی : (وَ کَذِلِکَ جَعَلْنَا لِکُلِّ نَبِیَّ عَدُوًّا مِنَ الْمُجْرِمِینَ ⁽¹⁾، فأنا ابن علی (عَلَیهِ السَّلَامُ) و أنت ابن صخر و أمک هند و أمی فاطمة وجدتک نثیلة و جدتی خدیجة، فلعن اللّه الأَمنا حسبا و أخملَنا ذکرا و أعظمنا کفرا و أشدنا نفاقا. هیچ پیامبری مبعوث نشده جز آنکه وصی و جانشینی از اهل او مقرر گردیده و خداوند تبارک و تعالی می فرماید (و هیچ پیامبری نیست جز اینکه برای او دشمنی از میان مجرمان است) و بی شک علی بن ابی طالب وصی رسول خدا - صلوات اللّه علیهما - پس از اوست، و من پسر علی، و تو (ای معاویه) فرزند صخری و جد تو حرب است و جد من رسول خدا (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) است، و مادر تو هند - لعنة اللّه علیها - و مادر من فاطمه - سلام اللّه علیها - است، و مادر بزرگ من خدیجه - سلام اللّه علیها - است، و مادر بزرگ تو نثیله، پس خداوند بدترین ما را از نظر حسب و بد سابقه ترین ما و بزرگترین ما را از نظر کفر و منافق ترین ما را لعن کند!

پس تمامی حضار یکپارچه گفتند: آمین ! پس معاویه - لعنة اللّه علیه - با دیدن این صحنه خطبه اش را قطع کرده و داخل خانه شد. ⁽¹⁾

جناب عقیل و بیان نسب معاویه و یارانش و اینکه مادر ابی سفیان حمامه بود

در کتاب الغارات تألیف ابراهیم بن محمد ثقفی ⁽²⁾به اسناد خود از عبدالصمد بارقی و او از امام صادق (عَلَیهِ السَّلَامُ) روایت کرده است که فرمود عقیل نزد حضرت علی (عَلَیهِ السَّلَامُ) آمد؛ ایشان در صحن مسجد کوفه نشسته بودند. عقیل :گفت : سلام و رحمت خدا بر تو یا امیرالمؤمنین.

حضرت علی (عَلَیهِ السَّلَامُ) فرمودند: علیک السلام ای ابویزید! ⁽³⁾پس روی به فرزند خود حسن (عَلَیهِ السَّلَامُ) کرد و فرمود برخیز عمویت را به خانه ببر امام حسن (عَلَیهِ السَّلَامُ)، عقیل را به خانه برد و نزد پدر بازگشت

حضرت علی (عَلَیهِ السَّلَامُ) به ایشان فرمودند: برایش جامه و کفش و لباسهایی نو بخر.

عقیل روز بعد سراپا آراسته نزد حضرت علی (عَلَیهِ السَّلَامُ) آمد و گفت: سلام بر تو یا امیرالمؤمنین.

حضرت علی (عَلَیهِ السَّلَامُ) فرمودند: علیک السلام ای ابویزید.

عقیل گفت : یا امیرالمؤمنین نمیبینم که جز این سنگریزه ها چیزی از دنیا نصیبت شده باشد.

حضرت علی (عَلَیهِ السَّلَامُ) فرمودند: ابویزید! وقتی سهم خویش را از بیت المال گرفتم آن را به تو دهم.

عقیل از نزد حضرت علی (عَلَیهِ السَّلَامُ) به نزد معاویه - لعنة اللّه علیه - رفت. ⁽¹⁾وقتی که معاویه - لعنة اللّه علیه - از آمدنش خبر یافت فرمان داد کرسیها نهادند و یاران خویش بر آنها نشانید. عقیل وارد مجلس شد. معاویه - لعنة اللّه علیه - فرمان داد که صدهزار در هم به او بدهند. عقیل در همها را گرفت.

معاویه - لعنة اللّه علیه - گفت : بگو که میان لشکرگاه من و لشکرگاه حضرت علی (عَلَیهِ السَّلَامُ) چه فرقی دیدی؟

عقیل گفت: به لشکرگاه امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب (عَلَیهِ السَّلَامُ) گذشتم ؛ شبی داشت چون شبهای پیامبر (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) و روزی چون روزهای پیامبر (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) با این فرق که ایشان در آن میان نبود؛ اما چون به لشکرگاه تو آمدم، جمعی از منافقین، کسانی که در شب عقبه به رسول اللّه (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) خیانت کردند، دیدم.

پس عقیل گفت: ای معاویه آن کیست در دست راست تو نشسته است؟ معاویه - لعنة اللّه علیه - گفت : عمرو بن العاص است.

عقیل گفت : این کسی است که شش مرد ادعا می کردند که پدر او هستند و عاقبت از آن میان آنکه قصاب بود بر دیگران غلبه یافت. اکنون بگوی که آن دیگری کیست؟ معاویه - لعنة اللّه علیه - گفت : ضحاک بن قیس الفهری ⁽¹⁾است.

عقیل گفت: به خدا سوگند در زمان جاهلیت کار پدرش این بود که مزدی می گرفت و حیوان نر را بر مادگان می.جهانید. اکنون بگوی که آن دیگری کیست؟

معاویه - لعنة اللّه علیه - گفت : ابو موسی اشعری ⁽²⁾است.

عقیل گفت: مادرش دزد بود.

چون معاویه - لعنة اللّه علیه - دید که عقیل مجلس نشینانش را به خشم آورده است، گفت: ابویزید از من چه میدانی؟

عقیل گفت: این سخن را رها کن معاویه - لعنة اللّه علیه - گفت : باید بگویی!

عقیل پرسید : حمامه را می شناسی؟

معاویه - لعنة اللّه علیه - پرسید : حمامه کیست؟

عقیل گفت: گفتم تو کیستی، و برخاست و رفت.

معاویه - لعنة اللّه علیه - یکی از نسب شناسان را خواست و گفت: به من بگو که حمامه کیست؟

نسب شناس گفت: من و زن و فرزندم را امان ده معاویه - لعنة اللّه علیه - امانش داد. نسب شناس گفت: حمامه جده تو و در جاهلیت زناکار بود، از آنان که بر سر خانه خود پرچم می زدند.

[شیخ ابو اسحاق ] می گوید : ابوبکر بن زبیر میگفت : حمامه، مادر مادر ابوسفیان - لعنة اللّه علیه - بود. ⁽¹⁾

عقیل برادری که هرگز برادرش را تنها نگذاشت

عقیل برادری که هرگز برادرش را تنها نگذاشت ⁽²⁾

سخن از بزرگ مردی غیور و سخنوری شجاع از سلاله پاک بنی هاشم است که مردانه همه هستی خود را فدای برادر بزرگوارش امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ) کرد. محبت بی انتهای او به امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ) و شدّت بغض و کینه اش نسبت به دشمنان ایشان، باعث شده بود که به مدد علمش به انساب قریش ⁽³⁾و شجاعت بیان آن در قلب دشمن، او را به سخنوری بی نظیر و هجوگوی بی بدیل دشمنان، تبدیل کند.

او با شمشیر برنده بیانش حرامزادگی، پستی نسب و خساست تمامی دشمنان شام نشین امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ) را بر ملا و به جهان معرفی کرد و حیثیت پوشالی معاویه لعین و همپیمانانش را با بیان مطاعن و مثالب آنها بر باد فنا داد و با بیان فضایل امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ) خاری در چشمان آنان گردید و با حاضر جوابی ها و پاسخ های سریع، قاطع و دندانشکن، همه کیدهای معاویه ای، مکرهای عمروعاصی، دشمنی های شام نشینان و خیانتهای کوفیان در حق اهل بیت پیامبر - صلوات اللّه علیهم - را بر ملا کرد و قدرت پوشالی آنها را به باد تمسخر گرفت. ⁽¹⁾

از این قبیل رو در رویی های صریح و روشنِ عقیل با معاویه - لعنة اللّه علیه - فراوان است، و با این که بیشتر این موارد به دست هواداران حکومتهای اموی نقل شده است، عقیل در تمامی آنها به دفاع از شخصیت بی نظیر حضرت علی و نکوهش دشمنان آن حضرت پرداخته است؛ اگر چه در آن منقصه هایی به عقیل نسبت داده شده و ما از ذکر آن قسمتها پرهیز کردیم. امام صادق (عَلَیهِ السَّلَامُ) فرمودند: «روایات فضائل ما را از مخالفین نقل نکنید، چرا که آنان در ضمن یک فضیلت، چندین منقصه را وارد می سازند». حال آنکه شیعیان این فضایل را در کتب خود نقل می کنند و مخالفین آن منقصه ها را به نقل شیعیان واکاوی می کنند. لذا برای شناخت عقیل باید مراجعه به کلمات آل اللّه (عَلَیهِم السَّلَامُ) کرد که در ادامه می آید و نقل این مطالب در اینجا چنانچه اشاره شد، به عنوان الزام خصم بود.

او همچنین نسل و ذریه خویش را در راه برادر و اهل بیت ایشان فدا کرد به حدی

که نسلی از ایشان باقی نماند ⁽¹⁾

هنگامی که اسیران از خاندان امام حسین (عَلَیهِ السَّلَامُ) را پس از شهادت آن حضرت نزد یزید - لعنة اللّه علیه - در شام آوردند، زینب دختر عقیل و خواهر حضرت مسلم در مرثیه شهیدان چنین سرود :

عَیْنِی أَبْکَی بِعَبْرِهِ و عَویل***واندبی إن ندبتِ آلِ الرَّسولِ

سِتَه کُلَّهُم لِصُلب علی***قَدْ أصیبوا خمسه لعقیل

خطاب به چشمش می کند که در رثای 6 نفر از فرزندان حضرت علی (عَلَیهِ السَّلَامُ) و 5 نفر از فرزندان عقیل اشک بریزد.

) ابن اثیر جزری می گوید: «وکان مما أعانهم علیه مفارقته أخاه علیا و مسیره إلی معاویة بالشّام» ؛ در تهاجم مخالفان عقیل بر او، چیزی که به نفع آنان تمام شد و یاریشان نمود، مفارقت و جدا شدن او از برادرش حضرت علی (عَلَیهِ السَّلَامُ) و رفتنش به جانب معاویه - لعنة اللّه علیه - در شام بود.

این بود چند نمونه از آنچه که مورّخان درباره سفر عقیل به شام و ملاقات وی با معاویه - لعنة اللّه علیه - نوشته اند و طبیعی است هر خواننده ای به این منابع و کتابها مراجعه کند و گفتار این نویسندگان از مخالفین و بعضی از شیعه را مورد مطالعه قرار دهد قضاوتی همانند نظریه همین منابع و نویسندگان خواهد داشت که نه از راه تحقیق، بلکه به صورت تقلید، نویسنده ای به نقل متن یا ترجمه گفتار نویسنده دیگر بسنده نموده است. ولی به طوری که ملاحظه خواهید کرد و از دلایل زیاد از جمله نامه عقیل به امیرمؤمنان (عَلَیهِ السَّلَامُ) که در چند سطر بعد، در این نوشتار خواهد آمد و پاسخ آن حضرت، که یک سند زنده و محکم است به دست می آید که مسافرت عقیل به شام، نه به عنوان مفارقت و یا به صورت فرار از حکومت امیرمؤمنان (عَلَیهِ السَّلَامُ) و نه اصلاً در حال حیات آن حضرت صورت گرفته، بلکه اولاً این سفر پس از شهادت آن بزرگوار بوده و ثانیاً: منظور از این سفر نه پیوستن به معاویه - لعنة اللّه علیه - و یا به جهت نیل به حطام و زخارف دنیایی بود، بلکه اثبات حقانیت امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ) و باطل کردن معاویه - لعنة اللّه علیه - بوده است. معاویه - لعنة اللّه علیه - پس از شهادت حضرت علی (عَلَیهِ السَّلَامُ) علاوه بر این که طی بخشنامه هایی به کارگزاران خود در سراسر مناطق تحت حکومتش، دستور داد تا نقل احادیث درباره فضائل و مناقب امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ) ممنوع شود و راویان اینگونه احادیث را به شدیدترین وجه مجازات کنند به افرادی مانند ابو هریره سمره بن جندب، عمرو بن عاص، مغیرہ بن شعبه و عروه بن زبیر - لعنة اللّه علیهم - نیز ماموریت داد تا در نکوهش آن حضرت، احادیثی جعل و در میان مردم منتشر کنند و برای این کار پاداش بزرگی مقرر داشت (شرح نهج البلاغه، ابن ابی الحدید، ج 4، ص 63 و 64 وج 11، ص 44 - 46) عقیل در چنین شرایطی به شام رفت و در مرکز فرمانروایی معاویه - لعنة اللّه علیه - و در کاخ او به نقل فضایل امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ) و حمایت از یاران آن حضرت و نیز نکوهش معاویه - لعنة اللّه علیه - و اطرافیان او و به افشای حرامزادگی آنها و اعمال زشت پدران و مادرانشان پرداخت. او هرگز معاویه - لعنة اللّه علیه - را امیرالمؤمنین نخواند، بلکه طرفداران وی را منافق نامید و آنان را رسوا نمود. وی خطاب به معاویه - لعنة اللّه علیه - گفت : اگر بر همه دنیا حکمرانی کنی ذره ای به تو رغبت نشان نخواهم داد. (العقد الفرید، ج 4، ص 6 و 7).

آری پیامبر (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) فرمودند:

عقیل را دوست دارم هم به خاطر خودش هم به خاطر آن که ابوطالب او را دوست میداشت همانا فرزند او در راه دوستی فرزند تو، کشته می شود و مؤمنان بر وی میگریند و فرشتگان مقرب بر او درود می فرستند

آن گاه پیامبر (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) به قدری گریستند که قطرات اشک بر سینه اش جاری شد ؛ سپس فرمودند:

به خدا شکوه می کنم درباره آنچه که پس از من بر عترت من وارد خواهد آمد. ⁽¹⁾

آن حضرت خطاب به امیرالمؤمنین فرمود:

من، تو، حسن، حسین، عقیل و جعفر در بهشت، در کنار یکدیگر قرار داریم. (و روایاتی به این مضمون) ⁽²⁾.

همچنین به حضرت علی و حضرت فاطمه و امام حسن و امام حسین (عَلَیهِم السَّلَامُ) و عباس و عقیل فرمودند:

أنا حرب لمن حاربکم، وسلم لمن سالمکم. ⁽¹⁾

روزی که رسول خدا (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) مورد بی مهری فراوان امت خود قرار گرفت و در غسل و دفن ایشان مشغول به دسیسه سقیفه گردیدند، عقیل به هنگام غسل پیامبر (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) و دفن آن حضرت توسط حضرت علی (عَلَیهِ السَّلَامُ) حضور داشت. ⁽²⁾

او در مراسم ازدواج امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ) و حضرت زهرا (عَلَیهَا السَّلَامُ) حضور داشت ⁽³⁾

مرحله دوم : شیخ صدوق (رَحمهُ اللّه) ضمن روایتی، جریان بدرقه و مشایعت حضرت زهرا (عَلَیهَا السَّلَامُ) به خانه امیرمؤمنان (عَلَیهِ السَّلَامُ) را نقل نموده و در آن روایت چنین آمده است که: «رسول خدا، فاطمه - صلوات اللّه علیهما - را بر شتر شهبا سوار نمود؛ سلمان افسار شتر را به دست گرفت و رسول خدا (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ)، حمزه، عقیل، جعفر و اهل بیت - صلوات اللّه علیهم - از پشت سرش با شمشیر کشیده میرفتند و همسران پیامبر نیز در پیشاپیش، در حرکت بودند».

(مناقب، ج 3، ص 354، از مولد فاطمه (عَلَیهَا السَّلَامُ)).

ازدواج امیرالمؤمنین علی (عَلَیهِ السَّلَامُ) با حضرت ام البنین (عَلَیهَا السَّلَامُ) به اشاره و مشورت عقیل بود. ⁽¹⁾

زمانی که عثمان - لعنة اللّه علیه -، ابوذر را به ربذه تبعید کرد و مردم را از مشایعت او منع نمود، او به همراه امیرالمؤمنین و امام حسن و امام حسین - صلوات اللّه علیهم - و عمار، ابوذر را مشایعت نمود. ⁽²⁾

بعد از این روایات صریح در جایگاه عقیل چه کسی جرأت تهمت زدن به ایشان را دارد؟ آیا جز این است که پیامبرخدا (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) با تهمت زننده به عقیل، به محاربه می پردازند؟ آیا می شود عقیل با معاویه - لعنة اللّه علیه - سلم داشته باشد در حالی که حضرت رسول اللّه (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) فرمود : سلم لمن سالمکم؟ و اگر چنین باشد باید گفت : حضرت رسول اللّه (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) با معاویه - لعنة اللّه علیه - سلم داشته آری جرم عقیل، انتسابش به امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ) و دفاع از ایشان است، همان جرمی که باعث شده برخی یاوه نویسان بی دین، پدرش حضرت ابوطالب (عَلَیهِ السَّلَامُ) را نیز از زمره مسلمانان خارج بدانند. ⁽³⁾این تهمت ها مورد توجه مخالفان بوده و مورد بهره برداری تبلیغی آنان بر ضد برادر امیرمؤمنان علی (عَلَیهِ السَّلَامُ) قرار گرفته است و تا آنجا که ممکن بوده، بزرگ نمایی کرده اند و به عنوان مطالبی حساس مطرح نموده اند و به تدریج با تعبیرات مختلف از سر زبانها به کتابهای دست ساخته سیاست، به نام «منابع تاریخی» راه یافته و مورّخان و رجال شناسان خودی و دوستان اهل بیت - صلوات اللّه علیهم - نیز تأثیر پذیرفته و بدون توجه به حقیقت امر همان راه را پیموده اند؛ گاهی به صراحت، گاهی با اشاره و تلویح و گاهی با سکوت و توقف همان نظریات خلاف را بدون توجه به روایات شیعه، مورد تأیید قرار داده اند.

برای اثبات غیرت عقیل به امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ) اگر از تمامی مطالب بیان شده چشم پوشی کنیم، تنها و تنها نامه عقیل به امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ) ما را کفایت می کند از هر دلیل دیگری و ابواسحاق ثقفی (متوفای 283 هـ. ق) آن را در کتاب خود چنین آورده است : ضحاک بن قیس، پس از جنگ صفین و پیش از فتنه خوارج از طرف معاویه - لعنة اللّه علیه - با لشکری بین سه تا چهار هزار نفر به شهر حیره حمله کرد و به غارت و کشتار در شهرها و روستاها و اخذ اموال حاجیان پرداخت و بعضی از حجاج را کشت، و چون حضرت (عَلَیهِ السَّلَامُ) از کوفیان خواست که به مقابله و دفاع برخیزند، سستی نمودند. چون خبر این واقعه به عقیل رسید نامهای به برادرش امیر المؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ) نوشت و با توجه به جریان حمله ضحاک، این نامه در ماههای آخر زندگانی امیرمؤمنان نوشته شده و قسمتی از آن چنین است: «من برای انجام عمره به سوی مکه در حرکت بودم که با عبداللّه بن ابی سرح و چهل نفر از فرزندان آزادشدگان که همراه او بودند، روبرو شدم و چون تصمیم آنان را بر مخالفت تو و انتخاب راه نادرست احساس کردم، به آنان گفتم ای بازماندگان دشمنان رسول خدا (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ)! چه تصمیم شومی در سر دارید؟ اگر می خواهید به معاویه - لعنة اللّه علیه - بپیوندید، این از شما به دور نیست و از همان دشمنیهای گذشته شماست. شما می خواهید نور خدا را خاموش و فرمان او را پایمال نمایید». عقیل در ادامه خطاب به حضرت علی (عَلَیهِ السَّلَامُ) در مهمترین بخش این نامه مینویسد:

فأف لحیاة فی دهر جراً علیک الضحاک وما الضحاک [إلا] فقع بقرقر، وقد توهمت حیث بلغنی ذلک أن شیعتک و أنصارک خذلوک، فأکتب إلی یابن أمی برأیک فان کنت الموت ترید تحملت الیک ببنی أخیک و ولد أبیک، فعشنا منک ما عشت و متنا معک إذا مت، فو اللّه ! ما أحب أن أبقی فی الدنیا بعدک فواقاً و أقسم بالاعزّ الاجل ان عیشا نعیشه بعدک فی الحیاة لغیرهنئ و لامرئ و لانجیع، والسلام علیک ورحمة اللّه وبرکاته.

اف بر زندگی در روزگاری که ضحاک! بر تو حمله آورد، و این ضحاک، پستی است ناچیز. و چون از این امور [مقصود حمله ضحاک و بی وفایی کوفیان است ] مطلع شدم، گمان نمودم شیعیان و یارانت تو را رها کرده اند. ای پسر مادرم! نظرت را برایم بنویس [که] اگر مرگ را خواهانی، برادر زادگانت و فرزندان پدرت را به سویت آرم، چرا که با تو زندگی می کنم تا تو زنده ای و با تو میمیریم چون بمیری به خدا سوگند! که دوست ندارم پس از تو لحظه ای در دنیا بمانم؛ و به خدای - اعزّ و اجل - سوگند که زندگی ما پس از تو ناگوار و ناخوشآیند و نامطبوع است، و بر تو باد درود و رحمت خدا و برکاتش.

امیر مؤمنان (عَلَیهِ السَّلَامُ) در پاسخ نوشتند:

تو به سلامت در مکه بمان. دوست ندارم شما نیز بامن کشته شوید. ⁽¹⁾

ای قلم به دستان بی انصاف، ای مزدوران بنی امیه و بنی العباس - لعنة اللّه علیهم - و ای یاوه نویسان پیرو ایشان در امروز چطور مهر بی پایان عقیل به برادرش و غیرت، رادمردی دلیری و خردمندی او در راه تنها مراد و امامش که از این کلمات در جوشش است را خائنانه پنهان کردید و هر آنچه را خود لایق بودید به او نسبت دادید؟ بدانید عقیل، در سخنانش مقابل معاویه - لعنة اللّه علیه - علت این کار شما را که در اعمال و کردار پدران و مادرانتان نهفته است برای جهان آشکار کرده است.

چطور میتوانید با وجود این نامه مدعی شوید که عقیل از امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ) برید و به معاویه - لعنة اللّه علیه - پیوست و در جنگهای او حضور نداشت ؛ در صورتی که از همین مکاتبه که در آخر عمر مبارک حضرت (عَلَیهِ السَّلَامُ) بوده، مشخص می شود اگر عقیل به شام رفته بعد از شهادت امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ) بوده

و تا قبل از آن در مکه یا غیر شام بوده است و حضور و عدم حضورش در جنگ هابه دستور حضرت (عَلَیهِ السَّلَامُ) بوده. ⁽¹⁾

گفتنی است مراجعه به منابع، البته با مبنای «اقرار علی انفس» و الزام خصم که قبلاً گذشت این حقیقت را ثابت می کند که دفاع عقیل منحصر به شخص امیرمؤمنان (عَلَیهِ السَّلَامُ) نبوده، بلکه گاهی که بحث و گفتگو به اصحاب و یاران آن بزرگوار منتهی می شد، عقیل با صراحتِ کامل از آنها نیز دفاع مینمود و علی رغم کراهت معاویه - لعنة اللّه علیه - از شنیدن صفات نیک آنان، به ذکر آنها میپرداخت یکی از این موارد را مسعودی، طی گفتار مشروحی که بین عقیل و معاویه - لعنة اللّه علیه - واقع شده، نقل نموده است و ما خلاصه آن را می آوریم :

معاویه - لعنة اللّه علیه - بعد از تعریف و تمجید عقیل از امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ) گفت : «عقیل! پیری و گذشت زمان تو را تغییر نداده و هنوز هم با وجود افرادی از بنی هاشم، به خود میبالی».

عقیل گفت : «معاویه! اگر بنی امیّه - لعنة اللّه علیهم - بخواهد با وجود افرادی از این قبیله افتخار کند، تو با کدام یک از سرشناسان آنها به خود افتخار میکنی؟».

معاویه - لعنة اللّه علیه - گفت: «ای ابایزید، به خدایت سوگند، ساکت باش ؛

زیرا من منظوری نداشتم اما میخواهم از وضع یاران علی (عَلَیهِ السَّلَامُ) که به آنها آگاهی کامل داری بپرسم معاویه - لعنة اللّه علیه - آنگاه از آل صوحان که چند برادر و در ارادت و صمیمیت نسبت به امیرمؤمنان (عَلَیهِ السَّلَامُ) شهرت داشتند، شروع کرد.

عقیل از میان آنان اول درباره صعصعه سخن گفت :

عظیم الشأن، عضب اللسان، قائد فرسان، قاتل أقران، قلیل النظیر ؛ او مردی است دارای مقامی بس بلند ؛ در گفتار، شیرین زبان ؛ در جنگ، فرماندهی شجاع؛ قاتل هماوران و بالأخره مردی است کم نظیر.

آنگاه چنین گفت :

و اما برادرانش زید و عبداللّه به سیلی میمانند که صفوف دشمن در مقابلش تاب مقاومت ندارد و به کوه بلندی شبیه اند که دیگران در سختی ها به آنها پناه میبرند. مردانی هستند سرا پا اراده و تصمیم به طوری که هیچ سستی بدان راه ندارد.

مسعودی می گوید: چون گفتگوی عقیل با معاویه - لعنة اللّه علیه - و حمایت و دفاع او از فرزندان صوحان به صعصعه رسید طی نامه ای از عقیل تشکر و سپاسگزاری نمود. جملاتی از نامه اش را می آوریم:

فقد بلغ مولاک کلامک عدوا له و عدو رسوله فحمدت اللّه علی ذلک وسألته أن یفی بک الی الدرجة العلیا...

این خادم و غلام تو، گفتار تو را که با دشمن خدا و دشمن رسولش (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) انجام گرفته، دریافت نمود؛ از خداوند مسألت دارم تو را بر این اظهار حقیقت از مقامی والا برخوردار سازد. ⁽¹⁾

همان طور که از گفتار معاویه - لعنة اللّه علیه - مشخص است، خودش پیوستن عقیل را به او و بریدنش از امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ) را قبول ندارد و چنانچه از این

گفتگو مشخص شد، به عقیل می گوید: پیر شدی و دست از بنی هاشم بر نداشتی. آنوقت چگونه است عده ای مطلبی را که خود معاویه - لعنة اللّه علیه - هم قبول ندارد، ثابت می کنند؟ به سخنان پیامبر و امیرالمؤمنین - صلوات اللّه علیهما - و اصحاب در مورد عقیل قانع نشدید، به اقرار معاویه - لعنة اللّه علیه - هم قانع نمی شوید؟ یا پایتان را از معاویه - لعنة اللّه علیه - هم فراتر میگذارید و به عقیل تهمت می زنید؟

معاویه - لعنة اللّه علیه - و مذمت مرد یمنی

زهر الربیع : ⁽¹⁾معاویه - لعنة اللّه علیه - به یکی از یمنی ها گفت : نادان تر از مردم یمن سراغ ندارم چون زنی بر آنها حاکم است.

یمنی گفت : جاهل تر از آنها، کسان تو هستند که به پیامبر (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) گفتند : اگر سخن او حق است، بر ما سنگ ببارد و نگفتند اگر سخن پیامبر (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) حق است، ما را به حق هدایت نما.

احنف و معاویه - لعنة اللّه علیه -

روزی معاویه - لعنة اللّه علیه - بر منبر گفت: ما به هر کسی در حد مقام و شخصیت او

عطا می کنیم، وَإِنْ مِنْ شَیْ إِلَّا عِنْدَنَا خَزَائِنُهُ وَمَا نُنَزِّلُهُ إِلَّا بِقَدَرٍ مَعْلُومٍ⁽²⁾؛ و خزائن هم چیز، تنها نزد ماست؛ ولی ما جز به اندازه معین آن را نازل نمی کنیم لذا مرا بر کارم ملامت نکنید.)احنف ⁽³برخاست و گفت: ما تو را بر آنچه در خزائن الهی است ملامت نمی کنیم،)

بلکه ملامت ما به خاطر آن چیزهایی است که خداوند از خزائن خود نازل می کند و تو در خزینه خود جمع کرده ای و بین ما و آنها فاصله انداختی. ⁽¹)## گوزیدن معاویه - لعنة اللّه علیه - بر منبراز کامل بهائی ⁽²منقول است که روزی معاویه - لعنة اللّه علیه - بر منبر خطبه می خواند)

ناگاه به شدت گوزید پس خطبه را قطع نمود و گفت :حمد از برای خداوندی است که بدنهای ما را بیافرید و بادها در آنها قرار داد و بیرون آمدن باد را باعث راحتی بدن قرار داد و گاه باشد که به غیر وقت خود از بدن بیرون بیاید پس گناهی بر کسی که از او بیرون آمده باشد، نخواهد بود والسلام.پس صعصعه ⁽¹از میان مردم برخاست و گفت :)بدرستی که خدای تعالی بدنهای ما را بیافرید و بادها در آن قرار داده و بیرون آمدن باد را راحت بدن نمود و انسان را فاعل مختار نمود؛ اما خروج باد را راحت بدن در تنهایی قرار داد نه بر بالای منبر ؛ پس گفت : ای مردم شام! برخیزید که امیر شما رید؛ پس شما را نمازی نیست و از مسجد بیرون آمد و متوجه مدینه شد. ⁽²)

و زمخشری نزدیک به آن را در ربیع الابرار ذکر کرده است. ⁽¹)از ابی الاسود دوئلی ⁽²نقل شده است که گفت: کسی که بر گوزی مورد اطمینان و امین نیست پس چگونه بر حکومت بر مسلمانان امین است. ⁽³⁾)## احنف و اجبار معاویه - لعنة اللّه علیه - برای لعن امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ)روایت شده است که معاویه - لعنة اللّه علیه - به احنف بن قیس گفت : باید که بر منبر روی و علی بن ابی طالب را سب کنی !احنف گفت: به خدا قسم که در گفتار و کردارم انصاف خواهم ورزید و میگویم : ای مردم، معاویه - لعنة اللّه علیه - به من دستور داد تا علی (عَلَیهِ السَّلَامُ را دشنام دهم و بر او لعنت فرستم، علی (عَلَیهِ السَّلَامُ) و معاویه - لعنة اللّه علیه با هم مخالفت کردند و به جنگ پرداختند و هر کدام ادعا کردند که دیگری و یارانش ستمکار و سرکشند.)ای مردم وقتی که من دعا کردم شما همگی آمین بگوئید، خدایتان رحمت کند. خداوندا! لعنت بفرست با ملائکهات و انبیائت و جمیع خلقت، بر آن کسی از آن دو که بر دیگری تعدی و ظلم کرده و لعنت فرما گروه متجاوز و ظالم را. خداوندا آنها را بسیار لعنت کن.[ای مردم ] آمین بگویید، خدا شما را رحمت کند.

معاویه - لعنة اللّه علیه - [ ترسید و ] گفت: در این صورت ای ابوبحر نیاز نیست به منبر روی از تو در می گذریم.## عقیل و لعن معاویه - لعنة اللّه علیه - بر روی منبر در مقابلشمعاویه - لعنة اللّه علیه - به عقیل بن ابی طالب گفت: «علی حق برادری تو را ادا نکرد ومن حق خویشاوندی تو را رعایت کردم از تو به هیچ وجه خشنود نخواهم گشت مگر اینکه بالای منبر علی را لعنت کنی».عقیل گفت: این کار را خواهم کرد و به منبر رفته پس از سپاس و ثنای خدا و درود بر پیامبر (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ گفت: «مردم معاویة بن ابی سفیان به من دستور داد علی بن ابی طالب (عَلَیهِ السَّلَامُ) را لعنت کنم، به همین جهت او را لعنت کنید لعنت خدا و فرشتگان و همه مردم بر او باد». و از منبر پائین آمد.)معاویه - لعنة اللّه علیه - به او گفت: «تو مشخص نکردی کدام یک از آن دو را لعنت فرستادی».گفت: «به خدا حاضر نیستم یک کلمه کم یا زیاد کنم، و سخن بستگی دارد به نیت سخنگو». ⁽¹)## مشاجره معاویه - لعنة اللّه علیه - با جاریة بن قدامهاز مجالس شیخ مفید و امالی شیخ طوسی ⁽²به صورت مسند از عبدالملک بن عمیر)

لخمی گوید: جاریة بن قدامه سعدی ⁽¹بر معاویه - لعنة اللّه علیه - وارد شد، و احنف بن قیس و حباب مجاشعی در کنار معاویه - لعنة اللّه علیه - روی تخت نشسته بودند. معاویه - لعنة اللّه علیه - به او گفت : کیستی تو؟)گفت: «من جاریة بن قدامه هستم. - وی آدم دانا و باهوشی بود - معاویه گفت : «من باور نمی کردم هنوز زنده باشی، مگر تو (از نظر جثه از یک زنبور عسل بیشتری؟».)جاریه گفت: «ای معاویه با من چنین برخورد مکن تو مرا به زنبور عسل تشبیه می کنی و به خدا سوگند که زنبور نیشی آتشین و بزاقی شیرین دارد، و به خدا سوگند! نام معاویه را نمیگذارند مگر بر سگی که سگان دیگر را گاز گیرد، و امیه (که نام جد توست تصغیر آمه است (یعنی کنیزک)».)معاویه - لعنة اللّه علیه - گفت : «چنین رفتار مکن».جاریه گفت : «تو کردی من هم کردم».معاویه - لعنة اللّه علیه - گفت : «نزدیک بیا و در کنار من بر تخت بنشین».جاریه گفت : «این کار را نمی کنم.معاویه - لعنة اللّه علیه - گفت : چرا؟جاریه گفت: «چون دیدم این دو نفر دارند تو را از جایت کنار می زنند و من نمی خواهم با آنان شرکت کنم».معاویه - لعنة اللّه علیه - گفت : «نزدیک بیا تا سخن محرمانه ای بگویم».جاریه پیش رفت و معاویه - لعنة اللّه علیه - به او گفت : «ای جاریه! من از این دو مرد، دینشان را خریده ام».

جاریه گفت : «از من نیز بخرای معاویه».معاویه - لعنة اللّه علیه - گفت: آهسته! صدایش را در نیاور. ⁽¹)## بزرگترین مشاجره اسلام بین یاران معاویه - لعنة اللّه علیهم - با امام حسن(عَلَیهِ السَّلَامُ)احتجاج تألیف شیخ طبرسی (رَحمهُ اللّه از شعبی و ابو مخنف و یزید بن ابی حبیب روایت شده است که گفتند : در اسلام روزی نبود که در آن محفلی برقرار و گروهی در آن جمع شوند و در مشاجره و فریاد و مبالغه، سخت تر از آن روزی باشد که معاویة بن ابی سفیان، عمرو بن عثمان بن عفان، ⁽²⁾عمرو بن عاص عتبة بن ابی سفیان ⁽³⁾ولید بن عتبة بن ابی معیط ⁽⁴⁾)

و مغیرة بن شعبه ⁽¹- لعنة اللّه علیهم اجمعین - در آن جمع شده و بر سر یک موضوع توطئه چیدند. عمرو بن عاص به معاویه - لعنة اللّه علیهما - گفت: «چرا به دنبال حسن بن علی نمی فرستی تا او را بیاورند؟ زیرا او روش پدر خویش را زنده کرده». تا آنجا که به سوی ایشان فرستادند و امام حسن (عَلَیهِ السَّلَامُ) حاضر شدند و هر یک به آنچه که در شأن)

و لیاقت خودش بود سخنانی گفتند به غیر از معاویه - لعنة اللّه علیه - (که ساکت بود. امام حسن (عَلَیهِ السَّلَامُ) سخن آغاز کرد و فرمود:)الحمد للّه الذی هدی أولکم بأولنا، وآخرکم بآخرنا، وصلی اللّه علی سیدنا ⁽¹محمد النبی و آله وسلّم؛)سپاس مخصوص خدایی است که نسل اول شما را به وسیله نسل اول ما، و نسل آخر شما را به واسطه نسل آخر ما هدایت کرد. درود خدا بر سیّد ما محمّد و خاندان آن حضرت صلواة اللّه علیهم اجمعین باد.سپس فرمود:اسمعوا منی مقالتی وأعیرونی فهمکم وبک أبدء یا معاویة؛اکنون سخن مرا گوش کنید و ببنید آنچه میگویم حق است یا نه ؟آنگاه به معاویه فرمود:إنه لعمر اللّه یا أزرق ما شتمنی غیرک وما هؤلاء شتمونی، ولا سَبنِی غیرک وما هؤلاء سبونی ولکن شتمتنی وسببتنی، فحشا منک، وسوء رأی، وبغیا وعدوانا وحسدا علینا وعداوة لمحمد (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ، قدیما وحدیثا، وأنه والله لو کنت أنا وهؤلاء یا أزرق مشاورین فی مسجد رسول اللّه (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) وحولنا المهاجرون والأنصار ما قدروا أن یتکلموا به،)ولا استقبلونی بما استقبلونی به. فاسمعوا منی أیها الملأ المجتمعون المتعاونون علیّ، ولا تکتموا حقا علمتوه، ولا تصدقوا بباطل إن نطقت به وسأبدأ بک یا معاویة ولا أقول فیک إلا دون ما فیک. أنشدکم باللّه هل تعلمون أن الرجل الذی شتمتموه صلی القبلتین کلتاهما وأنت تراهما جمیعا [ وأنت فی] ⁽²ضلالة تعبد)

اللات والعزی وبایع البیعتین [کلتیهما ] ⁽¹بیعة الرضوان وبیعة الفتح، وأنت یا معاویة بالأولی کافر، وبالأخری ناکث؟)ای معاویه ! در ابتدا با تو سخن میگویم ای از رق ⁽²(کبود چشم) در این مجلس غیر از تو کسی به من ناسزا نگفت و اینان به من ناسزا نگفتند بلکه تو گفتی، ایشان مرا فحش ندادند ولی تویی که به من فحش و ناسزا گفتی. این ناسزاها از طرف تو بود ؛ این سوء قصد از جانب توست ؛ تویی که به ما ستم، دشمنی و حسادت میکنی ؛ تویی که هم پیش از این و هم الآن با حضرت محمد (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) و سلم دشمنی میکنی. ⁽³⁾)

ای از رق! به خدا قسم اگر من و اینان در مسجد پیامبر خدا (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ سخن می گفتیم و مهاجرین و انصار در اطراف ما بودند ایشان این قدرت را نداشتند که این چنین سخنانی را که گفتند بگویند و این طور از من استقبال کنند که کردند. ای گروهی که بر علیه من اجتماع و با یکدیگر همکاری کرده اید! حقی را که از آن آگاهید پنهان نکنید و اگر سخن باطلی گفتم، تأیید مکنید. ای معاویه! در ابتدا به تو میگویم و هر چه بگویم کمتر از آن است که در وجود تو هست.)شما را به خدا قسم میدهم آیا میدانید آن مردی که به او ناسزا میگویید به طرف دو قبله نماز خواند و تو ای معاویه آنها را گمراهی فرض می کردی و در آن موقع، لات و عزی را می پرستیدی. حضرت علی (عَلَیهِ السَّلَامُ دو بیعت کرد، یکی بیعت رضوان و دیگری بیعت فتح، و تو ای معاویه ! نسبت به بیعت اول کافر شدی و در بیعت دوم پیمان شکنی کردی.)سپس فرمود:أنشدکم باللّه هل تعلمون أن ما أقول حقا؟ أنه لقیکم مع رسول اللّه (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ [یوم بدر] ⁽¹⁾ومعه رایة النبی (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) والمؤمنین، ومعک یا معاویة)

رایة المشرکین وأنت تعبد اللات والعزی وتری حرب رسول اللّه (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ فرضا واجبا، ولقیکم یوم أحد ومعه رایة النبی، ومعک یا معاویة رایة المشرکین، ولقیکم یوم الأحزاب ومعه رایة رسول اللّه (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ)، ومعک یا معاویة رایة المشرکین، کل ذلک یفلج اللّه حجته، ویحق دعوته، ویصدق أحدوثته، وینصر رایته، وکل ذلک یری رسول اللّه عنه راضیا فی المواطن کلها [ ساخطا علیک ]. ⁽¹⁾)شما را به خدا قسم می دهم آیا این که من میگویم حق است یا نه؟ آیا نه چنین است که حضرت علی (عَلَیهِ السَّلَامُ در جنگ بدر در حالی بیرق پیامبر اسلام (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) را در دست داشت و در رکاب آن حضرت بود و شما را ملاقات نمود که بیرق مشرکین با تو بود؟ ای معاویه ! تو بودی که بت لات و عزی را می پرستیدی و جنگ با رسول خدا (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) و مؤمنین را واجب و لازم می دانستی. علی (عَلَیهِ السَّلَامُ) بود که در جنگ احد در حالی که بیرق رسول خدا (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) را در دست داشت، شما را ملاقات نمود؛ در صورتی که تو علمدار مشرکین بودی. حضرت علی (عَلَیهِ السَّلَامُ) بود که در جنگ احزاب در حالی که علمدار رسول خدا بود شما را ملاقات کرد و تو ای معاویه پرچم مشرکین را در دست داشتی خدا به وسیله این شواهد حجت خود را بر شما تمام و دعوت خویش را ثابت می کند، سخن خود را تصدیق و پرچم خویش را پیروز خواهد کرد. این مطالب گواهی میدهد که رسول خدا (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) از حضرت علی (عَلَیهِ السَّلَامُ) در تمام این موقعیت ها راضی بوده است.)تا آنجا که فرمودند:أنشدکم باللّه أتعلمون أن علیا أول من حرم الشهوات کلها علی نفسه من أصحاب رسول اللّه (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ، فأنزل اللّه عزّ وجلّ: ﴿یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لَا تُحَرِّمُوا طَیِّبَاتِ مَا أَحَلَّ اللّه لَکُمْ وَلَا تَعْتَدُوا إِنَّ اللّه لَا یُحِبُّ الْمُعْتَدِینَ وَکُلُوا مِمَّا رَزَقَکُمْ اللّه حَلَالاً طَیِّباً وَاتَّقُوا اللّه الَّذِی أَنْتُمْ بِهِ مُؤْمِنُونَ) ⁽²⁾)

وکان عندهم علم المنایا، وعلم القضایا، وفصل الکتاب، و رسوخ العلم، ومنزل القرآن، و کان رهط لا نعلمهم یتممون عشرة، نبأهم اللّه أنهم مؤمنون، وأنتم فی رهط قریب من عدة أولئک لعنوا علی لسان رسول اللّه (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ، فأشهد لکم وأشهد علیکم : أنکم لعناء اللّه علی لسان نبیه کلکم اهل البیت.)وأنشدکم باللّه هل تعلمون : أن رسول اللّه (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ بعث إلیک لتکتب [له] ⁽¹⁾لبنی خزیمة حین أصابهم خالد بن الولید فانصرف إلیه الرسول فقال : هو یأکل، فأعاد الرسول إلیک ثلاث مرات کل ذلک ینصرف الرسول إلیه ویقول هو یأکل، فقال رسول اللّه اللهم لا تشبع بطنه فهی والله فی نهمتک، وأکلک إلی یوم القیامة.)شما را به خدا قسم میدهم آیا میدانید علی بن ابی طالب (عَلَیهِ السَّلَامُ در میان اصحاب رسول خدا (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) اولین کسی بود که کلیه خواستنیها را برخود حرام کرد؟ بعد از آن خداوند عزّوجلّ این آیه را نازل کرد (ای کسانی که ایمان آورده اید، چیزهای پاکیزه ای را که خدا برای [ استفاده] شما حلال کرده، حرام مشمارید و از حد مگذرید، که خدا از حد گذرندگان را دوست نمی دارد. و از آنچه خداوند روزی شما گردانیده، حلال و پاکیزه را بخورید، و از آن خدایی که به او ایمان دارید، بپرهیزید). حضرت علی (عَلَیهِ السَّلَامُ) دارای علم منایا، علم قضاوت، علم تشخیص حق از باطل، علم ثابت و علم نزول قرآن بود. حضرت علی (عَلَیهِ السَّلَامُ) در میان گروهی بود که ما آنها را نمی شناسیم آنان ده نفر بودند که خدا به آنها خبر داده بود که به خدا ایمان آورده اند. ولی شما در میان گروهی با عده کمی بودید که با زبان رسول خدا (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) و لعنت شدید من به نفع شما را و بر علیه شما شهادت می دهم که خدا تمامی شما (اهل بیت ابوسفیان - لعنة اللّه علیهم -) را با زبان رسول خدا (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) خود لعنت کرده است.)شما را به خدا قسم می دهم! آیا می دانید رسول خدا (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ در آن هنگام که خالد)

بن ولید ⁽¹به قبیله بنی خزیمه مسلط شده بود به دنبال تو فرستاد که برای آنان نامه ای بنویسی، فرستاده رسول خدا (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) بازگشت و گفت : معاویه مشغول غذا خوردن است؟ سه مرتبه آن بزرگوار به دنبال تو فرستاد و در هر سه مرتبه فرستاده آن حضرت بازگشت و گفت: معاویه مشغول غذا خوردن است، رسول خدا (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) تو را نفرین کرد و فرمود: پروردگارا! شکم معاویه را سیر منمای به خدا قسم که این نفرین رسول خدا (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) تا روز قیامت در خورد و خوراک تو است.)سپس فرمود:أنشدکم باللّه هل تعلمون أن ما أقول حقا إنک یا معاویة کنت تسوق بأبیک علی جمل أحمر یقوده أخوک هذا القاعد، وهذا: یوم الأحزاب، فلعن رسول اللّه القائد والراکب والسائق فکان أبوک الراکب، وأنت یا أزرق السائق، وأخوک هذا القاعد القائد؟

أنشدکم باللّه هل تعلمون أن رسول اللّه (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ لعن أبا سفیان فی سبعة مواطن : أولهن : : حین خرج من مکة إلی المدینة وأبو سفیان جاء من الشام فوقع فیه أبوسفیان فسبه، وأوعده و هم أن یبطش به، ثم صرفه اللّه عز وجل عنه.)والثانیة : یوم العیر حیث طردها أبو سفیان لیحرزها من رسول اللّه (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ.)والثالثة : یوم أحد قال رسول اللّه (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ : اللّه مولانا ولا مولی لکم وقال أبو سفیان لنا العزی ولا عزی لکم، فلعنه اللّه، وملائکته، ورسله، والمؤمنون أجمعون.)والرابعة یوم حنین : یوم جاء أبو سفیان یجمع قریش وهوازن، وجاء علیه ⁽¹بغطفان والیهود، فردهم اللّه عزوجل بغیظهم لم ینالوا خیرا، هذا قول اللّه عز وجل أنزل فی سورتین فی کلتیهما یسمی أبا سفیان وأصحابه کفارا، وأنت یا معاویة یومئذ مشرک علی رأی أبیک بمکة، وعلی یومئذ مع رسول اللّه (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) وعلی رأیه ودینه.)والخامسة : قول اللّه عزّ وجلّ: (وَالْهَدْیَ مَعْکُوفاً أَنْ یَبْلُغَ مَحِلَّهُ ⁽²⁾وصددت أنت وأبوک ومشرکوا قریش رسول اللّه، فلعنه اللّه لعنة شملته وذریته إلی یوم القیامة.)والسادسة : یوم الأحزاب یوم جاء أبو سفیان بجمع قریش، وجاء عینیة بن حصین بن بدر بغطفان، فلعن رسول اللّه القادة والأتباع، والساقة إلی یوم القیامة.فقیل : یا رسول اللّه أما فی الأتباع مؤمن؟قال : لا تعیب اللعنة مؤمنا من الأتباع، أما القادة فلیس فیهم مؤمن، ولا مجیب، ولا ناج.

والسابعة : یوم الثنیة، یوم شد شدّ علی رسول اللّه (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ اثناعشر رجلا، سبعة منهم من بنی أمیة وخمسة من سائر قریش، فلعن اللّه تبارک وتعالی ورسول اللّه من حل الثنیة غیر النبی (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) وسائقه وقائده.)شما را به خدا قسم می دهم؛ آیا می دانید که این سخن من حق است یا نه؟ ای معاویه ! تو بودی که با پدرت بر شتر قرمزی سوار بودی، تو آن را می راندی و برادرت که این جا نشسته مهار آن را میکشید این اتفاق در جنگ احزاب بود و رسول خدا (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ، شخص سواره و آن کس که مهار شتر را میکشید و شخصی که آن شتر را می راند لعنت کرد. پدر تو همان سوار بود و تو ای کبود رنگ! همان کسی هستی که آن شتر را میراندی و همین برادرت که این جا نشسته مهار آن)را می کشید.شما را به خدا قسم می دهم آیا می دانید که رسول خدا (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ ابوسفیان را هفت جا لعنت کرد؟)اولین بار : هنگامی که آن حضرت از مکه خارج و متوجه مدینه شد و ابوسفیان از شام آمد. ابوسفیان به حضرت رسول (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ پرخاش کرد و ناسزا گفت و آن بزرگوار را تهدید به قتل نمود و قصد داشت که به رسول خدا (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) حمله کند، ولی خداوند شر او را از رسول خود دور کرد.)دوم روزی بود که ابوسفیان کاروان را طرد نمود که آن را از دست رسول خدا (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ درآورد.)سوم : در جنگ احد بود که رسول خدا (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ فرمود: خدا، مولای ما است، و شما مولایی ندارید و ابوسفیان گفت: ما بت عزی را داریم و شما بت عزی ندارید. در این هنگام بود که خدا، فرشتگان، پیامبر (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) و جمیع مؤمنین، ابوسفیان را لعنت کردند.)چهارم : در جنگ حنین بود آن روزی که ابوسفیان گروه قریش و هوازن و عیینه و گروه غطفان و یهود را آورد. آنگاه خداوند عزّوجلّ، ایشان را در حالی باز گردانید که خشمناک بودند و خیری ندیدند. این قول خداوند سبحان است که در سوره احزاب و فتح می باشد ابوسفیان و یاران وی را کافر معرفی نموده است.

ای معاویه تو در آن روز در مکه موافق با نظر پدرت و مشرک بودی ؛ ولی حضرت علی (عَلَیهِ السَّلَامُ در آن روز بر رأی و دین رسول خدا (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) بود.)پنجم: در این آیه که خداوند می فرماید (و نگذاشتند قربانی شما که نگاه داشته شده بود به محلش برسد. ای معاویه در آن روز تو و پدرت و مشرکین قریش، راه بر رسول خدا (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) بستید و خدا پدرت را به نحوی لعنت کرد که آن لعنت تا قیام قیامت شامل حال او شد.)ششم: در جنگ احزاب بود که ابوسفیان، جمع قریش و عیینه بن حصن ابن بدر، گروه غطفان را آورد و رسول اکرم (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ راهنمای آنان، تابعین ایشان و کسی که آن را به جلو می راند، تا روز قیامت لعنت کرد. به رسول خدا (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) گفته شد : یا رسول اللّه (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) ! آیا نه چنین است که در میان تابعین ایشان مؤمن وجود دارد؟ فرمود: لعنت شامل حال مؤمن نمی شود. اما احدی در میان راهنمایان آنان نیست که مؤمن، اجابت کننده دعوت و رستگار باشد.)هفتم : درجنگ ثنیه است که دوازده نفر به رسول خدا (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ هجوم آوردند، هفت نفر آنان از بنی امیه و پنج نفر از قریش بودند. خدای تعالی و رسولش، افرادی را که در جنگ ثنیه وارد شدند غیر از پیامبر (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) و نیز اشخاصی که آنان را پیش میبردند و راهنمای ایشان بودند، لعنت کردند. ⁽¹⁾)## امین نبودن معاویه - لعنة اللّه علیه - بر ضرطهامین نبودن معاویه - لعنة اللّه علیه - بر ضرطه ⁽²)کتاب زهر الربیع : حکایت شده است که مردی پیش معاویه - لعنة اللّه علیه - ضرطه ای در داد و گفت: ای خلیفه مسلمین آن را کتمان کن». معاویه - لعنة اللّه علیه - گفت: «پس برای تو چنین می کنم».هنگامی که مردمان در پیش او جمع شدند گفت : «می خواهم شما را آگاه کنم که فلانی ضرطه زد».

پس آن مرد گفت: ای معاویه کسی که بر ضرطه ای امین نیست، پس شایسته است که بر حکومت بر این امت، امین نباشد؟ پس معاویه خجالت زده شد. ⁽¹)## ذلت معاویه - لعنة اللّه علیه - توسط علقمهو در همان کتاب از معاویه - لعنة اللّه علیه - حکایت شده است که گفت: روزی در محضر نبی اکرم (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ حضور داشتم که علقمة بن وائل به حضور ایشان رسید و ایشان به من فرمودند: «: «ای معاویه به همراه او برو و او را برای مهمانی وارد خانه فلانی کن» و خانه آن فرد دور از مسجد بود.)پس علقمه سوار برن سوار بر شترش شد و من نیز پیاده به همراه او راه افتادم و در پای من کفش نبود و هوا هم به شدت گرم بود و زمین نیز گویا با آتش ذوب شده بود پس به علقمه گفتم ای علقمه مرا در ردیف خودت بنشان، او گفت : تو صلاحیت نشستن در ردیف بزرگان را نداریبه او گفتم : من معاویه پسر ابوسفیان هستم!گفت : شنیدم.گفتم: پس کفشهایت را بده تا با آنها راه بروم چون تو سواره ای و نیازی به آنها نداری.علقمه گفت : تو کوچکتر از آنی (که کفش مرا بپوشی.)(معاویه - لعنة اللّه علیه - در ادامه می گوید : من پیاده با او بودم و گویا پایم روی آتش بود تا اینکه به خانه آن مرد رسیدیم و به اندازه آن روز ذلت ندیدم. ⁽²⁾)## احنف و لعن معاویه - لعنة اللّه علیه - بر روی منبرو در همان کتاب از عقد ⁽³نقل شده است : در پیش معاویه - لعنة اللّه علیه - نشسته بودیم.)

مردی از شامیان وارد شد و به سخنرانی ایستاد و سب و لعن حضرت علی (عَلَیهِ السَّلَامُ کرد و احنف، زبان به سخن گشود و [ به معاویه - لعنة اللّه علیه ] گفت: «ای امیرمؤمنان! این مردی که هم اکنون آن سخن را گفت اگر می دانست که خشنودی تو در لعن پیامبران است، آنان را نیز لعن می کرد از خدا بترس و علی را رها کن که او به لقای پروردگارش پیوسته و در قبرش تنها خفته است».)معاویه - لعنة اللّه علیه - گفت : ای احنف سوگند به خدا که به منبر می روی و از روی میل و یا بی میلی، او را لعن میکنی !احنف :گفت : ای امیرمؤمنان! اگر مرا معذور داری، برایت بهتر است.معاویه - لعنة اللّه علیه - گفت : چه خواهی گفت؟احنف گفت : (بالای منبر خواهم رفت و خداوند را به کلامی که در شأن اوست، سپاس خواهم گفت و بر پیامبرش درود خواهم فرستاد. آنگاه خواهم گفت : «علی و معاویه - لعنة اللّه علیه - با هم اختلاف کردند و علیه هم جنگیدند و هر یک ادعا کردند که بر او و گروهش ستم شده است. پس ای مردم! هر گاه دعا کردم، شما آمین بگویید، خدا رحمتتان کند آنگاه خواهم گفت: خداوندا! تو و فرشتگان و پیامبرانت و همه خلقت بر تجاوزگر آن دو به دیگری لعنت بفرستید و گروه تجاوزگر را لعن کنید. خداوندا! آنان را بسیار لعن نما خدا رحمتتان !کند آمین بگویید. ای معاویه بر این گفته هایم نه می افزایم، نه یک کلمه از آن کم می کنم، اگر چه کشته شوم».)معاویه - لعنة اللّه علیه - گفت: در این صورت، تو را معذور می داریم. ⁽¹)

## بی غیرتی معاویه - لعنة اللّه علیه - نسبت به مادرشو در همان کتاب آمده است که مردی بر معاویه - لعنة اللّه علیه - وارد شد و به او گفت : «از تو می خواهم که مادرت را به من تزویج کنی چرا که نشیمن بزرگی دارد».معاویه - لعنة اللّه علیه - گفت : آن سبب محبت و علاقه پدرم به او بود؛ پس به خزانه دار گفت : به او هزار دینار بده تا با آن کنیزی بخرد.می گویم خداوند زشت گرداند کسانی را که امثال این قضایا از او و از همسنگان معاویه - لعنة اللّه علیه - را حلم و سخاوت می دانند. ⁽¹)## تمجید قرآنی معاویه - لعنة اللّه علیه - از قریش و پاسخ قرآنی به آنو در همان کتاب آمده است: روزی معاویه - لعنة اللّه علیه - گفت : ای مردم! خداوند به سه دلیل قریش را دوست دارد چرا که به پیامبرش فرمود: ﴿وَأَنذِرْ عَشِیرَتَکَ الْأَقْرَبِینَ ؛ ⁽²⁾(و خویشاوندان نزدیکت را انذار کن) ؛ و ما خویشاوندان نزدیک او هستیم. و خداوند تعالی فرمود: ﴿وَ إِنَّهُ لَذِکْرٌ لَکَ وَ لِقَوْمِکَ) ⁽³⁾(و این مایه یادآوری (و عظمت) تو و قوم تو است) ؛ و ما قوم او هستیم.)ونیز خدای تعالی فرمود: (لإیلافِ قُرَیْشٍ إیلافِهِمْ : ⁽⁴⁾(برای الفت دادن قریش) ؛ و ما قریش هستیم.)

پس مردی از انصار در جواب او گفت: همانا خداوند تبارک و تعالی فرمود: «وَکَذَّبَ بِهِ قَوْمُکَ» ؛ ⁽¹(قوم و جمعیت تو، آن (آیات الهی) را تکذیب و انکار کردند) ؛ و شما قوم او هستید.)و فرمود: ﴿وَ لَمَّا ضُرِبَ ابْنُ مَرْیَمَ مَثَلاً إِذا قَوْمُکَ مِنْهُ یَصِدُّونَ ⁽²⁾(و هنگامی که درباره فرزند مریم مثلی زده شد ناگهان قوم تو بخاطر آن داد و فریاد راه انداختند) ؛ شما قوم او هستید. و فرمود: ﴿وَقالَ الرَّسُولُ یا رَبِّ إِنَّ قَوْمِی اتَّخَذُوا هَذَا الْقُرْآنَ مَهْجُوراً) ؛⁽³⁾(و پیامبر فرمود: پروردگارا! قوم من قرآن را رها کردند) ؛ و شما قوم او هستید.)سه در برابر سه و اگر اضافه می کردی من نیز اضافه می کردم. ⁽⁴)## نابینایی ظاهری بنی هاشم و کوردلی بنی امیه - لعنة اللّه علیهم -در همان کتاب آمده است عقیل بن ابی طالب در حالی که نابینا شده بود، وارد بر معاویه - لعنة اللّه علیه - شد ؛ معاویه - لعنة اللّه علیه - او را بر تخت خود نشاند و به او گفت : شما بنی هاشم را چه می شود که به نابینایی مبتلا می شوید؟وی پاسخ داد : شما بنی امیه را چه می شود که به کور دلی مبتلا می شوید؟ ⁽⁵)## استدلال میرفندرسکی برای لعن بر معاویه - لعنة اللّه علیه –و در همان کتاب آمده است: عالم جلیل امیر ابوالقاسم فندرسکی که فردی حاضر الجواب است بود، روزی سلطان هند به وی گفت چرا شیعیان لعنت بر معاویه را جایز می دانند ⁽⁶با این که او دایی مؤمنین و از جمله کاتبان وحی (قرآن) بود؟ ⁽⁷⁾)

او در جواب گفت: خداوند سلطان را عزیز بدارد، اگر زمانی اتفاق افتد که دو لشکر برای جنگ صف آرایی کنند (و تو می بودی و جلودار یکی از آنها امیرالمؤمنین علی (عَلَیهِ السَّلَامُ) و جلودار دیگری معاویه باشد، در این مقام سلطان را که خداوند او را عزیز بدارد، با کدام لشکر خواهد بود؟)پس سلطان گفت: در لشکر امیر المؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ.)میرفندرسکی گفت : آیا با کسی که با او می جنگد، جنگ خواهی کرد؟ و زمانی که معاویه بخواهد با شمشیرش بر امیرالمؤمنین زند و امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ به تو بگوید که او را به قتل برسان آیا او را میکشی یا نه؟)سلطان گفت : آری واجب است که گردنش را بزنم.میرفندرسکی گفت: خداوند سلطان را بر قرار دارد زمانی که قتلش واجب باشد، جواز لعنتش چگونه می باشد؟ پس سلطان خندید. ⁽¹)## بخل معاویه - لعنة اللّه علیه - و حاضر جوابی هم غذای اودر کتاب غررالخصائص ⁽²در قسمت پادشاهان بخیل آمده معاویه - لعنة اللّه علیه - در غذایی که برای او میپختند بخیل بود شخصی هم غذای با او شد، معاویه - لعنة اللّه علیه - به او گفت : «با دستت مدارا کن (در غذا خوردن عجله نکن)». او گفت: «تونیز چشمانت را هنگام غذا خوردن من ببند». ⁽³⁾)

## متوکل و دیک الجن و کفر خلفای اولیه و خلفای بنی امیه - لعنة اللّه علیهم –کتاب انیس الخاطر و جلیس المسافر ⁽¹تألیف شیخ اجل شیخ یوسف بحرانی نقل شده است در کتابی غیر از کتب تاریخ و اخبار که شبی متوکل - لعنة اللّه علیه - را بی خوابی دست داد، به ندیمش گفت: کاری کن که از این غم راحت شوم، پس در پی حسن کرکدان که او را به دیک الجن ⁽²⁾می نامیدند، فرستاد تا او را احضار کنند و حسن)

شاعری ماهر و ادیب بود و همه میدانستند که او دوستدار اهل بیت پیامبر (عَلَیهِم السَّلَامُ است، پس چون به درب خانه اش رسیدند و در زدند، گفت: کیست بر در خانه؟)گفتند : ما فرستادگان خلیفه هستیم. خلیفه تو را به محضر شریفش خوانده است. چون او سخنان آنها را شنید، گفت: «لا حول ولا قوة الا باللّه العلی العظیم و در آن ساعت بلند شد و غسل مردگان نمود و ذریرة و کافور حنوط نمود و کفن پوشید و روانه شد. و چون وارد بر خلیفه شد گفت : سلام بر تو ای امیرالمؤمنین!متوکل - لعنة اللّه علیه - به او گفت: سلام بر تو نباشد و نه تحیتی و نه رعایتی.دیک الجن گفت بر فرستادگانتای امیرالمؤمنین و سپس گفت: خداوند به غیر از این فرمان داده و می فرماید: «هرگاه به شما تحیّت گویند، پاسخ آن را بهتر از آن بدهید ؛ یا (حداقل به همانگونه پاسخ گویید!».)متوکل - لعنة اللّه علیه را از این سخن خوش آمد و شرمنده گشت ؛ و به وی گفت : بیا نزد من بنشین.پس چون نزدیک شد از وی بوی کافور شنید و به او گفت: این چه بوی مردگان است که از تو میشنوم؟دیک الجن گفت چون مرا طلب نمودی خود را مهیا کشته شدن نمودم، پس غسل اموات کردم و در پیش تو حاضر شدم و آنچه می خواهی بکن.متوکل - لعنة اللّه علیه - گفت : اگر راست بگویی هیچ ترسی بر تو نیست. از تو سخنی به من رسیده و من میخواهم از تو بپرسم ؛ اگر راست بگویی، نجات می یابی.دیک الجن :گفت بپرس که بخواست خدا راست میگویم.

متوکل - لعنة اللّه علیه - گفت : شنیدم هرگاه تنها میشوی این اشعار را می خوانی :اصبحت جم بلابل الصدرولیت مطویا علی الجمران بحت یوما طل فیه دمیوان سکت یضیق به صدریصبح کردم در حالی که سینه ام هیجان دارد از غصه فراوان و رازی در سینه دارم که مرا فرسوده نمود؛ اگر آشکار کنم خونم ریخته می شود؛ و اگر ساکت باشم سینه ام تنگی می کند.متوکل - لعنة اللّه علیه - گفت : به من بگو چه کسی خونت را می ریزد؟ و چه کسی سینه ات را تنگ کرده است؟دیک الجن گفت: اگر بگویم در امانم؟ متوکل - لعنة اللّه علیه - گفت : در امانی، بگو.پس دیک الجن گفت :مما جناه علی ابی حسنعمر وصاحبه ابوبکرجعلوک رابعهم ابا حسنمنعوک حق الارث والصهروالی الخلافة سابقوک وماسبقوک فی احد ولا بدروقتلت فی بدر مشایخهمفلاجل ذا طلبوک بالوترفعلی الذی یرضی بفعلهم***اضعاف ما حملوا من الوزرسینه ام تنگی می کند از آن جنایتی که عمر و همراهش ابابکر - لعنة اللّه علیهما - بر علی بن ابی طالب (عَلَیهِ السَّلَامُ نمودند. ای علی تو را خلیفه چهارم قرار دادند و ارث تو را منع نمودند.)و پیشی گرفتند بر تو به خلافت و حال آنکه در جنگ احد و بدر بر تو سبقت نداشتند. و از آن جهت از تو مطالبه خون می کردند که بزرگان مشرکشان را کشتی. پس هر که از کردار آنان خشنود است وزر و وبال آنان چند برابر او باد.متوکل - لعنة اللّه علیه - گفت : خدا بکشد تو را پیش روی من، به من دشنام می دهی؟ دیک الجن گفت : حاشا که من غیر از حق بگویم و تو که شخص با عدل و انصاف هستی.

متوکل - لعنة اللّه علیه - گفت: ای کرکدان راستی که در اعتقاد و مذهبت یزید بن معاویه کافر بوده است؟دیک الجن گفت : به سر مبارکت آری.متوکل - لعنة اللّه علیه - گفت : چگونه؟## کفر یزید - لعنة اللّه علیه -دیک الجن گفت : یزید - لعنة اللّه علیه - ⁽¹هنگامی که امام حسین (عَلَیهِ السَّلَامُ) را کشت و اسیران را در نزد خود حاضر کرد سرآن حضرت را در طشت طلا برابر خود نهاد و نگاه می کرد)به اوصاف هاشمیه و بهجة فاطمیة و با قضیب و چوب دستی به دندانهای مبارکش می نواخت، کلاغی از بالای قصر از بالای دیوار خانه اش صیحه می زد و همه مجلسیاناز بنی امیه - لعنة اللّه علیهم - به وحشت افتادند؛ در این وقت این اشعار را خواندیا غراب البین ما شئت فقلانَّما تندب امرا قد فعللیت اشیاخی ببدر شهدواوقعة الخزرج مع وقع الاسللاهلوا واستهلوا فرحاثم قالوا یا یزید لا تشلقد قتلنا القرم من ساداتهموعد لناه ببدر فاعتدللست من خندف ان لم انتقممن بنی احمد ماکان فعللعبت هاشم فی الملک فلاخبر جاء ولا وحی نزلای کلاغ آنچه میخواهی بگو ؛ همانا ندبه تو برای امری است که انجام گرفت.ای کاش بزرگان من و پدرانم که در بدر (به دست یاران پیامبر (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ کشته شدند) شاهد بودند و ناله ها و جزع اینان را از شمشیرها می شنیدند.)پس شاد باش می گفتند و شاد و خوشحال میشدند و می گفتند ای یزید دست مریزاد.

این قدر از بزرگان و سادات این قوم کشتیم تا با کشته شدگانمان در بدر برابر شدند. من از خندف (جد یزید - لعنة اللّه علیه نیستم اگر از فرزندان احمد انتقام نگیرم.)بنی هاشم با ملک و پادشاهی بازی کردند والا نه خبری آمد و نه وحی الهی در کار بود!متوکل - لعنة اللّه علیه - گفت : این شعر یزید است؟دیک الجن گفت : آری به سر مبارکت.پس متوکل - لعنة اللّه علیه - گفت : خدا لعنتش کند چقدر بر کفر جرأت نموده ولی یزید - لعنة اللّه علیه - از کجا گرفته و به که استاد کرده و از که پیروی کرده؟دیک الجن گفت : از معاویه - لعنة اللّه علیه - گرفته!متوکل - لعنة اللّه علیه - گفت: راستی که در اعتقاد و مذهب تو معاویه کاتب الوحی، کافر بوده است؟دیک الجن گفت : آری!متوکل - لعنة اللّه علیه - گفت : از کجا می گویی؟## کفر معاویه - لعنة اللّه علیه -دیک الجن گفت : هنگام بیماری مرگ همسرش به وی گفت : به حق تو قسم! پس از تو من شوهر نمی کنم.معاویه - لعنة اللّه علیه - گفت :[ انا ]⁽¹اذمت یا ام الحمیرة فانکحیفلیس لنا بعد الممات تلاقیا)فان کنت قد اخبرت عن مبعث لنااساطیر لهو تجعل القلب واهیاای ام حمیره هرگاه من مردم تو شوهر کن زیرا بعد از مرگ ملاقات و دیدار نخواهد بود.و اگر بخواهم از حشر و بعث خبر دهم باید بگویم که جز افسانه چیزی نیست.متوکل - لعنة اللّه علیه - گفت : این شعر معاویه است؟دیک الجن :گفت به سر مبارکت آری

متوکل - لعنة اللّه علیه - گفت: ای حسن از کجا گرفته و مستند به کیست و به چه کسی اقتدا کرده؟دیک الجن گفت : به اعتقاد فرزند حبشیهٔ صهاک (عمر - لعنة اللّه علیه -.)متوکل - لعنة اللّه علیه - گفت: راستی که در اعتقاد و مذهبت او کافر بوده است؟دیک الجن گفت آری!متوکل - لعنة اللّه علیه - گفت : از کجا میگویی؟## کفر عمر بن خطاب - لعنة اللّه علیه -دیک الجن گفت: روز ماه مبارک رمضان مست به همسرش گفت : خرما در آب فشار بده تا بیاشامم ؛ زنش گفت : آیا حیاء نمیکنی از خدا که در ماه رمضان شراب نبیذ می خوری؟عمر - لعنة اللّه علیه - گفت :ءاوعد فی المعاد بشرب خمروانهی الآن عن ماء وتمرأ بعث ثم حشر ثم نشرحدیث خرافة یا ام عمربا اینکه وعده داده شده ام در بهشت به شرب خمر ولی الآن از نوشیدن شراب خرما نهی شوم؟آیا برانگیخته شدنی هست؟ پس از آن حشر و سپس نشر است؟ اینها همه خرافات است ای مادر عمرو.متوکل - لعنة اللّه علیه - گفت : این شعر از عمر است؟دیک الجن گفت : به سرت مبارک سوگند آری.متوکل - لعنة اللّه علیه - گفت : خدا لعنتش کند چقدر بر کفر جرئت نموده؟ ولی ای حسن! از کجا و از که این عقیده گرفته و بر که اقتدا نموده؟دیک الجن گفت: بر اعتقاد اوّلی (ابوبکر - لعنة اللّه علیه - !)متوکل - لعنة اللّه علیه - گفت : بعد عبادان دیگر قریه ای نیست ؛ آیا به عقیده و نظرت اولی کافر بود؟

دیک الجن گفت : آری.متوکل - لعنة اللّه علیه - گفت : از کجا میگویی؟## کفر ابوبکر - لعنة اللّه علیه -گفت: روز ماه رمضان همسرش را صدا زد: نهاری برای ما بیاور.همسرش گفت : از خدا شرم نمیکنی که میخواهی در ماه رمضان غذا بخوری؟ابابکر - لعنة اللّه علیه - این شعر انشاء کرددعینا نصطبح یا ام بکرفان الموت نقب عن هشامونقب عن ابیک وکان قرماشدید الباس شریب المدامیخبرنا ابن کبشة ان سنحیاوکیف حیاة اشلاء وهامولکن باطل قد قال هذاوافک من زخاریف الکلامولا یکفیه جمع المال حتیامرنا بالصلاة وبالصیامویعجز ان یکف الموت عنیویحیینی اذا بلیت عظامیفقل اللّه یمنعنی شرابیو قل اللّه یمنعنی طعامیالاهل مخبر الرحمان عنیبانی تارک شهر الصیامو تارک کلما یوحی الیهحدیث من اساطیر الکلامولکن الحکیم رای حمیرافالجمنا فتاهت فی اللجامای مادر بکر رها کن ما را تا امروز را خوش باشم چرا که دیدم مرگ در جستجوی هشام است.و از پدرت نیز بگذرد این روزها همان کسی که سخت ترین افراد در مشروب خواری بود. ابن کبشه ⁽¹به ما می گوید بعد مرگ زنده میشویم پس چگونه زندگی اعضای پراکنده از هم ممکن است؟)این حرف (پیامبر (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ نعوذ باللّه) باطل و دروغ است.)

و جمع مال او را بس نبود که ما را به نماز و روزه امر کرد.آن که نمی تواند مرگ را از من دور دارد میخواهد استخوانهای پوسیده مرا زنده کند؟بگو به خدا اگر می تواند آب و خوراک مرا بازگیرد.آیا کسی نیست که به خدا خبر دهد من ماه رمضان را ترک کرده و روزه نمیگیرم؟و همه و حیها را که جز افسانه چیزی نیست، رها کردم؟ولیکن حکیم، خرانی را دید پس آنها را لجام کرد و آن خران در لجام گمراه شدند.متوکل - لعنة اللّه علیه - گفت : وای بر تو ای کرکدان پرده را بالا زدی و فریب و نیرنگها را برطرف کردی، ولی ای حسن میخواهم به من بگویی که چه کسی سزاوار است امیرالمؤمنین باشد و خود را خلیفهٔ پروردگار عالمیان بداند؟و متوکل - لعنة اللّه علیه - در پیش خود گفت که اگر او را معرفی کند که که هیچ، و اگر دیگری را معرفی کند، او را بکشد.پس او گفت : ای امیرالمؤمنین!!! سزاوار امامت آن است که اگر دست به درخت خشک بزند پس سبز شود......⁽¹و خالد بن ولید - لعنة اللّه علیه - را بگیرد و میله آهنین سنگ آسیا را به گردنش افکند ؛ ⁽²⁾و بر پسر ابوسفیان - لعنة اللّه علیهما - چیره شود)

و او را آزاد کند؛ و دنیا را مالک شود و او را طلاق گوید؛ و درب شرک را ببندد ؛ و شکست دهد لشکر مشرکین را و پراکنده کند آنها را ؛ زینت زینت ها و نور دیده ها ؛ و نمازگزار به دو قبله ؛ و نبرد کننده با دو شمشیر و دو نیزه؛ یکه سوار بدر و حنین ؛ پیشوای حرمین ؛ و پدر حسن و حسین ؛ دست خالی از طلا و نقره ؛ پاکیزه از هر بدی ؛ آن که نسبتش هم از طرف پدر و هم از طرف مادر نیکو است ؛ امام الثقلین و شیر اولاد هاشم که همیشه غالب بودند؛ و اظهار کننده عجایب و پراکنده کننده لشکرها ؛ یعنی علی بن ابی طالب (عَلَیهِ السَّلَامُ است.)متوکل - لعنة اللّه علیه - چون این کلمات را شنید، نشست و گفت : به خدا سوگند! پسر عمویم برتر است از آنچه گفتی سپس او دهان حسن کرکدان را پر از در و جواهر کرد و او را سالم به خانواده اش برگرداند. ⁽¹)مؤلّف گوید : در کتاب مذکور «کتاب انیس الخاطر و جلیس المسافر»، همان کشکول شیخ یوسف بحرانی، حکایت دیگری شبیه به این حکایت هست که چه بسا موجب توهم یکی بودن بین آنها شده است.## دیک الجن و هارون الرشید و کفر خلفاء - لعنة اللّه علیهم -سید بحرانی گفته است: صاحب کتاب مناقب الفاخرة فی العترة الطاهرة ⁽²که یکی از علمای امامیه است که رضوان خدا بر او باد می گوید : شیخ مفید محمد بن)

محمد بن نعمان - قدس اللّه روحه - در کتاب خود به نام المناقب فی المناقب می نویسد :در زمان خلافت رشید بن مهدی - لعنة اللّه علیهما - مردی بود که به او ابواسحاق بن ابراهیم می گفتند و لقبش دیک الجن بود؛ و عالمی فاضل و فقیه و شاعر و ادیب بود و در علوم زیادی تبحر داشت؛ ولی با این حال شیعه بود و پیش رشید - لعنة اللّه علیه - از او بدگویی کردند و او را در نزدش دهری مذهب و انمود کرده، به او گفتند: این دیک الجن مردی است که اعتقادی به آفریدگار عالم ندارد و قائل نیست به حشر و روز جزا و به بعثت و نبوت هیچ پیغمبری و او نیز از جمله آن جماعت دهریه است که افتاده اند در خرابی اسلام و اهل اسلام و بلایی است که دفع نمودن آن از سر مسلمانان واجب است. پس اگر امیرالمؤمنین بکشد او را مردم را از دست او و اسلام را از شر او راحت خواهد کرد.پس رشید - لعنة اللّه علیه - گفت : دیک الجن را به نزد او حاضر کنند تا بر حقیقت احوال مطلع شود.وقتی که او را در برابر رشید - لعنة اللّه علیه - آوردند، سلام کرده گفت : سلام بر تو ای امیرالمؤمنین!رشید - لعنة اللّه علیه - زبان به نفرین او گشاده، گفت : بلابر تو باد و حال و روزگارت خوش مباد.وای بر حال تو به من رسیده است که تو اعتقاد به آفریدگار نداری و قائل نیستی به بعثت و حشر اجساد و نه نبوّت هیچ پیغمبری و دیگر آنکه تو از آن طائفه ای که افتاده اند در شکست اسلام و آزار مسلمانان ؛ و به من گفته اند که کشتن تو، خلاص می کند اسلام را از دست تو و مسلمانان را از شر تودیک الجن به رشید - لعنة اللّه علیه - گفت : خدا نکند یا امیرالمؤمنین این نسبتی که به من دادی، مذهب و اعتقاد و طریقه گفتگوی من باشد و در دلم به آن معتقد باشم. چرا اثبات نکنم آفریدگار عالم را با وجود این همه شواهد واضحی که در خلقت عالم است؟ [ از این آسمان رفیع فوقانی و این زمین مکین تحتانی و بردن این شب ظلمانی

و آوردن این روز نورانی با شواهد دیگر که همه دلالت دارند بر وجود صانع حکیم و بر کمال قدرت او ].اعتقاد من در باب حشر این است که مرگ همچون نوم است و برانگیختن اموات از قبور مانند بیدار شدن از خواب است؛ و اعتقاد من در باب نبوت این است که خدای عالم هیچ وقت خالی نمیگذارد مکلّفین را از یک لطفی که ایشان را از فساد دور کرده و به صلاح نزدیک گرداند و آن لطف یا پیغمبر است یا وصی پیغمبر؛ تا مردمان با آن لطف به صلاح نزدیکتر و از فساد دورتر باشند.پس از آن واجب است عقلاً بر خدای عالم که بیرون نبرد آن لطف را از دنیا تا وقتی که قرار دهد برای او جانشینی که همچون او باشد؛ تا مردم در زمان او به آن حالی که صدر اوّل داشتند از نزدیک شدن به صلاح و دور گردیدن از فساد، قرار گیرند. یعنی خلیفه او نیز باید لطف باشد تا بتواند قائم مقام لطف اول در میان مردم قرار گیرد و از سایر مردم ممتاز بوده ملجأ ایشان شود.پس این روش را که بیان نمودم به خدا قسم یا امیرالمؤمنین که همین مذهب من است و به غیر از این اعتقاد به مذهب دیگر ندارم.پس مشنو درباره من سخن آن کسانی را که تبدیل می کنند و بر می گردانند و تغییر می دهند احکام الهی را و حلال خدا را حرام میسازند و حرام را حلال می گردانند که به «مبتکین آذان انعام» اند؛ یعنی برندگان و چاک کنندگان گوشهای چهارپایانند. ⁽¹

دیگر آنکه همه این جماعت، «همج رعاع اند» ؛ یعنی در زبونی و فرومایگی و حماقت و بی قدری به آن مگسان خُرد و بی قدر بی اعتبار می مانند که بر سر و روی حیوانات مینشینند ؛ جماعتی که میپرند با هر بادی و تابع می شوند هر ناعقی و ناهقی را ؛ یعنی میروند در پی بانگ هر کلاغی و فریاد هر خری؛ آن جماعتی که زنادقه از آنها متفرع می شوند و در دینشان مدام به قیاس و استحسان عمل می کنند. در این جا دیک الجن به خاطر خوش آمدن هارون - لعنة اللّه علیه -، تقیه اشاره ای ضمنی به بطلان ابی بکر - لعنة اللّه علیه - کرده و می گوید و دیگر این جماعت همان جماعتند که باز داشتند خلافت را از تو و از پدر تو عباس به سبب خبری که آن را به دروغ از پیغمبر خدا (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) نقل می کنند که ما جماعت پیغمبران میراث نمی گذاریم و کسی از ما ارث نمیبرد و آنچه بگذاریم، صدقه ای است نه میراث.

چگونه این گروه این را می گویند با این که خداوند تبارک و تعالی می فرماید : (وَوَرِثَ سُلَیْمَانُ دَاوُد) ⁽¹⁾یعنی میراث برد سلیمان از داود، و دیگر فرمود : یَرِثُنِی وَیَرِثُ مِنْ آلِ یَعْقُوبَ ⁽²⁾یعنی زکریای پیغمبر در وقتی که از خدای عالم در سن پیری فرزند خواست، گفت: خدایا عطا نما به من فرزندی که میراث برد از من و از آل یعقوب. پس رشید - لعنة اللّه علیه - گفت : آنچه گفتی چنین است و در آن سخنی نیست ولی آیا تو این اشعار را نگفتی :)أصبحت جم بلابل الصدرو أبیت مطویا علی الجمرإن بحت یوما طل دمیو إن أکتم یضیق لدیکم صدری

صبح که بر می خیزم، پر از ملال است سینه ام ؛ و شب که میخوابم، آتشی در دلم است. اگر ظاهر گردانم از برای شما آن رازی که در دلم نهان است، قتل مرا حلال می دانید ؛ و اگر پنهان کنم، سینه ام به تنگ خواهد آمد.پس دیک الجن گفت : آری به خدا قسم که من گفتم آنچه ذکر کردی ؛ ولی پس بقیه آن کجاست؟رشید - لعنة اللّه علیه - گفت : وای بر تو، مگر این شعر ادامه دارد؟دیک الجن گفت : آری!رشید - لعنة اللّه علیه - گفت : پس بگو.دیک الجن شروع به خواندن اشعار خود کرد :ممّا أتاه إلی أبی حسنعمر و صاحبه ابوبکرفعلی الذی یرضی بفعلهامثل الذی احتقبا من الوزرجعلوک رابعهم ابا حسنکذبوا و ربّ الشفع والوترو قتلت فی بدر سراتهملا غرو إن طلبوک بالوتراز آن ظلم و ستمی که عمر و یارش ابوبکر - لعنة اللّه علیهما - بر ابی الحسن (عَلَیهِ السَّلَامُ وارد آوردند. پس برگردن آن کسی که راضی باشد به فعل ابی بکر و عمر - لعنة اللّه علیهما - از وزر و وبال، مثل همان وزر و وبالی است که آن دو ملعون بر گردن گرفتند.)ای ابوالحسن تو را چهارمین ایشان قرار دادند و دروغ گفتند و بد کردند به پروردگار جفت وطاق.و کشتی در جنگ بدر پشت و پناه آنان را پس هیچ تعجبی نیست اگر طلب کنند ایشان از تو خون خود را.ناگاه هارون - لعنة اللّه علیه - شعر او را قطع کرد و گفت وای بر تو! تو را آوردند تا تو را از زندقه و الحاد توبه دهم حالا رافضی شدی و یک کفر بر آن کفر افزودی؟دیک الجن گفت: ای امیرالمؤمنین اگر چنین باشد که هرکس قائل به محبت و دوستی شما باشد و اعتقاد داشته باشد شما خویشان پیغمبر خدایید و از جملهٔ

کسانید که دوستی با شما بر مردم واجب است به حکم آیة ﴿قُلْ لَا أَسْتَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبی ؛ ⁽¹⁾(بگو که نمیخواهم از شما بر سر این پیغمبری هیچ اجر و مزدی مگر دوست داشتن نزدیکان و اهل بیت من) کافر باشد، پس من آن کافر هستم. ⁽²⁾)و رشید - لعنة اللّه علیه - به او گفت: آیا تو این شعر را نگفتی؟ در آن جا که میگویی :باح لفظی بمضمر الصدرما ذاک إلا لمعظم الأمرفلیس بعد الممات مرتجعو إنما الموت بیضة العقرظاهر ساخت زبانم آنچه را که در سینه ام پنهان می داشتم، و این اظهار نیست جز برای امری عظیم.و آن این است که بعد مردن هیچ واقعه و حادثه ای نیست ؛ چرا که مردن مثل بیضة العقر است. ⁽³)دیک الجن :گفت پناه بر خدا ای امیرالمؤمنین اگر این شعر را من گفته باشم و یا از آن کسانی باشم که تلفظ به این اشعار کرده باشد مگر این که این شعر را از مشایخ و بزرگان خود نقل کرده ام و رسانیده ام به ولید بن یزید بن عبدالملک که زندیق و ملحد بود و قبول نداشت آفریدگار عالم را و قائل به حشر و نبوت نبود. و از او نقل کرده اند که روزی در مصحف نگاه کرد و آن را باز کرد و این آیه آمد (وَاسْتَفْتَحُوا وَخَابَ کُلُّ جَبَّارٍ عَنِیدٍ * مِنْ وَرَائِهِ جَهَنَّمُ وَیُسْقَی مِنْ مَاءٍ صَدِیدٍ ؛⁽⁴⁾و آنها (از خدا) تقاضای فتح و پیروزی (بر کفار) کردند ؛ و (سرانجام) هر گردنکش منحرفی نومید و نابود شد! به دنبال او جهنم خواهد بود و از آب بد بوی متعفّنی نوشانده می شود.)

(پس آن ملعون به غضب آمد مصحف را نشانه تیر گردانید و تیر به مصحف می انداخت تا آنجا که پاره پاره اش کرد و این اشعار را می خواند :)تهددنی بجبّار عنیدفها أنا ذاک جبار عنیدإذا ما جئت ربّک یوم حشرفقل یا ربّ مزقنی الولید(ای قرآن مرا تهدید میکنی و می ترسانی از جبار و ستمکار بودن، پس هان اینک منم آن جبار عنید.)(می خواهم ببینم که با من چه می توانی کرد در وقتی که بیایی نزد پروردگارت در روز حشر؟ پس به پروردگارت بگو که ولید مرا پاره پاره کرد.)پس رشید - لعنة اللّه علیه - به او گفت: پس این دو بیت آخر برای تو نیست؟دیک الجن گفت : نه به خدا سوگند ای امیرالمؤمنین خدای، ولید بن یزید را لعنت کند که آفریدگار را قبول نداشت و قائل به حشر و نبوت انبیا نبود.پس رشید - لعنة اللّه علیه - به دیک الجن گفت : آیا میدانی که آن لعین، این کفر را از کجا گرفته؟دیک الجن :گفت : آری اگر امیرالمؤمنین امان بر نفس و اهل و مال من بدهد و ضامن هم شود از برای من جایزه و انعام را بگویم که این کفر را از که گرفته است. رشید - لعنة اللّه علیه - گفت : دادم تو را این امانی که خواستی و انگشترش را از انگشتش درآورد و پیش من انداخت.به او گفتم : از شعر عمر بن سعد - لعنة اللّه علیه گرفته- هنگامی که برای جنگ با حسین بن علی (عَلَیهِمَا السَّلَامُ بیرون رفته بود و در آن حال این شعر را گفته بود:)فو اللّه ما أدری و إنّی لحائرأفکر فی نفسی علی خطرینأ أترک ملک الری و الری منیتیأم أرجع مأثوما بقتل حسینحسین ابن عمّی و الحوادث جمّةو ما عاقل باع الوجود بدینیقولون إن اللّه خالق جنّةو نار و تعذیب و غل یدینفإن صدقوا فیما یقولون إننی***أتوب إلی الرحمن من سنتین

و إن کذبوا فزنا بدنیا هنیئةو ملک عظیم دائم الحجلینبه خدا سوگند نمی دانم و حیرانم ؛ فکر می کنم در کارم میان دو خطر (و دو راه هستم. آیا حکومت ری را رها کنم که ری آرزوی من است؟ یا با گناه کشتن حسین، بازگردم؟ حسین پسر عموی من و حوادث در این امر بسیار است؛ و هیچ عاقلی نقد را به نسیه نمی فروشد.)مردم گویند : خدا آفریننده بهشت است ؛ و اوست که آتش و عذاب را آفریده و دستها را به زنجیر می کشد.پس اگر مردم راستگو باشند همانا من از دو جهت به سوی خدا توبه می کنم (یکی برای کشتن امام حسین (عَلَیهِ السَّلَامُ که سبب محرومی از آخرت است و دیگری برای حکومتی که سبب رسیدن به لذات دنیا است).)و اگر دروغ بگویند، ما به حکومت عظیم ری نائل شدیم ؛ حکومتی که عقیم است و به جز صاحبش نفعی نمی رساند و همواره دارای دو حجله است (یعنی همیشه مانند دو حجله عروس است یکی برای آسایش زمستان و دیگری برای آسایش تابستان.)رشید - لعنة اللّه علیه - گفت : خدا لعنت کند عمر بن سعد را، نه به آفریدگاری برای عالم قائل است و نه به حشر و نه به نبوت. آیا می دانی که این ملعون از که این اعتقاد را گرفته است؟دیک الجن :گفت بله ای امیرالمؤمنین از یزید بن معاویه - لعنة اللّه علیهما - گرفته است در آن جا که گفت :علیّة هاتی ناولینی وأعلنیحدیثک إنّی لا أحب التناجیاحدیث ابی سفیان لما سمی بهإلی احد حتی أقام البواکیافرام به عمروا علیا ففاتهو أدرکه الشیخ اللعین معاویافأن مت یا أم الاحمیر فانکحیولا تاملی بعد اللممات تلاقیافإنّ الذی حدثت فی یوم بعثناأحادیث زور تترک القلب ساهیاو لولا فضول الناس زرت محمّدابمشمولة صرف تروی عظامیاولا خلف بین الناس أن محمداتبوّاً قبرا بالمدینة ثاویا

15فقد ینبت المرعی علی دمن الثریله غصن من تحته السر بادیاو نفنی و لا تبقی علی الارض دمنةو تبقی حزازات النفوس کما هیاای علیه جام را به من بده سخنت را آشکار کن که من رازگویی را دوست ندارم.سخن ابوسفیان را هنگامی که آن را در احد به کار گرفت تا آنجا که نوحه سرایی بپا کرد. و با آن سخن عمرو قصد جان علی را کرد ولی از دستش رفت، و پیر ملعون، معاویه او را گرفت.پس ای مادر کوچک سرخ رنگ اگر بمیرم، ازدواج کن و در انتظار دیدار پس از مرگ مباش. زیرا آنچه در مورد روز رستاخیزمان به تو گفته شده سخنانی بیهوده است که دل را به اشتباه می اندازد.و اگر مردم فضول نبودند، محمد را دیدار می کردم با شرابی خالص که استخوان ها را سیراب می سازد.میان مردم اختلافی در این نیست که محمد قبری را در مدینه برگزیده است.گاه می شود که چراگاه بر زمین گندیده می روید ؛ در حالی که برای آن شاخه ای باشد که رازی از زیر آن هویدا باشد.ما نابود میشویم و آثاری بر روی زمین نمی ماند ولی کینه دل ها به حال خود باقی می مانند.رشید - لعنة اللّه علیه -، اندوهناک شد و گفت: خداوند یزید را لعنت کند که بهپروردگار، عقیده ای نداشت و به روز رستاخیز و نبوت نیز معتقد نبود. ای دیک الجن! آیا میدانی که این را از چه کسی گرفته است؟دیک الجن گفت : آری ای امیرمؤمنین آن را از شعر پدرش معاویه گرفته بود.رشید - لعنة اللّه علیه - گفت : معاویه چه گفته بود؟دیک الجن گفت : او گفته بود:سائلو الذین من بصری صباباتفلا تلمنی فما تغنی الملاماتقم نجلی فی طرر الظلماء شمس ضحینجومها الزهر طاسات و کاساتلعلّنا إن یدع داعی الفراق بنا***نمضی و أنفسنا منها رویات

خذ ما تعجل و اترک ما وعدت بهفعل اللبیب فللتأخیر آفاتقبل ارتجاع اللیالی کل عاریةفأنّما خلع الدنیا استعاراتبپرسید از دیر بصری صبابات مرا نکوهش مکن که نکوهشها سودی نمی بخشد.برخیز تا در تاریکی آفتاب درخشانی بپا کنیم آنجا که جام ها و کاسه هایش، ستارگان تابانش باشند.شاید ما آنگاه که فراخوان جدایی ما را فراخواند برویم در حالی که جان هایمان از آن سیراب باشند.آنچه را که هست برگیر و آنچه را وعده داده شده ای، رها کن ؛ این کار خردمندان است وتأخیر را آفت هایی باشد.پیش از آن که شبها هر عاریه ای را بازگردانند؛ زیرا خلعتهای دنیا، عاریه ای هستند.رشید - لعنة اللّه علیه - گفت : خداوند، معاویه را لعنت کند که به پروردگار، عقیده ای نداشت و به روز رستاخیز و نبوت نیز معتقد نبود. ای دیک الجن! آیا می دانی که این را از چه کسی گرفته است؟دیک الجن :گفت : آری ای امیرمؤمنین! آن را از شعر عمر بن الخطاب گرفته بود؛ هنگامی که معاویه را والی شام گردانید و قلاده حکومت را چون طوقی برگردنش انداخت.رشید - لعنة اللّه علیه - گفت : عمر بن الخطاب چه گفته بود؟دیک الجن گفت، او گفته بود:شمعاوی إن القوم ضلّت حلومهمبدعوة من عم العشیرة بالوترصبوت إلی دین به باد أسرتیفأبعد به دینا قصمت به ظهریفإن أنس لا أنسی الولید و عتبةو شیبة و العاص الصریع لدی بدرتوسل إلی التخلیط فی الملة الّتیأتانا به الماضی المسموه بالسحرلهذا وقد قلّدتک الشام راجیا***و أنت جدیرٌ أن تعود إلی صخرای معاویه به درستی که امور آنان با دعوت کسی آشکار گردید که دین او همگان را فرا گرفت.

دین آنها را پذیرفتیم ولی مرا خشنود نکرد، بنابراین دینی را که به وسیله آن کمرم شکست، نابود کن.و اگر هر چیز را فراموش کنم، ولید و شیبه و عتبه و عاص را به هنگام نبرد بدر نمی توانم فراموش کنم.سعی کن در فاسد کردن دینی که پیامبر آورد و آن را مزین با جادو کرد.به همین دلیل تو را برای فرمانروایی شام برگزیدم و به این کار امیدوارم و شایسته است که به صخر (جدّت برگردی. ⁽¹⁾)پس رشید - لعنة اللّه علیه - به تعجب گفت: ای دیک الجن! آیا عمر به آنچه بر محمد (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ نازل شده بود کافر بود؟)دیک الجن گفت : بله ای امیرالمؤمنینرشید - لعنة اللّه علیه - گفت : از که الحاد و زندقه را اخذ کرد؟دیک الجن گفت: از شعر ابوبکر بن ابی قحافه.رشید - لعنة اللّه علیه - گفت : ابوبکر چه گفته بود؟دیک الجن گفت : او در شعری گفته :اتوعد فی المعاد بشرب خمرو تنتهی الان عن ماء و تمرکما قال الغراب السهم راملقد جمعت من ریشی بضریحدیدة صیقل و قضیب نبعو من عصب البعیر و ریش نسرأ تطمع فی حیاة بعد موتحدیث خرافة یا أُم عمروآیا می ترسانی مرا از روز قیامت با آشامیدن شرابی و نهی میکنی مرا اکنون از خوردن یک آبی با خرما.و کلاغ با تیری که از سوی تیرانداز رها شده بود سخن گفت که تو بوسیله ریش من بهضرر من کار کردی. آهنی صیقل داده شده و کمانی که از درخت نبع است (نبع درختی بوده است که از

آن کمان درست می کردند و از ریش کرکس و به استحکام شتران.)آیا به حیات بعد از مرگ امید داری که این سخنی خرافه است ای مادر عمرو.رشید - لعنة اللّه علیه - با تعجب گفت: آیا این طبقه اول به آنچه نبی (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ آورده است کافر بود؟)دیک الجن گفت : بله امیرالمؤمنین!رشید - لعنة اللّه علیه - گفت: این ملعون از که اخذ کرده است الحاد خود را؟دیک الجن :گفت از شعر خودش آن جا که گفته است :ذرینا نصطبح یا أم بکرفإن الموت نقب عن هشامو نقب عن أبیک وکان قرنامن الأبطال شریب المدامیؤدبنی المغیرة لو فداهبألف مدحج و بألف رامکأنّی بالقلیب قلیب بدرمن الأقوام و الشرف الکرامکأنّی بالطوی طوی بدرمن الشیزی المکلل بالسنامأ یوعدنا ابن کبشة أن سنحیاوکیف حیاة أصداء وهامو یعجز أن یکف الموت عناو یحیینا إذا بلیت عظامخلا أن الحکیم رأی حمیراًفألجمها فتاهت فی اللجامو لم یکفیه جمع المال حتیبلانا بالصلاة وبالصّیامفهل من مبلغ الرحمن عنیبأنّی تارک شهر الصیامفقل اللّه یمنعنی شرابی***و قل اللّه یمنعنی طعامیو به دنبال پدرت بگرد که او در جنگ از شجاعان بوده است و در غیر جنگ همنشین مدام (شراب بوده است.)مغیرة به من ادب می آموزد که هزار جنگجوی مسلح سرتا پا مسلح و هزار تیرانداز جنگی فدای او بشوند.)و گویی من به مانند یک چاهی هستم که اطراف من بوسیله خاندانی از کرامت و شرف احاطه شده است.

و گویی من مانند چاهی هستم در بدر که چوبهای تزیین شده در اطراف آن است.ابن کبشه به ما وعده می دهد که پس از مرگ زنده میشویم و آیا زندگی چیزی جز پژواک و اوهام است.و او نمی تواند مرگ را از ما دور کند و انتظار دارد که پس از مرگ استخوانهای پوسیده ما زنده شوند.و اینکه حکیمی لجامی بر دهان درازگوشان نهاد و سبب شد تا درازگوشان گمراه شوند.و به جمع کردن اموال بسنده نکرد و به ما دستور داد تا نماز و روزه بگیریم.و چه کسی است که صدای من را به خدا برساند و بگوید که من در ماه رمضان روزه نمی گیرم.پس به خدا بگو که آشامیدنیها و خوردنی ها را از من بگیرد.پس رشید - لعنة اللّه علیه - با تعجب گفت : ای ابو اسحاق (دیک الجن به من بگو که این ها صدر اول اسلام کافر بوده اند به خدای عالم و به آنچه نازل گردانید آن را خدای عالم بر پیغمبرش؟ و آیا آیات او را تکذیب کرده اند و شک داشته اند در قدرت او؟)دیک الجن گفت : بله ای امیرالمؤمنین!رشید - لعنة اللّه علیه - گفت : به خدا قسم که این زندیق کافری است که فرعونی که صاحب اوتاد بود، چنین کفری را نگفته ؛ آیا می دانی که او این کفر را از کدام زندیق گرفته است؟دیک الجن گفت : بله ای امیرالمؤمنین!رشید - لعنة اللّه علیه - گفت : خدا لعنتش کند، از که گرفته است؟دیک الجن گفت: از شعر عبداللات بن زبعری گرفته است :لست من خندف إن لم أنتقممن بنی أحمد ما کان فعللعبت هاشم بالملک فلاخبر جاء ولا وحی نزلو لعبنا نحن فی دولتنا***هکذا الأیام و الدُّنیا دولمن از خندف نیستم، اگر از خاندان محمد، به سبب آنچه کرده اند، انتقام نکشم.

هاشمیان، با فرمانروایی، بازی کردند و نه خبری آمده و نه وحیی نازل شده است. ما نیز در حکومتمان با آن بازی می کنیم تا جایی که دنیا و روزگار حکومت ما باشد.رشید - لعنة اللّه علیه - گفت : به خدا سوگند که این قوم، کافر شدند به کفری که هیچکس پیش از ایشان بر آنان پیشی نگرفته و بعد از ایشان هم هیچکس چنین کفری نخواهد گفت و گواه باش بر من که من بیزارم به درگاه خدای عالم از اول ایشان و آخر ایشان.رشید - لعنة اللّه علیه - گفت: حال که بر حال من آگاه شدی پوشیده و پنهان دار این راز را ؛ پس به او خلعتی داد و جایزه عطا کرد و او را با کمال عزت بیرون آورد. ⁽¹)## بخل بنی امیه - لعنة اللّه علیهم - بر غذاشرح نهج البلاغه اما پادشاهان اموی برخی چنان بوده اند که بر غذا دادن هم بخل می ورزیده اند. معاویه - لعنة اللّه علیه - افراد پرخور را اگر بر سفره اش می نشستند خوش نمی داشت. ⁽²)## نامه المعتضد باللّه علیه معاویه - لعنة اللّه علیه - و دستور به انتشار آن بین مردم برخی از مواردی که در این نامه آمده است:1. لعنت معاویه - لعنة اللّه علیه - بر منابر به دستور المعتضد باللّهو در همان از تاریخ طبری در نقل نامه ای که ابوالعباس احمد بن موفق ابو احمد طلحة بن متوکل معروف به المعتضد باللّه ⁽³در سال دویست و هشتاد و چهار، هنگامی)

که عبیداللّه بن سلیمان وزیر او بوده است نوشته است در این سال معتضد تصمیم به لعنت کردن معاویة بن ابی سفیان - لعنة اللّه علیهما - بر منابر گرفت و دستور داد نامه ای نوشته شود و آن را برای مردم بخوانند؛ و چند نسخه از آن فراهم شود و در جانب مدینه السلام - بغداد - در بازارها و محله ها خوانده شود و آن نامه ای طولانی است.و در آن نامه بعد از ذکر بعثت پیامبر (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ و انذار کردن پیامبر (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) خانواده خویش را (در وهله اول) که بعضی اسلام آوردند و برخی انکار کردند، آمده است:)کسی که بیش از همه با او دشمنی و ستیز و مخالفت می کرد و در هر نبردی پیشگام بود و رئیس و رأس دشمنان در هر فتنه بود و هیچ پرچمی بر ضد اسلام بر افراشته نشد مگر این که او صاحب آن پرچم و رهبر آن گروه بود، ابوسفیان بن حرب - لعنة اللّه علیه - بوده است؛ که رئیس دشمنان در جنگ احد و خندق و جنگهای دیگر بود ؛ و پیروان او از خاندان بنی امیه - لعنة اللّه علیهم - بودند که در کتاب خدا و هم به زبان پیامبر (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ در موارد متعدد، لعنت شده اند که نفاق و کفر ایشان در علم خدا و حکم او مقرر شده بود. ⁽¹⁾)

ابوسفیان که خدایش لعنت کند همچنان با کوشش نبرد می کرد و با حیله گری دشمنی می کرد و لشکر برای جنگ فراهم آورد تا آنکه خدا شمشیر او را مغلوب ساخت و فرمان خدا غلبه یافت و با آنکه ناخوش می داشتند، ناچار در ظاهر به اسلام پناه آورد و کفر را هم چنان نهان میداشت و از آن خود را بیرون نکشیده بود.پیامبر (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ، او و پسرانش را با آنکه به حال او و ایشان آگاهی داشت، پذیرفت و سپس خداوند متعال در قرآن آیه ای بر پیامبر خویش (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) نازل فرمود که ضمن آن شرح حال آنان را بیان فرمود و آن آیه این گفتار خداوند متعال است که می فرماید : ﴿وَالشَّجَرَةَ الْمَلْعُونَةَ فِی الْقُرْآنِ) ⁽¹⁾شجره ملعونه در قرآن و در این مورد اختلافی بین هیچکس نیست که خداوند از این آیه آنان را اراده فرمود است. 2. لعنت ابوسفیان و دو فرزندش - لعنة اللّه علیهم - توسط رسول خدا (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ)

از مطالبی که در این مورد در سنت آمده است و افراد مورد اعتماد آن را روایت کرده اند گفتار رسول خدا (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) درباره ابوسفیان - لعنة اللّه علیه - است که او را سوار بر خری دید که می آمد، معاویه - لعنة اللّه علیه - لگام خر را گرفته بود و برادرش یزید - لعنة اللّه علیه - خر را می راند پیامبر (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) فرمودند:

لعن اللّه الراکب و القائد و السائق ؛

خداوند آن سوار و قائد و سائق را لعنت فرماید.

دیگر از این موارد مطلبی است که راویان از قول ابوسفیان - لعنة اللّه علیه - روایت کرده اند که در روز بیعت با عثمان - لعنة اللّه علیه - گفت : ای بنی عبدشمس خلافت را

میان خود پاس دهید همچون پاس دادن گوی که به خدا سوگند نه بهشتی هست و نه دوزخی و این کفر صریح است که به سبب آن لعنت خدا به او می رسد، همان گونه که بر کسانی از بنی اسرائیل که کافر شدند و لعنت خداوند به زبان داود و عیسی پسر مریم (عَلَیهَا السَّلَامُ) بر آنان نازل شد که عصیان و رزیده و تعدی کردند.

مطلب دیگری که از او نقل شده این است که پس از کور شدن بر بلندی احد ایستاد و به کسی که دست او را گرفته بود و او را می برد، گفت: همین جا به محمد سنگ زدیم و یارانش را کشتیم.

همانا پادشاهی برادر زاده ات بزرگ و استوار شده است.

عباس به او گفت : وای بر تو پادشاهی نیست پیامبری است.

دیگر از آن جمله، موضوع خوابی است که پیامبر (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) دید و افسرده شد و گفته اند که پس از آن خواب پیامبر (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) خندان دیده نشد و چنان بود که در خواب تنی چند از بنی امیّه - لعنة اللّه علیهم - را دیده بود که بر منبرش می جهند، همچون جهیدن بوزینگان.

و هم آن جمله این بود که پیامبر (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) حکم بن ابی العاص - لعنة اللّه علیه - را در حالی که حرکت آن حضرت را در راه رفتن خود تقلید می کرد، دیده بود و تبعیدش کرد و خداوند به نفرین پیامبر (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) نشانی دائم در حکم بن ابی العاص - لعنة اللّه علیه - پدید آورد. وقتی پیامبر (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) او را دید که خود را می لرزاند و حرکات آن حضرت را تقلید می کند، فرمودند: بر همین حال باش و همه عمر را بر این حال باقی ماند.

و افزون بر این، پسرش مروان - لعنة اللّه علیهما - نخستین فتنه را در اسلام پدید آورد که هر خون ناحق که در آن فتنه و پس از آن در اسلام ریخته شد، نتیجه کار مروان - لعنة اللّه علیه - بود.

(لَیْلَةُ الْقَدْرِ خَیْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ) : ⁽¹⁾

شب قدر از هزار ماه بهتر و بالاتر است.

و گفته اند منظور از هزار ماه پادشاهی بنی امیه - لعنة اللّه علیه - بوده است.

دیگر این است که پیامبر (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ)، معاویه - لعنة اللّه علیه - را احضار فرمود که بیاید چیزی بنویسد، او انجام فرمان پیامبر (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) را معطل گذاشت و غذا خوردن خویش را بهانه آورد و پیامبر (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) فرمود:

لا أشبع اللّه بطنه ؛

خداوند شکمش را سیر نفرماید.

و چنان شد که هرگز سیر نمیشد و می سیر نمی شد و میگفت: به خدا سوگند به سبب سیری از غذا خوردن دست نمی کشم، بلکه به سبب خستگی از آن دست می کشم.

معاویه بر غیر دین من محشور می شود.

و هم از آن جمله این است که پیامبر (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) فرمود :

یطلع من هذا الفج، رجل من أمتی یحشر علی غیر ملتی؛

از این دره مردی از امت من می آید که بر غیر دین من محشور می شود.

پس معاویه - لعنة اللّه علیه - آشکار شد. ⁽¹⁾

معاویه را بکشید.

و هم این سخن پیامبر (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) که فرمود:

إذا رأیتم معاویة علی منبری فاقتلوه؛

هرگاه معاویه را بر منبر من دیدید او را بکشید. ⁽²⁾

علّامه امینی مینویسد: «خطیب، این روایت را تبدیل به اقبلوه کرده است یعنی او را بپذیرید و خطیب گوید که راویان آن مجهول هستند (الغدیر، ج 10، ص 146) و دیگری گفته که او معاویة بن تابوت بوده و سیوطی می نویسد که ناقل آن ابن عساکر است و گفته که این تأویل بعید است» و در ادامه علامه امینی می گوید :« مسلم در صحیح خود ج 4، ص 195 و ابوداود در سنن و نسانی در سنن آورده اند که مقصود معاویة بن ابی سفیان - لعنة اللّه علیه - است». (الغدیر، ج 10، ص 145 تا 147).

و از آن جمله این حدیث مرفوع مشهور است که پیامبر (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) فرموده است :

إن معاویة فی تابوت من نار فی أسفل درک من جهنم، ینادی یا حنان

یا منان فیقال له : أَ الْآنَ وَقَدْ عَصَیْتَ قَبْلُ وَکُنْتَ مِنْ الْمُفْسِدِینَ : ⁽¹⁾)معاویه در تابوتی آتشین در پایین ترین طبقه دوزخ است و فریاد میکشد یا حنان و یا منان ؛ و در پاسخ او گفته می شود: (الآن؟! در حالی که قبلاً عصیان کردی، و از مفسدان بودی!)14. اقدامات معاویه - لعنة اللّه علیه - بر علیه امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ و دین خدا)و آن جمله است، اقدام معاویه - لعنة اللّه علیه - به جنگ با علی بن ابی طالب (عَلَیهِ السَّلَامُ که مقام او در اسلام از همه مسلمانان برتر و در مسلمانی از همگان پیش قدم تر و مؤثرتر و نام آورتر بود.)معاویه - لعنة اللّه علیه - با باطل خود درباره حق امام علی (عَلَیهِ السَّلَامُ ستیز می کرد و همراه گمراهان و سرکشان با امام علی (عَلَیهِ السَّلَامُ) و یارانش جنگ می کرد. او و پدرش همواره درباره خاموش کردن نور خدا و انکار دین پروردگار چاره سازی می کردند: ﴿وَ یَأْبَی اللّه إِلَّا أَنْ یُتِمَّ نُورَهُ وَلَوْ کَرِهَ الْکَافِرُونَ) ؛⁽²⁾ولی خدا جز این نمی خواهد که نور خود را کامل کند، هر چند کافران ناخشنود باشند.

جاهلان را گمراه می کنند و نادانان را با مکروه و ستم فریب میدهند در حالی که رسول اللّه (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) در خبر دادن از آن دو پیش دستی کرده است، نبی اکرم (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) به عمار بن یاسر فرمود:

تقتلک الفئة الباغیة تدعوهم إلی الجنة و یدعونک إلی النار ؛

تو را دسته ستمگر به قتل میرساند، تو آنان را به بهشت دعوت میکنی و آنان تو را به آتش فرا می خوانند.

او ترجیح دهنده دنیا و کافر به آخرت خارج از طریقت اسلام و حلال کننده خون حرام بود؛ تا جایی که در فتنه اش و بر سبیل ضلالت و گمراهی اش،

خونهای تعداد بیشماری از بهترین مسلمانان را ریخت؛ کسانی که مدافع دین خدا و یاری گر حق او بودند.

وی در دشمنی با خدا نبرد می کرد و تلاش می کرد که از خدا سرکشی کند تا خدا اطاعت نشود و احکامش باطل گردد تا احکام خدا اجرا نشود و با دینش مخالفت شود و کسی به آن معتقد نگردد تا کلمه گمراهی برتری یابد و دعوت باطل والا شود؛ در حالی که «کلمة اللّه هِیَ الْعُلْیَا» ؛⁽¹⁾کلمه خدا همان برتر و دین او یاری شده و حکمش نافذ و امرش غالب است ؛ و مکر و دشمنی و مخالفت با او مغلوب و بی اعتبار است.

(او در باطل خود ادامه داد) تا اینکه بار آن جنگ هاو تبعات آن را بر دوش گرفت و آن خونها و هرچه خون بعد از آن ریخت را برگردن گرفت و سنتهای فسادی را وضع کرد که گناه آنها و گناه کسی که به آنها عمل کرد، بر اوست ؛ و محرمات را برای کسی که مرتکب آن شد مباح کرد؛ و حقوق را از اهل آن منع کرد؛ و آمال و آرزوها او را فریفت و به تدریج به سوی عذاب الهی پیش رفت.

و از دیگر چیزهایی که خداوند به سبب آن لعنت را بر او واجب کرده است، کشتن گروهی از برگزیدگان اصحاب و تابعان اهل دین و فضیلت است، مانند عمرو بن حمق خزاعی و حجر بن عدی کندی و کسان دیگری همچون ایشان، آن هم برای این که قدرت و پادشاهی و چیرگی از آن او باشد.

معاویه - لعنة اللّه علیه - با ادعای این که زیاد پسر سمیه - لعنة اللّه علیه -، برادر اوست و این که او را پسر پدر خویش یعنی ابوسفیان - لعنة اللّه علیه - دانست - و حال آنکه خداوند متعال می فرماید:

(أدْعُوهُمْ لِآبَائِهِمْ هُوَ أَقْسَطُ عِنْدَ اللّه)؛ ⁽²⁾

آنها را به نام پدرانشان بخوانید که این کار نزد خدا عادلانه تر است.

و نبی اکرم (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) فرموده است :

ملعون من ادعی إلی غیر أبیه أو انتمی إلی غیر موالیه؛

هر کس جز پدر خویش را دعوی کند و به غیر از نسب خویش انتساب جوید، ملعون است.

و نیز فرموده:

الولد للفراش و للعاهر الحجر ؛

فرزند از بستر است (کنایه از زن و مردی است که با هم ازدواج کرده اند) و برای زناکار سنگ است (معنای حجر این است که زانی محروم از بچه می شود و شاید کنایه از این است که سنگسار می شود).

آشکارا با حکم خداوند متعال و پیامبرش (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) مخالفت ورزیده و فرزند را برای غیر بستر قرار داد و سنگ را برای غیر زناکار؛ و با این کار خود در مورد امّ حبیبه همسر رسول خدا (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) و زنانی دیگر چنان کرد که مویها و چهره های آنان را بر کسانی که نامحرم بودند محرم ساخت و قرابتی را اثبات کرد که خداوند آن را دور فرموده بود ⁽¹⁾و چنین خللی در دین و چنین تبدیلی در اسلام واقع نشده بود.

از کارهای دیگر معاویه - لعنة اللّه علیه این بود که پسر خود یزید شراب خوار دائم الخمر و خروس باز و میمون و یوزپلنگ باز را به خلافت خدا بر بندگان خدا برگزید و برای او با زور و بیم و تهدید و به هراس افکندن و سطوت از مسلمانان برگزیده بیعت گرفت ؛ و معاویه - لعنة اللّه علیه - خود بر نادانی و پلیدی و سفلگی او آگاه بود و خود همواره کفر و تبهکاری و مستی و کارهای ناشایسته او را می دید و بر کفر او آگاه بود. این نامهای بسیار زیبا بکر و طولانی است (و ادامه آن در نامه ای که ذکر شد، کامل آمده). ⁽²⁾

تمسخر معاویه و عمرو عاص - لعنة اللّه علیهما - یکدیگر را به خاطر ترس از امیرالمؤمنین در جنگ

و در همان آمده است واقدی روایت می کند و می گوید : معاویه پس از آنکه به حکومت رسید به عمرو عاص گفت: ای ابا عبداللّه ! تو را نمی بینم مگر این که خنده ام می گیرد.

عمرو - لعنة اللّه علیه - پرسید: به چه سبب!؟

گفت: آن روزی را به خاطر می آورم که در جنگ صفین ابوتراب بر تو حمله کرد و تو از ترس سرنیزه او خود را بدنام کردی و عورت خود را برای او آشکار ساختی.

عمرو - لعنة اللّه علیه - گفت: من از تو بیشتر خنده ام می گیرد! زیرا روزی را به یاد می آورم که علی [(عَلَیهِ السَّلَامُ)] تو را به مبارزه دعوت کرد نفست بند آمد و زبانت در دهانت از حرکت بازماند؛ آب دهانت در گلویت گیر کرده بود و دست و پایت می لرزید و چیزهایی از تو آشکار میشد که خوش نمی دارم برای تو بازگو کنم.

معاویه - لعنة اللّه علیه - گفت : واقعیت این طور که گفتی نبود و چگونه ممکن است این چنین باشد و حال آنکه افراد قبیله عک و اشعریها از من پاسداری می کردند؟

عمرو عاص - لعنة اللّه علیه - گفت: خودت به خوبی میدانی آنچه من گفتم کمتر از آن است که بر سرت آمد و به قول خودت در عین حال که اشعریها و قبیله عک از تو پاسداری می کردند، گرفتار چنان حالی شدی؛ پس اگر در میدان جنگ، تنها مقابل او قرار میگرفتی حال تو چگونه بود؟

معاویه - لعنة اللّه علیه - گفت : ای ابا عبداللّه از شوخی صرف نظر کن و به جد سخن بگوییم در ترس و فرار از علی [(عَلَیهِ السَّلَامُ) ] بر هیچ کس ننگ و عاری نیست. ⁽¹⁾

شبیه این داستان درباره بسر بن ارطاة که او را یکی از شجاعان عرب میدانستند واقع شد. ابن عبد البر در کتاب استیعاب (ج 1، ص 164) آورده است که بسر با معاویه - لعنة اللّه علیه - در صفین حضور داشت ؛ معاویه - لعنة اللّه علیه - بسر را تشجیع به جنگ با امیر مؤمنان (عَلَیهِ السَّلَامُ) کرد و به او گفت : من شنیده ام تو آرزو داری با او روبرو شوی ؛ اگر بر او پیروز شوی دنیا و آخرت در اختیار توست. و پیوسته او را تشجیع می کرد و به او وعده می داد تا اینکه بسر چشمش به امیرمؤمنان (عَلَیهِ السَّلَامُ) افتاد که در میدان جنگ بود. بسر به سوی امام (عَلَیهِ السَّلَامُ) آمد و با امام درگیر شد. حضرت با ضربه ای او را بر زمین افکند. او نیز متوسل به همان چیزی شد که عمرو عاص - لعنة اللّه علیه - شده بود؛ یعنی پیراهن خود را بالا زد و عورت خود را نمایان ساخت امام از او مانند عمرو عاص - لعنة اللّه علیه - چشم پوشید (شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید، ج 6، ص 316 و 317).

طعنه معاویه - لعنة اللّه علیه - بر ذکر نام پیامبر (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) بعد از نام خداوند در اذان

و همچنین از کتاب اخبارالملوک تألیف احمد بن ابی طاهر⁽¹⁾چنین آورده است:

معاویه - لعنة اللہ علیه - شنید مؤذن اذان می گوید و گفت : أشهد أن لا إله إلا اللّه ؛ همین که مؤذن گفت : أشهد أن محمداً رسول اللّه، معاویه - لعنة اللّه علیه - گفت : ای پسر عبداللّه ! (منظورش، محمد بن عبد اللّه (عَلَیهِ السَّلَامُ) است) خدا پدرت را بیامرزد چه بلند همت بودی و برای خود راضی نشدی مگر اینکه نام تو مقارن با نام پروردگار جهانیان باشد! ⁽²⁾

رسول خدا (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) فرمود : «یَموتُ مُعاویة - لعنة اللّه علیه - عَلی غَیر مِلَّتِی» ؛ یعنی : معاویه - لعنة اللّه علیه - بر غیر دین من می میرد. (حدیقة الشیعه، ص 342؛ کامل بهائی، ج 2، ص 211 ؛ احسن الکبار (مخطوط) ص 132 از مصابیح نقل کرده اند و همچنین الغدیر، ج 10، ص 141).

احنف بن قیس می گوید: «از امیرالمؤمنین (عَلَیهِ السَّلَامُ) شنیدم که فرمود: معاویه - لعنة اللّه علیه - بر دین اسلام نخواهد مرد و این در دل من بود که چگونه اینطور خواهد بود؟ پس به حسب اتفاق به سفر شام.رفتم شنیدم کا که معاویه - لعنة اللّه علیه - رنجور است ؛ به عیادت وی رفتم دیدم که روی به دیوار خوابیده است. دست بر سینه وی نهادم دستم بر بتی خورد که از گردنش آویخته بود.

چون رو به طرف من کرد، مرا گریان دید؛ گفت : من امروز بهترم گفتم گریه من از آن است که از علی بن ابی طالب (عَلَیهِ السَّلَامُ) شنیدم که فرمود: معاویه - لعنة اللّه علیه - بت در گردن خواهد مرد! پس گفت : ای احنف چه عجب داری طبیب مرا به این امر کرده و گفته این بت من است، در گردن بیاویز که نفع می کند!؟ من از آنجا بیرون آمدم هنوز به خانه خود نرسیده بودم که آوازه مردن معاویه - لعنة اللّه علیه - از هر طرف برآمد».

و قاضی القضاه هم نقل کرده: «معاویه - لعنة اللّه علیه - مرد در حالتی که از صنم توقع شفاعت داشت».

و مأمونی در کتاب خود آورده «از متقدمین و متأخرین کسی را درین خلاف نیست و همه متفق اند بر آنکه معاویه - لعنة اللّه علیه - بت در گردن از دنیا بیرون رفت». (حدیقة الشیعه، ص 342).

و مردی گوید: «از رسول خدا (صَلَّی اللّه عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَسَلَّمَ) شنیدم چهار کس در مرتبه پایین تر دوزخند که عذاب ایشان از همه دوزخیان بیشتر است ؛ نمرود و شداد و فرعون و مردی که بعد از من بر در بابل بیعت خواهد گرفت و اگر نه آن

بود که فرعون دعوای خدایی کرد این مرد در درجه پایین تر از او است و عذابش بیشتر از او. این مرد می گوید به عراق رفتم و دیدم که معاویه - لعنة اللّه علیه - بر منبر بود و از مردم بیعت میگرفت و معلومم شد که آن چهارمی، معاویه - لعنة اللّه علیه - بوده». (حدیقة الشیعه، ص 344).