مشخصات کتاب

سرشناسه : قرائتی، محسن، ۱۳۲۴ -

عنوان و نام پدیدآور : یکصد و چهارده نکته درباره نماز / محسن قرائتی.

وضعیت ویراست : [ویراست ۲].

مشخصات نشر : تهران: مرکز فرهنگی درسهائی از قرآن،۱۳۸۰.

مشخصات ظاهری : ۹۶ ص.؛ ۵/۱۹ × ۱۱س م.

شابک : ۲۰۰۰ ریال: 964-5652-12-X ؛ ۵۰۰۰ ریال : چاپ پانزدهم 978-964-5652-12-6 : ؛ ۲۰۰۰ ریال (چاپ دوم) ؛ ۲۰۰۰ ریال (چاپ پنجم) ؛ ۳۰۰۰ریال (چاپ دهم) ؛ ۳۰۰۰ ریال (چاپ یازدهم) ؛ ۳۵۰۰۰ریال (چاپ دوازدهم) ؛ ۴۰۰۰ ریال (چاپ سیزدهم) ؛ ۵۰۰۰ ریال (چاپ چهاردهم) ؛ ۵۰۰۰ ریال ( چاپ شانزدهم ) ؛ ۶۰۰۰ ریال (چاپ هفدهم) ؛ ۷۰۰۰ ریال (چاپ هجدهم) ؛ ۱۰۰۰۰ ریال (چاپ بیست و پنجم) ؛ ۱۷۰۰۰ ریال(چاپ سی و یکم) ؛ ۲۰۰۰۰ ریال(چاپ سی و دوم)

یادداشت : چاپ سوم: ۱۳۸۱.

یادداشت : چاپ پنجم: ۱۳۸۲.

یادداشت : چاپ دهم: ۱۳۸۵.

یادداشت : چاپ یازدهم: پاییز ۱۳۸۵.

یادداشت : چاپ دوازدهم: تابستان ۱۳۸۶.

یادداشت : چاپ سیزدهم: پاییز ۱۳۸۶.

یادداشت : چاپ چهاردهم: بهار ۱۳۸۷.

یادداشت : چاپ پانزدهم: پاییز ۱۳۸۷.

یادداشت : چاپ شانزدهم تا هجدهم: ۱۳۸۸.

یادداشت : چاپ بیست و پنجم : پاییز ۱۳۹۰.

یادداشت : چاپ سی و یکم : ۱۳۹۱.

یادداشت : چاپ سی و دوم : ۱۳۹۲.

یادداشت : کتابنامه به صورت زیرنویس.

موضوع : نماز

رده بندی کنگره : BP۱۸۶/ق ۴ی ۸ ۱۳۸۰

رده بندی دیویی : ۲۹۷/۳۵۳

شماره کتابشناسی ملی : م ۷۹-۲۴۰۰۵

سخن ناشر

در سال ٧٥ ، تألیفات حجّت الاسلام والمسلمین « مرآز فرهنگی درسهایی از قرآن » با تأسیس

محسن قرائتی آه به صورت پراآنده توسط ناشران محترم چاپ و منتشر می گردید، جهت تصحیح و

پس از « تفسیر نور » تکمیل در اختیار این مرآز واقع شد و بحمداللَّه همه آنها خصوصاً مجلّدات اوّلیه

بازبینی و ویراستاری در مسیر نشر قرار گرفت.

نیز آه بارها توسط ستاد اقامه نماز به چاپ رسیده است، « یکصد و چهاده نکته درباره نماز » آتاب

پس از طیّ مراحلِ بازنگری، تکمیل مطالب و پاورق یها و ویراستاری نهایی، توسط این مرآز منتشر

می گردد.

امید آه خوانندگان گرامی ما را از پیشنهادات و نظرات خود بهره مند نموده و مطالب خود را به

نشانی:

١٤١٨٥ ارسال نمایند. / تهران - صندوق پستی ٥٨٦

پیام حضرت آیت اللَّه خامنه ای رهبرمعظم انقلاب اسلامی

« اقامه نماز » به اوّلین اجلاس

بسم اللّه الرّحمن الرّحیم

یکی از شایست هترین و ضروری ترین آارهائی « اقامه نماز » تشکیل مجمعی از صاحب نظران برای

است آه باید در جمهوری اسلامی صورت می گرفت. زیرا بر پاداشتن نماز، نخستین ثمره و نشانه ی

به مثابه تنظیم مالی جامعه « زآوة » حکومت صالحان است. و در رتبه ی بعد از آن است آه نوبت به

و ریشه آن آردن فقر، ونیز امر به معروف ونهی از منکر یعنی سوق دادن به نیک یها وبازداشتن از

بدی ها می رسد.

«... الذین ان مکناهم فی الارض اقامواالصلوة و اتوا الزآوة و امروا بالمعروف و نهوا عن المنکر »

اقامه نماز فقط این نیست آه صالحان، خود نماز بگذارند، این چیزی نیست آه بر تشکیل حکومت

الهی متوقّف باشد، بلکه باید این ستون دین در جامعه، به پا داشته شود و همه آس با رازها و

اشاره های آن آشنا و از برآات آن برخوردار گردد، درخشش معنویّت و صفایِ ذآر الهی همه آفاق

جامعه را روشن و مصفّا آند و تن ها و جان ها با هم به نماز بشتابند و در پناه آن طمأنینه و استحکام

یابند.

نماز، رآن اصلی دین است و باید اصلی ترین جایگاه را در زندگی مردم داشته باشد. حیات طیّبه

انسان در سایه حاآمیّت دین خدا، وقتی حاصل خواهد شد آه انسانها دلِ خود را با یادِ خدا زنده

نگهدارند و به آمک آن بتوانند با همه جاذبه های شرّ و فساد مبارزه آنند و همه بُت ها را بشکنند و

دست تطاول همه شیطا نهای درونی و بُرونی را از وجود خود قطع آنند. این ذآر و حضور دائمی

فقط به برآت نماز حاصل م یشود. و نماز در حقیقت پشتوانه مستحکم و ذخیره تمام نشدنی در

مبارزه ئی است آه آدمی با شیطان نفس خود آه او را به پَستی و زَبونی می آشد، و شیطان های

قدرت آه با زَر و زُور، او را وادار به ذلّت و تسلیم م یآنند، همیشه و در همه حال دارد.

هیچ وسیل هئی مستحکم تر و دائمی تر از نماز برای ارتباط میان انسان با خدا نیست، مبتدی ترین

انسانها رابطه خود با خدا را بوسیله نماز آغاز می آنند. برجسته ترین اولیای خدا نیز، بهشت خلوت

انس خود با محبوب را در نماز م یجویند. این گنجینه ذآر و راز را هرگز پایانی نیست و هر آه با آن

بیشتر آشنا شود جلوه و درخشش بیشتری در آن می یابد.

آلمات و اذآار نماز، هر یک خلاصه ئی است آه به بخشی از معارف دین اشاره می آند و بطور مکرّر

و پی در پی آن را به یاد نمازگزار م یآورد. نمازی آه با تدبّر در معانی، و بدون سَهو و غِفلت گزارده

شود، انسان را روزبروز با معارف الهی آشناتر و به آن دلبست هتر می سازد.

نورانیّت نماز، و رازها و رمزهای آن و در سهائی آه در آن گنجانیده شده، و اثر آن در ساختن فرد و

جامعه چندان نیست آه بشود در مقالی آوتاه از آن سخن گفت بلکه چنان نیست آه بیخبری چون

من بتواند از اعماق آن خبری آورد.

آنچه من با قلم قاصر و معرفت ناچیز خود م یگویم آن است آه مردم ما و جامعه ما، و بخصوص

جوانان ما آه اآنون بار امانت سنگینی را بر دوش گرفت هاند باید نماز را منبع قدرتی لایزال بدانند و در

برابر جبه هئی آه امروز پیش روی ماست، ما را به تکیه گاه مستحکم ذآر خدا و امید و اعتماد به او،

بیش از همیشه و بیش از همه، محتاج می سازد، و نماز آن سرچشمه جوشانی است آه این امید

و اعتماد و قدرت معنوی را به ما م یبخشد.

نماز با حضور و با توجّه، نمازی آه از یاد و ذآر سرشار است، نمازی آه آدمی در آن با خدای خود

سخن می گوید و به او دل می سپارد، نمازی آه والاترین معارف اسلام را پیوسته به انسان

می آموزد، چنین نمازی انسان را از پوچی و بی هدفی و ضعف م یرهاند و اُفق زندگی را در

چشمش روشن می سازد و به او همّت و اراده و هدف می بخشد، و دلِ او را از میل به آجروی و

گناه و پستی نجات می دهد. از این رو است آه نماز در همه حالات، حتّی در میدان نبرد و در

سخت ترین آزمایش های زندگی، اولویّت خود را از دست نمی دهد.

انسان همیشه به نماز مُحتاج است، و در عرصه های خطر، محتاج تر.

حقیقت آن است آه در آار معرفی نماز آوتاهی های زیادی شده است. و نتیجه آنکه نماز هنوز

جایگاه شایسته خود را، حتّی در نظام اسلامی ما، بدست نیاورده است. این مسئولیّت سنگین، بر

دوش دانشوران و آشنایان به معارف اسلامی است آه نماز را به همه بخصوص به نسل جوان بهتر

بشناسانند، از آودک دبستانی تا پژوهشگر دور ههای عالی، هر یک فراخور ذهن و معرفت خود،

می توانند در راه شناختن نماز و رازهای آن قدم هائی بردارند، و با ناشناخته هائی آشنا شوند. حتّی

عُرفای بزرگ نیز، برای سالکان وادی معرفت اَسرارالصّلوة نوشته و آموخت هاند، یعنی اعماق این

اقیانوس همچنان ناشناخته و پیمودنی است.

در جامع هی ما فصل مُهمّی باید در مُعرّفی نماز در همه سطوح گشوده شود. رسانه ها و بخصوص

صدا و سیما با شیو ههای گوناگون نماز را معرّفی و یادآوری آنند. همه جا و همیشه در رادیو و

تلویزیون، نماز در اولویّت گذاشته شود، و شُوق ایمان و عَطَشِ یادِ خدا در دلها پدید آید. در

آلاس های دروسِ دینی مدارس و دانشگاهها درس نماز جایگاه خود را بازیابد. و سخنان سنجیده و

افکار بلند در بازشناسی نماز، فراهم و در معرض ذهن ودل دانشجویان و دانش آموزان گذاشته شود.

فلسفه نماز و تحلیل رازها و رمزهای آن، با زبان هنر در معرض دید همگان قرار گیرد تا هر آس بقدر

ظرفیّت خود از آن مُتمتّع گردد، آتاب ها و جزو هها در سطوح مختلف و از دیدگاه های گوناگون به

وسیله مُحقّقان و عالمان به سِلْکِ تحریر در آید، و مایه آارهای هنری و ادبی گردد.

فَصلی نیز باید برای آسان آردن انجام نماز گشوده شود. در همه مراآز عمومی، مدارس،

دانشگاه ها، آارخانه ها، سربازخانه ها، فرودگاهها، ایستگا ههای قطار، ادارات دولتی و امثال آن،

جایگاه های مناسبی برای نماز پی شبینی شود. مساجد و نمازخانه ها پاآیزه و مرتّب و رغبت انگیز

باشد. نماز در وقت فضیلت و به جماعت گزارده شود. در هر محیطی برجستگان و بزرگان آن بر

دیگران پیشقدم شوند و عملاً اعتنا به نماز را به دیگران بیاموزانند و خلاصه در همه جا حرآت به

سمت نماز و شتافتن به نماز محسوس باشد.

با این مقدّمات، به خواست خداوند متعال و با توجّهات وادعی هی زاآیه ی حضرت ولی اللّه الاعظم

روحی فداه آشور و جامعه ما به هدف های والای نماز نزدیک می شود و از برآات آن بهره می گیرد.

در پایان لازم م یدانم از فراهم آورندگان این مجمع و همه آسانی آه با وقوف بر اهمیّت نماز، در

راه اقامه آن تلاش م یآنند، مخصوصاً از جناب حجةالاسلام آقای قرائتی آه دلسوزانه و عاشقانه در

این راه گام برمی دارند صمیمانه تشکّر آنم و قبول حضرت حقّ تعالی را برای این آوشش های

مخلصانه مسئلت نمایم.

والسلام علیکم و رحمة اللّه

« سید علی خامنه ای »

١٣٧٠/٧/١٦

مقدّمه مؤلّف

بسم اللّه الرّحمن الرّحیم

الحمدللَّه الذی جعل الصلوة قربان آل تقیّ وجعلها علَم دینه ووجه دینه و احد ارآان دینه والصّلوة

والسّلام علی المصلّین من اوّل الدهر الی آخره سیّما افضلهم محمّدصلی الله علیه وآله وعلی

اوصیائه سیّما اوّلهم علی بن ابیطالب الذی قتل فی حال صلوته وآخرهم المهدیّ الّذی یصلّی

المسیح خلفه یوم ظهوره والسلام علی عباداللّه الصالحین الّذین ان مکنّاهم فی الارض اقاموا

الصلوة.

خداوند را شکر م یآنم آه این پنجمین جزوه ای است آه درباره نماز م ینویسم. یکی در سطح

آلاس های ابتدایی و یکی در سطح راهنمایی و سومی در سطح دبیرستان و چهارمی برای

آسانی آه حوصله بیشتری دارند. خداوند را شکر آه توفیق ندای نماز را به ما داد و با همکاری

همه برادران در سال هفتاد، در حدود هشتاد درصد مدارس راهنمایی و دبیرستانی آشور بدون

اجبار نماز جماعت بر پا شد.

در این حرآت، مقام معظم رهبری پیام مهمّی دادند و ریاست محترم جمهوری و هیئت وزرا و

معاونان به خصوص مسئولین آموزش و پرورش و امور تربیتی و مسئولین تبلیغات و صدا و سیما و

جمعی از شعرا و تجار و عدّه زیادی از طلاب و فضلا در این حرآت مقدّس آه هیچ انگیز های جز

رضای خداوند در آن نبود شرآت آردند و همکاری و استقبال خوبی از سوی نسل نو نسبت به نماز

جماعت شد، بخصوص آه می دیدند بعضی از ائمه محترم جمعه در طول هفته هر روز به یکی از

مدارس رفته و نماز ظهر را به نحوی آه با حوصله و زمان سازگار باشد اقامه آردند.

رشد و سرعت و استقبال از جماعت، پا را از مدارس آه مورد نظر بود فراتر و به پادگانها آشید و

نمازخانه های پادگانها پُر شد، بخصوص آه م یدیدند مسئولین بالای نیروهای نظامی و انتظامی

عاشقانه شرآت می آنند. بعضی از وزارتخانه ها و آارخانه ها و شرآ تها هنگام اذان به جنب و

جوش تازه ای افتادند و این بخاطر ایمان خود مردم و آمادگی و زمینه های قبلی و بودن انگیزه معنوی

و تلاش عمومی بدون باز یهای سیاسی و مشاهده آثار و برآات این آار بود. این استقبال نیاز به

آگاهی هائی فراتر از چند آتاب و جزوه دارد.

در سال هفتاد، مسأله نماز در رأس گفتگوها قرار گرفت و در تمام استان ها و بسیاری از

شهرستان ها سمینار نماز برگزار شد آه دست اندرآار این حرآت، آموزش و پرورش با همکاری ائمّه

جمعه، و فرمانداران، استانداران و سازمان تبلیغات اسلامی و طلاب و فضلا و صدا و سیما و

حمایت های مردمی بود.

یکسال گذشت ولی این حرآت می بایست از دور نیفتد. من به عنوان یک طلبه بار دیگر مشمول

لطف الهی قرار گرفتم و این جزوه را آه شامل صد و چهارده نکته از قرآن و حدیث درباره نماز است و

جز چند نکته آن بقیه در آتا بهایم نبوده، خدمت همه عزیزان عرضه می آنم. این نکاتی است آه در

سال هفتاد در لابلای سخنرانی ها، و مراجعاتی آه به قرآن داشت هام پیدا آرده ام، ولی در نظر دارم

اگر خداوند توفیقم دهد تا هزار نکته در چند مجلّد بنویسم. ولی مگر اسرار نماز در هزار نکته تمام

می شود؟!

محسن قرائتی

نماز در تمام ادیان بوده است

یکصد و چهارده نکته درباره نماز » نماز در تمام ادیان بوده است

 قبل از حضرت محمد صلی الله علیه وآله در آئین حضرت عیسی هم نماز بوده که قرآن از زبان او نقل می کند که خداوند مرا به نماز سفارش کرده است: «واوصانی بالصلوة»⁽¹⁾وقبل از او موسی بوده که خداوند به او خطاب می کند: «اقم الصلوة لذکری»⁽²⁾و قبل از موسی پدر زن او حضرت شعیب بوده که نماز داشته است: «یا شعیب اصلاتک تأمرک»⁽³⁾و قبل از همه آنها ابراهیم بوده که از خداوند برای خود و ذریّه اش توفیق اقامه

نماز را می خواند: «ربّ اجعلنی مقیم الصلوة و من ذریّتی»⁽⁴⁾

 و این لقمان است که به فرزندش می گوید:

 «یا بنیّ اقم الصلوة و أمربالمعروف و انه عن المنکر»⁽⁵⁾

 پسر من نماز را بپا دار و امر به معروف و نهی از منکر کن.

 جالب آن است که معمولاً در کنار نماز سفارش به زکات می شود ولی از آنجا که نوجوان معمولاً پول ندارد، در این آیه در کنار نماز به جای زکات به امر به معروف ونهی ازمنکر سفارش شده است.

1- عبادتی به اندازه نماز تبلیغات ندارد

یکصد و چهارده نکته درباره نماز » عبادتی به اندازه نماز تبلیغات ندارد

 در هر شبانه روز پنج نماز واجب داریم ودر هرنمازی سفارش به اذان واقامه شده است. در این دو ندای آسمانی جمعاً:

 بیست مرتبه «حیّ علی الصلوة»

 بیست مرتبه «حیّ علی الفلاح»

 بیست مرتبه «حیّ علی خیرالعمل»

 و ده مرتبه «قد قامت الصّلوة» می گوئیم.

 با توجّه به اینکه مراد از «فلاح» و «خیرالعمل» در اذان همان نماز است، هر مسلمانی در هر شبانه روز هفتاد مرتبه با کلمه «حیّ» به خود و دیگران، تلقین شتاب به سوی نماز می کند و برای انجام هیچ عبادتی این همه هیاهو و تشویق وارد نشده است. به خصوص که سفارش شده اذان را بلند بگوئید و با صدای زیبا بگوئید.

 اذان، شکستن سکوت است، اذان، یک دوره ایدئولوژی و تفکّرات ناب اسلامی است،

 اذان، سرود مذهبی است با عباراتی کوتاه و پرمحتوا،

 اذان، هشدار به غافلان است، اذان، نشانه باز بودن جوّ مذهبی است و اذان، نشانه حیات معنوی است.

2- نماز در رأس همه عبادات است

یکصد و چهارده نکته درباره نماز » نماز در رأس همه عبادات است

در ایام ویژه مثل شب قدر، اعیاد اسلامی، و هر شب و روزی که دارای فضلیت و ارزشی است و برای آن دعا و مراسمی مخصوص وارد شده است، مثل شب مبعث، شب میلاد پیامبر، شب جمعه، معمولاً نمازهای مخصوصی هم وارد شده است. شاید نتوان ایّام مقدّسی را پیدا کرد که در آن برنامه نماز نباشد.

3- نماز پر تنوّع ترین عبادت است

یکصد و چهارده نکته درباره نماز » نماز پر تنوّع ترین عبادت است

 اگر جهاد وحج چند نوع است، ولی نماز صدها نوع است.

 با یک نگاه ساده به کتاب مفاتیح الجنان علاّمه محدّث حاج شیخ عباس قمی، می توان انواع نمازهای مستحبّی را که برای مکان و زمان های خاص وارد شده است، مرور نمود که البتّه در یک کتاب مستقل به نام «نمازهای مستحبّی» جمع آوری و عرضه گردیده است.

4- نماز و هجرت

یکصد و چهارده نکته درباره نماز » نماز و هجرت

 حضرت ابراهیم می گوید:

 خداوندا! ذریّه خودم را در منطقه خشک و بی آب و گیاه قرار دادم، پروردگارا! برای اقامه نماز. «ربّنا انّی اسکنت من ذریّتی بواد غیر ذی زرع ربّنا لیقیمواالصلوة»⁽¹⁾

 آری، ابراهیم برای اقامه نماز به مکه آمد، تا کعبه را به عنوان قبله نمازگزاران تجدید بنا کند، و سپس مردم را به حج دعوت نمود، گویا نماز به سوی کعبه، بیش از طواف به دور کعبه، در نظر ابراهیم جلوه کرده است!

5- ترک جلسه به خاطر نماز

یکصد و چهارده نکته درباره نماز » ترک جلسه به خاطر نماز

یکی از ادیانی که نامشان در قرآن آمده، «صابئین» هستند که به حضرت یحیی گرایش دارند وبرای ستارگان تأثیری قائلند. نماز و مراسم ویژه ای دارند و هنوز در خوزستان گروهی از آنان هستند.

 این فرقه، رهبری دانشمند ولی مغرور داشتند که بارها با امام رضاعلیه السلام گفتگو کرد، ولی زیر بار نمی رفت.

 در یکی از جلسات، امام رضا علیه السلام استدلالی کرد که او تسلیم شد و گفت: اکنون روح من نرم شده حاضرم مکتب تو را بپذیرم، ناگهان صدای اذان بلند شد، امام رضاعلیه السلام جلسه را ترک کرد، مردم گفتند: فرصت حساسی است، چنین فرصتی پیش نمی آید، امام فرمود: اوّل نماز!

 او که این تعهّد را از امام دید، علاقه اش بیشتر شد. بعد از نماز گفتگویش را تکمیل کرد و ایمان آورد.⁽²⁾

 8) سفینةالبحار، ج 2، ص 44.

6- نماز اوّل وقت وسط جنگ

یکصد و چهارده نکته درباره نماز » نماز اوّل وقت وسط جنگ

ابن عباس می دید که حضرت علی علیه السلام گاهی در وسط جنگ به آسمان نگاه می کند.

 جلو آمد و پرسید: چرا به آسمان نگاه می کنید؟

 حضرت فرمود: برای اینکه نماز اوّل وقت از دستم نرود.

 گفت: الآن شما در حال جنگ هستید. حضرت فرمود:

 از نماز اوّل وقت نباید غفلت شود، حتّی در میدان جنگ.(8)

7- آنجا که خواب از مناجات بهتر است

یکصد و چهارده نکته درباره نماز » آنجا که خواب از مناجات بهتر است

روزی رسول اکرم صلی الله علیه وآله نماز صبح را با جماعت خواندند، ولی دیدند امروز علی علیه السلام به مسجد نیامده است. حضرت، در خانه علی رفتند و پرسیدند چرا او در جماعت شرکت نکرده است؟!

 فاطمه علیها السلام گفت: علی دیشب تا صبح مناجات داشت و صبح از خستگی نمازش را در منزل خواند.

 حضرت فرمود: به او بگوئید به جای مناجات طولانی مقداری بخوابد ولی نماز جماعت صبح را از دست ندهد.

 آری، خوابی که مقدّمه جماعت باشد، بهتر از مناجاتی است که حال جماعت را از بین ببرد.

8- نماز در جلو چشم مردم نه در خفا

یکصد و چهارده نکته درباره نماز » نماز در جلو چشم مردم نه در خفا

 امام حسین علیه السلام روز دوّم محرم وارد کربلا و روز دهم شهید شد. بنابراین مدّت اقامت حضرت هشت روز بود و مسافری که کمتر از ده روز بماند نمازش شکسته است.

 نماز دو رکعتی دو دقیقه بیشتر طول نمی کشد، به خصوص در هنگام خطر، امام حسین علیه السلام نیز روز عاشورا بارها به خیمه ها رفت و آمد داشت و می توانست نماز ظهرش را در خیمه بخواند، ولی بنا داشت در معرکه بخواند. دو نفر از یارانش جلو نماز حضرت ایستادند و سی تیر را به جان خریدند، ولی نماز آشکارا برگزار شد نه در خیمه.

 آری، به صحنه کشاندن نماز یک ارزش است. نباید در هتل ها، شرکت ها، پارک ها، فرودگاه ها، خیابان ها و رستوران ها، نمازخانه در گوشه باشد، بلکه باید در بهترین مکان و در جلو چشم دیگران نماز اقامه شود، زیرا هر چه از جلوه دین کم شود، به جلوه فساد اضافه خواهد شد.

 اگر کاسب ها اوّل وقت کنار مغازه خود اذان بگویند، مشتریان بد حجاب، خودشان را جمع تر خواهند کرد.

9- بانی، معمار مسجد باید اهل نماز باشد

یکصد و چهارده نکته درباره نماز » بانی، معمار مسجد باید اهل نماز باشد

 در آیه هیجده سوره توبه می خوانیم: «انّما یعمر مساجد اللَّه من آمن باللَّه والیوم الاخر و اقام الصلوة» فقط کسانی حقّ تعمیر و آباد کردن مساجد را دارند که علاوه بر داشتن ایمان به خدا و روز جزا، اهل اقامه نماز باشند.

 نااهلان حقّ تعمیر مساجد را ندارند، زیرا تعمیر مسجد یک عنوان مقدّس است.

 در حدیث می خوانیم: اگر ظالمی مسجد می سازد شما به او کمک نکنید.

10- تحریم شراب وقمار به خاطر حفظ نماز

یکصد و چهارده نکته درباره نماز » تحریم شراب وقمار به خاطر حفظ نماز

 با اینکه شراب و قمار مفاسد جسمی، روحی و اجتماعی فراوانی بدنبال دارد، امّا قرآن درباره آثار این دو می فرماید:

 «و یصدّکم عن ذکراللَّه و عن الصلوة»⁽¹⁾اینها میان شما کینه ایجاد می کند و شما را از یاد خداوند و نماز باز می دارد.

 در این آیه از میان دهها خطر و ضرری که شراب دارد، روی ضرر اجتماعی ومعنوی آن تکیه شده است. ضرر اجتماعی پیدا شدن کینه وضرر معنوی غفلت از یاد خدا و نماز.

11- توجّه به نماز فرزندان وذرّیه

یکصد و چهارده نکته درباره نماز » توجّه به نماز فرزندان وذرّیه

 قرآن، دعاهای بسیاری را از حضرت ابراهیم نقل نموده است. امّا تنها در دو مورد، آن حضرت برای نسل و ذرّیه اش دعا نموده است، یکی رهبری امّت و دیگری اقامه نماز، که می فرماید: «ربّ اجعلنی مقیم الصلوة و من ذریّتی»⁽²⁾

    پروردگارا! من و ذریّه ام را از به پا دارندگان نماز قرار ده.

 جالب این است که حضرت تنها به دعا قناعت نکرد و برای رسیدن به این آرزو قیام و هجرت کرد، آوارگی هائی را به جان خرید تا نماز را به پا داشت.

12- اوّلین وظیفه حکومت اسلامی

یکصد و چهارده نکته درباره نماز » اوّلین وظیفه حکومت اسلامی

 «الّذین ان مکنّاهم فی الارض اقاموا الصلوة»⁽³⁾

 مسلمانان، آنانند که چون قدرت را بدست گیرند اوّلین کارشان اقامه نماز است.

 خدا نکند فکر مدیرعامل ما فقط به سوددهی کارخانه و فکر دانشگاه ما پرورش متخصصّ وفکر دولت ما فقط تولید وتوزیع باشد، که اوّلین وظیفه مسئولان حکومت اسلامی اقامه نماز است، هم با شرکت خودشان و هم با تشویق همه جانبه مردم.

13- نماز تعطیلی ندارد

یکصد و چهارده نکته درباره نماز » نماز تعطیلی ندارد

  «و اوصانی بالصلوة والزکاة ما دمت حیّا»⁽¹⁾

 هر یک از دستورات اسلامی ممکن است به دلیلی تعطیل شود. مثلاً جهاد برای بیمار و نابینا واجب نیست، روزه بر مریض واجب نیست، خمس و زکات و حج، بر طبقه محروم واجب نیست، امّا تنها عبادتی که بر همه افراد و اقشار جامعه از مرد و زن، فقیر و غنی، سالم و بیمار واجب است، نماز است که تا لحظه مرگ حتّی یک روز قابل تعطیل شدن نیست. (گرچه برای زن ها در هر ماه برنامه خاصّی وجود دارد)

14- نماز همراه با مردم داری

یکصد و چهارده نکته درباره نماز » نماز همراه با مردم داری

  «قولوا للناس حسنا و اقیموا الصلوة»⁽²⁾

    با مردم خوب سخن بگویید و نماز را به پا دارید.

 با سخن و برخورد خوب می توانیم عملاً نماز را تبلیغ کنیم و بدانیم کسانی که با اخلاق و سیره پیامبر صلی الله علیه وآله مسلمان شده اند بیش از کسانی هستند که با استدلال عقلی مسلمان شده اند.

 حتّی با کفّاری که انسان جدال و بحث می کند، باید به طور نیکو جدال کند، یعنی اوّل خوبی های آنان را بپذیرد و بعد نقطه نظرات خود را بیان کند.

15- نماز، اوّلین واجب بعد از ایمان

یکصد و چهارده نکته درباره نماز » نماز، اوّلین واجب بعد از ایمان

   «الّذین یؤمنون بالغیب و یقیمون الصلوة»⁽³⁾

 در ابتدای قرآن و آغاز سوره بقره، بعد از ایمان به غیب که شامل ایمان به خداوند و معاد و فرشتگان است، اوّلین اصل عملی که مورد توجّه قرار گرفته، مسئله اقامه نماز است.

16- نماز، مقدّم بر کسب وکار

یکصد و چهارده نکته درباره نماز » نماز، مقدّم بر کسب وکار

 «رجال لا تلهیهم تجارة ولا بیع عن ذکر اللّه»⁽⁴⁾

 قرآن از کسانی که هنگام اذان، کار و کسب را رها می کنند ستایش کرده است.

 به خصوص در روز جمعه سفارش شده که معامله را رها کنید: «و ذرواالبیع» وپس از پایان نماز جمعه، به سراغ کار و درآمد بروید: «فانتشروا فی الارض وابتغوا من فضل اللَّه»⁽⁵⁾

 رئیس جمهور شهید ایران مرحوم رجائی می فرمود: به نماز نگوئید کار دارم، به کار بگوئید نماز دارم.

17- مردم و نماز

یکصد و چهارده نکته درباره نماز » مردم و نماز

 با همه اهمیّتی که نماز در نزد خداوند و اولیا دارد، امّا برخورد مردم با آن متفاوت است:

 الف: عدّه ای ایمان ندارند ونماز نمی خوانند: «فلا صدّق و لاصلّی»⁽¹⁾

 ب: عدّه ای مانع نماز دیگران می شوند: «ارایت الذی ینهی عبداً اذا صلّی»⁽²⁾

 در شأن نزول آیه آمده است که ابوجهل تصمیم گرفت هنگامی که پیامبر برای نماز به سجده می رود با لگد، گردن حضرت را در هم بشکند. مردم او را دیدند که رفت ولی منصرف شد. گفتند: چرا چنین نکردی؟!

 گفت: چون خواستم چنین کنم، خندقی از آتش دیدم که در پیش روی من شعله ور شد.⁽³⁾

 ج: عدّه ای نماز را مسخره می کنند: «و اذا نادیتم الی الصلوة اتخذوها هزواً»⁽⁴⁾

 د: عدّه ای بی نشاط نماز می خوانند: «واذا قاموا الی الصلوة قاموا کُسالی»⁽⁵⁾

 ه : عدّه ای گاهی می خوانند و گاهی نمی خوانند: «فویل للمصلّین الّذینهم عن صلوتهم ساهون»⁽⁶⁾

 و: عدّه ای به خاطر رسیدن به دنیا، از نماز کم می گذارند: «و اذا رأوا تجارة او لهواً انفضّوا الیها و ترکوک قائما»⁽⁷⁾هرگاه لهو و تجارتی دیدند به سوی آن روانه شده و تو را در حالی که به خواندن خطبه نماز ایستاده ای وامی گذارند.

 این آیه اشاره به ماجرائی است که پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله مشغول خواندن خطبه های نماز جمعه بود که کاروانی تازه وارد، برای فروش اجناس خود شروع به طبل زدن کردند. مردم از پای سخن پیامبر بلند شده و به سراغ تجارت و معامله رفتند و حضرت را تنها گذاشتند.

18- نذر برای نماز

یکصد و چهارده نکته درباره نماز » نذر برای نماز

 بعضی فرزند خود را نذر خدمت در مسجد می کنند. مادر مریم گفت:

«نَذرتُ لک ما فی بَطنی مُحرّراً»⁽¹⁾

 خدایا! من نذر کردم که فرزندم را برای خدمت در بیت المقدّس از هر کار معاف و آزادش کنم تا با فراغت کامل در بیت المقدّس خادم باشد. لکن همین که فرزند متولّد شد و دید دختر است، گفت: خدایا! من دختر آوردم و دختر نمی تواند مثل پسر به راحتی خادم باشد. ولی به هر حال به نذرش عمل کرد، و مریم خادم مسجد شد.

19- توجّه به نماز در خانواده

یکصد و چهارده نکته درباره نماز » توجّه به نماز در خانواده

«وامر اهلک بالصلوة واصطبر علیها»⁽²⁾

 اوّلین مسئولیّت انسان بعد از خودش، خانواده اوست، ولی از آنجا که همسر وفرزند انسان گاهی سرسختی نشان می دهند، انسان باید استقامت کند وبه شیوه های مختلف آنان را به سوی دین و نماز دعوت کند، نه آنکه اگر چند بار گفت و اثر نکرد آنان را رها کند.

20- نماز در حکومت علوی

یکصد و چهارده نکته درباره نماز » نماز در حکومت علوی

 حضرت علی علیه السلام به مالک اشتر می فرماید: «واجعل افضل اوقاتک للصلوة»⁽³⁾بهترین وقت خودت را برای نماز قرار بده.

 و بدان ارزش تمام کارهای تو تابع نماز تو است:

 «واعلم انّ جمیع اعمالک تبع لصلوتک»

21- دعوت عملی به نماز

یکصد و چهارده نکته درباره نماز » دعوت عملی به نماز

 امر به معروف و دعوت به سوی حقّ، یکی از وظایف هر مسلمانی است و نماز بهترین معروف و کار نیک است.

 این دعوت، هم با زبان می شود و هم با عمل. اگر چهره های بارز در صف اوّل قرار گیرند، اگر مردم هنگام رفتن به مسجد لباس خوب و بوی خوش مصرف کنند و اگر نماز، ساده و سریع برگزار شود، این خود یک تشویق عملی برای اقامه نماز است.

 اگر مثل ابراهیم علیه السلام و اسماعیل علیه السلام برای نمازگزاران خانه خدا را تطهیر می کنند، پس باید بدانیم که اگر شخصیّت های مهم، مسئول اقامه نماز باشند در دعوت مردم بسیار مؤثّر است.

22- نماز، جهاد، شهادت

یکصد و چهارده نکته درباره نماز » نماز، جهاد، شهادت

 بعضی برای اقامه نماز کتک ها خوردند، مثل انقلابیون در زندان شاه و اسرا.

 بعضی تیر خوردند مثل زُهیر که روزعاشورا جلو امام حسین ایستاد تا امام نمازش را بخواند.

 بعضی در راه نماز شهید شدند، مثل شهدای محراب: آیة اللَّه اشرفی اصفهانی، دستغیب، صدوقی، مدنی و قاضی طباطبائی.

 وبعضی در حال نماز شهید شدند مثل علی بن ابیطالب علیهما السلام.

23- ترک نماز و دوزخ

یکصد و چهارده نکته درباره نماز » ترک نماز و دوزخ

 در قیامت بارها میان اهل بهشت و اهل دوزخ گفتگو رخ می دهد که قرآن برخی از آنها را بیان فرموده است. در یکی از آن صحنه ها، اهل بهشت از مجرمان می پرسند: چه عاملی شما را به دوزخ روانه کرد؟ آنها چهار عامل را می شمرند، که اوّلین آنها پایبند نبودن به نماز است: «لم نک من المصلّین»⁽¹⁾

24- نماز، کلید قبولی تمام عبادات

یکصد و چهارده نکته درباره نماز » نماز، کلید قبولی تمام عبادات

 در اهمیّت نماز، همین بس که در روایات می خوانیم: اگر نماز، قبول شود، عبادات دیگر هم قبول می شود، ولی اگر نماز مردود شود، کارهای دیگر هم ردّ خواهد شد.⁽²⁾

 پیوند پذیرش عبادات دیگر به قبولی نماز، نقش کلیدی آن را نشان می دهد.

 مثل آنکه اگر پلیس، از شما گواهینامه رانندگی بخواهد، شما هر مدرک و کارت شناسایی معتبر دیگری هم ارائه دهید، پذیرفته نیست. مجوّز رانندگی، داشتن گواهینامه است، و بدون آن، تمام مدارک، بی اثر خواهد بود.

 در قیامت نیز مجوّز عبور از صراط، اقامه نماز است وبدون آن هیچ عبادتی قبول نمی شود.

25- نماز، اوّلین کلام و آخرین وصیّت

یکصد و چهارده نکته درباره نماز » نماز، اوّلین کلام و آخرین وصیّت

 در بعضی روایات می خوانیم که نماز، هم اوّلین سفارش انبیا بوده⁽³⁾و هم آخرین وصیّت اولیا.⁽⁴⁾

 در تاریخ زندگی امام صادق آمده است که حضرت در آخرین لحظه های عمر مبارک خود چشم باز کرده و فرمود: تمام بستگانم را جمع کنید و سپس فرمود:

 شفاعت ما شامل کسانی که نسبت به نماز سهل انگاری کنند نخواهد شد.⁽¹⁾

26- نماز، وسیله آزمایش خود

یکصد و چهارده نکته درباره نماز » نماز، وسیله آزمایش خود

 در حدیث می خوانیم که هر کس می خواهد بداند مقام و ارزش او نزد خداوند چگونه است، ببیند که خداوند نزد او چه مقامی دارد.⁽²⁾اگر اذان نماز نزد تو بزرگ و محترم بود، تو نیز نزد خداوند احترام داری و اگر نسبت به انجام فرمان او بی تفاوت بودی، مقام و ارزشی نزد او نداری و همچنین اگر نماز ترا از فساد و فحشا بازداشت نشانه تأثیر و قبولی نماز است.

27- نماز اوّلین سؤال در قیامت

یکصد و چهارده نکته درباره نماز » نماز اوّلین سؤال در قیامت

در حدیث می خوانیم اوّلین چیزی که در قیامت مورد سؤال و حساب قرار می گیرد نماز است.⁽³⁾

 آری، اوّلین واجب بر هر مکلّفی قبل از روزه و خمس و زکات و حج و... نماز است و طبیعی است که در قیامت نیز در اوّلین فرصت، از اوّلین تکلیف سؤال شود.

28- نماز یاد خداست

یکصد و چهارده نکته درباره نماز » نماز یاد خداست

خداوند به حضرت موسی می فرماید: «اقم الصلوة لذکری»⁽⁴⁾برای یاد من نماز به پا دار.

 نماز، ذکری است زبانی وقلبی، با روشی مخصوص و شیوه ای ابتکاری که اعضای بدن از موی سر تا نوک پا در آن نقش دارند. هنگام وضو، هم روی سر را مسح می کنیم و هم روی پا را، هنگام سجده هم پیشانی بر زمین نهاده می شود هم انگشت پا، در طول نماز هم زبان ذکر او می گوید هم دل به یاد اوست. چشم ها باید خاشع باشد، کمر در رکوع خم شود، دست ها هنگام گفتن «اللَّه اکبر» بالا بیاید، گردن، صاف ودر رکوع کشیده شود،

به هر حال در نماز همه اعضا به نحوی در خدمت یاد خدا هستند.

29- نماز و تشکّر

یکصد و چهارده نکته درباره نماز » نماز و تشکّر

یکی از اسرار نماز، تشکّر از ولی نعمت است، قرآن می فرماید: «واعبدوا ربّکم الّذی خلقکم والّذین من قبلکم»⁽¹⁾

 عبادت کنید پروردگاری را که شما و نیاکان شما را آفرید، هستی شما و همه از اوست.

 در سوره کوثر می خوانیم: «انّا اعطیناک الکوثر فصلّ» ما به تو «کوثر» دادیم، خیر زیاد عطا کردیم پس نماز بخوان. یعنی به شکرانه عطایای ما نماز به پا دار.

 نماز بهترین نوع شکرگزاری است که شیوه آن را خداوند بیان فرموده و تمام انبیا و اولیا هم آن شیوه را به کار بسته اند. نماز تشکّری است عملی، زبانی، دائمی و سازنده.

30- نماز و قیامت

یکصد و چهارده نکته درباره نماز » نماز و قیامت

 مردم نسبت به رستاخیز و معاد، چند دسته هستند:

 1- گروهی به قیامت شک دارند: «ان کنتم فی ریب من البعث»⁽²⁾

 2- گروهی به قیامت گمان دارند: «یظنّون انّهم ملاقوا اللَّه»⁽³⁾

 3- گروهی به قیامت یقین دارند: «و بالاخرة هم یوقنون»⁽⁴⁾

 4- گروهی منکر قیامت هستند: «و کنا نکذب بیوم الدّین»⁽⁵⁾

 5 - گروهی ایمان دارند ولی فراموش می کنند: «نسوا یوم الحساب»⁽⁶⁾

 قرآن برای رفع شک استدلال کرده و از مؤمنین وگمان دارندگان ستایش کرده است و از منکران، برهان خواسته که دلیل انکار شما چیست؟ و برای گروه پنجم دائماً تذکّراتی داده که انسان فراموش نکند.

 نماز، هم شک زدایی می کند و هم غفلت ها را به «یاد» تبدیل می سازد. در نماز با گفتن «مالک یوم الدّین» در هر شبانه روز حداقل ده بار، انسان مسئله قیامت را به خود تلقین می کند و تذکّر می دهد.

31- نماز و راه یابی

یکصد و چهارده نکته درباره نماز » نماز و راه یابی

 ما در هر نماز با گفتن «اهدنا الصرط المستقیم» از خداوند راه مستقیم را می خواهیم.

 انسان هر لحظه فکر تازه ای دارد، دوستان و دشمنان، نزدیکان و بیگانگان، طاغوت ها و وسوسه گران وشیاطین نیز با تلقین و تشویق و تهدید و تبلیغ، برای انسان طرح هائی را دارند و برنامه ریزی هائی

می کنند که انسان جز با امداد الهی هرگز نمی تواند در میان این همه راه که از هوسها مایه می گیرد، نجات یابد و راه مستقیم را بپیماید.

 «اهدنا الصراط المستقیم»، را مستقیم:

 راه خدا و اولیای خداست.

 راهی است که از هرگونه خطا و انحراف دور است.

 راهی است که ترسیم کننده آن مرا دوست دارد و نیازم را می داند.

 راهی است که به بهشت منتهی می شود.

 راهی است که با فطرت سالم هماهنگ است.

 راهی است که اگر در آن راه بمیرم شهید محسوب می شوم.

 راهی است که از عالم بالا و بالاتر از علم ماست.

 راهی است که انسان در آن دچار شک وپشیمانی نمی شود.

 راهی است از همه راه ها صاف تر، نزدیک تر و روشن تر.

 وبالاخره راه مستقیم، راه انبیا، شهدا، صالحان وصدیّقین است.

 اینها نشانه های راه حقّ ومستقیم است که شناخت آن مشکل و دقیق است وحرکت وپایداری در آن نیاز به امداد الهی دارد.

32- نماز، جنگ با شیطان است

یکصد و چهارده نکته درباره نماز » نماز، جنگ با شیطان است

 همه ما با کلمه محراب آشنا هستیم، این کلمه در قرآن نیز درباره محلّ نماز زکریّاعلیه السلام آمده است. «هو قائم یصلّی فی المحراب»⁽¹⁾

 محراب در لغت یعنی محلّ حرب وجنگ، پس نماز وحضور در محرابِ عبادت، قیام برای جنگ با ابلیس است.

 اگر انسان هر روز چند بار در محلی قرار بگیرد که نامش محل جنگ باشد، جنگ با هوس ها و شیطان ها و طاغوت ها، القای این کلمه چه تأثیری در فرد و جامعه دارد؟

 بگذریم که امروز به خاطر فرهنگ غلط، محراب ها را تزیین می کنند وگل بوته های کاشی کاری ها، صحنه را درست به عکس کرده وبه جای فرار شیطان جولانگاه او قرار داده است.

 روزی پیامبرصلی الله علیه وآله به فاطمه علیها السلام فرمود:

 این پرده را از جلو دید من بردار، زیرا گلِ روی این پارچه، در حال نماز توجّه مرا از بین می برد.

 ولی ما امروز مبلغ سنگینی خرج می کنیم تا محراب را با انواع کاشی تزیین کنیم. نمی دانم چرا به اسم شعائر مذهبی و هنر معماری، از متن اسلام دور می شویم؟ اسلام هر چه عمیق ولی بی

آلایش معرفی شود جاذبه بیشتری خواهد داشت. ما با این همه تزیینات چند نفر را به مسجد جذب کرده ایم و اگر بودجه این تشریفات را صرف نیازهای ضروری جوانان کنیم چقدر جذب خواهیم کرد؟

33- نماز و توحید

یکصد و چهارده نکته درباره نماز » نماز و توحید

 «انّنی انا اللَّه لااله الاّ انا فاعبدنی واقم الصلوة لذکری»⁽¹⁾

 رابطه نماز و توحید بسیار نزدیک است، توحید ما را به سوی نماز می کشاند و نماز روح توحید ما را زنده می کند. نماز با تکبیر آغاز می شود و در هر رکعت بعد از پایان سوره، قبل و بعد از رکوع و هر سجده و در پایان هر نماز، مستحب است اللّه اکبر بگوئیم. در ذکر رکوع و سجود، سبحان اللّه می گوئیم و در رکعت سوم وچهارم «لااله الا اللَّه» می گوئیم که همه مایه صیقل دادن روح توحید و جلوه دادن روح ایمان است.

34- بریدن از نماز، زمینه گرایش به مفاسد

یکصد و چهارده نکته درباره نماز » بریدن از نماز، زمینه گرایش به مفاسد

«فخلف من بعدهم خلف اضاعوا الصلوة واتّبعوا الشهوات»⁽²⁾

 پس از انبیا گروهی جانشین آنها شدند که نماز را ضایع کردند و از شهوات پیروی نمودند.

 این آیه، ابتدا ضایع شدن نماز را مطرح کرده و سپس در دام شهوات قرار گرفتن را. چون نماز ریسمان ارتباط با خداست، همین که پاره شد، افتادن در وادی تباهی حتمی است، همچون گسستن بند تسبیح، که همه دانه ها در اثر آن پخش و گم می شوند.

35- جهاد تا شهادت برای حفظ نمازخانه

یکصد و چهارده نکته درباره نماز » جهاد تا شهادت برای حفظ نمازخانه

در آیه 40 سوره حج می خوانیم:

 «ولولا دفع اللَّه الناس بعضهم ببعض لهدّمت صوامع و بیع و صلوات و مساجد یذکر فیها اسم اللَّه» اگر مؤمنان دست به اسلحه نبرند و جلو مفسدین را با قدرت و جنگ نگیرند، تمام نمازخانه ها و عبادتگاه های یهودیان و مسیحیان و مسلمانان خراب می شود.

 صَوامع، جمع صُومعه، به مکان عبادت در بیرون شهر (دِیر) گفته می شود که برای زُهّاد ساخته می شد. بِیَع جمع بیعة، محل عبادت نصاری است که همان کلیسا و کِنیسه است.

 صلوات، جمع صلوة، محل عبادت یهودیان است که بعضی آن را معرّب ثلوثا در زبان عبری دانسته اند و مسجد محل عبادت مسلمین است.