مشخصات کتاب

سرشناسه : بابایی خورزوقی، علی، 1342-

عنوان و نام پدیدآور : معنویت و ارزش های واقعی بشر/ مولف و شاعر علی بابایی خورزوقی، با همکاری مجتبی بابایی خورزوقی، اکرم ترک.

مشخصات نشر : اصفهان: نشر دارخوین، 1402.

مشخصات ظاهری : 218 ص.؛ 14/5×20/5 س م.

فروست : فریاد خاموش درون؛ جلد چهل و ششم.

شابک : 1750000 ریال: 978-622-280-165-6

وضعیت فهرست نویسی : فاپا

یادداشت : پشت جلد به انگلیسی:Ali Babbaei Khorzooghi. Spirituality and real human values ....

یادداشت : عنوان روی جلد: معنویت و ارزش های واقعی بشر( بحران های معرفتی غرب نسبت به معنویت و ارزش ها).

یادداشت : کتابنامه: ص. 211- 216؛ همچنین به صورت زیرنویس.

عنوان روی جلد : معنویت و ارزش های واقعی بشر( بحران های معرفتی غرب نسبت به معنویت و ارزش ها).

موضوع : اسلام و غرب

*Islam and the West

تمدن غرب -- بررسی و شناخت

Civilization, Western -- Surveys

معنویت -- کشور های غربی

Spirituality -- Western countries

ارزش ها -- کشورهای غربی

Values -- Western countries

شعر فارسی-- قرن 14

Persian poetry -- 20th century

شناسه افزوده : بابایی خرزوقی، مجتبی، 1365-

شناسه افزوده : ترک، اکرم، 1367 -

رده بندی کنگره : BP229/3

رده بندی دیویی : 297/489

شماره کتابشناسی ملی : 9085848

اطلاعات رکورد کتابشناسی : فاپا

بسم الله الرحمن الرحیم

معنویت و ارزش های واقعی بشر

(بحران های معرفتی غرب نسبت به معنویت و ارزش های واقعی بشر)

جلد چهل و ششم:

فریاد خاموش درون

مولف و شاعر : دکترعلی بابایی خورزوقی

با همکاری دکتر مجتبی بابایی (عضو هیات علمی دانشگاه صنعتی اصفهان) و اکرم ترک (از طلاب حوزه علمیه قم)

همراهانی که طالب معرفت و شناخت واقعی نسبت به معنویت و ارزش های واقعی برای رسیدن به حقیقت خود و معنای درست زندگی در جاهلیت نوین هستند حتما این کتاب را بخوانند

"مطالب این کتاب بر گرفته از پنج کنفرانس است که توسط مولف بصورت منظوم (قصیده، غزل...) برای دانشجویان دکترای تخصصی رشته فلسفه تعلیم و تربیت همراه با توضیحات لازم ارائه که در نوع خود در سطح کشور بی نظیر است. در ضمن صدا و تصویر کنفرانس های مزبور ضبط و قابل ارائه می باشد. البته مطالب اگر چه علمی است ولی از آنجا که فطرت بشریت برای کشف حقیقت تشنه آن است؛ سعی شده برای استفاده همگان با زبان ساده و همه فهم مطرح شود."

(کلیه اشعار این کتاب توسط مولف با تخلص حقیر اصفهانی سروده شده است)

«کلیه درآمد فروش کتب این شاعر و مولف برای همیشه صرف ترویج معارف اهل بیت علیه السلام می شود»

خیراندیش دیجیتالی: کانون فرهنگی اندیشه اصفهان

ویراستار کتاب : خانم نرگس قمی

اشاره

سرشناسه : بابایی خورزوقی، علی، 1342-

عنوان و نام پدیدآور : معنویت و ارزش های واقعی بشر/ مولف و شاعر علی بابایی خورزوقی، با همکاری مجتبی بابایی خورزوقی، اکرم ترک.

مشخصات نشر : اصفهان: نشر دارخوین، 1402.

مشخصات ظاهری : 218 ص.؛ 14/5×20/5 س م.

فروست : فریاد خاموش درون؛ جلد چهل و ششم.

شابک : 1750000 ریال: 978-622-280-165-6

وضعیت فهرست نویسی : فاپا

یادداشت : پشت جلد به انگلیسی:Ali Babbaei Khorzooghi. Spirituality and real human values ....

یادداشت : عنوان روی جلد: معنویت و ارزش های واقعی بشر( بحران های معرفتی غرب نسبت به معنویت و ارزش ها).

یادداشت : کتابنامه: ص. 211- 216؛ همچنین به صورت زیرنویس.

عنوان روی جلد : معنویت و ارزش های واقعی بشر( بحران های معرفتی غرب نسبت به معنویت و ارزش ها).

موضوع : اسلام و غرب

*Islam and the West

تمدن غرب -- بررسی و شناخت

Civilization, Western -- Surveys

معنویت -- کشور های غربی

Spirituality -- Western countries

ارزش ها -- کشورهای غربی

Values -- Western countries

شعر فارسی-- قرن 14

Persian poetry -- 20th century

شناسه افزوده : بابایی خرزوقی، مجتبی، 1365-

شناسه افزوده : ترک، اکرم، 1367 -

رده بندی کنگره : BP229/3

رده بندی دیویی : 297/489

شماره کتابشناسی ملی : 9085848

اطلاعات رکورد کتابشناسی : فاپا

نام کتاب: معنویت و ارزش های واقعی بشر

مولف، و شاعر: دکترعلی بابایی خورزوقی

با همکاری: دکتر پرینازسجادیان و کارشناس حوزه اکرم ترک

ناشر: انتشارات دارخوین

نوبت چاپ: چاپ دوم1402

شمارگان: 2000

طرّاحی جلد: مرکز حال خوب - گروه مینیاتور

فهرست نویسی: بر اساس اطلاعات فیپا

شابک: 978-600-380-857- 7

قیمت:95000 تومان

فهرست

اشاره:

طلیعه. 7

نقد اندیشه های فلسفی غرب (قصیده). 9

پیش در آمد. 12

بحران های معارف بشری غرب، در حوزه معنویت و ارزش های واقعی چگونه قابل طرح می باشد؟ 18

بحران معرفتی غرب نسبت به معنا دار بودن زندگی چگونه است؟. 41

بحران معرفتی غرب نسبت به دعا و نیایش به چه صورت می باشد؟ 72

بحران معرفتی غرب نسبت به نسبی بودن ارزش ها چگونه است؟. 85

بحران معرفتی غرب نسبت به مسأله شیطان به چه صورت می باشد؟ 98

بحران معرفتی غرب نسبت به مسأله قانون گذاری و وظایف چگونه است؟ 113

بحران معرفتی غرب نسبت به مسائل جنسی وحجاب چگونه است؟. 125

1- ترویج فیلم های مبتذل و خیانت: 150

2- هم خانگی در غرب: 155

3- پیدایش نسلی تک والدی: 156

4- تشدید ناآرامی های اجتماعی: 159

5- خانواده های نامشروع و بارداری های ناخواسته و سقط جنین: 160

6- روسپیگری: 163

7- بیماری های مقاربتی: 163

8- ناهنجاری های روحی و روانی: 164

9- متناقض بودن دیدگاه های ایسم ها از جمله فمینیسم: 165

10- تضعیف نهاد مقدس خانواده: 166

11- مردستیزی به جای مهرورزی: 168

12- فساد اخلاقی به جای تربیت اخلاقی: 169

13- مبارزه با واقعیت های تکوینی و مشیت الهی: 170

14- گسترش همجنس گرایی حتی ازدواج با خود: 170

بحران معرفتی غرب نسبت به مسأله آخرت و معاد چگونه می باشد؟ 186

نتیجه گیری: 203

منابع 210

اشاره

در آغازکتاب جا دارد جهت استحضار حضرت عالی به موارد زیر اشاره شود:

ایشان در این است که به مناسبت موضوع همراه با اشعاری از مولف؛ تدوین شده که در نوع خود کم نظیر است.

عکس

در خاتمه یادآور می شود که مولف از نظر علمی در کلاس های خارج فقه (معادل دکترا) در حوزه شرکت و در دو رشته متفاوت دانشگاهی تحصیل و در مقطع دکترای تخصصی phd در رشته فلسفه تعلیم و تربیت ادامه تحصیل داده است.... مجتبی بابایی

طلیعه

توضیحی برای ابیات قرآنی طلیعه: مولف قسمت هایی از قرآن کریم را به صورت منظوم در قالب مثنوی سروده است؛ که ان شاءا... در مجموعه ای جدا چاپ خواهد شد. البته جزء سی ام آن در سال 88 توسط انتشارات برترین اندیشه منتشر شده است. ولی به خاطر اینکه شروع این کتاب؛ با اشعار قرآنی آغاز شده باشد، ترجمه منظوم سوره «اعلی» که تا حدودی به موضوع مربوط است در ابتدا آورده می شود. در ضمن شماره اول هر مصراع یا بیت مربوط به شماره آیه آن سوره می باشد.

«سوره اعلی»

(مکی 19 آیه) سوره 87 صفحه 591

1- خوان تو نام رب اعلی و برین *** با همان تسبیح و پاکی و یقین

2- آن خداوندی که خلق کرده جهان *** خوب و عالی با هدف هایی عیان

3- هر که را در کم و کیف اندازه داد *** تا رود سوی کمالش در نهاد

4- آنکه از دامان خاک بی صفا *** هم چراگاه و گیاه کرده به پا

5- بعد از آن کرده همه،خشک و خموش *** درفضایی که بُود، بی جنب و جوش

6- می کنیم خوانا، تو را در جان و سر *** کی شود پنهان، ز دیده و نظر

7- آنچه را خواهد، کند اندر جهان *** عالم است، بر سّر و پنهان و عیان

8- می کنیم یاری تو را، در راه دین *** تا شود آسان، رسالت، بر زمین

9- پس تو آنان را، تذکر ده ز جان *** گر تذکر، سودمند، افتاد، بدان

10- آن که ترسد از خدای مهربان *** می رود با جان و دل، سوی همان

( چون که قلبش، گشته آماده ی آن *** می پذیرد آن تذکر را ز جان)

11- آن شقی و منحرف، در راه کین⁽¹⁾*** می کند دوری، زحرف حق دین

12- با چنین فکری، رود در قعر نار *** سوزد اندر، آتش کبری و زار

13- پس چو مرده، می شود درآن جهان *** کی شود زنده، همی سوزد در آن

14- رستگار شد آنکه در سر و عیان *** پاک و کرد از هر بدی ، هم جسم و جان

15- با همان، یاد خدای مهربان *** با خضوع و هم نماز، اندر نهان

16- پس چرا ؟! ای خفتگان این دیار *** از فلاح، دوری و رفتید سوی نار

آن سرای فانی را، درجان و سر *** داده ترجیح، بر بقایی پر ثمر

17- آخرت، بهتر بُود از هر نظر *** تا ابد،خیرش رسد بر جان و سر

18- آنچه آمد از تمام این امور *** ثبتِ در دیگر صحف، ای با شعور

در کتب انبیای پیش از این *** 19- همچو ابراهیم و موسی، اهل دین

نقد اندیشه های فلسفی غرب (قصیده)

"مطالب این کتاب توضیحی است بر بر برخی از ابیات این قصیده و قصیده پایانی کتاب"

با تو دارم این سخن در وصف روح با صد یقین *** در خصوص نقد افکاری که کرد شبهه به دین

از فلاسف تا به ایسم های قدیم و هم جدید *** هر کدام کردند بشر را دور از آن حق مبین

با خدا و بی خدا رفتند رهی دور از رحیل *** این همان بحران انسانی بود آن را ببین

واقعیت دون هر افراط و تفریطی قبیح *** ذات پاک آدمیست بر طبق قول آخرین

دان که انسان جانشین خالق است اندر زمین *** روح حق با جسم و جان وی همی گشته عجین

چون نفخت فیه من روحی چو یک رکن رکین *** می کند غوغا به پا و باقی است در ملک طین

آنچه موجود است در این عالم ز الطاف نعیم *** از برای رشد روح بوده چو مقیاسی وزین

این همان رمزیست که ایسم ها غافلند از درک دین *** چون نمی دانند که چون است و همی گویند چنین

معنویت پوچ و روح توام نبوده با جنین *** آدمی اصل است و دنیا بوده بر وی چون نگین

مادّه و دنیا و لذّت های آن گشته اصیل *** از برای ایسم ها در غرب و شرق این زمین

هر گدام جزیی ز اوصاف بشر را مثل فیل *** گرده تعریفی ضعیف و گفته کن بر آن یقین

با تصورهای ناقص از بشر با صد دلیل *** هر کدام کردند درون را دور از آن داد جبین

یا شناخت جزیی و محدود ز ابعاد وسیع *** کرده گمره آدمی را از همان فکر برین

گر چه هر یک راه حق را گفته اند باشد همین *** با چنین فکری شود انسان فدای مکر و کین

لیبرال و مثل آن جان را کنند بی شک غمین *** چون نمی دانند که چون است راه حق و آن یمین

با ظرافت هر یک از ایسم ها ز عقل آدمی *** بهره ها بردند برای انحراف از اصل دین

عقل و علم آدمی رفته برون از اصل خویش *** چون شده صرف حواسی همچو چشم و انگبین

در نبات و ذات حیوانی همه گشتند اسیر *** با وجودی که حواس آرد غم و حزنی حزین

بهر رشد مادیّ و حیوانی با عقل ظریف *** کرده اند ظلمی عجیب بر روح و جان در هر سنین

از فلاح و رستگاری و همان داد ضمیر *** گشته اند مغفول و گویند حرف ما باشد همین

داد خاموش درون گوید رهایم کن ز ایسم *** تا کنم خنثی تمام ظلم آنها را چو مین

این همان راهیست که فطرت خواهد از تو ای عزیز *** گر گزینی غیر از آن را می شوی چون بدترین

فکر غرب و آن مکاتب داده اند جان را فریب *** کن حقایق را تو کشف گر چه روی تا عمق چین

دون هر گونه تعصب دان که فطرت بهر چیست *** تا کنی جان را مبرّا از همان فکر لعین

پس عزیزم کن عبور از مرز ایسم های فقیر *** تا که بینی دست خود را در همان حبل المتین

این حقیر گوید درون خواهد ز تو معنا و دین *** در مسیر فطرت و راهی که باشد برترین

عکس

پیش در آمد

بهر چه کردی تو روز و شب وجودت را خراب *** با همان ایسم های مادّی در متون هر کتاب

یا که با سستی شدی تسلیم نفس و ماسوا *** معنویت را نمودی تو فدای نان و آب

هر که از معنا شود روزی جدا در این سرا *** ظلم وافر کرده بر خود با هزار و یک خطاب

دان که ایسمها هر کدام دادند جوابی بی بها *** با همان دنیای دون و ظاهرش با صد لعاب

هر کدام گفتند علیه دین و معنا و خدا *** با چنین فکری یقین دان می شوند روزی عقاب

دار دنیا و زر و زیور چو بند اژدها *** گرکه باشند خودهدف هرلحظه گردند چون حجاب

در چنین حالی یقین دان گشته ای از حق جدا *** داد خاموشت همی گوید که ای عالی جناب

کن رها این ایسم و آن ایسم و حوس ها و هوا *** تا شوی راحت ز شرّ این و آن و هر عذاب

راه راست باشد همان قرآن که هست راه خدا *** بهر چه گشتی چو حیوان دنی با آن کتاب

باطن معنا بود عشق خدا و هم ولا *** چون که آن باشد نیاز روح و جان هر شباب

دان که بی او می شوی هر آن دچار صد خطا *** آن خداوندی که دارد بهر ما صدها جواب

فطرت و فریاد خاموش درون بی هر صدا *** از تو می خواهد خدا را با همان قرآن ناب

آدمی با هر مقامی اندر این صحن و سرا *** بی خدا هیچ است و بی شک می رود در منجلاب

آنچه آرام می کند روح و روان را در فضا *** از غم و افسردگی و استرس و اضطراب

یا که درمان همه درد و غم و رنج و بلا *** در زمانی که شده دنیای دون نوعی نقاب

معنویت بوده و راز و نیاز با هر دعا *** این همان خواست روان است دون هرنوعی سراب

گر که باشی صاحب هر قدرت و کاخ و نوا *** عاقبت خواهی خدا را در فضایی پر عتاب

قدر خود را خوب بدان همچون شهید کربلا *** چون که با معنا نمود روح و روان ها را مجاب

پس عزیزم دان که معنا بوده گنجی پر بها *** با شعور و معرفت رو سوی آن با صد شتاب

این حقیر گوید که مفقود بشر تا ماورا *** بوده معنا و همان ذکر خدا با هر ثواب

با عنایت به ابیات مزبور، هر چند جهان معاصر با بحرانهای زیادی همانند بحران معرفت، بحران هویت، بحران دین و معنا و... دست و پنجه نرم می

کند. ولی به جرات باید اعتراف کرد که بحران معنا یکی از مهم ترین بحران هایی است که جهان و بشریت با آن روبه رو می باشد. اما پرسش این است که بحران معنا چیست و با چه معرفت و چه روش هایی می توان کم و کیف آن را مشخص کرد؟ چرا باید این بحران را جدی گرفت و وضعیت آن در سده های نوزدهم و بیستم و بیست و یکم چگونه بوده است. نقش دین و معنویت در رفع این بحران تا چه اندازه است؟ بدون تردید معرفت واقعی نسبت به ذات پاک انسان، یکی از مهم ترین دانش های الهی و بشری است که در حوزه معارف برای رسیدن به سعادت و رستگاری در دنیا و آخرت؛ تأثیر به سزایی دارد. همان گونه که مستحضر هستی، فلسفة غرب در دوران جدید از مباحث وجود شناختی بسیار دور شده و بیشتر به مباحث معرفت شناختی آنهم در ابعاد حسّی و تجربی؛ پرداخته است. این امر شیوة چیره در فلسفه غرب، به ویژه پس از کانت است؛ اما در فلسفه های متأخرتری چون اگزیستانسیالیسم، مارکسیسم، پراگماتیسم، پست مدرنیسم و... وضع به گونه ای دیگر است. امروزه یافتن وجه جامعی که بتواند همه فلسفه ها را دربرگیرد، بسیار مشکل به نظر می رسد. شاید به بیان ویتگنشتاین، فقط بتوان یک شباهت خانوادگی میان آنها یافت؛ از این رو در فلسفه های متأخر، ترادف موجود میان فلسفه و حکمت از میان می رود. شاید در این مجال، اشاره به تاخت و تاز پوزیتیویست ها به مابعدالطبیعه و بی معنا پنداشتن آن، برای اثبات این ادعا کافی باشد.

بحران معرفتی جهان عرب نسبت به مباحث حیاتی در مسائل اعتقادی و زیر بنایی؛ بشریت را حتی در دوران پست مدرنیته با یک انحراف بزرگ و درد آور روبرو کرده است. هر چند نقش دین در شرایط فعلی با نقش دین در جهان قرن هجدهم و نوزدهم تفاوت پیدا کرده است. ولی متاسفانه ایدئولک ها و رهبران پسامدرن (پست مدرنیسم) اگر چه نسبت به جریان مدرنیته و تجربه گرایی محض و همچنین خلاء معنا و معنویت در غرب منتقد بوده اند؛ ولی همچنان از آن معرفت واقعی؛ نسبت به ذات پاک انسانی و حقایق موجود در عالم هستی محروم مانده اند. و به نوعی خود نیز پرده و حجابی بر روی حقیقت و واقعیت انسان می باشند. چرا که همچنان با تصور ناقص از انسان؛ مسیر رشد و تعالی بشریت را به انحراف کشانده و باید روزی بخاطر این ظلم بزرگ؛ خود را برای پاسخ به ذات پاک آدمی و فریاد خاموش درون در پیشگاه یار آماده نمایند. در قرون مورد نظر، انسان اندیشه ورز تجربی تصور می کند؛ هیچ نیازی به دین برای رفع مشکلات خود ندارد. مشکلات فنی و علمی و تکنولوژیک او را علوم طبیعی و مشکلات عاطفی و روحی اش را علوم انسانی رفع می کنند. بنابراین بشریت نیازی به معرفت و مؤلفه ای دیگر برای طرح و رفع مشکلات زندگی خود ندارد. بنابراین با این رویکرد تجربه گرا که در مکتبهایی چون پوزیتیویسم خود را نشان می دهد؛ احساس هرگونه نیازی به دین را مرتفع می کند. در حالی که این رویکرد در حال حاضر تغییر کرده و برخی از فلاسفه معاصر و روانشناسان غربی دریافته اند که بشریت به دین به نوعی بیش از علوم تجربی نیاز دارد. گر چه مدرنیته و پست مدرنیته هریک؛ بعد و ساحتی از درون انسان را نشانه گرفته اند. ولی بدون تردید طریق و مسیری را که هر دو، برای

کشف این حقیقت ارائه می کنند؛ ناقص و از آنچه که فریاد خاموش درون و فطرت بشری بدنبال آن است؛ یعنی دین کامل و جامع که همان اسلام ناب محمدی صلی الله علیه وآله است؛ فاصله گرفته اند. به نوعی در نهایت تاسف باید اذعان و اعتراف کرد که دین واقعی و معنویت حقیقی همچنان حلقه مفقوده فلاسفه معاصر و روانشناسان غربی می باشد.

البته علاوه بر بحث مزبور در اینجا لازم است توجه جنابعالی به این نکته مهم و حیاتی جلب گردد که بر خلاف اندیشه های ایسم های مادّی؛ دین حق در هر زمانی یکی بیش نیست و بر همه افراد بشر لازم است از آن پیروی کنند. متاسفانه برخی عقیده دارند که انسان به دین خاصی ملزم نیست، هر دین از ادیان را داشته باشد کافی است. اما این ایده با فطرت و فریاد خاموش درون همحوانی ندارد. درست است که در دین، اکراه و اجباری نیست: «لَا إِکْرَاهَ فِی الدِّینِ» ⁽¹⁾ولی این سخن به این معنی نیست که دین خدا در هر زمانی متعدد است و انسان حق دارد هر کدام را که بخواهد انتخاب کند. در هر زمانی یک دین حق با پیغمبر صاحب شریعتی از طرف خدا آمده؛ مردم موظف بوده اند که از راهنمایی او استفاده کنند و قوانین و احکام خود را چه در عبادات و چه در غیر عبادات از او فرا گیرند تا نوبت به حضرت خاتم الانبیاء رسیده است. در این زمان اگر کسی بخواهد بسوی خدا راهی پیدا کند بدون تردید باید از دستورات دین او راهنمایی بجوید. قرآن کریم می فرماید: «وَمَنْ یَبْتَغِ غَیْرَ الْإِسْلَامِ دِینًا فَلَنْ یُقْبَلَ مِنْهُ وَهُوَ فِی

الْآخِرَةِ مِنَ الْخَاسِرِینَ»⁽¹⁾و هر کس غیر از اسلام دینی بجوید هرگز از او پذیرفته نشود و او در جهان دیگر از جمله زیانکاران خواهد بود؛ اگر گفته شود که مراد از اسلام، دین خاتم انبیاء نیست؛ بلکه منظور تسلیم خدا شدن است، پاسخ این است که البته اسلام همان تسلیم است و دین اسلام همان دین تسلیم است. ولی حقیقت تسلیم در هر زمانی شکلی داشته و در این زمان، شکل آن همان دین گرانمایه ای است که به دست حضرت خاتم الانبیاء ظهور یافته است و قهرا کلمه اسلام بر آن منطبق می گردد.

در هر حال ای عزیز اندیشمند و منصف، باید توجه داشت که جدای از انحرافی که در اندیشه های فلاسفه معاصر در ایسم های مختلف و بالطبع آراء تربیتی آنها در شناخت واقعی انسان ایجاد شده؛ در ادیانی مانند مسحیت و یهودیت هم؛ به نوع های متفاوت تحریف صورت گرفته است و لذا براساس متون مقدس آن ادیان نمی توان به شناخت درستی از انسان دست یافت. چرا که همین انحراف و تحریف و تصورهای غلط از خدا، معنا، انسان و علم... به نوعی باعث این انحراف بزرگ و درد آور در غرب شده است. ولی طبق تحقیقات جامع و کاملی که این حقیر بصورت دقیق و تطبیقی در ادیان و مکاتب مختلف دنیا از گذشته های دور تا به امروز انجام داده ام؛ با معرفت و علم کامل و نیز واقعا بدون هر گونه تعصب؛ به این نتیجه رسیده ام که باید هر انسان منصف و بصیری بپذیرد که این مشکل در مورد اسلام که متن مقدس آن یعنی قرآن، مصون از هرگونه تحریف بوده؛ وجود ندارد. لذا می توان با مراجعه به این

ثقل اکبر و تفسیر آن به وسیله ثقل اصغر (ائمه علیه السلام ) به انسان شناسی دینی واقعی دست یافت. مع الوصف هر انسانی با هر نوع رنگ و نژادی در اقصا نقاط عالم؛ اگر خودش را دوست دارد و نگران خوشبختی و سعادتش در دنیا و آخرت می باشد؛ باید با اطمینان و معرفت کامل و نیز بدون هر گونه تعصب و نگرانی؛ اسلام ناب محمدی صلی الله علیه وآله را با افتخار بپذیرد و با این انتخاب بزرگ و سرنوشت ساز به فطرت و فریاد خاموش درونش پاسخ مثبت دهد. بدون تردید اگر بشریت انتخابی جز این داشته باشد باید بداند که بالاترین ظلم و جفا را در حقّ نفس خودش کرده است. ظلم و جفایی که تحت هیچ عنوان برای انسان قابل جبران نخواهد بود. مع الوصف راهی جز این برای وی متصور نیست و هر چه دیرتر زیر چتر اسلام قرار گیرد؛ جبران خسارت های وارده برایش مشکل تر به نظر می رسد. لذا با جرات و اطمینان باید به فطرت های پاک بشری گفت که هیچ دین و مکتب و ایسمی؛ خلاف این ادعای بزرگ و حیاتی را بصورت عقلی، علمی ومنطقی نمی تواند ثابت کند. جهت روشن شدن موضوع توجه جنابعالی به مطالب مندرج در این کتاب و سایر منابع مربوط معطوف می گردد.

بحران های معارف بشری غرب، در حوزه معنویت و ارزش های واقعی چگونه قابل طرح می باشد؟

آنچه کرده زیر و رو قلب تو را هربا مرام *** آنچه کرده بر بنی آدم همه حجّت تمام

نعمت عقل درون و حجّت و حرف رسول *** با همان معنا و ارزش ها دهند جان را قوام

هر چند رباعی مزبور مسیر بشریت را در استفاده درست از عقل به عنوان حجت باطن و وحی به عنوان حجت ظاهر برای رسیدن به معنویت و ارزش های واقعی مشخص نموده؛ ولی به نظر می رسد لازم است در ابتدا توجه جنابعالی به چند سوال معطوف گردد: آیا انسان معاصر در آستانه ورود به هزاره سوم میلادی، نیازی به معنویت و ارزش های واقعی ندارد؟ آیا با صعود انسان به قله های بلند دانش تجربی، دیگر عصر ایمان دینی سپری شده است؟ آیا فرهنگ وحشی غرب می تواند فطرت و ذات پاک انسانی را به سر منزل مقصود برساند؟ آیا ایسم های مختلف می توانند به فریاد خاموش درون و نیازهای واقعی فطرت پاسخ مناسب دهند و سرانجام، آیا انسان متجدد در دست یابی به معنویت و ارزش های واقعی برای رسیدن به سعادت و خوشبختی حقیقی، با اتکا به دست مایه های بشری خود، کامیاب بوده است؟ این ها، و ده ها پرسش مشابه دیگر از جمله مسائل بنیادینی هستند که انسان معاصر با آن روبه روست.

همان طور که اشاره شد، عصر جدید (پست مدرن) عصری است که نشان داد علاوه بر اینکه دستاوردهای انقلاب صنعتی، علم، رفورماسیون، روشنگری و عقلانیت، راه حل های نهایی برای پاسخ به سوالات مختلف بشر نیستند؛ بلکه مشکلات و گره های جدیدی برای بشر به وجود آورده و می آورند؛ از این رو شک ها و تردید هایی در بین متفکران و اندیشمندان به وجود آورده است. پیدا شدن جنبش ها و نهضت های فکری و فلسفی

متعددی در خلال سال های نیمه دوم قرن بیستم نشانگر همین موضوع است که در این میان، اسلام به عنوان یکی از ادیان مهم توحیدی بیش از سایر جریان ها توانست در کانون توجه جهان معاصر قرار بگیرد.

البته سؤالات مختلفی در این رابطه مطرح می شود. اینکه اسلام با ویژگی های عصر جدید چه مناسبتی دارد و یا آنکه مسلمانان چگونه می توانند ویژگی های اساسی اسلامی خود را در مواجهه با فلسفه های مختلف عصر پست مدرنیسمی حفظ کنند یا اینکه چگونه یک نظام تربیتی اسلامی که به مجموعه قوانین رفتاری معین و سنت هایی مبتنی بر کتاب مقدس قرآن استوار است می تواند از عهده مشکلات در عصری برآید که عامدانه و آگاهانه با وحشی گری مدرن مسیر درست بشریت را به احراف دردناکی کشانده و از همه مصیبت بارتر اینکه دین و معنویت را به دور افکنده و در تنوع و پراکندگی افکار و عقاید منحرف دست و پا می زند.

و از همه بدتر این که در نهایت تاسف در عصر پست مدرن، بسیاری از اعتقادات و مسائل اسلامی در رسانه ها به ناحق و بصورت یک جانبه مورد بحث و تمسخر قرار گرفته و یا به صورت نفرت آمیزی ارائه می شود. حملات علیه یکسری از مسلمانان نماهای افراطی، تبدیل به حمله علیه کل مسلمانان می شود.... آن هم از جانب غرب وحشی... البته توضیح اینکه اولا لقب غرب وحشی (Wild West) را خود غربی ها از دیرباز به خود نسبت داده اند و ثانیاً چه خود را انسان های وحشی بخوانند و چه انسان های متمدن عصر

لیبرال دموکراسی بنامند، در عمل و واقعیت امر با عنایت به حقایق موجود در تاریخ و اعتراف خودشان وفق موارد زیر وحشی هستند:

الف - «غربی ها، یعنی به خصوص نژادهای اروپایی، نژادهای وحشی اند؛ این ها ظاهرشان اتو کشیده و کراوات زده و ادکلن زده است؛ امّا همان باطن وحشی گری ای که در تاریخ وجود داشته هنوز هم در این ها هست؛ راحت آدم می کشند، خونسرد جنایت می کنند؛ بنابراین کتک زدن زن در داخل خانه به وسیله ی آنها و بعد به وسیله ی آمریکایی ها، بُعدی ندارد»⁽¹⁾

ب – اثبات این ادعا در طول تاریخ کار سختی نیست. از حدود سه چهار هزار سال پیش که اروپایی ها، به ویژه در گستره ی اسپانیای آن روز آدم خوار بودند، تا دو هزار سال و هزار سال پیش که تاریخ شان فقط با جنگ رقم می خورد، تا قرون وسطی و عصر گلادیاتورها، تا قرون معاصر با جنگ های بزرگ و کوچکی چون: جنگ های صلیبی – جنگ های جهانی اول و دوم – جنگ ویتنام با آن جنایات هولناکش – جنگ صرب ها علیه مسلمانان بوسنی که حتی شکم زنان باردار را پاره کرده و جنین آن ها را سر می بریدند – تا حدود 80 سال جنگ و جنایت علیه فلسطین، لبنان و سوریه و آن جنایات وحشتناک – تا تحمیل جنگ 8 ساله علیه ایران - تا حمله نظامی مستقیم امریکایی ها و اروپایی ها تحت عنوان ناتو، به افغانستان و عراق – تا نسل کشی و کشتارهای کور و بی هدف توسط پهپادها در پاکستان و یمن – تا

شکنجه های ددمنشانه در زندان های داخلی و گوانتامالاهای شناخته شده و نشده و. ..، همه تاریخ روشن و مستند غرب وحشی است.

در جهان غرب (به ویژه اروپا)، فرقی ندارد که سزارها، تزارها، رایش ها، لویی ها، موسیلینی ها، هیتلرها و ناپلئون ها حکومت کنند، یا کلیسا حکومت کند، یا دموکرات ها، جمهوری خواه ها، حزب سوسیال یا حزب کارگر یا حتی حزب سبزها و. .. – روح شان با ظلم، جنایت و فحشا عجین شده است و جز این راه را بلد نیستند و نمی پسندند. امروزه و در این عصر لیبرال دموکراسی و شعارهای گوش خراش حقوق بشری، هیچ امنیتی در کشورهای غربی و به ویژه اروپایی، وجود ندارد و میزان ظلم، جنایت، تعدی و تجاوز در داخل کشورهای خودشان کمتر از جنایات شان در خارج از مرزها نمی باشد.

مثلا در امریکا اغلب مردم مسلح هستند و آمار قتل و تجاوز به کمتر از چند ثانیه رسیده است – یا سوئد چند سالی است که در کثرت تجاوز، در رأس کشورهای اروپایی قرار گرفته است – دیگر اینکه فریاد خانم مرکل نیز از افزایش وحشتناک قتل و تجاوز به کودکان در آلمان بلند شده است – همچنین در انگلیس حتی ساختمان BBC به مرکز امنی برای تجاوز بهکودکان مبدل شده است – نه کلینیک کودکان امینت دارد و نه حتی کلیسا، چه رسد به آموزشگاه ها، پارک ها و باشگاه ها. و تازه این وحشی گری مردم است، اگر به وحشی گری دولت ها و حکومت ها توجه شود، به مراتب بدتر از مردم است.

آیا به جز غرب وحشی، هیچ قومی می تواند وهابیت، تکفیری و سلفی و سایر تروریست های دولتی را تربیت و سازماندهی کند و این چنین به جان مردم بیاندازد؟! آیا به غیر از غرب وحشی، هیچ دولت و مجلسی این همه اهتمام به قانونی کردن همجنس بازی – قانونی کردن ازدواج هم جنس ها – قانونی کردن هم خوابی با حیوانات (به ویژه در میان نظامیان) می ورزد. همجنس گرایی که حتی در بین حیوانات وحشی مشابه آن را نمی توانی در عالم خلقت پیدا و مشاهده نمایی.... آری ای عزیز بزرگوار:

دان که همجنس بازی در سر و عیان *** ظلم وافر بوده بر روح و روان

هر گه گردد اهل آن در هر زمان *** می شود خوار و ذلیل بی هر گمان

آن که وحشی بوده و دور از انان *** می کند دوری ز همجنسش بدان

چون که حیوانی نیابی در جهان *** کین چنین با مثل خود باشد چنان

همسری که بوده پر عشق و نشان *** بهر چه محروم و گردد از جنان

حیف انسانی که با داد نهان *** راه کج را هی رود تا آن کران

ذات هر موجود رود سوی همان *** جفت خود که می برد درد و فغان

دان زن و شوهر ز هم گیرند توان *** طبق حرف خالق هفت آسمان

هر دو تسکین هم اند در هر مکان *** می دهند آرامشی فوق بیان

از زناشویی خود با صد نشان *** می برند حظّی که ناید بر زبان

کارشان باشد عبادت همچنان *** عکس همجنس بازی با خرد و کلان

داد خاموش همه پیر و جوان *** همسر حق را همی خواهند ز جان

این حقیر گوید به مردان و زنان *** همسران واقعی آرند امان

اگر شما منصفانه و واقع بینانه بخواهی برای یک نژاد وحشی شاخصه هایی بیان کنی، چه شاخصه هایی وجود دارد که منطبق با غرب در گذشته و حال نباشد؟ ترسیم از یک قوم وحشی چیست که آن را در غرب دیروز و امروز به وضوح نمی بینی؟!

ج – آن چه که مقام معظم رهبری مبنی بر وحشی گری، به رغم برخورداری از ظاهری آراسته، لباس های قشنگ و شیک، خودروهای گران قیمت، عطرها و ادوکلن ها خوش بو و سایر نمادهای انسان های فرهیخته، متمدن، متمول و. .. فرمودند، سخن جدیدی نیست، بلکه عین آیه قرآن کریم است. خداوند متعال می فرماید: انسان جسمی دارد که حیوانی است و روح هم دارد که ملکوتی و انسانی است، اما هر برخوردار ازجسمی انسانی، انسان نیست، بلکه اگر از حیوانیت عبور نکرده باشد و به عرصه ی انسانیت و روحانیت قدم نگذاشته باشد، هم چنان حیوان و بلکه پست تر است.

خداوند متعال می فرماید: اگر به ظاهر آنان نگاه کنید، گمان می کنید که لابد انسان های بسیار فیهم و باشعوری هستند. می شود با آن ها پای مذاکره نشست، به تفاهم رسید و تعامل سالم و امنی داشت، اما این ظاهرشان است، در باطن حیوانات وحشی هستند: «أَمْ تَحْسَبُ أَنَّ أَکْثَرَهُمْ یَسْمَعُونَ أَوْ یَعْقِلُونَ إِنْ هُمْ إِلَّا کَالْأَنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ سَبِیلًا» ⁽¹⁾آیا می پنداری بیشتر آنان می شنوند یا می اندیشند؟ (نه) آنها جز همانند چارپایان نیستند بلکه گمراه ترند.

خداوند متعال در قرآن کریم می فرماید که این کفار، ظاهری شبیه انسان دارند. قلب دارند، اما هیچ فهم و شعوری ندارند - چشم دارند، اما بصیرت ندارند – گوش دارند، اما حرف حق را نمی شوند. ..، درست مثل حیوان، بلکه بدتر: «وَلَقَدْ ذَرَأْنَا لِجَهَنَّمَ کَثِیرًا مِّنَ الْجِنِّ وَالإِنسِ لَهُمْ قُلُوبٌ لاَّ یَفْقَهُونَ بِهَا وَلَهُمْ أَعْیُنٌ لاَّ یُبْصِرُونَ بِهَا وَلَهُمْ آذَانٌ لاَّ یَسْمَعُونَ بِهَا أُوْلَئِکَ کَالأَنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ أُوْلَئِکَ هُمُ الْغَافِلُونَ» ⁽²⁾همانا بسیاری از جنیان و آدمیان را [گویی ] برای دوزخ آفریده ایم، [چرا که ] دل هایی دارند که با آن فهم نمی کنند و چشم هایی دارند که با آن نمی بینند، و گوش هایی دارند که با آن نمی شنوند. آنها چون چهارپایانند بلکه گمراه ترند، و آنان غافلانند.

همه اقوال و توصیفات راجع به غربی ها یکی است و همه نیز منطبق با روحیه، رفتار و عملکرد آنها در طول تاریخ می باشد. پس، همان طور که خودشان اذعان داشته اند، غرب وحشی (Wild West) است– همان گونه که

مقام معظم رهبری با عنایت به حقایق موجود و توجه به آیات قرآن کریم بر آن تاکید فرمودند، آری خداوند متعال در خصوص افراد ایچنینی همانطور که اشاره شد با صراحت فرموده آنها «کَالأَنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ» هستند.

در هر حال اسلام بر خلاف ایسم های مختلف و اعمال وحشی مدرن غرب؛ به عنوان دینی که دنیوی و دنیا زده نشده و به حق ادعای شناخت کامل انسان را دارد و بهترین نوع تربیت را به دور از هر نوع وحشی گری و امثال آن؛ برای سعادت حقیقی و خوشبختی واقعی بشر ارائه می کند باید به وسیله مربیان مسلمان و متعهد در نظام های تربیتی و در رسانه ها و از طریق کانال های ارتباطی (اینترنت و ماهواره) موردبحث و بررسی قرار گیرد و به بسیاری از سؤالات و اشکالات وارده از سوی مخالفان پاسخ داده شود و صدای اسلام نباید در میان جریانات متناقص و گفتمان های مختلف و التقاط بیش ازحد و تصاویر متنوع و پراکنده، غرق و یا گم شود.

آری ای عزیز بزرگوار، در عصر مدرن به دنبال موج سکولاریسم، دینی که معنویت و ارزش های واقعی را برای بشریت ترسیم می کرد به طور آگاهانه از صفحه زندگی کنار گذاشته شد و علم گرایی موجب آن گردید که انسان مدرن برای پاسخ های سؤالاتش در وادی علم آن هم علم تجربی و مادی قدم بگذارد.

درواقع رسالت اسلام و ادیان بزرگ الهی این است که نوعی خود آگاهی به انسان دهند که ماوراء آگاهی علمی است؛ نوعی بصیرت وجودی که انسان را به حرکت و پویایی وادارد. همچنین مذهب، تکیه گاه اساسی اش در

پرتو اخلاق بر معنویت و ارزش های واقعی است. فلسفه انسان سازی و سیستم تعلیم و تربیت آن با فلسفه های فکری غربی و شرقی متفاوت است. فلسفه وجودی انسان در عصر مدرن و پست مدرن، تهیه نیروی انسانی برای رفع احتیاجات جامعه از نظر تکنولوژی تولید، توزیع، مدیریت خدمات ارتباطات و … است؛ در حالی که هدف اساسی تعالیم مذهبی اسلام، رشد فکری و علمی در جهت کشف حقیقت جهان و در مسیر فطرت و هماهنگی با هستی و همچنین در جهت پرورش ارزش های متعالی و معنویت حقیقی است.

بنابراین همان طور که در ویژگی های عصر پست مدرن بیان شد مسائلی وجود دارد که متربیان را در عصر حاضر با مسائلی مواجه می کند. مهم ترین این موارد، امواج پلورالیسم، سکولاریسم، جهانی شدن و تأثیرات شدید رسانه ها است. امروز مربی با دیدگاه ها و ایدئولوژی ها و عقاید مختلفی روبه رو است؛ ولی باید معیارهایی برای کشف حقیقت و رفع بحران های مختلف معرفتی مکاتب مادی و فلاسفه غرب در قالب ایسم های مختلف ارائه شود که به لطف الهی در این کتاب به معنویت و ارزش های واقعی اشاره خواهد شد.

در هر حال جای انکار نیست که عصر مدرن با تمام ظواهر رنگارنگ و فریبنده خود، تربیت واقعی و ارزش های خانوادگی را به چالش می خواند و بسیاری از آنان که به سحر مظاهر مادی مدنیت نوین مفتون گشته اند، دیانت را جریانی رو به افول می دانند و مشتاقانه در انتظار رؤیت غروب

خورشید دین نشسته اند. نگاهی سطحی بر پوسته های ظاهری زندگی انسان معاصر و دستاوردهای حیرت انگیز صنعت و فناوری (تکنولوژی) مدرن، چه بسا پندار فوق را تأیید کند یا دست کم با آن سازگار بنماید، با این حال چنین به نظر می رسد که بررسی جامع تر، ژرف تر و ناقدانه تر وضعیت جهان و انسان متجدد گزافه بودن ادعای پایان یافتن عصر ایمان و بی نیازی انسان معاصر به معنویت و ارزش های واقعی را برملا می سازد. در این راستا معرفت شناسی کلید حل بحرانهای معارف بشری در زمان معاصر بوده و بدون تردید بستر و زمینه را برای تعالی فطرت و پاسخ به فریاد خاموش درون که همانا رسیدن به معنویت و ارزش های واقعی جهت دستیابی به هدف نهایی و قرب الهی است؛ فراهم می سازد. چرا که بدون شناخت معنویت و ارزش های واقعی، تقرب امکان پذیر نیست.

از طرفی بحران معرفتی جهان غرب؛ نسبت به مباحث حیاتی در مسائل اعتقادی و زیر بنایی همانند تربیت واقعی و ارزش های خانوادگی؛ بشریت را حتی در دوران پست مدرنیته با یک انحراف بزرگ و درد آور روبرو کرده است. به گونه ای که متاسفانه ایدئولکها و رهبران پسامدرن اگر چه نسبت به جریان مدرنیته و تجربه گرایی محض و همچنین خلاء معنا و معنویت در غرب منتقد بوده اند؛ ولی همچنان از آن معرفت واقعی؛ نسبت به ذات پاک انسانی و حقایق موجود در معنویت و ارزش های واقعی محروم اند. در آن قرون، انسان اندیشه ورز تجربی، تصور می کرد هیچ نیازی به دین برای رفع مشکلات خود ندارد. مشکلات فنی و علمی و تکنولوژیک او را علوم طبیعی

و مشکلات عاطفی و روحی اش را علوم انسانی رفع می کنند. بنابراین بشریت نیازی به معرفت و مؤلفه ای دیگر برای طرح و رفع مشکلات زندگی خود ندارد. بنابراین با این رویکرد تجربه گرا که در مکتب هایی چون پوزیتیویسم خود را نشان می دهد؛ احساس هرگونه نیازی به دین را مرتفع می کرد. در حالیکه این رویکرد در جهان کنونی تغییر کرده و فلاسفه معاصر و روان شناسان غربی دریافته اند که به دین به نوعی بیش از علوم تجربی نیاز دارد و این دو هریک ساحتی از درون انسان را نشانه گرفته است. ولی بدون شک و تردید طریق و مسیری را که برای کشف این حقیقت ارائه می کنند؛ ناقص و از آنچه که فریاد خاموش درون و فطرت بشری بدنبال آن است؛ یعنی دین کامل و جامع که همان اسلام ناب محمدی صلی الله علیه وآله است؛ فاصله گرفته اند. به نوعی در نهایت تاسف باید اذعان و اعتراف کرد که معنویت و ارزش های واقعی همچنان حلقه مفقوده فلاسفه معاصر و روان شناسان غربی می باشد.

معمولاً این طور گفته می شود که بشریت در عصر بازگشت انسان به معنویت یا بازگشت معنویت به زندگی بشر به سر می برد؛ اما نگاهی به روند شتاب زده و گسترده معنویت گرایی که بیش از چند دهه از عمر آن نمی گذرد، به وضوح نشان می دهد که بشر با پدیده انفجار معنویت رو به رو شده است. انسان مدرن که به سختی، دور از معنویات نگه داشته می شد و در تمدنی زندگی می کرد که غیر از جهان و زندگی مادی برای چیز دیگری ارزش قائل نبود، حریص، عجول و عنان گسیخته به معنویات روی آورده و همانند

مردمانی که در قحطی به سر می برند و انبار نانی یافته اند، سنت های کهن عرفانی و معنوی را برگرفته، هر کس تکه یا تکه هایی از مکاتب مختلف را چنگ زده، می کوشد روح تشنه خود را با آن سیراب کند.«میلتون»، پرکارترین محقق در حوزه جامعه شناسی ادیان نوپدید می نویسد: بیش از دو هزار فرقه معنویت گرا در آمریکا و بیش از دوهزار جریان معنویت جویی در اروپا است و درصد کمی از آن ها مشترکند.

در حقیقت، با گذشت حدود چهل سال، قریب به چهار هزار مکتب و فرقه عرفانی و معنوی در جهان غرب شکل گرفته است. این جریان های معنویت گرا، طیف بسیار متنوعی را شامل می شوند که از عرفان ادیان ابراهیمی تا استفاده از مواد مخدر و روابط آزاد جنسی را در بر می گیرد. در واقع، هر چیز که به نوعی فرصت رهایی از چارچوب های جامعه مدرن و روگردانی از هنجارهای تمدن مادی و سرمایه داری را فراهم کند، معنویت شناخته می شود.

در این شرایط، معنویت، هر آن چیزی است که برای اعراض از زندگی مادی و تمدن غالب و ارزش ها و هنجارهای سرمایه داری فرصتی فراهم سازد. مادیات برای انسان معاصر، همین مدل یکنواخت زندگی غربی و ارزش ها و اهداف زندگی روزمره است و به هر نحو که بتوان از این چارچوب بیرون زد و نفسی کشید، صورتی از معنویت ایجاد شده است. معنویت در فرهنگ امروز انسان مدرن یا پست مدرن هر گونه فراروی، روگردانی ونه گفتن به معیارها و هنجارهای زندگی مادی مدرن است.

در دنیای امروز که مرزهای فرهنگی کمرنگ شده و سواره نظام و پیاده نظام رسانه ای، ابر فرهنگ غرب را در جهان می گستراند، جهان اسلام نیز از حضور این جریان های هزار رنگ منزه و پاک نمانده است؛ از این رو مطالعه نقادانه این فرقه ها - به ویژه آنها که در ایران پرکارترند - ضروری است و کوتاهی در این امر زیان های جبران ناپذیری را به فرهنگ و سایر ساحت های حیات اجتماعی وارد خواهد کرد.

کثرت فرقه های معنویت گرایی که در ایران رایج هستند، به راستی همت، دانش و مهارت محققان را به مصاف می طلبد. البته ممکن است بعضی از صاحب نظران ارجمند گمان کنند که بهتر است تنها عرفان اسلامی را ارائه دهیم و در این صورت از نقد مستقل این فرقه های معنوی بی نیاز هستیم. درحالی که از چند جهت نقد مستقل این جریان ها ضروری می نماید: نخست اینکه این فرقه ها به سبب نفوذ در فرهنگ مسلمانان، تعالیم و روش های خود را با برخی آموزه های اسلام همانند معرفی کرده، اذعان می کنند ما همان چیزی را می گوییم و می خواهیم که عرفان اسلامی می جوید، تنها زبان و شیوه ما امروزی، متفاوت و مردمی تر است؛ به این دلیل لازم است تفاوت ها و کاستی های این جریان های معنویت گرا نقادی و تبیین شود، تا از این تشبیه جلوگیری کرده و این شبهه را برطرف کند. دوم اینکه عرفان اسلامی برای ارائه، نیازمند زبان و مخاطب شناسی امروزین است و نمی توان با خواندن آثار گذشته به تنهایی با جامعه امروزی ارتباط برقرار کرد و تحفه ای محبوب و دلنشین به جامعه فرهنگی ارمغان داد. معنویت های نوظهور با

اینکه ساختار، اهداف و محتوای مناسبی ندارند، معمولاً ادبیات سهل و دلپذیری را به کار می گیرند که آشنایی با آن، اساتید و پژوهش گران عرفان اسلامی را برای بازخوانی یا تولید عرفان اسلامی برای مخاطب امروزی و در جامعه معاصر، توانمند می سازد. سوم اینکه شناخت نقاط ضعف، کژی ها و کاستی های عرفان ها یا ادیان عصر جدید، کمک می کند در ارائه امروزین عرفان اسلامی و باز تولید تعالیم و آموزه های آن بر اساس شرایط مخاطب معاصر، به بیراهه نرویم و آسیب های نوآوری در این حوزه را کاهش دهیم.

چرا که همه انسان ها، فطرتی الهی دارند که همواره آنها را به سوی خداوند فرا می خواند. این صدایی است که هیچ گاه خاموش نمی شود و نوری است که فروغ آن افول نمی کند: «لا تبدیل لخلق الله». فطرت، همان بعد ملکوتی و روحانی انسان است که در عالم الستْ، در محضر ربوبی بوده و او را به روشنی شناخته است. عبدالله بن سنان از امام صادق علیه السلام پرسید: کدام فطرت است که آیه شریف «فطره الله التی فطر الناس علیها» از آن یاد کرده است؟ امام فرمودند: «اسلام است که وقتی خداوند از بشر بر توحید خویش پیمان می گرفت، به مؤمن و کافر فرمود: ألست بربّکم»⁽¹⁾ابن مسکان می گوید از امام صادق علیه السلام پرسیدم: گواهی گرفتن که در آیه «و إذ أخذ ربّک من بنی آدم من ذرّیّتهم فأشهدهم علی أنفسهم ألست بربّکم قالوا بلی…» آمده آیا دیدن حقیقی بوده است؟ فرمودند: «آری؛ اما مردم آن را از یاد برده اند؛ ولی اصل آن معرفت را از دست ندادند و به زودی به یاد

خواهند آورد و اگر معرفت هم از دست می رفت، هیچ کس نمی فهمید خالق و روزی دهنده اش کیست»⁽¹⁾فطرت، سطحی از وجود انسان است که در محضر خدا حاضر بوده و شاهد جلال و جمال، شکوه و کمال، نور و سرور، علم و قدرت، لطف و رحمت و سایر کمالات جلوه های صفات عالی الهی است؛ از این رو گرایش هایی از جان آدمی سر بر کشیده، او را به سوی سرچشمه بی کران هستی و کمال هدایت می کند.

با تکیه بر این سرمایه معنوی درون و مطالعه فطرت و دنبال کردن آروزها و خواسته هایش می توان به اصل هستی، زیبایی، عشق و کمال رسید. کسی که کتاب فطرت را مطالعه کند، به خدا می رسد. فطرت، هادی درونی و دعوت رسای خدا است که از درون هر انسان، برخاسته، او را به سوی مقصد حقیقی و اصل خویش فرامی خواند. طبیعت انسان، چیزی جز این تن مادی است که بیشتر مردم خود را با آن اشتباه می گیرند و فراموش می کنند که در حقیقت، روحند و هویت اصیل شان منوط به فطرت و بعد ملکوتی وجودشان است.اگر مردم، فطرت الهی خویش را در نظر نگیرند و مقتضیات آن را با مقتضیات طبیعت از هم با نشناسند، از هدایت های فطری محروم و در تمنیات طبیعی گرفتار می شوند.⁽²⁾در این صورت، فریفته اموری خواهد شد که مطلوب حقیقی و مورد تمنّای فطرت نیست. البته هدایت فطری و دعوت الهی که نور او در وجود ما است هیچ گاه خاموش نمی شود؛ ولی کسانی که از

پس حجاب طبیعت آن را می شنوند و می بینند، از ملاقات با حقیقت ناب محروم شده، از کژراهه تمنّاهای طبیعی برای تحقق خواسته های فطری می کوشند و خود فریبی معنوی از همین جا آغاز می شود. در این وضعیت، انسان در پی خواسته های طبیعی می رود و می پندارد حقیقت و معنویت را خواهد یافت یا خواسته های مادی و عادی خود را معنویت و مصداق راستین نیاز فطری خویش می انگارد.

معنویت های نوظهور، در راستای تمنای فطری انسان هستند؛ ولی پاسخی مسخ شده به آن می دهند. فطرت، شیفته عاشق شدن و دل بستن است؛ اما معنویت های نوظهور نظیر «اشو» و «کوئیلو»، عشقی هوسناک و شهوت آلود را پیشنهاد می کنند. فطرت ما تشنه مشاهده عظمت، شکوه و جلال الهی و تجربه هیبت و خشیت در برابر آن است؛ اما «مرلین منسون» پاسخ آن را کلیپ ها و موسیقی هولناک بلک متال می دهد. ما شیدای پرستیدن هستیم؛ ولی «سای بابا» خود را خدای پرستیدنی و خالق هستی معرفی می کند.

همانطور که بارها به نوع های مختلف در این مجموعه (فریاد خاموش درون) اطرح شده؛ از حدود چهارصد سال پیش در مغرب زمین، اندیشه ای پیدا شد که بعدها تمام جهان را فراگرفت و آن ایده، توانایی بشر در تأمین سعادت و بی نیازی از دین و تعالیم مقدس بود. انسان دوره رنسانس، پنداشت که با سه شعار «عقل»، «طبیعت» و «پیشرفت» می تواند بهشت موعود را در

زمین بنا کند⁽¹⁾و فریاد استغنا از دین و معنویات و خداوند را در زمین طنین افکن سازد؛ اما با گذشت چند قرن و وضعیت فلاکت بار زمین در قرن بیستم و پس از دو جنگ ویران گر جهانی و آسیب های گسترده محیط زیست به واسطه تکنولوژی و رشد دانش بشری در شعارهای فریبنده عصر روشنگری تردید جدی پدید آمد.

این تردیدها، مرحله نوینی را برای تمدن کنونی بشر ایجاد کرده که آن را دوره پست مدرن می نامند. در این دوران، مرز میان مدرن و کهن کمرنگ شده و بشر، درمان ناکامی ها و جبران شکست های خود را در میراث کهنبشری از جمله معنویات می جوید. شکست علم، تکنولوژی، اصالت دادن به عقل دنیا اندیش، طبیعت گرایی افراطی و نفی ماوراء، زمینه ساز رویش و پیدایش فرقه های نوظهور معنویت گرا شده است.⁽²⁾فرقه های نوظهور معنویت گرایی که هریک در نهایت تاسف مسیر حقیقی معنویت را با بحران و مشکل روبرو نموده اند.

لذا بدون شک بهترین راه برای شناخت درست انسان و معنویت، روش دینی و وحیانی خواهد بود، چراکه حقیقت انسان، همانند کتابی است که نیازمند شرح است و شارح این کتاب هم کسی جز مصنف آن یعنی خالق و آفریننده آن نمی­تواند باشد و خداوند سبحان هم حقیقت انسان را به وسیله انبیاء و اولیاء و مربیان الهی شرح کرده است و با بیان این که آدمی از کجا

آمده، به کجا می رود و در چه راهی گام برمی دارد، او را با خویشتن، با آفریدگار، با گذشته، حال و آینده اش در پرتو تربیت واقعی و ارزش های حقیقی آشنا کرده است.

البته باید توجه داشت که جدای از انحرافی که در اندیشه های فلاسفه معاصر و بالطبع آراء تربیتی آن ها در شناخت واقعی انسان ایجاد شده؛ در ادیانی مانند مسحیت و یهودیت هم همانطور که اشاره شد؛ تحریف صورت گرفته است و لذا براساس متون مقدس آن ادیان نمی توان به شناخت درستی از انسان دست یافت. ولی طبق تحقیقات جامع و کاملی که این حقیر بصورت دقیق و تطبیقی در ادیان و مکاتب مختلف دنیا از گذشته های دور تا به امروز انجام داده ام؛ با معرفت کامل و بدون هر گونه تعصب به این نتیجه رسیدم که باید هر انسان منصف و بصیری بپذیرد که این مشکل در مورد اسلام که متن مقدس آن یعنی قرآن، مصون از هرگونه تحریف بوده؛ وجود ندارد. لذا می توان با مراجعه به این ثقل اکبر و تفسیر آن به وسیله ثقل اصغر (ائمه علیه السلام ) به معنویت و ارزش های واقعی دست یافت. مع الوصف هر انسانی با هر نوع رنگ و نژاد در اقصا نقاط عالم اگر خودش را دوست دارد و نگران خوشبختی و سعادتش در دنیا و آخرت می باشد باید در پرتو معنویت واقعی و ارزش های حقیقی با اطمینان و آرامش اسلام ناب محمدی صلی الله علیه وآله را با افتخار بپذیرد و با این انتخاب بزرگ و حساس به فطرت و فریاد خاموش درونش پاسخ مثبت دهد. بدون تردید اگر بشریت انتخابی جز این داشته باشد باید

بداند که بالاترین ظلم و جفا را در حقّ نفس خودش کرده است. ظلم و جفایی که تحت هیچ عنوان زیان آن برای انسان قابل جبران نمی باشد.

در ضمن این نکته قابل تامل است که تربیت واقعی و ارزش های خانوادگی در انسان­شناسی دینی به تمام ابعاد وجودی انسان توجه کرده است. یعنی ابعاد جسمانی و زیستی، تاریخی و فرهنگی، دنیوی و اخروی، فعلی و آرمانی و مادی و معنوی را بصورت دقیق مد نظر قرار داده است؛ بر این اساس وقتی از بعدی خاص سخن می گوید، با توجه به مجموعه ابعاد تربیتی انسان آن را مطرح می کند. اسلام دین جامع و کاملی است یعنی برای ریز ترین و کوچک ترین برنامه های تربیتی در جهت سعادتمند کردن بشر از قبل از تولد تا پس از مرگ دستور دارد و از بیان هیچ مسئله ای فروگذار ننموده و انسان و جامعه بشری را با بن بست روبه رو نکرده است و به بیانی به تمام نیازهای معنوی و ارزش های واقعی پاسخ داده است. آری ای عزیز:

آنچه خواهد تربیت ای با شعور *** جمع در اسلام و باشد همچو نور

همچنین از آنجا که احکام معنویت و ارزش های واقعی بنا بر نیاز فطرت تبیین گردیده است به زمان و مکان خاصی محدود نمی شود یعنی احکام اسلام هیچگاه تعطیل بردار نخواهد بود و تکلیف در هیچ برهه ای از زمان از انسان ساقط نخواهد شد. آری ای موجود جاوید:

داد فطرت بوده اسلامی چو زر *** چون که جاوید است پیامش بر بشر

از طرف دیگر در مکتب اسلام، انسان به دلیل انسان بودنش دارای ارزش است. عرب عجم و دختر و پسر تفاوتی ندارند. انسان ها از زمان آدم تا امروز، همانند دندانه های شانه با یکدیگر برابرند، عرب بر عجم، سرخ به سیاه برتری ندارد مگر با تقوا. انسان با داشتن فطرتی الهی و غرایز حیوانی در اعمال و رفتار خود با ایجاد تعادل می تواند به سرمنزل مقصود برسد. اگر خداجویی ذاتی و صفات انسان واقعی بر وجودش غالب شود، مقام و منزلت او از فرشتگان بالاتر است و اگر خصایص حیوانی بر او غلبه کند تا حد حیوانات پایین می آید. انسان موجودی است که می تواند تا بی نهایت در جهت کمال و نقصان پیش رود. حیات دنیوی برای انسان محل گذر و آزمایش است. ارزش و منزلت انسان ها به واسطه نیات پاک، اعمال و گفتار درست و میزان تلاش آنها در معنویت و ارزش های واقعی مشخص می شود.

در حالی که در نهایت تاسف؛ دانشمندان غربی و ایسم های مختلف مادی همانطور که مطرح شد با استفاده ابزاری از عقل و ارائه ی ظواهری زیبا از نیازهای مادی و حیوانی انسان؛ توانسته اند بصورت زیرکانه اهداف مادی علوم انسانی خود را در سطح جهان توسعه دهند، با پیدایش مدرنیسم، سیل اندیشه ها و ایسم های گوناگون به معنویت و ارزشهای واقعی بشر هجوم آورد.

لذا باید اعتراف کرد که امروزه بحران مدرنیته در قالب ایسم های مختلف در بحث معنویت و ارزش های واقعی به طور جدی مطرح است: فیلسوفان بنامی که خود از دنیای مدرن برخاسته اند، به بنیادهای جامعه مدرن تاخته و

دستاوردهای علم و تکنولوژی را زیر سؤال برده اند. روان شناسان و کارشناسان مسائل تربیتی، از انهدام شخصیت انسان، گم کردن معنای زندگی، احساس تنهایی و پوچی و فروپاشی ارزش های خانوادگی می گویند. جامعه شناسان از تعمیق شکاف طبقاتی، تضعیف نهاد خانواده و گسست جامعه ها می گویند. اقتصاد دانان، انسان معاصر را انسان هضم شده در چرخه تولید دانسته و افزایش روز افزون فاصله های طبقاتی را از ویژگی های جامعه های مدرن می شمارند. سایر دانشمندان نیز در این زمینه اعتراض ها دارند. بحران های دنیای مدرن از زاویه های گوناگون، مورد بررسی و تحلیل نحله های فکری متفاوت قرار گرفته و سنت گرایان و پست مدرنیست ها هر کدام به زعم خود با تکیه بر دیدگاه ها و پیش فرض های دور از حقایق هستی به ریشه یابی این بحران پرداخته اند. البته نه تنها مشکل معنویت و ارزش های واقعی را برای بشریت حل نکردند بلکه نظرات آنان به نوعی دیگر خود مانعی بر سر راه رشد و تعالی بشریت قرار گرفت.

در حالی که همانطور که قبلا اشاره شد باید اذعان و اعتراف کرد که تنها با معارف توحیدی و بنیان های دینی می توان بحران معنویت و ارزشهای واقعی را ریشه یابی دقیق کرد و راه های برون رفت از آنها را نشان داد. توضیح این که از نظر دینی، راه های کسب معرفت و شناخت نسبت به معنویت و ارزش های واقعی، می تواند حس، عقل، شهود عرفانی و وحی الهی باشد. عقل آدمی، ضرورت وحی الهی را اثبات می نماید و وحی الهی، بسیاری از حقایق ناگشوده به توسط عقل را روشن می کند و در صورت فهم

درست آنها هیچ تنافی با عقل هم ندارند. دین نه تنها انسان را به روش خاصی از شناخت محدود نمی کند، بلکه افق بازتری را پیش روی او می گشاید تا حقایق برایش بصورت دقیق روشن گردد. البته باید توجه داشت که دغدغه اصلی دین، هدایت انسان به سوی کمال و سعادت حقیقی او در پرتو معنویت و ارزش های واقعی است؛ لذا هر معرفتی از انسان که در این جهت مؤثر باشد، مورد توجه و عنایت کامل دین است و حتی گاهی از بقیه روش های شناخت انسان مانند شناخت تجربی یا فلسفی نیز برای تأمین این منظور استفاده می کند. در واقع در این نوع از انسان شناسی بیان ابعاد مختلف انسان با توجه به هدفی که مورد نظر تعالیم دینی است، صورت می گیرد و در هر بعد، موضوع به اندازه تأثیری که در رساندن انسان به سعادت و کمال دارد، مطرح می شود. از همه مهم تر این که انسان شناسی دینی به دلیل بهره مندی از معارف وحیانی خطاناپذیر، از استحکام و اطمینان بالایی برخوردار است و برای بشریت جای هیچگونه نگرانی و بن بست را در مسائل معرفتی باقی نمی گذارد. که در همین راستا بدون هر گونه تعصب کور و نا آگاهانه؛ جهت روشن شدن موضوع و رفع مشکل مزبور؛ توجه جنابعالی به سوالات زیر که مربوط به بحرانهای معرفتی مکاتب غرب نسبت به معنویت و ارزش های واقعی است؛ معطوف می گردد. در ضمن یاد آور می شود که حدود چهل بحران از بحران های معرفتی غرب در حوزه های مختلف انسان شناسی در هفت جلد آورده شده است که در ادامه به موارد مربوط به موضوع این کتاب در قالب جلد ششم پرداخته می شود.

بحران معرفتی غرب نسبت به معنا دار بودن زندگی چگونه است؟

چشم دل را شستشو و دیده را خوب وا نما⁽¹⁾*** تا که بینی جان چه می فهمد ز اسرار خدا

بی شک آنچه بوده اندر عالم و هم ماسوا *** داد خاموش درون است و همی خواند ترا

در چه حالی ای عزیز و تو چرا گشتی رها *** از هر آنچه بوده با روح و روانت آشنا

گر که دانی از گجا گشتی پدید در این فضا *** یا که دانی در کجاها می روی در آن سرا

بهر چه گشتی پدید در این دیار پر بلا *** یا چرا باید روی از این جهان بی وفا

لحظه و آنی نمی گشتی رها از ناخدا *** تا رسی در اوج و با عزّت زنی او را صدا⁽²⁾

گر سعادت خواهی و آرامشی در هر کجا *** راه فطرت را برو با حجّتین تا ماورا

حجّت باطن همان عقل است درون جان ما *** حجّت ظاهر بود حرف تمام انبیا

پس حقیر گوید عزیزم در سرای پر خطا *** راز خوشبختی همین است که روی راه هدا⁽³⁾

وفق مضمون ابیات غزل مزبور درک معنا و حقیقت زندگی در پرتو انسان شناسی؛ بستگی به تصویری دارد که انسان از خود پیدا می کند. بر خلاف ابیات مذکور برخی انسان را موجودی بی هدف که محکوم به جبر

محیط و تاریخ... است به حساب می آورند؛ چنین آدمی هیچ نقشی در تعیین سرنوشت خویش ندارد؛ از این رو زندگی برای او پوچ و بی معنا می گردد. در حالی که اگر انسان را موجودی صاحب اختیار و دارای نقش مستقیم در تعیین سرنوشت خویش بدانی؛ بگونه ای که مجموعه هستی نیز برای او آفریده شده تا به سعادت و کمال حقیقی دست یابد، زندگی او معقول و معنادار می شود، مع الوصف تمامی تلاش و کوشش خود را به کار می گیرد تا با شناخت استعدادهای بالقوه خویش و به کارگیری ابزار سعادت، آن ها را به فعلیت برساند. لذا آشناساختن انسان با خویشتن، از رسالت های مهمی است که بدون آن هیچ کاری درباره انسان صورت نخواهد گرفت. رهایی از سرگشتگی و سرگردانی که ویژگی مهم انسان معاصر است، از راه شناساندن تصویری درست و کامل از وجود او میسر می گردد.

چرا که بهره مندی صحیح و کامل از جهان طبیعت در صورتی برای انسان حاصل می شود که جایگاه خود را در نظام آفرینش بداند، استعدادها و قابلیت هایش را بشناسد و راه رسیدن به سعادت را تشخیص دهد. بدین جهت نهضت های توحیدی مخصوصا اسلام در جریان تاریخ برای معنا بخشیدن به زندگی و نجات انسان از اسارت شیطان و مظاهر دل فریب طبیعت، و نیز برای رساندن انسان به قلّه توحید و تقوا، جهاد و تلاش های مخلصانه و خستگی ناپذیر داشته اند، علی رغم مخالفتها و جنگ و ستیزها، هماره پیروز بوده اند و در سایه الطاف الهی به هدایت و نجات بشریت همت گمارده و به ابعاد مختلف زندگی آنها معنا و مفهوم بخشیده اند.

آینده نگری وحی و بینش تاریخی قرآن نیز مخالفت های مخالفانِ دعوت های توحیدی را ناپایدار می شناسد و بر این اندیشه است که سنگرهای پوشالی و دخمه های عنکبوتی آنان طبق وعده تخلف ناپذیر خدا فرو خواهد ریخت، و حاکمیت آزادمنشانه پیامبران و ائمه علیه السلام بر تمامی قلب ها و جان ها تحقق خواهد یافت؛ این یکی از سنت های محتوم و تبدیل ناپذیر خداست که در آیات متعددی از کتاب پرشکوه او نمایان شده است: «ِنَّا لَنَنْصُرُ رُسُلَنَا وَ الَّذِینَ ءَامَنُوا فِی الْحَیاةِ الدُّنْیا وَ یَوْمَ یَقُومُ الأَشْهادُ» ⁽¹⁾ما به یقین پیامبران خود و کسانی را که ایمان آورده اند، در زندگی دنیا و روزی که گواهان به پا می خیزند یاری می دهیم! در آیات مختلف خداوند بر پیروزی مومنین و معنادار بودن زندگی و هدفمند بودن حیات بشری تاکید می فرماید. این موضوع مهم که قرآن کریم در آیات مختلف بر آن صحه می گذارد و روایات متعدد آن را ترسیم می کند؛ همان حقیقتی است که در نهایت تاسف ایسم های مختلف در دوران معاصر از آن غافل مانده و نسبت به واقعیت آن گرفتار یک بحران معرفتی گشته اند.

لذا جهت روشن شدن موضوع و رفع این بحران معروض می دارد که معناداری و یا پوچ انگاری زندگی انسان ارتباط مستقیم با کیفیت شناخت او از انسان دارد. به این معنا که اگر تصویر شما از انسان به عنوان موجودی دارای هدفِ معقول باشد که در طول حیات دنیوی خود به سوی آن هدف در حرکت است و با اختیار و اراده خود این توانایی را دارد که سرنوشت خود را

رقم بزند، در این صورت زندگی انسان هدفمند خواهد بود، در حالی که اگر تصویر شما از انسان به این صورت باشد که او را موجودی بدون اراده و اختیار قلمداد کنی که در زندگی خود محکوم به جبر زیستی، تاریخی، اجتماعی و حتی الهی است و خود هیچ دخالتی در تعیین سرنوشت خویش ندارد، در این صورت زندگی او یک زندگی بی معنا و پوچ خواهد بود. پوچ گرایی علائم و نشان های ذیل را با خود دارد:

در هر حال دچار شدن برخی از انسان ها در هر زمان و جامعه ای به این بیماری، مسلماً برای انسان های دیگر هم زیان بار است؛ زیان بار تر از آن هم این است که این بیماری را به شکل فلسفه و مکتب عرضه می کنند و تعلیم و تربیت را مرتبط با آن مکتب و فلسفه برنامه ریزی می کنند واین برای جامعه بشری بحران ساز است . در هر حال ای عزیز بزرگوار آیا واقعا می دانی برای چه زندگی می کنی و نیز آیا بشریت می داند که هدف از زندگی کردنش چیست؟!!! لطفا با دقت و تامل غزل زیر را ملاحظه فرما:

از تو دارم من عزیزم این سوال *** بهر چه رفتی کلاس در طول سال

در جواب گویی که ای والا مقام *** میم مدرک هست برایم چون مدال

دان که مدرک در نگاه خاص و عام *** بوده بهر کسب و آن رزق حلال

مدرک و هم کسب و کار آرد مقام *** از برای آدم و هم بر عیال

وان مقام و همسر و فرزند و جام *** می شوند روزی فنا بی هر قتال

زندگی بهر چه باشد در خیام *** با تمام سختی های بی مثال

پس عزیزم زندگی با هر طعام *** می شود فانی چو آب های زلال

گر که گویی بوده پوچ و بی دوام *** با چنین فکری شوی دور از وصال

گر که دنیا پوچ و پوچی هست مدام *** بهر چه با خود کنی هر روز جدال

با تو دارم یک سخن ای با مرام *** دار دنیا می شود بی شک زوال

کار تو گردد بدون شک تمام *** با هزار و یک پیام پر ملال

می شوی هیچ و ز هیچ آید پیام *** بهر چه گشتی تو دور از آن جمال

ذات تو گوید به تو هر روز و شام *** تا ابد باقی ام و پر سوز و حال

از فنا بی زار و روحم با قوام *** با تو دارد صد سخن بی قیل و قال

با نفخت فیه من روحی چو مام *** می شوی اصل و اساس بی هر زوال

دان مقام و پست و آنچه هست به نام *** می شود روزی فنا با هر جلال

جز همان که بهر حق آری به کام *** با خلوص گردد برایت چون نهال

غیر حق نابود و می گردد تمام *** چون که فانی و فنا گردد چو مال

دار دنیا بهر عقباست والسلام *** پس نما آن را محیّای کمال

از جمله پرسش های انسان شناسانه ای که لازم است هر دین و مذهب و مکتبی بدان پاسخ دهد پرسش از فلسفه و هدف زندگی است؛ اینکه چرا آمده ام؟ و چرا زندگی می گذرانم؟ و به کدام سو می روم؟ از مهم ترین دغدغه های هر انسان خردمندی بوده و هست. پرواضح است که این ها پرسش های تازه ای نیست. اما در روزگار ما این پرسش ها را به گونه ای متفاوت، و با ادبیاتی که از غرب برآمده است، مطرح می کنند. البته موضوع

فقط تغییر ادبیات نیست، بلکه با این ادبیات، زوایای بیشتری از این پرسش ها را نیز درنظر می گیرند و همه را تحت عنوان «پرسش از معنای زندگی» درج می کنند. اما، موضوع معنای زندگی (Meaning of Life)، در عین وضوح، خودْ نیازمند معنا کردن است.

به بیانی شاید بهتر باشد با استفاده از همة تعاریف و مفاهیم گفت: معنای زندگی عبارت است از «نگرشی که زندگی را قابل فهم می کند» و، در عین حال، افزود که عوامل چنین نگرشی شاملِ هدفمندی، توجیه پذیری، و ارزشمندیِ زندگی است. بنابراین، زندگی هریک از ما وقتی معنادار است که هدفی ارزشمند، روندی توجیه پذیر، و فلسفه ای قابل درک داشته باشد. در اینجا مسئلة انسان شناختیِ مهم این است که نحوه زندگی هریک از افراد بشر به عنوان انسان چگونه و با چه مقصد و هدفی و با کدامین معیار توجیه پذیر و ارزشمند می شود؟

با این توضیح، مسئلة معنای زندگی برای هر یک از افراد این گونه مطرح می شود که: آنچه در سرتاسر زندگی من، از فراز و فرود، دارایی وناداری، سلامتی و بیماری، شادی و رنج، تلاش و نتیجه، و ... رخ داده و خواهد داد چه حکمتی دارد؟ به عبارت دیگر، این زندگی روزمره و هفتگی و ماهانه و سالانه را آیا طرح و برنامه ای حکیمانه به هم می پیوندد، یا نه؟ و اگر چنین است؛ آن چیست؟ هدف و آرمان زندگی من چیست؟ من به کجا باید بروم؟ و آیا به همان جا که باید، می روم؟ و بالأخره اینکه، آیا نتیجه این همه رنج و

محنت و کار و تلاش به قدری ارزنده هست که در پایان رضایت باطنی ایجاد کند؟

با این اوصاف، تردیدی نیست که مسئله معنای زندگی از مهم ترین مسایل بشر بوده و هست. به قول آلبر کامو، معنای زندگی فوری و فوتی ترین مسئله است.⁽¹⁾اما همین مسئله امروز، و به ویژه در دنیای ماشینی و جهان مقهورِ تکنولوژی، جدی تر از همیشه رخ نموده، و چون نه تنها پاسخی درخور نیافته، بلکه مجالی برای اندیشیدن به آن باقی نمانده است، مگر آن گاه که دیگر جز حسرت بر این زندگی کاری نمی توان کرد. چنان می نماید که این مسئله اکنون به بحرانی مبدل گشته باشد، تا جایی که برخی مهم ترین بحران بشر امروز را بحران معنا می انگارند. در پاسخ به مسئله معنای زندگی گرایش های مختلف پاسخ های متفاوت و البته متناسب با نوع گرایش خویش داده و می دهند. به لحاظ نظری، برجسته ترین گرایش ها در این باره چهار گرایش است که به تَبَع، چهار نوع پاسخ را به بار می آورد:

گرایش دارند. به عبارت دیگر، عقیده به بی معنا بودن زندگی یا عدم توانایی بشر برای حل این گونه مسایل را باید صورت یا مصداقی از ندام گویی به شمار آورد.

1-3. لذت گروی: بر پایه نگرشِ لذت گروانه (hedonism)، لذت برابر است با خیر. بنابراین، لذت گروان (hedonists) ممکن است در پاسخ به پرسش از معنای زندگی بگویند: هدف و آرمان زندگی، و آنچه زندگی ما را قابل درک می کند، به دست آوردن لذت هرچه بیشتر است. زندگی من آن وقت معنادار است که در سمت و سوی کسب لذتِ قابل قبولی جریان داشته باشد. البته لذت گروی صورت های مختلفی دارد. مهم ترین اَشکال آن بر سه قسم است: لذت گروی روان شناختی (psychological hedonism)، لذت گروی ارزشی (evaluative hedonism)، و لذت گروی تأملی (reflective hedonism). در مسئله

معنای زندگی، هیدونیزم ارزشی است که ارزشمند بودن زندگی را با ملاک لذت می سنجد و تفسیر می کند.

2-3. جامعه گرایی: این گرایش در پاسخ به پرسش از معنای زندگی می تواند بگوید: زندگی آن وقت معنادار است که در جهت خیر و صلاح جامعه باشد. کسانی که در بحث از اصالت فرد یا اجتماع اصالت را به اجتماع می دهند، می توانند به چنین معیاری از معناداری زندگی بیندیشند.

1-4. آخرت اندیشی: معنویت گرایان ممکن است در پاسخ به مسئله معنای زندگی و فلسفة این همه فراز و فرود و رنج و شادی، همه را با ثواب و عقاب اُخروی و بهره مندی در سرای دیگر تفسیر و توجیه کنند. بر این پایه، زندگی هر فرد را میزان اعمال او در آخرت معنا می کند.

2-4. کمال اندیشی: این رویکرد به معنویت، می تواند مسئله معنای زندگی را به گونه ای نقد اندیشانه و با تکیه بر معیار کمال انسانی پاسخ گوید. بر این پایه، زندگی هر فرد وقتی معنادار است که در جهت کمال او باشد. البته این که کمال انسانی را چگونه و به چه معنا باید تفسیرکرد، خود منشأ بروز صورت های متنوع و فرعی تری از این نوع معنویت گرایی می شود. برای

مثال، جریانات باطن گرا در بیشتر سنت های دینی، کمال مطلوب را در تحقق بخشیدن به تمام ساحت های الوهی می انگارند؛ به گفته هیوستن اسمیت، از لحاظ آفاقی و از منظر الاهی، معنای زندگی انسانی عبارت است از: متحقّق ساختن و به کمال رساندن عدم تناهی خدا، از این طریق که در این عدم تناهی نوعی از موجودات را مندرج کنیم که، به رغم تناهی شان، همة چهار مرتبه عمده عالم واقع را، البتّه با وضوحی که هرچه از سوی بدن به طرف روح می رویم کاهش می یابد، در خود جای می دهند و می توانند همة آنها را تجربه کنند. مراد وی از این چهار مرتبه، عوالم شهود، غیب، الوهیتشخصی و الوهیت فراشخصی است.⁽¹⁾البته اسمیت تقریری نادر از این دیدگاه را ارائه می دهد و تقریرهای دیگری نیز برای این دیدگاه هست.⁽²⁾

بدون تردید بنابر حقایق موجود اسلام در این جغرافیا در زمره بهترین ها یعنی معنویت گرایی از نوع کمال اندیش، قرار دارد. اما، در عین حال، کمالی که اسلام برای فرد انسانی در نظر دارد، در مجموعْ کمالی معرفتی است. در لسان روایات مویداتی بر این برداشت می توان یافت مثلا روایت مشهور علوی علیه السلام : «خدا رحمت کند کسی را که بداند از کجاست؟ در کجاست؟ و به سوی کجاست؟» همچنین اگرآیاتی مانند: « اعْلَمُوا أَنَّمَا الْحَیاةُ الدُّنْیا لَعِبٌ وَ لَهْوٌ وَ زینَةٌ وَ تَفاخُرٌ بَیْنَکُمْ وَ تَکاثُرٌ فِی الْأَمْوالِ وَ الْأَوْلاد ...» یعنی «بدانید که

زندگی دنیا، در حقیقت، بازی و سرگرمی و آرایش و فخرفروشیِ شما به یکدیگر و فزون جویی در اموال و فرزندان است ...»⁽¹⁾

پاسخ روشنی که بر پایه قرآن و روایات می توان به این پرسش داد این است که ملاک معناداری زندگی انسان معرفتی است که او در این زندگی کسب می کند، معرفت به حقیقت، و شریف ترین حقیقت، یعنی حقیقت ذات باری تعالی است با توجه به این که بُعد جوهرین (ساحتِ اصلی و اصیل) آدمی آگاهی یا عقل اوست و حکمت و سبب آفرینش انسان عبودیت عارفانه او یا، به عبارتی، تحقق به حقیقت بندگی است و کمال هر موجودی در تکامل بُعد اصلی و اصیل وجود اوست و این حقیقت که، کل آسمان ها و زمین و هرچه در آن هاست برای انسان ساخته شده است.

پس فلسفه و معنای زندگی انسان، یعنی آنچه زندگی انسان را واقعاً فهم پذیر می کند (معنایی که اسلام برای زندگی به دست می دهد) همانا دست یابی به معرفت تحققی به خویش، خدا، و نسبت میان خود و خدا، یعنی حقیقت وحدانی هستی است. در روایت است که «چقدر برای انسان ناپسند است که بر او هفتاد یا هشتاد سال بگذرد که در مُلک خدا می زید و از نعمت های او می خورد، آن گاه خدا را چنان که باید نشناخته است.» ⁽²⁾از آنجا که این

معرفت، حیات و موجودیت حقیقی انسان را می سازد،⁽¹⁾می توان گفت که معنای زندگی انسان در نظر اسلام، ارتقای سطح حیات و زندگی حقیقی اوست. به عبارتی دیگر، بهترین ملاک برای معناداری زندگی (آنچه زندگی را حقیقتاً قابل درک، یعنی دارای هدفی ارزشمند و درخور احترام و افتخار می کند) این است که سطح حیات انسان، هر روز از روز پیش متعالی تر باشد، و از آنجا که میان میزان زنده بودن با حقیقت داشتن رابطه مستقیمی برقرار است، تعالی سطح حیات، جز با ارتقای سطح حقیقت در انسان ممکن نیست. به این ترتیب، زندگی هریک از افراد بشر آن گاه معنادار (هدفمند، ارزشمند و درخور احترام) خواهد بود که:

شاید بار دیگر لازم به یاد آوری نباشد که معرفتی ملاک کمال است که در نفس محقق شده و آثار آن در زندگی و در عمل آشکار شده باشد. معرفت های ذهنی اگرچه بی اهمیت نیست، اما تنها از آن رو مهم تلقی می شود که می تواند در صورت عمل، مبدل به معرفت های تحققی گردد. عواملی چند در کسب و تقویت معرفت مؤثر است. از جملة آنها، مداومت بر عمل خوب، تذکر مکرر و مداوم، تلقین، تأمل و تمرکز و درون نگری، و به ویژه، مراقبه، به معنای پاسبانی بر در دل در پرتو تعالیم قرآن کریم، انبیاء الهی و ائمه اطهار علیه السلام است. نه نصایح و معنویت هایی که برخی از روان شناسان از جمله وین دایر با آب و تاب بدون توجه به راه و روش الهی انبیاء و ائمه علیه السلام مطرح می کنند. در ادامه توجه جنابعالی تنها به برخی از ابهامات و ملاحظات در اندیشه وین دایر که به نوعی آثار وی سراسر معنوی و عرفانی است معطوف می گردد:

الف- واقعیت این است که اندیشه های وین دایر - علی رغم نقاط قوتی که نسبت به روانشناسان دیگر غربی دارد – ادامه همان معنویت های دین ستیز در دنیای امروز است که از پیش خود ، نسخه های سعادت ابدی و سلامت روانی را به بشریت سرگردان امروز عرضه می کنند. وین دایر نه یک اندیشه منسجم و برخوردار از جهان بینی منطقی، که ترکیبی از نظریات دیگر دانشمندانِ معنویت گراست. سیری کوتاه در کتب دایر روشن می کند که «وین دایر ملغمه ای از اندیشه ها و عرفان هاست». عارف نماهای دنیایی امروز از سای بابا و کریشنا مورتی دون خوان وکاستاندا ، پاتا نجلی ، بهاگاوادگیتا ، ماهارشی، مایکل برگ کابالایی تا روانشاسان، شخصیت ها و دانشمندان علوم جدید مثل انیشتاین ، اریک فروم ، شکسپیر، ویلیام جمیز یونگ، نلسون ماندلا، تا شخصیت ها و عرفای اسلامی مانند مولوی و خیام و حافظ هر کدام سهمی در اندیشه های دایر دارند.

ب - از آنجا که تحصیلات دایر روان شناسی است و تا مرحله تدریس در دانشگاه و عضویت هیات علمی هم پیش رفته است آثار و تالیفات وی مشحون از توصیه ها و نقطه نظرات روان شناختی است. در یک جمله می توان گفت: هویت اصلی کتب وی که اسامی برخی از آنها در ادامه آمده است، روان شناسانه است نه عرفانی و معنوی. اگر به اعتبار عناوین عرفانیِ آثارش بخواهیم آنها را عرفانی قلمداد کنیم این اعتبار در مرتبه دوم جای خواهد داشت.

ج) در آثار دایر مدیتیشن، یوگا و مراقبه های معمول ، جایگزین عبادت در ادیان الهی گردیده است و اصولا در نگاه وی ، مدیتیشن همان عبادت است که به معرفی درونی منتهی می شود. «اگر می خواهید به تمرین مدیتیشن بپردازید، به تمام معنی آن را انجام دهید و سعادت و خوشی را در خلوت این عمل ببیند. و اگر می خواهید نام دعا برآن بگذارید و آن را به عنوان گفتگو با خداوند تلقی کنید، چنین نامی را بگذارید و با تمام وجود دعا کنید» وی کرامات خود را مرهون مدیتیشن می داند و به کرات مدیتیشن و یوگا را به دیگران توصیه می کند.

د - ردیابی توصیه های مراقبه ای وین دایر، سراز نفی و انکار شریعت در می آورد. این توصیه ها هر چند به نام دین و به اسم «شریعت» عرضه نشده اند، اما در حقیقت بدعتی است که به «کارکرد شریعت» و تنه زدن به تنه «شارع» در «حوزه جعل» پیوند می خورد.

دایر با تعبیراتی عمیق و گویا به معرفی ذات احدیت پرداخت، اما لوازم این تعبیرات را نمی پذیرد. وی خدا را حکیم علی الاطلاق می داند، ولی از پذیرش این مطلب که خداوند پیامبرانی را برای هدایت بشر گسیل کرده باشد سرباز می زند و از مهم جلوه دادن این دسته از لوازم حکمت ، خودداری می کند. وی علم بی نهایت برای خداوند قائل است اما بشر را از این علم – از کانال رسالت – محروم می داند. وی جهان را بدون عیب و نقص و نظام احسن می داند، اما چرا پازل حکمت خداوند راکه به گفته او از

دوران جنینی آدمی شروع شده با« قبول غایت برای هستی» تکمیل نمی کند؟

ه- - باور به زندگی پس مرگ قدمتی برابر زندگی بشر دارد و پیامبران در این مسیر، بزرگ معلمین بشر بوده اند به گونه ای که هیچ وقت بشر بدون اعتقادات مذهبی وجود نداشته است اما چرا وی اصلا ” ایده رستاخیز” را مطرح نمی کند و با ارائه تصویری مبهم از حیات روح ، زندگی پس از مرگ را در هاله ای از ابهام رها می کند و بهشت را «امر درونی» معرفی می کند؟ وی با پذیرش فرضیه “تناسخ” که با معاد کاملا در تضاد است مرتکب سهوی بزرگ شده است و معلوم است که با وجود این ایده جایی برای بهشت و جهنم و رستاخیز باقی نمی ماندو هدفمندی خلقت که وی مورد تاکید قرار داده بود مخدوش و بی اساس خواهد بود.

و - در شرایطی که فروش بیشتر کالا ، غایت آمال بشر جدید واقع شده، کار دایر در معرفی خدا و وارد کردن خدا به زندگی منحط غربی قابل تحسین است، اما نظام توحیدی وی، نظامی حداقلی است که فقط به قبول خداوند پرداخته؛ و روح بی نهایت طلب انسان را به اکتفاء کردن به مراحل پایین ایمان ترغیب می کند وانتظارات حداکثری - که البته منطقی هم هست - را از زندگی توحیدی کنار می زند و از خدا فقط به قبول آن در پاره ای از ساحت های وجودی انسان اکتفاء می کند، به همین جهت است علی رغم اعتراف به این که «ما بخشی از سیستم هوشیار جهان هستی هستیم و برای منظور جهانی به اینجا آمده ایم»، اضطراب و استرس را به عنوان درد بشر امروز

معرفی می کند و هدف را شادی و لذت و کامیابی می داند. تقریر وی از درد بشریت، بازخوانی همان مشکلات روانی بشر جدید است. بنابراین خدای دایر برای رفع استرس، نگرانی، خجالت، عصبانیت و ترس وارد زندگی می شود نه برای اقناء ، میل خداجویی بشر و ارضا فطرت خداجویی او. به تعبیر دقیق تر خدایی که دایر معرفی می کند خدایی است که در خدمت انسان بحران زده مدرن است نه خدایی که بشر باید در خدمت او و مسیر اطاعت از او قرار گیرد. البته روشن است اگر انسان در مسیر بندگی خداوند گام بردارد خداوند هم اسباب جهان را در خدمت تعالی او بسیج خواهد کرد اما در حقیقت نگاه دایر، «نگاه ابزار گرایانه» به خداست نه «بینش توحیدی غایت مدار».

خوانندگان آثار دایر باید این خطر بزرگ اعتقادی را درک کنند و فریب اصطلاحاتی از قبیل «علم بی نهایت»، «حکیم علی الاطلاق» را نخورند چرا که این مفاهیم زیبا و البته صحیح، در حد «تصور ذهنی» در آثار دایر مطرح شده اند و دایر به نتایج درخشان این مفاهیم بلند نپرداخته و تن در نداده است. مگر می توان خدا را حکیم مطلق و علیم علی الاطلاق فرض کرد ولی قائل به «نفی برنامه» و «نفی شریعت» شد و فقط به مدیتیشن اکتفا کرد؟ فلاسفه، روانشاسان، متفکرین و دانشمندان هرکدام تعریفی از سعادت و کمال ارائه داده اند و بالتبع “برنامه” و “مدل زندگی” متفاوتی ارائه داده اند. ایا پذیرفتنی است که هستی هدفمند باشد و خداوند هم حکیم باشد ولی بشریت را در این سردرگمی که بزرگان علم و دانش به ان مبتلا هستند رها کند؟

دایر کتابی مستقل در باب «ندای درونی» نگاشته است و پیام اصلی این کتاب «کافی بودن ندای درون برای سعادت» است. روشن است با این ایده غلط، «پیامبران الهی » از صحنه هدایت و ارشاد جامعه کنار گذاشته می شوند و «پیامبری درونی» به صحنه می آید که خدا را هم در خدمت اهداف خود بکار می گیرد. در احادیث اسلامی اولاً از «ندای فطرت» و «حکم عقل» به پیامبر درونی تعبیر شده نه هر ندایی، بعلاوه این پیامبر درونی به تنهایی قادر به راهبری آدمی برای نیل به معرفت الهی نیست بلکه درکنار آن و در عرض آن، راهنمایان الهی - پیامبران بیرونی - به عنوان «مرجع اصیل» معرفی شده اند و تشخیص «ندای وجدان» از «خواسته های حیوانی» و «امیال درونی» به عهده پیامبران گذاشته شده است. دایر خدای انسان ها را درون آنها می داند و راهنمای سالک را «ندای درونی» معرفی می کند اما این که این ندا چگونه راهبری می کند و نداهای واهی کدامند، همه را به سکوت و ابهام می گذراند، غافل از این که بعد از ارجاع آدمی به ندای درون، «تشخیص ندای اصیل» اول مشکل راه سلوک است؛ به عبارتی «ندای درون» هم نیاز به مرجع دارد. اگر مرجع برای «ندای درون»، ندای درونی دیگری باشد، آن ندای درونی دوم کدام است؟ تفاوت آن با نداهای دسته اول چیست؟ ضامن اصیل بودن و صحیح بودن آن کدام است؟ معلوم می شود سلسله ای از نداها شکل گیرد که برای بطلان این ایده، «لزوم تسلسل» آن ها کافی است. واقعیت آن است که تلقی وین دایر از دین، همان

تلقی رایج غربیان از دین است که دین را «شخصی» و «سلیقه» ای می دانند و آن را صرف یک سرگرمی می دانند نه «راهی واقعی برای نیل به سعادت».

ز- وین دایر احساس قصور و احساس گناه را نه فقط مذموم که منافی معنویت می شمارد. وی گمان کرده اگر کسی نسبت به گذشته خود احساس تقصیر نمود، درون خود را آشفته نموده و انرژی خود را هدر داده است، وی به جد این احساس را بازدارنده و سد راه معنویت معرفی می کند و عفو و بخشش خویشتن را تنها راه نجات معرفی می کند. «شما نیازی به بخشش خویشتن به خاطر گناهان ناکرده ندارید. در این جا چیزی نبوده که عفو کردن لازم باشد.» وی چون نتوانسته بین احساس تقصیر در درگاه خداوند و تکامل روحی جمع نماید، این احساس را موجب آشفتگی درونی می شمارد و چون نتوانسته بین «احساس قصور» و «یاس» تفکیک قائل شود آن را با معنویت ناسازگار تصور کرده است. چرا نتوان تصور کرد که «چون انسان از ظرفیت های وجودی خود برای رسیدن به خدا بهره کامل را نگرفته است» خود را مورد مذمت قرار دهد؟ واقعیت این است که برخلاف گمان دایر، احساس قصور نه تنها مانع نیست که یک موتور محرک است. وجود عاملی که انسان را در تقصیرها، مورد خطاب و عتاب قرار می دهد - در متون اسلامی به آن نفس لوامه تعبیر شده است - از موهبت هایی است که خداوند متعال برای تحرکِ سریعترِ موتور معنویت و خداخواهی در وجود انسان تعبیه نموده است و مادامی که این میل در انسان سوسو می کند و توان عرضه اندام دارد، نشان

از حیات معنوی انسان دارد نه زوال معنویت – چنان که دایر خیال کرده است - .

ح) از اشتباهات فاحش و نابخشودنی وین دایر – البته اگر از سر سهو باشد – ایده «حمایت از صلح نه مخالفت با جنگ» است. در نگاه دایر زندگی باید با تفکرات مثبت اداره شود نه تفکرات منفی؛ به همین جهت توصیه می کند ” به جای اینکه علیه تروریسم و جنگ اعلام انزجار کنید طرفداران صلح باشید… اگر شما علیه چیزی باشید و با آن دشمنی نمائید نفاق و اختلاف در ضمیر شما نقش خواهد بست… علیه هرچه بایستید همان چیز علیه شما خواهد ایستاد. در عوض ابراز انزجار نسبت به مواد مخدر و مبارزه علیه آن ، کودکان را در انتخاب راه صحیح زندگی یاری دهید.»

شعار فوق خواسته یا ناخواسته در خدمت آمال و نقشه های متجاوزان و جنگ طلبان و نظام سلطه جهانی است و بیش از همه ایشان از آن سود خواهند برد و به خوبی انسان های معنویت گرا را ظلم پذیر و بستر ساز تداوم بی عدالتی موجود خواهد نمود.

روشن است ثمره معنویت فردی و عرفان عاری از رسالت اجتماعی که دایر ارائه می کند جزء این نخواهد بود. این ایده که «بر ضد هیچ چیز جبهه گیری نکنید» دست تبهکاران را در چپاول و ظلم بازتر خواهد کرد و زمینه نظام سلطه جهانی موسوم به «دهکده جهانی» را فراهم خواهد کرد.

هرچند دایر می گوید که «منظور من توجیه گناه ظالمان نیست» اما نکته این است به برکت نظام لیبرال - دمکراسی غرب که بهره کشی هر چه بیشتر

از دیگران و تلذذ آنی را مطلوب نهایی انسان ها می داند، معدود افراد خدا گرا هم با این اندیشه مسموم ، میدان را برای جولان سرمایه داران و متجاوزان خالی خواهند نمود و همه موانع از سر راه آنها کنار خواهد رفت و ظلم و ظلم پذیری به طرز وحشتناکی نهادینه و مستقر خواهد شد. با تاسف، وی این ایده خطرناک را به کرات تکرار و به طرز ناصوابی توجیه و تفسیر می کند. درک ناصحیح دایر که جمع بین «مبارزه با مواد مخدر» و «راهنمایی کودکان» را «اجتماع متناقضین» می داند، هیچ گونه محملی برای توجیه و دفاع ندارد.

ط – ذهن معجزه گر که در آثار وین دایر بسیار مورد تاکید است هر چند که تاثیر ذهن بر پاره ای از اخلاقیات و نگرش های انسان غیر قابل انکار است اما باید گفت که این گونه قدرت های شگرف مخصوص ذهن نیست و بعضی دیگر از اعضاء مانند چشم و زبان و..در حیطه کارکرد خود قدرت های شگرف مخصوص خود دارند و بعلاوه این “ قدرت خالق گونه ” برای ذهن که ذهن یک خدا در بدن فرض شود و هر چه تجسم کند همان خلق میشود جدا جای تامل دارد چنان که از ناحیه بسیاری از متفکرین این گستردگی قدرت ذهن مورد تردید قرارگرفته است.

ی- وین دایر به گونه ای وانمود می کند که گویی دستیابی به قدرت های غیر عادی (مکاشفه و کرامت)، برای سالک هدف است. این مطلب از نقل کرامت های مختلف وی در کتاب هایش به دست می آید. وی تلاش می کند تمام همت مخاطبین خود را بر این گونه امور متمرکز کند، گویا فراتر از کرامت چیزی وجود ندارد. در بین عرفای اسلامی افراد زیادی وجود داشته

اند که در زمان حیات انها کسی از کشف وشهود و توانی های خارق العاده انها اطلاعی نداشته و بعد از مرگ ایشان دیگران مطلع شده اند. عارف جلیل القدر علامه طباطبایی صاحب تفسیر بزرگ المیزان می گوید: استاد ما (مرحوم قاضی )به ما توصیه می کردنددرسیرو سلوک به کرامات توجهی نکنید که شما را از ادامه مسیر باز می دارد .

نکته مهم در این مورد این است که _ همچنان که بزرگان معرفت گفته اند _ اساسا این گونه قدرت های به ظاهر معنوی نه دلیل حقانیت فرد است و نه دلیل عارف بودن و نه دلیل باطل بودن. علامه محمد حسین تهرانی از عرفای بزرگ معاصر در حاشیه اش بر کتاب سیر و سلوک مکاشفه را به 5 مرحله تقسیم می کند و تصریح می کند که 3 مرحله اول قبل از ورود به عالم الهی و توحید محقق می شود و مشترک بین کافر و مومن است.

1- مشاهدات طبیعیه و مادیه : در این مرحله انسان امور مخفی درباره امور طبیعی و ریاضی و.. را مشاهده می کند.

2- مشاهدات قلبیه : در این مرحله سالک از عالم طبیعت عبور کرده و وارد عالم مثال شده است و تجسم بعضی از معانی را می بیندو می توان در بیداری همانند خواب عالم مثال رادید.

3- مشاهدات روحیه : دراین مرتبه انسان از عالم مثال عبور کرده و به عالم روح و عقل وارد می شود. در این مرحله است که فرد می تواند طی الارض کند و افکار دیگران را بخواند و….

4- مشاهدات سریه : این مکاشفات مربوط به عالم خلوص است و دراین جا رویت اسماء و صفات محقق می شود.

5- مشاهدات ذاتیه : این مکاشفات مربوط به عبور از مراتب خلوص و وصول به مراتب توحید مطلق است.⁽¹⁾

بنابراین آن چه که وین دایر به عنوان نشانه عرفان آورده است ملاک مناسبی بر مدعای وی نیست و کشف و کرامت به خودی خود بیانگر چیزی نخواهد بود. در نهایت باید گفت عرفانی که وین دایر تبلیغ می کند عرفانی است شخصی و محدود به اخلاقیات فردی و تهی از رسالت اجتماعی، و در یک کلمه «نسخه ای است کمرنگ از آموزه های اخلاق فردی در ادیان الهی. »⁽²⁾که همانند سایر عرفان های غربی راه رسیدن به آرامش حقیقی و سعادت واقعی را با مشکل روبرو کرده و پاسخ درست به فطرت و فریاد خاموش درون نداده است. به بیانی باعث گمراهی بشر از مسیر درست الهی شده است...

درمجموع راجع به آفرینش انسان و هدف از خلقت او باید گفت که قرآن کریم طی آیات زیادی چند هدف را برای خلقت انسان بیان می دارد: اول عبادت، دوم آزمون الهی، سوم رسیدن به رحمت الهی و چهارم رسیدن به

قرب الهی؛ همه این موارد قابل جمع هستند به این صورت که همه اهداف در جهت یک هدف عالی است و آن قرب به خداست که همان سعادت ابدی می باشد زیرا سعادت که بالاترین حد کمال است همان رسیدن انسان به مرتبه قرب الهی است.

بحران معرفتی غرب نسبت به عرفان چگونه است؟

عرفان های وارداتی یا عرفان های انحرافی یا عرفان های سکولار، عناوین متفاوت و اسم هایی با معانی متنوع هستند که هر کدام می توانند به ویژگی ها و ابعادی از یک جریان تازه که شاید چهار دهه است در غرب شروع شده و کل دنیا را هم دربر گرفته، اشاره کنند.

قصه عرفان های دروغین از آنجا شروع می شود که پس از کنار گذاشتن دین و اعتقادات مذهبی در غرب، بحران معنویت بنیاد تمدن غرب را متزلزل کرد و زندگی به سبک غربی برای مردم غیر قابل تحمل شد. در پی این بحران های معنوی و معرفتی جنبش های دانشجویی در دهه های 1960 و 1970 آمریکا و اروپا را فراگرفت. این امر باعث شد تمدن غرب در صدد ترمیم خودش برآید. یعنی بعد از سال ها کنار گذاشتن دین و کوشش در جهت حذف معنویت و باور به عالم ماوراء ماده، مشکلات و بحران های روانی و اجتماعی متنوعی برای غرب پیش آمد که همه بر آمده از عدم پاسخگویی مدل زندگی مدرن به نیازهای ژرف انسانی بود.

تمدن غرب همانطور که با نظریه دولت رفاهی در برابر گسترش مارکسیسم و کمونیسم خود را ترمیم کرد و پایدار نگه داشت در برابر تمنای فطری

خداجویی و معنویت خواهی انسان معاصر و گسترش ادیان آسمانی و معنویت های راستین دست به ترمیم خود زد و جریان های متنوعی را به نام معنویت، عرفان و حتی دین معرفی کرد و به سبک تبلیغات کالاهای اقتصادی به ترویج آنها در دنیا پرداخت. کسانی نظیر «پائولو کوئیلو»، «لوئیز هی»، «ماهاریشی ماهش» و دیگران چگونه می توانستند عالم گیر شوند اگر شبکه های گسترده نشر و پخش و رسانه ها و سرمایه های عظیم به حمایت از آنها به کار نمی افتاد؟

امروزه این جریان های معنویت گرای نوظهور به نام ادیان عصر جدید شناخته می شوند و همانطور که ما در دانشگاه های مان چند واحد معارف و اخلاق داریم، دو واحد ادیان عصر جدید در برنامه واحدهای عمومی دانشگاه های معتبر دنیا نظیر دانشگاه ویرجینیا تدریس می شوند و دانشجوهابا آنها آشنا می شوند، تا برای ارضاء امیال و انگیزه های معنوی خود از آن ها استفاده کنند.

عرفان های وارداتی یا عرفان های انحرافی یا عرفان های سکولار، عناوین متفاوت و اسم هایی با معانی متنوع هستند که هر کدام می توانند به ویژگی ها و ابعادی از یک جریان تازه که شاید چهار دهه است در غرب شروع شده و کل دنیا را هم دربر گرفته، اشاره کنند.

برای تولید این دین ها معمولا به سمت سنت های کهن معنوی رفتند؛ از سنت هایی که در بین قبایل سرخ پوستی آمریکا بود تا سنت های معنوی بودیسم و هندوئیسم در شرق دور. این دین ها تا حدودی می توانستند

آسیب هایی که ساکنان تمدن غرب را آزرده می کرد و رنج می داد و آن ها را با مشکلات و بحران هایی مواجه می کرد ترمیم کنند. غربی ها حتی سراغ ادیان راستین هم آمده اند یعنی اکنون در غرب عرفان های اسلامی به خصوص بعضی از گرایش هایش که ما آن ها را به اسم صوفیان می شناسیم، کمابیش طرفدار دارد. بعضی از بزرگان فرقه های تصوف در دنیای اسلام در غرب خیلی طرفدار دارند و به آنها خیلی بها داده می شود. هرچند که ما این فرقه ها را خیلی داخل چارچوب اسلام نمی بینیم. اما به هر حال با تمام انحراف هایی که دارند، تصوف اسلامی را نمایندگی می کنند که البته جای تاسف است.

• عرفان سرخ پوستی

• شمنیسم (اندیشه های کارلوس کاستاندا)

• بلک متال (مرلین منسون)

• عرفان نئو بودیسم و تائوئیسم

• ماهاریشی ماهش(tm)

• فالون دافا

• دالایی لاما:” کسی که به دیگران ظلم می کند، خودش بیش از همه ناراحت می شود و نباید کاری باهاش داشت.”

• عرفان هندویی

• تانترا

• اوشو:” زندگی شادی است، خدا شادی است و هیچ چیز جز خدا وجود ندارد.”

• عرفان یهودی و مسیحی

• کابالا

• پائولو کوئیلیو

البته در این جریان ها آموزه های ارزنده ای وجود دارد، زیرا به هر حال بر سر سفره ادیان و پیامبران نشسته اند، اما تحریفاتی که وارد سنت های معنوی ادیان شده کاملا در عرفان های دروغین ظهور و بروز یافته و یک عده ای را دارد دنبال خودش می کشاند. و زیانش از سودش بیشتر است. و برآیند نهایی آموزه های درست و نادرست این جریان ها به نادرستی و کژی میل می کند.

در کنار همه این ها جریان معنویت گرای راستین هم در غرب دارد شکل می گیرد که البته این ها را ما از حوزه معنویت های انحرافی و سکولار خارج می کنیم. یعنی به واقع عرفان ناب اسلامی، مسیحی و حتی یهودی در دنیای امروز دارد مورد توجه قرار می گیرد و آنهایی که محقق تر و اندیشمند تر هستند به سمت این جریان های معنوی پیش می روند. ولی به طور کلی آن چیزی را که ما به عنوان معنویت انحرافی می شناسیم و با این عنوان این جریان ها را دسته بندی می کنیم، طیف وسیعی را شامل می شوند که اینها شاید جوهره مشترکشان این باشد که می خواهند از عالم ماده فراروی داشته باشند و به این نظام شالوده تحکیم شده تمدن مدرن نه بگویند.

ما در اخلاق و معنویت و عرفانی که تاکنون داشته ایم کمتر نگاه و رویکرد پیامد گرانه داشته ایم، به این معنا که بیاییم پیامد های مثبت اخلاقی زیستن، معنوی زیستن و عرفانی زیستن و حتی دینی زندگی کردن را معرفی کنیم.

بیش تر نگاه مان وظیفه گروانه و تکلیف گروانه بوده است. یعنی گفتمان تکلیفی داشته ایم نه نتیجه گرایانه.

همه این ها امروز معنویت خوانده میشوند. و بسیاری از آن ها از دل ادیان برنیامده اند. شما از فرقه های متال و رپ بگیرید تا حتی اسلام گراها، کل این طیف معنویت گرا نامیده می شوند که بعضی هایشان به سنت های راستین معنوی و الهی روی آوردند و برخی بیرون این حوزه هستند.

اگر بخواهیم مصداقی صحبت کنیم باید بگوییم معنویت گرایی مورد بحث از مواد مخدر شروع می شود و حتی روابط آزاد سکس را هم به اسم معنویت گرایی شامل می شود، تا ریاضت کشیدن و رژیم های غذایی ویژه مثل گیاه خواری و اعتقاد به تناسخ. حتی بسیاری از معنویت های انحرافی اعتقاد به خدا را هم اما به صورت خیلی تحریف شده مطرح می کنند. مثلا مکتب اکنکار صریحا خدا را مطرح می کند، اما این حرف ها هماهنگ با مبانی مستحکم دینی نیست. و نمی تواند واقعاً زندگی انسان را تغییر دهد. ممکن است او را آرام یا سرگرم سازد تا دیگر مثل دهه های گذشته دست به جنبش های فراگیر اجتماعی نزند، و منافع سرمایه داری و نیروهای مسلط دنیا را به خطر نیاندازند اما از این که به راستی روح انسان را به سرچشمه اصلی و الاهی آن باز گرداند و به وصال با زیبایی و دانش و قدرت و شکوه و عشق مطلق برساند عاجز و ناتوان است.

دلایل شیوع این عرفان ها متعدد است. از مهم ترین این دلایل این است که ما مدل زندگی مان را داریم از غرب وارد می کنیم؛ از استفاده از تکنولوژی

گرفته تا نهادهای اجتماعی، اقتصادی و سیاسی. خوب نبودن این امربرای نخبگان ما محرز است. لذا پژوهش گاه هایی را داریم که با جدیت تمام در جست وجوی نظام اجتماعی اقتصادی و سیاسی اسلام هستند، اما به هر حال از نحوه شهرسازی مان گرفته تا نرم افزارهای حکومتی و اجرایی و مدیریتی جامعه مان را داریم از غرب می گیریم و علت اش این است که ساماندهی زندگی نیاز به دانش دارد و دانشی که ما داریم کاملا دانش غربی است و آن ها هم در راستای ارزش های خودشان این دانش را تولید کرده اند. بنابراین چون مدل زندگی مان غربی است، در معنویت هم نسبت به معنویت غربی پذیراتر هستیم. زیرا انسجام ساحت های مختلف زندگی را در راستای ارزش های غربی حفظ می کند. لذا اکنون ما به راحتی معنویت غرب را میپذیریم و این معنویت با سایر نهادهای اجتماعی، سیاسی و اقتصادی غرب تعریف شده و سازگار است.

متاسفانه عرفای ما نیز در ارتباط برقرار کردن با انسان امروز ناتوان هستند و نمی توانند وارد حوزه نیازها و انتظارات انسان امروز شوند. این باعث شده است که عرفان های دروغین به راحتی با انسان امروز حرف بزنند و ادبیات شان را به ما تحمیل کنند. مثلا ما هیچ وقت تاثیرات عرفان را در شاد زیستن بیان نکردیم، به همین دلیل عرفان های دروغین توانسته اند جای عرفان راستین را در برقراری ارتباط با مردم بگیرند. ما می توانیم مباحثی را مثل اخلاق خلاقیت، اخلاق شاد زیستن و اخلاق موفقیت را مطرح کنیم، زیرا ظرفیت های بالایی در منابع عرفانی خود در این زمینه داریم. مثلاً

حضرت علی علیه السلام می فرمایند: “من اخلَصَ بلغ الآمال.” کسی که اخلاص بورزد به آرزوهایش می رسد.⁽¹⁾ما در اخلاق و معنویت و عرفانی که تاکنون داشته ایم کمتر نگاه و رویکرد پیامد گرانه داشته ایم، به این معنا که بیاییم پیامد های مثبت اخلاقی زیستن، معنوی زیستن و عرفانی زیستن و حتی دینی زندگی کردن را معرفی کنیم. بیشتر نگاه مان وظیفه گروانه و تکلیف گروانه بوده است. یعنی گفتمان تکلیفی داشته ایم نه نتیجه گرایانه.

قصه عرفان های دروغین از آنجا شروع می شود که پس از کنار گذاشتن دین و اعتقادات مذهبی در غرب، بحران معنویت بنیاد تمدن غرب را متزلزل کرد و زندگی به سبک غربی برای مردم غیر قابل تحمل شد. در پی این بحران های معنوی و معرفتی جنبش های دانشجویی در دهه های 1960 و 1970 آمریکا و اروپا را فراگرفت. این امر باعث شد تمدن غرب در صدد ترمیم خودش برآید. یعنی بعد از سال ها کنار گذاشتن دین و کوشش در جهت حذف معنویت و باور به عالم ماوراء ماده، مشکلات و بحران های روانی و اجتماعی متنوعی برای غرب پیش آمد که همه بر آمده از عدم پاسخگویی مدل زندگی مدرن به نیازهای ژرف انسانی بود.

هر مکتب عرفانی و معنوی یک بخش عملی و اخلاقی (Etical) دارد. ما در بخش اخلاقی و عملی عرفان و معنویت مان بسیار تکلیفی و تحت تأثیر گفتمان احکام شریعت بوده ایم. اگر یک مقدار این گفتمان را متحول کنیم و به سمت گفتمان های پیامد گروانه برویم به نظر می آید که می توانیم عرفان و

معنویت اسلامی را چه در جامعه خودمان و چه در دنیا خیلی بیشتر تبلیغ کنیم. در بخش عرفان نظری هم بسیار پیچیده و پر اصطلاح گفته ایم و نوشته ایم و کمتر توانسته ایم در قالب رمان و متون ساده تر برای سطوح مختلف سنی محصولات فرهنگی تولید کنیم. گذشته از این که اساساً نگاهمان به عرفان یک نگاه راز دارانه و با سرمشق “ آهسته بگو تا کسی نشنود.” بوده است. در حالی که امروز روزگار عوض شده است و دیگر عرفان شاهد پرده نشین نیست و روزی است که می توان عرفان را فریاد زد همه عالم را به سوی آن فراخواند و ابعاد عمیق و معنوی اسلام را ترویج داد و دنیا تشنه این معانی و حقایق است و اگر به اصل دست نیابد به بدلی پناه می برد.⁽¹⁾

بحران معرفتی غرب نسبت به دعا و نیایش به چه صورت می باشد؟

عبادت خیزشی اندر دل خاک *** نما خود را برون از سینه چاک

بود این ره به اوج غایت کار *** که ای آدم تو را هست فطرتی پاک

موضوع این بحران بسیار حیاتی و مهم برای اقناء فطرت بشری است. در هر حال از آنجا که دعا و نیایش به عنوان یک اصل جدّی در زندگی بشریت مطرح بوده و می باشد؛ لذا ضمن بیان کمّ و کیف دعا و نیایش؛ باید گفت که دعا و نیایش و شناخت و معرفت صحیح نسبت به کمّ و کیف آن از جمله بحران های معرفتی بشر در بین اندشمندان و فلاسفه معاصر در جهان غرب

است. بدون تردید دعا و نیایش واقعی و درست همان چیزی است که فطرت پاک بشری و فریاد خاموش درون آدمی؛ تشنه استفاده و بهره مندی درست از آن است. ولی در نهایت تاسف ایسم های مختلف مادی نه تنها از فهم و درک دعا و نیایش درست عاجزند. بلکه در برابر بسترها و زمینه های معرفت واقعی نسبت به شناخت کم و کیف ابعاد و چارچوب واقعی و الهی آن ایستاده اند. و با ترویج راه های غلط و نادرست که منجر به انحراف بیشتر افراد بشر می شود؛ بالاترین ظلم و جنایت را در حق نفس خود و بشریت روا نموده اند. تاسف بارتر اینکه در اوج نا آگاهی و بی معرفتی تازه خود را با این بینش های ناقص و ضعیف؛ متمدن و مدرن و بی نیاز به دعا و نیایش فرض می کنند.

آری ای عزیز بزرگوار، بدان و آگاه باش که بر خلاف آنچه فریاد خاموش درون آحاد مردم در سراسر جهان از بدو خلقت تا کنون به دنبال آن بوده یعنی "دعا و نیایش واقعی و درست" در نهایت تاسف مکاتب مادی و ایسم های مختلف مخصوصا فمینیستی با مبانی اومانیستی و سکولار فقط مصالح دنیایی و جنبه مادی انسان را مد نظر قرار داده و از برکت های فراوان دعا و نیایش؛ این نعمت ارزشمند حیات بشری غافل مانده اند. و با این دید ناقص مسیر بشریت را برای رسیدن به آرامش، سعادت و خوشبختی واقعی به انحراف کشنده و درد آوری کشانده اند. یعنی واقعا انسان هایی که تابع و پیرو فلاسفه غرب و ایسم های مادی هستند چگونه خلاء دعا و نیایش حقیقی را برای روح و روان خود جبران می کنند؟!!! حقیر خیلی فکر کردم ولی ... مع الوصف بدون تردید فلاسفه غرب و ایسم های مادی باید روزی پاسخگوی