مشخصات کتاب

سرشناسه:مرکز تحقیقات رایانه ای قائمیه اصفهان،1388

عنوان و نام پدیدآور:شرح اصطلاحات فقهی در رساله ها/ واحد تحقیقات مرکز تحقیقات رایانه ای قائمیه اصفهان .

مشخصات نشر:اصفهان:مرکز تحقیقات رایانه ای قائمیه اصفهان ، ۱۳88.

مشخصات ظاهری:نرم افزار تلفن همراه و رایانه

الف

1- آب جاری

آبی است که از زمین بجوشد و جریان داشته باشد مانند آب چشمه وقنات

2- آب قلیل

آبی است که از کر کمتر باشد و از زمین هم نجوشد

- آب کر

رجوع کنید به مساءله 61

4- آب مضاف

آبی است که از چیزی گرفته شده مانند گلاب یا با چیزی دیگر به طوری مخلوط شده که به آن آب ( به طور مطلق ) نمی گویند مانندشربت

5- آب مطلق

آبی است که با چیزی مخلوط نباشد و اگر هم هست طوری نباشدکه عرفا به آن آب گفته نشود

6- آلات لهو

وسائل عیاشی و خوشگذرانی های نامشروع مانند تار و ساز وغیره

7- ابن السبیل

مسافری که در سفر خود درمانده باشد

8- اتقی

با تقوی تر

9- اجاره

قراردادی است که طی آن منافع مال یا کار کسی در برابر اجرت معین به دیگری واگذار می شود

10- اجزاء و شرائط

هر امری که فقدانش به اصل یک چیز لطمه وارد کند جزء آن محسوب می شود و هر امری که فقدان آن صفت یا حالت مطلوب چیزی را تغییردهد شرط آن محسوب می شودمثلا فقدان رکوع و سجودبه دو اصل نمازلطمه می زند ولی فقدان طهارت و حضور قلب ، وصف ( ( ( صحت ) ) ) و ( ( ( کمال ) ) ) نماز را از بین می بردیعنی نماز هست ولی صحیح نیست یا کامل نیست پس رکوع و سجود جزء نماز وضوء شرط صحت نماز و حضور قلب شرط

کمال آن است

11- اجیر

در برابر کاری که انجام می دهد کسی که طبق قرار مشخص اجرت دریافت می کند

12- احتلام

به مرحله بلوغ رسیدن ( خارج شدن منی از انسان )

13- احتیاط

روشی که موجب احاطه کامل و اطمینان انسان به رسیدن به واقع است

14- احتیاط لازم

احتیاط واجب است به کلمه لازم مراجعه شود

15- احتیاط مستحب

احتیاطی است غیر فتوای فقیه و لذا رعایت آن الزامی نیست

16- احتیاط واجب

امری مطابق احتیاط است که فقیه همراه آن فتوی نداده درچنین مسائلی مقلد می تواند به فتوای مجتهد دیگر عمل کند

17-احتیاط را ترک نکند

این اصطلاح در هر موردی که فتوائی از فقیه نسبت به آن مورد ذکر نشده به معنی احتیاط واجب است و الا اگر در همان مورد فتوائی ذکر شده باشد به معنی تاءکید بر حسن احتیاط است

18- احداث

ساختن ،ایجاد کردن

19- احکام خمسه

وجوب -حرمت -استحباب-کراهت- اباحه

20- احوط

مطابق با احتیاط

21- احیاء زمین

زنده کردن زمین

اینکه کسی با کشت و زرع و یا ساختمان و غیره زمین موات و غیر قابل استفاده ای را آماده بهره برداری کند

22- اختلاط با اجانب

رفت و آمد صمیمانه با بیگانگان

23- اخفاء

پنهان کردن

24- اخفات

آهسته خواندن

25- ارباب خمس

صاحبان خمس

کسانی که می توانند از خمس استفاده کنند

26- ارباح مکاسب

منافع کسب، هر نوع درآمدی که از طریق حرقه مخصوص کار و شرائط انسان به دست آید ( برای توضیحات بیشتر به مسائل خمس مراجعه شود

27-ارتفاع قیمت سوقی

بالا رفتن قیمت جنس در بازار

28- ارتقای قیمت سوقی

ترقی قیمت جنس در بازار

29- ارتماس

فرو رفتن در آب ( به وضوء ارتماسی و غسل ارتماسی مراجعه شود )

30- ارث

مالی که از متوفی برای ورثه

باقی مانده است

31- استبراء

کوشش در برائت و پاکی از آلودگی در سه مورد به کار رفته است : 1 -استبراء از بول که توضیح آن در مساءله شماره 27 ذکر شده است

2 -استبراء از منی یعنی ادرار کردن پس از خروج منی برای اطمینان ازاینکه ذرات منی در مجری نمانده است

3 - استبراء حیوان نجاستخوار یعنی بازداشتن حیوان نجاستخوار از خوردن نجاست انسان تا وقتی که به خوراک طبیعی خود عادت کند و کیفیت آن در مساءله شماره 022 ذکر شده است

32- استحاضه

نام یکی از سه نوع خونی است که زنها می بینند و علائم و حدود و نشانه های آن سه رقم باشد اگر خون زیاد باشد استحاضه کثیره است و اگرکم باشد استحاضه قلیله است و در صورت بینابین استحاضه متوسطه است

مساءله 393

33- استحاله

پذیرش حالت جدید، تغییر یک چیز بطوری که چیز دیگر به حساب آیدمانند چوبی که بسوزد و خاکستر شودو یا سگی که در نمکزار فرورفته به نمک تبدیل شود

34- استرباح

ربح جستن و فائده بردن

35- استفتاء

سئوال از نظر مجتهد درباره حکم شرعی مساءله، مطالبه فتوی

36- استطاعت

مال و راه توانائی انجام فریضه حج از نظر بدن. برای توضیح بیشتربه مساءله 6202 مراجعه شود

37- استمناء

انجام دادن عملی با خود که موجب خروج منی شود

38- استیلاء بر بلاد مسلمین

تسلط جوئی بر کشورهای اسلامی

39-اشکال دارد

چنین عملی موجب اسقاط تکلیف نیست نباید انجام داد و در این مورد می توان به مجتهد دیگر مراجعه کرد

40- اضطرار

ناچاری

41- اظهر

روشنتر از نظر تطبیق با ادله فتوی بادلائل مربوط

مساعدتر

ظاهرتر

42- اعدل

عادلتر

43- اعراض از وطن

تصمیم انسان بر اینکه

برای همیشه وطنش را ترک کند

44- اعلم

عالم تر

45- افضاء

باز شدن یکی شدن مجرای بول و حیض یا مجرای حیض و غائط یاهرسه

46- افطار

شکستن روزه

47- اقامه معروف

به پا داشتن هر سنتی که از نظر شرعی به رسمیت شناخته شده است

48- اقرب اینست

فتوی اینست ( مگر اینکه در ضمن کلام قرینه ای یافت شود که حاکی ازعدم فتوی باشد )

49- اقوی اینست

نظر قوی بر این است ،فتوی اینست

50-اکتفاء برفع ضرورت کند

همان اندازه که مجبور است اکتفاء کند و بیشتر از آن انجام ندهد

51- اماله

تنقیه

52- امام

پیشوا

53- امام جماعت

پیشوای جمع ، کسی که در نماز به او اقتداء می کنند

54- امرار معاش

گذراندن زندگی

55- امر به معروف

خواستن و وادار کردن دیگران به انجام احکام و سنتی که از نظر شارع به رسمیت شناخته شده است

56- امساک

خودداری کردن ، خود را باز داشتن

57- اموال محترمه

اموالی که بر اساس ضوابط اسلامی دارای احترام است

58- امور حسبیه

کارهائی از قبیل رسیدگی به اموال یتیمان و غیره که باید متصدی آنهامجتهدی عادل یا نماینده او باشد

59- اناث و ذکور

دختران و پسران ، زنان و مردان

60- انتقال

جابجا شدن ، جابجائی چیز نجس به گونه ای که دیگر شی ء اول محسوب نشود مانند انتقال خون انسان به پشه

61- اولی

سزاوارتر، بهتر

62- ایقاع

هر نوع قراری که با تصمیم یک طرف انجام گیرد و نیاز به قبول دیگری نداشته باشد مانند طلاق که احتیاجی به قبول زوجه ندارد

63- اهل کتاب

غیر مسلمانی که خود را تابع یکی از پیامبران ص

ب

1- بالغ

رسیده ، دختر یا پسری که به سن بلوغ رسیده باشند

2- بدعت

ابتکار اعمال سلیقه شخصی و نوآوری در احکام الهی

3- برائت

کناره گیری - بیزاری رفع تکلیف شرعی در مورد

شک با رعایت ضوابط آن

4- بعید است

فتوی بر طبق آن نیست

5- بعید نیست

فتوی این است ( مگر اینکه قرینه ای بر خلاف آن در کلام باشد )

6- بلوغ

ظهور یکی از علائم سه گانه در انسان که در مساءله 2522 تشریح شده است

7- بیع مثل به مثل

مبادله دو شی ء هم جنس مانند گندم با گندم

ت

8- تاءکد حسن احتیاط

تاءکید بر حسن احتیاط ، ترغیب شدید به احتیاط

9- تبعیت

پیروی کردن . پاک شدن چیز نجس دیگر مانند پاک شدن ظرفی که در آن انگور جوشیده است پس از آنکه دو سوم آن تبخیر شده باشد

10- تجافی

نیم خیز نشستن . نیم خیز نشستن ماءمومی که به رکعت اول نمازجماعت نرسیده در حال تشهد خواندن امام

11- تحت الحنک

زیر چانه قسمتی از عمامه که زیر گلو آویخته می شود

12- تخلص از نزول و ربا

نجات دادن خود از آلودگی به ربا

13- تخلی

خالی کردن ، به بیت الخلاء رفتن بول یا غائط کردن

14- تخمیس

یک پنجم کردن ، خمس مال را خارج کردن خمس مال را پرداختن

15- تروی

تفکر ، تفکر در موارد مشکوک رکعات یا افعال نماز برای کشف حقیقت

16- تذکیه شده

حیوانی که با رعایت موازین شرع کشته شده باشد

17- تسبیحات اربعه

سبحان الله - الحمد لله- لا اله الا لله -الله اکبر

18- تسبیحات حضرت زهرا ( س )

43 مرتبه الله اکبر - 33 مرتبه سبحان الله - 33 مرتبه الحمدالله

19- تستر

خود را پوشانیدن

20- تسمیه

اسم بردن ، جاری کردن نام خدا بر زبان

21- تشریح

پاره کردن بدن مردگان جهت آگاهی های پزشکی و غیره

22- تطهیر

پاک کردن

23- تعقیب

دنبال کردن . پس از نماز خود را با ذکر دعا و قرآن مشغول کردن

24- تقاص

قصاص کردن

. مال بدهکار را بابت طلب خود حساب کردن

25- تقلید

پیروی از فتاوای مجتهد

26- تکبیرة الالحرام

الله اکبری که به قصد ورود به نماز گفته می شود

27- تلقیح

نطفه مرد را با وسیله ای نظیر سرنج به رحم زن وارد کردن

28- تمکن

توانائی

29- تملک به ضمان

مالک شدن با ضمانت مثلا پولی که انسان قرض می کند مالک می شودولی این مالکیت همراه با ضمانت اداء آن است

30- تنزیل سفته

مبادله کردن سفته با مبلغی کمتر از اعتبار آن

31- تیمم

کیفیت تیمم و در هفت مورد به جای وضوء و غسل باید تیمم کرد مواردآنرا در 846 به بعد بخوانید

32- تیمم جبیره ای

تیمم کسی که بر اعضاء تیمم او جبیره باشد برای بیان کیفیت جبیره به مسائل 423 تا 443 مراجعه کنید

ث

33- ثلثان

دو سوم . تبخیر شدن دو سوم آب انگور و کشمش جوشیده که مقدمه حلیت آن است

34- ثمن

بهای کالا

ج

35- جاعل

کسی که قراردادی را منعقد می کند به کلمه جعاله رجوع شود

36- جاهل

نادان

37- جاهل قاصر

جاهلی که در جهلش مقصر نیست یعنی در شرائط ی است که امکان دسترسی حکم خدا برای او وجود ندارد و یا اصلا خود را جاهل نمی داند

38- جاهل مقصر

جاهلی که در جهلش مقصر است یعنی امکان آموختن مسائل را داشته ولی کوتاهی نموده است

39- جبیره

داروئی که روی زخم می گذارند و یا پارچه دیگری که با آن زخم یاشکسته را می بندند برای توضیح احکام مخصوص آن به مسائل 423تا 443 مراجعه شود

40- جروح

جرح ، زخم ، جراحت

41- جنب

کسی که منی از او خارج شده یا با دیگری همبستر شده است

42- جعاله

قراری که

طی آن انسان اعلام می کند که هر کس برای او کار مشخصی انجام دهداجرت معینی به او بپردازد مثلا می گوید هر کس گمشده مراپیدا کند ده تومان به او خواهم داد. به کسی که این قرار را می گذارد ( جاعل ) می گویند و به کسی که به آن عمل می کند ( عامل ) می گویند

43- جلال

حیوان حلال گوشتی است که به خوردن نجاست انسان عادت کرده است

44- جماع

آمیزش جنسی

45- جهر

صدای بلند . با صدای بلند چیزی را خواندن

ح

46- حائض

زنی که در عادت ماهیانه است

47- حاکم شرع

مجتهدی که بر اساس موازین حکمش نافذ است

48- حج

زیارت خانه خدا و انجام اعمالی که به آن مناسک حج می گویند

49- حج نیابتی

زیارت خانه خدا و انجام مناسک آن به نیابت دیگری

50- حدث اصغر

هرامری که موجب وضو برای نماز شود و آن هفت چیز است : 1 - بول 2-غائط 3 - ریح 4 - خواب کامل5 - اموری که زائل کننده عقل است 6-استحاضه 7- موجبات غسل

51- حدث اکبر

هر امری که موجب غسل برای نماز شود مانند احتلام و جماع

52- حد ترخص

حدی از مسافت که در آن صدای اذان و دیوار محل اقامت تشخیص داده نشود

53- حرام

ممنوع . هر عملی که از نظر شرعی ترکش لازم است ( نباید انجام داد )

54- حرج

سختی ، مشقت

55- حضر

جائی که انسان در آنجا حضور دارد ( وطن )

56- حنوط

مالیدن کافور به پیشانی ،کف دستها،سر زانوها و سر دو انگشت بزرگ پاهای میت

57- حواله

ارجاع طلبکار به دیگری برای دریافت طلبش از او

58- حیض

عادت ماهیانه زنان ،قاعدگی نشانه

های آن در مساءله 534 ذکر شده است

59- حین عروض شک

زمان پدید آمدن شک

احب کتاب می دانندمانند یهود و نصاری

خ

1- خالی از قوت نیست

فتوی این است ( مگر اینکه در ضمن کلام قرینه ای بر غیر این معنی باشد )

2- خالی از وجه نیست

فتوی این است ( مگر اینکه در ضمن کلام قرینه ای بر غیر معنی باشد )

3- خمس

یک پنجم . بیست در صد درآمد سالیانه و غیره که باید به حاکم اسلامی پرداخت شود ( برای توضیح موارد خمس به فصل مربوطه مراجعه شود )

4- خیار

بهتر گزینی . اختیار بر هم زدن معامله ، چنین اختیاری در 11 موردممکن است، موارد مذکور و شرائط آن برای طرفین معامله یا یکی از آنهارا درمساءله 4212 به بعد مطالعه کنید

د

5- دائمه

زنی که طی عقدغیر موقت به همسری مردی در آمده است

6- دبر

نشیمنگاه، پشت، عقب

7- دفاع

در برابر دشمن مقاومت کردن ، دشمن را دفع کردن

8- دیه

مالی که به جبران خون مسلمان یا نقص بدنی او پرداخت شود

ذ

9- ذبح شرعی

کشتن حیوانات با رعایت ضوابط شرعی ( سگ و خوک و بعضی ازحیوانات دیگر قابل ذبح شرعی نیستند )

10- ذمه

عهده . به ذمه گرفتن یعنی به عهده گرفتن

11- ذمی

کافران اهل کتاب مانند یهود و نصاری که در بلاد مسلمین زندگی می کنند و در مقابل تعهدشان نسبت به رعایت قوانین اجتماعی اسلام ازامنیت و حمایت حکومت اسلامی برخوردارند

ر

12- رباء قرضی

اضافه ای که پرداخت آن در ضمن قرض شرط شود

13- ربح سنه

در آمد انسان در طول سال

14- رضاعی

شیری . خویشاوندی و نسبتی که در اثر شیر دادن بوجود می آید شرائط و توضیحات