مشخصات کتاب

سرشناسه : علی بن ابی طالب(ع)، امام اول، 23 قبل از هجرت - ق 40

عنوان و نام پدیدآور : کلام برتر (سخنان امیرالمومنین(ع) درباره نماز)/ [گردآورنده] خدابخش کرمیان زیارانی

مشخصات نشر : تهران: ستاد اقامه نماز، 1380.

مشخصات ظاهری : ص 173

شابک : 964-7309-02-33500ریال ؛ 964-7309-02-33500ریال ؛ 964-7309-02-33500ریال ؛ 964-7309-02-33500ریال

وضعیت فهرست نویسی : فهرستنویسی قبلی

یادداشت : چاپ دوم: پائیز؛ 3500 ریال

موضوع : علی بن ابی طالب(ع)، امام اول، 23 قبل از هجرت - 40ق. -- کلمات قصار

موضوع : نماز -- کلمات قصار

شناسه افزوده : کرمیان زیارانی، خدابخش، گردآورنده

شناسه افزوده : ستاد اقامه نماز

رده بندی کنگره : BP39/5/ک 8ک 4

رده بندی دیویی : 297/9516

شماره کتابشناسی ملی : م 80-126

اشاره

شناسنامه

فهرست

تصویر

تصویر

تصویر

تصویر

تصویر

تصویر

تصویر

تصویر

تصویر

تصویر

مقدمه

باسمه تعالی

کلام علی کلامٌ عَلَی

وَ ما قالَهُ المرتَضی مُرتضی

سخنان امام علی علیه السلام کلام برتر است و آنچه مرتضی علیه السلام فرموده است پسندیده خاطرات.

از دیر باز کسانی که با کلمات و سخنان امام علی بن ابیطالب آشنایی داشته اند بر این باور بوده اند که فرمایشهای آن امام بزرگوار در اوج فصاحت و بلاغت است نه تنها زیبایی لفظ و آرایش واژگان و موسیقای کلمات گوش را مینوازد و برزبان میتراود؛ بلکه عمق محتوای آنها نهال حکمت را در روح انسان با دور می سازد و گوش جان او را به دریافت معارفی والا و بالا منزلت میبخشد. بسیاری از پیشینیان از شیفتگان و دلدادگان مولا در گلشن کلمات او گشته اند و هر کدام به وسع و امکان دسته گلی به هدیه آورده اند پسینیان نیز به تأسی از آنان خواسته اند از قافله گل چینیان گلزار علوی عقب نمانند آنها نیز وارد شده اند. آنچه در این دفتر گرد آمده است مجموعه ای از فرمایشهای امام علی ابن ابیطالب علیه السلام که درباره نماز از زبان و بیان ایشان جاری شده و یا به قلم و بیان ایشان صادر گشته است. نماز در نگاه امیرالمؤمنین عهد علیه السلام و پیمان الهی است که رشته بندگی را استوار میدارد و جان و روان انسان را در زلال خویش طهارت می بخشد، بنابراین خوشتر آن دیدیم در سالی که به نام و یاد امام علی بن ابیطالب علیه السلام عطر و بو گرفته است شادابی جان دوستان آن ،حضرت در زلال جاری کلمات ایشان که به رایحه نماز نیز آغشته است دو

چندان شود و یادگاری از فضای معنوی امسال و دسته گلی از گلگشت نمازیان در بوستان علوی علیه السلام به همه شیفتگان و شیعیان خاندان اهل بیت فراهم آید.

این مجموعه به همت برادر ارجمند جناب آقای خدا بخش کرمیان زیارانی گردآوری و تنظیم شده است آرزومند توفیقات ایشان در دوام خدمت به اسلام و مسلمین در سایه رهبری مقام منیع ولایت حضرت آیت الله العظمی خامنه ای هستیم؛ بزرگی که به تدبیر و اقدام ایشان امسال ، سال امام علی بن ابیطالب علیه السلام نامیده شد.

آستانه غدیر 1421

معاونت تحقیق و تالیف

ستاد اقامه نماز

پیام مقام معظم رهبری به اولین اجلاس اقامه نماز

(نماز و طهارت روح )

بسم الله الرحمن الرحیم

در میان خصلتهای نکوهیده که سلامت جان و راحت زندگی را با خطر و مانع مواجه می سازند ، تکبر از پر آفت ترین آنها است . خود برتربینی و سرکشی برخاسته از آن ، چه بسیار حقیقتهای را ناشناخته ، و چه راههای فضیلت را ناپیموده می گذارد ، و چه کینه ها و خصومتهای نابحق و چه زشتیها و ناهنجاریها که پدید می آورد . آری تکبر ، حجاب حقیقت و خار راه فضیلت و دشمن صفا و صداقت ، و انگیزه ی دشمنی و شرارت است . آحاد و جامعه های بشری از آغاز خود تاکنون ، ضایعات بیشماری را از کبر و خود پسندی اقوام و افراد ، و سرکشی ها و تعصبات ناشی از آن ، تحمل کرده اند و می کنند .

عبادات اسلامی و بیش از همه نماز ، برای زدودن این آفات از جان آدمیان از جمله درمانهای مؤ ثر و کار آمد می باشند .

نماز آنگاه که با حال و حضور و آداب ، گزارده شود . روح آدمی را به نیازمندی ذاتی وی آشنا می سازد . و ریشه ی کبر و تفاخر و جبروت موهوم را در درون او می سوزاند . خشوع در برابر پروردگار ، نور بصیرت را بر دل او می تاباند و سایه ی هم آولد خود بزرگ بینی را از آن می زداید :

فَرَضَ اللَّهُ الایمان تَطْهِیراً مِنَ الشِّرْکِ وَ الصواة تَنْزِیهاً عَنِ الْکِبْرِ ⁽¹⁾

چه نیکو است به سخن پیشوای پرهیزکاران و امیرالمؤ منین (علیه السلام ) گوش فرادهیم و ستایش نماز را در سالی که مزین به نام والای اوست از بیان ستوده او بشنویم . در نهج البلاغه چنین آمده است :

وَ عَنْ ذَلِکَ مَا حَرَسَ اللَّهُ عِبَادَهُ المؤ منین بِالصَّلَوَاتِ وَ الزَّکَوَاتِ وَ مُجَاهَدَةِ الصِّیَامِ فِی الایام الْمَفْرُوضَاتِ تَسْکِیناً لَا طرافهم وَ تَخْشِیعاً لَا بصارهم وَ تَذْلِیلًا لِنُفُوسِهِمْ وَ اذهابا الْخُیَلَاءِ عَنْهُمْ . ⁽¹⁾

یعنی : خداوند بندگان مؤ من را با نمازها و زکاتها و روزه های دشوار از کبر و خودبینی محافظت و حراست می کند ، به پیکر آنان آرامش می بخشد ، به دیدگان آنان فروتنی می دهد ، نفس آنان را رام می سازد ، دلهای آنان را افتادگی می آموزد ، و خود پسندی را از آنان دور می کند .

در کشور اسلامی ما همه آحاد مردم بویژه بلند پایگاه علمی و اجتماعی و مالی ، به این خصوصیات نیاز مندند . بلای طغیان و تجاوز ، و زورگویی ، و زیاده طلبی ، و تحقیر دیگران ، و نادیده گرفتن حق صاحبان حق ، امروز بزرگترین آفت جوامع بشری و جامعه جهانی است . و علاج این همه ، در این بیان والای علوی (علیه السلام ) است .

توجه به این واقعیتها ، نقش برجسته نماز و نیایش را در چشم اهل بصیرت و انصاف آشکار می سازد و اهتمام به ترویج و تعریف این فریضه پر راز و رمز را ، بر دو آگاهان جامعه می نهد .

اینجانب ضمن سپاسگزاری از شما که به کار نماز و معرفی و اقامه آن پرداخته اید ، بار دیگر به توصیه هائی که در پیامهای گذشته کرده ام تاءکید می ورزم . نسل جوان و نیک نهاد کشور را با قدردانی از فرصت نماز که فرصت شکفتگی معنوی و پالایش روحی است ، فرا می خوانم . به مسئولان فرهنگی و رسانه یی و همه مبلغان دینی اهمیت ترویج این فریضه و نقش بی همتای آن در پرورش فضیلتها و زدودن فسادها را یادآوری می شود و از همه ی خدمتگزاران این راه ، و دلسوزان امر نماز که با قلم و بیان و مال و آبرو

و حضور خود ، به اقامه نماز کمک می کنند صمیمانه تشکر می کنم .

امید است همگی مشمول رحمت الهی و دعای حضرت بقیة الله ارواحنا فداه باشید .

(و السلام علیکم و رحمة الله )

سید علی خامنه ای

19/6/79

فصل اول : اهمیت و فضیلت نماز

اشاره

نماز برترین عمل

قال علی (علیه السلام )

أَوْ صیکم باالصلوة وَ حِفْظِهَا فانها خَیْرِ الْعَمَلِ وَ هِیَ عَمُودُ دِینِکُمْ .

(بحارالانوار ج 82 ص 209)

شما را به نماز و مراقبت از آن سفارش می کنم ، زیرا نماز برترین عمل و ستون و اساس دین شما است .

نماز سیمای دین

قَالَ عَلَی ( عَلَیْهِ السَّلَامُ ) :

لِکُلِّ شی ء وَجْهُ دِینِکُمُ الصلوة .

(بحارالانوار ج 82 ص 227)

(هر چیزی سیمائی دارد و سیمای دین شما نماز است . )

نماز ستون دین

قَالَ عَلَی ( عَلَیْهِ السَّلَامُ ) :

اللَّهُ اءلله فِی الصلوة فانها عَمُودُ دِینِکُمْ

(نهج البلاغه نامه 47)

خدا را ، خدا را که نماز را از یاد نبرید ، زیرا آن ستون دین شما است .

نماز پایه دین

قَالَ عَلَی ( عَلَیْهِ السَّلَامُ ) :

سست مِنْ قَوَاعِدِ الدِّینِ . . . وَ أَقَامَتْ الصلوة .

(شرح غررالحکم ج 2 ص 166)

(شش چیز از اصول و پایه های دین است . . . از جمله برپا داشتن نماز . )

وجوب نماز

قال علی (علیه السلام )

تَعَاهَدُوا اءمر الصواة وَ حَافِظُوا عَلَیْهَا وَ اسْتَکْثِرُوا مِنْهَا وَ تقربوابها فانها کَانَتْ عَلَی المؤ منین کِتاباً مَوْقُوتاً

(نهج البلاغه خطبه 199)

امر نماز را مرا مراعات کنید و بر حفظ آن بکوشید و زیاد بجا آورید و به

وسیله آن به خدا تقرب جوئید . زیرا نماز فرضیه ای است که در وقت معین بر اهل ایمان واجب شده است .

محبوب ترین اعمال

قال علی (علیه السلام )

اءحب الاعمال الَیَّ اللَّهِ الصلوة

(بحارالانوار ج 82 ص 233)

محبوب ترین کارها نزد خداوند نماز است .

زائر پروردگار

قال علی (علیه السلام )

اءلمنتظر وَقْتُ الصلوة بَعْدَ الْعَصْرِ زَائِرُ اللَّهِ وَ حَقُّ عَلَی اللَّهِ - عزوجل - انَّ یُکْرِمَ زَائِرَهُ وَ یُعْطِیَهُ مَا سَاءَلَ .

(الخصال باب الثلاثه حدیث 127)

هر مسلمانی که منتظر وقت نماز بعد از عصر است ، زائر پروردگار می باشد و بر عهده خداوند عزیز و جلیل است که زائر خود را گرامی بدارد و به هر چه را که خواهد عطا فرماید .

فریاد ابلیس از نماز گزار

قَالَ عَلَی ( عَلَیْهِ السَّلَامُ ) :

انَّ الْعَبْدِ اذا سَجَدَ نَادَی ابلیس : یَا وَیْلَهُ اءصاع وَ عَصَیْتُ وَ سَجَدَ وَ اءبیت .

(بحارالانوار ج 82 ص 233)

وقتی که بنده ای سجده کرد ، ابلیس فریاد می زند : وای بر من ! او اطاعت کرد ولی من معصیت کردم ، او سجده کرد و من از این عمل سرباز زدم .

قوام اسلام

قال علی (علیه السلام )

أُوصِیکُمْ بالصلوة الَّتِی هِیَ عَمُودُ الدِّینِ وَ قَوِّ أَمْ الاسلام فَلَا تَغُلُّوا عَنْهَا

(مستدرک الوسایل ج 1 ص 172)

سفارش می کنم شما را به نمازی که ستون دین و قوام اسلام است ، پس از نماز غافل نشوید .

اقامه نماز نشانه ملیت اسلامی

قَالَ عَلَی ( عَلَیْهِ السَّلَامُ ) :

وَ أَقَامَ الصلوة فانها الْمِلَّةِ .

(نهج البلاغه خطبه 110)

بر پا داشتن نماز نشانه اصلی ملیت در دین اسلام است .

حفظ نماز

قَالَ عَلَی ( عَلَیْهِ السَّلَامُ ) :

لَا یَخْرُجُ فِی سَفَرٍ یُخَافُ فِیهِ عَلَی دِینِهِ وَ صلوته

(بحارالانوار ج 10 ص 108)

نباید انسان عزم سفری را نماید که خطری برای دین و نماز او دارد .

نماز و توبه

قَالَ عَلَی ( عَلَیْهِ السَّلَامُ ) :

مَا اءهمنی ذَنْبٍ اءمهلت بَعْدِهِ حَتَّی اءصلی رَکْعَتَیْنِ وَ اءسال اللَّهَ الْعَافِیَةَ

(نهج البلاغه حکمت 291)

گناهی که پس از آن مهلت یافتم تا دو رکعت نماز گزارم و از خدا اصلاح آن گناه را بخواهم ، مرا اندوهگین نکرد .

نماز برترین وسیله نزدیکی به خدا

قَالَ عَلَی ( عَلَیْهِ السَّلَامُ ) :

(اءلصلوة اءفضل القربتین )

(نصنیف غرر الحکم ص 175)

نماز از بین دو وسیله نزدیکی به خدا برترین است .

نماز فرق میان مؤ من و کافر

قَالَ عَلَی ( عَلَیْهِ السَّلَامُ ) :

اءلفرق بَیْنَ المومن وَ الْکَافِرُ الصلوة . فَمَنْ تَرَکَهَا وَ ادَّعَی الایمان کَذَّبَهُ فِعْلَهُ وَ کَانَ عَلَیْهِ شاهِدُ مِنْ نَفْسِهِ .

(شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید ج 20 ص 295)

فرق میان مؤ من و کافر نماز است و هر که آن را ترک کند و ادعای ایمان نماید ، کار و عمل او ادعایش را تکذیب می کند و شاهد و گواهی از وجود خودش بر او خواهد بود .

تاءکید پیامبر (صلی الله علیه وآله ) به نماز

قَالَ عَلَی ( عَلَیْهِ السَّلَامُ ) :

کَانَ رَسُولُ اللَّهِ ( صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ ) یاءتینا کُلِّ غداه فَیَقُولُ : اءلصلوة رَحِمَکُمُ اللَّهُ

اءلصلوة . أَنَّما یُرِیدُ اللَّهُ لِیُذْهِبَ عَنْکُمُ الرِّجْسَ اءهل الْبَیْتِ وَ یُطَهَّرُ کَمْ تَطْهِیراً .

(بحارالانوار ج 35 ص 209)

پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله ) هر صبح به خانه ما می آمد و می فرمود : وقت نماز است خدایتان شما را رحمت کند (بشتابید به سوی ) نماز (زیرا خداوند اراده کرده است که پلیدی را از شما خاندان وحی و رسالت دور کند و شما را از گناهان ، پاک و پاکیزه فرماید . )

نماز ملاک پذیرش سایر اعمال

قَالَ عَلَی ( عَلَیْهِ السَّلَامُ ) :

الصلوة عَمُودُ الدِّینِ وَهَی أَوَّلُ مَا یَنْظُرُ اللَّهُ فِیهِ مِنْ عَمَلِ ابْنِ آدَمَ ، فَانٍ صَحَّتْ نَظَرَ فِی بَاقِی عَمَلِهِ وَ انَّ لَمْ تَصِحَّ لَمْ یُنْظَرْ لَهُ فِی عَمَلُ وَ لَا حَظَّ فِی الاسلام لِمَنْ تَرَکَ الصلوة .

(دعائم الاسلام ج 1 ص 132) ⁽¹⁾

نماز ستون دین است و آن اولین عمل آدمیزاده است که خدا بدان نظر می کند ، اگر صحیح و درست بود ، به سایر اعمالش نیز نظر فرماید و اگر صحیح نبود در هیچ عمل دیگرش نمی نگرد . و کسی که تارک نماز باشد بهره ای از اسلام ندارد .

اقامه نماز در همه شرایط

قَالَ عَلَی ( عَلَیْهِ السَّلَامُ ) :

قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ( صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ ) : اذا لَمْ یَسْتَطِعِ الرَّجُلُ یُصَلَّی قَائِماً فَلْیُصَلِّ جَالِساً فَانٍ لَمْ یَسْتَطِعْ انَّ یُصَلَّی جَالِساً فَلْیُصَلِّ مُسْتَلْقِیاً نَاصِباً رِجْلَیْهِ حِیَالَ الْقِبْلَةِ یَوْمِی ایماء .

(عیون اخبار الرضا ج 2 ص 68)

رسول اکرم (صلی الله علیه وآله ) فرموده است : اگر آدمی نتواند ایستاده نماز به جای آورد ، آن را نشسته بخواند . و اگر آن گونه نیز نتواند ، به پشت بخوابد و پاهایش را به جانب قبله دراز کند و با ایماء و اشاره نماز بخواند .

پرسش از نمازگزاران در روز حساب

قَالَ عَلَی ( عَلَیْهِ السَّلَامُ ) :

عَنْ کُمَیْلٍ عَنْ امیرالمؤ منین ( عَلَیْهِ السَّلَامُ ) فِیمَا اءوصاه بِهِ قَالَ : یَا کُمَیْلُ ! لَا تَغْتَرَّ باقوام یُصَلُّونَ فَیُطِیلُونَ وَ یَصُومُونَ فَیُدَاوِمُونَ ، وَ یَتَصَدَّقُونَ فَیُحْسِنُونَ فانهم مَوْقُوفُونَ .

(بحارالانوار ج 81 ص 229)

کمیل گوید : امیرالمؤ منین (علیه السلام ) در وصیت خود فرمود : ای کمیل ! به کارهای مردمی که نماز را طولانی می کنند و مداومت در روزه گیری دارند و در صدقه دادن ، احسان می کنند ، فریفته مباش ؛ زیرا آنان را (هم ) در موقف حساب برای پرسش نگاه می دارند .

فصل دوم : نماز امام علی علیه السلام

اشاره

اولین نماز گزار

قال علی (علیه السلام )

اللَّهُمَّ أَنَّی اءول مَنْ أَنَابَ وَ سَمِعَ وَ أَجَابَ . لَمْ یَسْبِقْنِی الَّا رَسُولَ اللَّهِ ( صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ ) بالصلوة

(نهج البلاغه خطبه 131)

بار خدایا ! من نخستین کسی هستم که به حق رسیدم و آن را شنیدم و پذیرفتم . هیچ کسی در نماز بر من پیشی نگرفت ، مگر رسول خدا (صلی الله علیه وآله ) .

خداوندا من آن اول کسی استم

که حق بشنیده و در کار بستم

زجان و دل شدم سوی انابت

نداهای تو را کردم اجابت

کسی بر من به شهراه حقیقت

بجز پیغمبرت نگرفته سبقت

چو او بهر نماز افراخت قامت

ببستم قامت و کردم قیامت

عبادت علی علیه السلام

قَالَ عَلَی ( عَلَیْهِ السَّلَامُ ) :

أَلْهَی ! هَذِهِ صلوتی صَلَّیْتَهَا لَا لحابة مِنْکَ الیها ، وَ لَا رَغْبَةً مِنْکَ فِیهَا الَّا تَعْظِیماً وَ طَاعَةٍ وَ أَجَابَتْ لَکَ الَیَّ مَا امرتنی بِهِ . أَلْهَی ! انَّ کَانَ فِیهَا خَلَلُ أَوْ نَقَصَ مِنْ رُکُوعَهَا اوسجودها ، فَلَا تؤ اخذنی وَ تُفَضَّلُ عَلَی بِالْقَبُولِ وَ الْغُفْرَانِ .

(بحارالانوار ج 83 ص 38)

بار خدایا ! این نماز را که در پیشگاه تو به جای آوردم ، نه به جهت نیازی است که تو به آن داری و نه به خاطر میل و رغبتی است که در آن داری ، بلکه برای بزرگداشت و پذیرش فرمان تو است که مرا به انجام آن فرمان داده ای . خدایا ! اگر در نماز من عیبی است و یا رکوع و سجود آن ناقص است ، مرا بازخواست مکن و با پذیرش و آمرزش خود ، بر من تفضل و عنایت فرما (که من در همه حال به تو محتاجم ) .

برپائی نماز به وجود علی علیه السلام

قَالَ عَلَی ( عَلَیْهِ السَّلَامُ ) :

فِی الْحَدِیثَ : بِعَلَی قَامَتْ الصلوة

(اسرار العبادات و حقیقة الصلوة ص 23)

به (وجود مبارک علی (علیه السلام ) نماز برپاشد .

زکات در حال رکوع

ابوذر غفاری گوید : روزی از روزها با رسول خدا ( (صلی الله علیه وآله ) در مسجد ، نماز می خواندیم که سائلی وارد مسجد شد و از مردم تقاضای کمک نمود ، ولی کسی چیزی به او نداد ، لذا دست خود را به آسمان بلند کرد و گفت : خدایا تو شاهد باش که من در مسجد رسول تو ، تقاضای کمک کردم ، ولی احدی جواب مساعد به من نداد . در این بین علی (علیه السلام ) که در حال رکوع بود ، با انگشت کوچک دست راست خود اشاره کرد ، سائل نزدیک آمد و انگشتر را از دست آن حضرت بیرون آورد . پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله ) که در حال نماز بود . این جریان را مشاهده کرد . هنگامی که از نماز فارغ شد سر به سوی آسمان بلند کرد و چنین گفت : خداوندا ! برادرم موسی از تو تقاضا کرد که سینه او را وسیع گردانی و کارها را بر او آسان سازی و گره از زبانش بگشایی تا مردم گفتارش را درک کنند ، و نیز موسی درخواست کرد هارون را که برادرش بود وزیر و یاورش قرار دهی و به وسیله او نیرویش را زیاد کنی و در کارهایش شریک سازی .

خداوندا ! من محمد پیامبر و برگزیده تو هستم ، سینه مرا گشاده کن و کارها را بر من آسان ساز ، از خاندانم علی را وزیر من گردان تا به وسیله او پشتم قوی و محکم گر نهج البلاغه . ابوذر گوید : هنوز دعای پیامبر (صلی الله علیه وآله ) پایان نیافته بود که جبرئیل فرمود آمد و آیه ولایت را نازل کرد :

أَنَّما وَلِیُّکُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصلوة وَ یؤ تون

الزکوة وَ هُمْ راکِعُونَ ⁽¹⁾

ولی امر و یاور شما تنها خدا و رسول و آن مؤ منانی هستند که نماز را بپا داشته و به فقیران در حال رکوع زکات می دهند . ⁽²⁾

برو ای گدای مسکین در خانه علی زن

که نگین پادشاهی دهد از کرم گدا را

نماز پای درختان خرما

امام باقر (علیه السلام ) می فرماید : پدرم علی بن الحسین (علیه السلام ) در هر شبانه روز هزار رکعت نماز می خواند ، همان کاری که امیرالمؤ منین (علیه السلام ) انجام می داد . علی (علیه السلام ) پانصد درخت خرما داشت که پای هر یک از آن نخل ها دو رکعت نماز می خواند . (و با سرشک دیدگانش ریشه آنها را آبیاری می کرد . )

(بحارالانوار ج 41 ص 15)

هزار رکعت نماز

قال الصادق (علیه السلام ) :

انَّ عَلِیّاً فِی أَخَّرَ عُمُرِهِ یُصَلَّی فِی کُلِّ یَوْمٍ وَ لَیْلَةٍ أَلْفَ رَکْعَةٍ .

(بحار الانوار ج 41 ص 24)

علی (علیه السلام ) در آخر عمر خویش ، شبانه روز هزار رکعت نماز می گزارد .

نمازخانه حضرت علی علیه السلام

قال الصادق (علیه السلام ) :

کَانَ الْعُلی ( عَلَیْهِ السَّلَامُ ) بَیْتُ لَیْسَ فِیهِ شی ء الافراش وَ سَیْفُ وَ مُصْحَفُ وَ کَانَ یُصَلَّی فِیهِ .

(سفینة البحار ج 1 ص 470)

علی (علیه السلام ) اتاقی داشت که در آن ، غیر از فرش و شمشیر و قرآن چیز دیگری نبود ، وی در آن اتاق نماز می خواند .

حالت امام در نماز

وَ کَانَ عَلَی ( عَلَیْهِ السَّلَامُ ) اذا حَضَرَ وَقْتُ الصلوة یَتَمَلْمَلُ وَ یترلزل . فَیُقَالُ لَهُ : مَا لَکَ یَا امیرالمؤ منین ؟ فَیَقُولُ : جَاءَ وَقْتُ أَمَانَةٍ عَرَضَهَا اللَّهُ عَلَی السَّمَوَاتِ وَ الارض وَ الْجِبَالِ فابین انَّ یَحْمِلْنَها وَ أَشْفَقْنَ مِنْها .

(محبة البیضاء ج 1 ص 378)

چون وقت نماز فرا می رسید ، علی (علیه السلام ) به خود می پیچید و می لرزید . به او می گفتند : یا امیرالمؤ منین ! تو را چه شده است ؟ می فرمود : وقت ادای امانتی رسیده است که خداوند آن را بر آسمانها و زمین و کوهها عرضه کرد و آنها از قبول آن ابا کردند و از آن بیمناک شدند .

بیرون آوردن تیر از پای علی علیه السلام درحال نماز

یُنْسَبُ الَیَّ مَوْلَانَا امیرالمؤ منین ( عَلَیْهِ السَّلَامُ ) آنه وَقَعَ رِجْلُهُ نَصْلٍ ، فَلَمْ یَکُنْ مِنْ اخراجه . فَقَالَتْ فَاطِمَةَ ( عَلَیْهِ السَّلَامُ ) أَخِّرِ جوه فِی حَالِ صلوته ، فانه لَا یُحَسُّ بِمَا یُجْرَی عَلَیْهِ حِینَئِذٍ . فَاخْرُجْ وَ هُوَ ( عَلَیْهِ السَّلَامُ ) صلوته .

(محجة البیضاء ج 1 ص 397)

در مورد حضرت علی (علیه السلام ) آمده است که در یکی از جنگ ها تیری به پای آن حضرت فرو رفته بود و بیرون آوردن آن ممکن نمی شد . فاطمه (علیه السلام ) فرمود : آن را در حال نماز از پایش بیرون آورید ؛ زیرا در آن حال ، آنچه را بر او می گذرد ، احساس نمی کند . بر اساس سفارش فاطمه (علیه السلام ) هنگامی که امام مشغول نماز بود ، تیر را از پایش بیرون کشیدند .

ملای جامی این ماجرا را به نظم در آورده و می گوید :

شیر خدا شاه ولایت علی

صیقلی شرک خفی و جلی

روز احد چون صف هیجا گرفت

تیر مخالف بتنش جا گرفت

غنچه پیکان بگل او نهفت

صد گل محنت زگل او شکفت

روی عبادت سوی محراب کرد

پشت به درد سر اصحاب کرد

خنجر الماس چوبنداختند

چاک بتن چون گلش انداختند

صورت حالش چو نمودند باز

گفت که سوگند به دانای راز

کز الم تیغ ندارم خبر

گر چه زمن نیست خبردارتر

استعانت از نماز

قَالَ عَلَی ( عَلَیْهِ السَّلَامُ ) :

اءلا أَنَّکُمْ مُلاقُوا الْعَدُوِّ غَداً انَّ شَاءَ اللَّهُ . فاطیلوا الیلة الْقِیَامَ وَ أَکْثِرُوا تِلَاوَةَ الْقِرَانُ وَ اسئلو اللَّهِ الصَّبْرَ وَ النَّصْرُ .

(بحار الانوار ج 35 ص 100)

(در نبرد معروف صفین و پیش از آغاز جنگ ، امیرالمؤ منین (علیه السلام ) به دلیر مردان همراه خود خطاب کرد و فرمود : ) شما - ان شاء الله - فردا با دشمن درگیر خواهید شد . پس امشب را بیشتر به نماز مشغول باشید و قرآن را بسیار تلاوت کنید و از خداوند صبر و نصرت (استقامت و پیروزی ) بخواهید .

نماز شب در شب عملیات

قال علی (علیه السلام )

مَا تَرَکَتْ صلوة اللَّیْلِ مُنْذُ سَمِعْتَ قَوْلَ النَّبِیِّ ( صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ ) : صلوة الیل نُورُ فَقَالَ ابْنُ الْکَوَّاءِ : وَ لَیْلَةَ الْهَرِیرِ ؟ قَالَ : وَ لَیْلَةَ الْهَرِیرِ .

(بحار الانوار ج 41 ص 17)

از روزی که رسول خدا (صلی الله علیه وآله ) فرمود : (نماز شب نور است ) ، نماز شب را ترک نکردم . ابن کواء از حضرت پرسید : حتی در لیلة الهریر . امام فرمود :

حتی در آن شب .

نماز اول وقت حتی در جنگ

کَانَ عَلَی یَوْماً فِی حَرْبِ صِفِّینَ مُشْتَغِلًا بِالْحَرْبِ وَ الْقِتَالِ ، وَ هُوَ مَعَ ذَلِکَ بَیْنَ الصَّفَّیْنِ مراقب الشَّمْسِ . فَقَالَ لَهُ ابْنُ عَبَّاسٍ : یا امیرالمؤ منین مَا هَذَا لَفَعَلَ ؟ قَالَ : انْظُرِ الَیَّ الزَّوَالِ حَتَّی نصلی : فَقَالَ لَهُ ابْنُ عَبَّاسٍ وَ هَلْ هَذَا وَقْتُ صلوة ؟ انَّ عِنْدَنَا لَشُغُلًا بِالْقِتَالِ عَنِ الصلوة . فَقَالَ : عَلَی مَا نُقَاتِلُهُمْ ؟ أَنَّما نُقَاتِلُهُمْ عَلَی الصلوة . قَالَ وَ لَمْ یَتْرُکْ صلوة اللَّیْلِ قَطُّ حاتی لَیْلَةَ الْهَرِیرِ . ⁽¹⁾

(بحارالانوار ج 83 ص 23)

روزی در جنگ صفین حضرت علی (علیه السلام ) در حالی که مشغول جنگ بود مرتب به خورشید نگاه می کرد . ابن عباس عرض کرد : یا امیرالمؤ منین ! این چه کاری است که شما انجام می دهید؟ حضرت فرمود نگاه می کنم تا وقع فرا رسیدن ظهر ، نماز را (در اول وقت ) بخوانم . ابن عباس گفت : آیا حالا وقت نماز است ؟ ما مشغول جنگ هستیم . حضرت فرمود : مگر ما برای چه چیزی می جنگیم ؟ به درستی که ما برای نماز ، می جنگیم . ابن عباس گفت : هیچ گاه نماز شب علی (علیه السلام ) ترک نشد حتی در لیلة الهریر .

طولانی کردن رکوع

عن ابی عبدالله (علیه السلام ) :

کَانَ عَلَی یَرْکَعُ فَیَسِیلُ عَرَقُهُ حَتَّی یطافی عَرَقِهِ مِنْ طُولِ قِیَامِهِ .

(بحار الانوار ج 85 ص 110)

امیرالمؤ منین (علیه السلام ) رکوع نماز را آن قدر طولانی می کرد که عرق از ساق پای وی جاری و زیر قدم های مبارکش می شد .

هدیه پیامبر (صلی الله علیه وآله )

أَهْدَی الَیَّ رَسُولُ اللَّهِ ( صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ ) ناقتال عظیمتان ، فَجَعَلَ احداهما لِمَنْ یُصَلَّی رَکْعَتَیْنِ لَا یَهُمُّ بشی ء مِنْ أَمْرِ الدُّنْیَا . وَ لَمْ یُجِبْهُ أَحَدٍ سِوَی عَلَی ( عَلَیْهِ السَّلَامُ ) فاعطاه کِلْتَیْهِمَا .

(بحار الانوار ج 41 ص 18)

به پیامبر (صلی الله علیه وآله ) دو شتر بزرگ هدیه دادند . پیامبر (صلی الله علیه وآله ) یکی از دو شتر را به عنوان هدیه قرار داد برای کسی که دو رکعت نماز به جای آورد و چیزی از امور دنیا را به خاطر نیاورد و به فکر چیزی از دنیا نیفتد . کسی به فکر دنیا و مافیها نیفتد ، نخواند) به جز حضرت علی (علیه السلام ) که پاسخ مثبت داد . پیامبر (صلی الله علیه وآله ) هر دو شتر را به علی (علیه السلام ) مرحمت فرمود .

پناه بردن به نماز

عن ابی عبدالله (علیه السلام ) قال :

کَانَ عَلَی ( عَلَیْهِ السَّلَامُ ) اذا هَالَهُ شی ء فَزِعَ الَیَّ الصلوة ثُمَّ تُلِیَ هَذِهِ الایة وَ اسْتَعِینُوا بِالصَّبْرِ الصلوة

(وسایل الشیعه ج 5 ص 263)

هنگامی که برای امیرالمؤ منین (علیه السلام ) مشکلی پیش می آمد ، به نماز پناه می برد (و ناراحتی خویش را از طریق نماز جبران می کرد) و آیه (از صبر و نماز یاری جویید) را تلاوت می کرد .

ارزش نماز جمعه

عن وهب بن جعفر قال :

انَّ عَلِیّاً ( عَلَیْهِ السَّلَامُ ) کَانَ یَقُولُ : لَانَ ادْعُ شُهُودَ حُضُورِ الاضحی عَشْرَ مَرَّاتٍ أَحَبُّ الَیَّ مِنْ انَّ ادْعُ شُهُودَ حُضُورِ الْجُمُعَةِ مَرَّةً وَ أَحَدَّتْ مِنْ غَیْرِ عِلَّةٍ .

(بحار الانوار ج 104 ص 316)

وهب بن جعفر گوید : علی (علیه السلام ) می فرمود : اگر ده سال حضور در نماز عید قربان را ترک نمایم ، بهتر است از این که یک بار بدون علت در نماز جمعه حاضر نشوم .

حضور قلب

انْهَ کَانَ اذا دَخَلَ الصلوة کَانَ کاءنه بِنَا ثَابِتُ أَوْ عَمُودُ قَائِمُ لَا یَتَحَرَّکُ وَ کَانَ رُبَّمَا رَکَعَ أَوْ سَجَدَ فَیَقَعُ الطَّیْرُ عَلَیْهِ وَ لَمْ یُطِقْ أَحَدُ انَّ یُحْکَی صلوة رَسُولَ اللَّهِ ( صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ ) الَّا عَلِیُّ بْنُ أَبِیطَالِبٍ وَ عَلِیُّ بْنَ الْحُسَیْنِ ( عَلَیْهِمَا صلوة الْمُصَلِّینَ ) .

(بحار الانوار ج 84 ص 265)

همانا امیرالمؤ منین (علیه السلام ) هنگامی نماز ، همچون بنائی ثابت و ستونی استوار بود که هیچگونه تحرکی نداشت . و بسا رکوع و سجودش طولانی می شد و بدن مبارکش آنقدر بی حرکت بود که گاهی مرغی بر پشت مبارک آن حضرت می نشست و احدی جز علی بن ابیطالب (علیه السلام ) و علی بن الحسین (علیه السلام ) طاقت نداشت که مانند رسول خدا (صلی الله علیه وآله ) نماز بخواند .

حافظ دین و نماز

قال رسول الله (صلی الله علیه وآله ) :

وَ اللَّهِ یَا مَعْشَرَ قُرَیْشٍ لَتُقِیمُنَّ الصلوة وَ لتؤ تن الزَّکَاةِ اءو لَا بعثن عَلَیْکُمْ رَجُلًا فَیُضْرَبُ أَعْنَاقِکُمْ عَلَی الدِّینِ اءنا اءو خَاصِفُ النَّعْلِ

(کنز العمال ج 7 ص 326)

نبی اکرم (صلی الله علیه وآله ) فرموده است : به خدا قسم ای گروه قریش ! باید نماز

بپای دارید و زکات بدهید ، یا مبعوث کنم بر شما مردی را که گردن های ما را به خاطر دین بزند که آن شخص ، خودم هستم یا کسی که کفش خود را وصله می زند (یعنی امیرالمؤ منین (علیه السلام )

تغییر رنگ چهره امام در نماز

قال الصادق (علیه السلام ) :

وَ کَانَ عَلَی ( عَلَیْهِ السَّلَامُ ) اذا قَامَ الَیَّ الصلوة فَقَالَ : وَجَّهْتُ وَ جهی لِلَّذِی فَطَرَ السَّمَوَاتِ وَ الارض ⁽¹⁾تَغَیَّرَ لَوْنُهُ حَتَّی یُعْرَفَ ذَلِکَ فِی وَجْهُهُ .

(میزان الحکمة ج 5 (س ) 381)

هنگامی که علی (علیه السلام ) به نماز می ایستاد ، این آیه شریفه را می خواند : (رو می آورم با تمام وجودم به کی که آسمانها و زمین را آفرید) و رنگ مبارک حضرتش تغییر می کرد ، به طوری که تغییر حالت و دگرگونی از صورت مبارکش به خوبی مشاهده می شد .

فصل سوم : آثار و اسرار نماز

اشاره

نماز وسیله تقرب به خدا

قَالَ عَلَی ( عَلَیْهِ السَّلَامُ ) :

( اءلصلوة قُرْبَانُ کُلِّ تَقِیٍّ . )

(نهج البلاغه حکمت )

نماز وسیله تقرب و نزدیک شدن انسان پرهیزگار به خداست .

نماز و حسادت ابلیس

قَالَ عَلَی ( عَلَیْهِ السَّلَامُ ) :

اذا قَامَ الرَّجُلُ الَیَّ الصلوة اءقبل الیه ابلیس یَنْظُرُ الیه حَسَداً لِمَا یَرَی مِنْ رَحِمَةِ اللَّهِ الَّتِی تَغْشَاهُ

(بحار الانوار ج 82 ص 207)

هنگامی که شخصی به نماز می ایستد ، شیطان می آید و با حسادت به او نگاه می کند ؛ زیرا می بیند که رحمت خدا او را فرا گرفته است .

برکات نماز

قَالَ عَلَی ( عَلَیْهِ السَّلَامُ ) :

انَّ الانسان اذا کَانَ فِی الصلوة فَانٍ جَسَدَهُ وَ ثِیَابَهُ وَ کُلَّ شی ء حَوْلَهُ یُسَبِّحُ .

(بحار الانوار ج 82 ص 213)

هنگامی که انسان در حال نماز است ، اندام و لباسش و هر چه پیرامون اوست ، خدا را تسبیح می گویند .

نماز دژ محکم در مقابل شیطان

قَالَ عَلَی ( عَلَیْهِ السَّلَامُ ) :

الصلوة حِصْنٍ مِنْ سَطَوَاتِ الشَّیْطَانِ .

(غرر الحکم ص 56)

نماز قلعه و دژ محکمی است که نمازگزار را از حملات شیطان نگاه می دارد .

گناه زدائی نماز

قَالَ عَلَی ( عَلَیْهِ السَّلَامُ ) :

انهالتحت الذُّنُوبَ حَتَّ الْوَرِقَ .

(نهج البلاغه خطبه 190)

نماز گناهان را مانند ریزش برگ درختان فرو می ریزد .

نماز و رحمت الهی

قَالَ عَلَی ( عَلَیْهِ السَّلَامُ ) :

لَوْ یَعْلَمُ الْمُصَلَّی مَا یَغْشَاهُ مِنِ الرَّحْمَةِ لَمَّا رَفَعَ راءسه مِنَ السُّجُودِ .

(غرر الحکم ص 261)

اگر نمازگزار بداند که چقدر از رحمت (خداوند تعالی ) او را فرا گرفته است ، سرش را از سجده بر نمی دارد .

نماز نزول رحمت

قَالَ عَلَی ( عَلَیْهِ السَّلَامُ ) :

( اءلصلوة تَنْزِیلُ الرَّحْمَةُ . )

(غرر الحکم ص 52)

نماز رحمت الهی را نازل می کند .

اعمال تابع نماز

قَالَ عَلَی ( عَلَیْهِ السَّلَامُ ) :

وَ اعْلَمْ انَّ کُلِّ شی ء مِنْ عَمَلِکَ تَبَعُ لصلوتک .

(نهج البلاغه نامه 27)

و بدان که هر عملی از اعمال تو تابع نمازت می باشد .

نماز مانع عذاب

قَالَ عَلَی ( عَلَیْهِ السَّلَامُ ) :

انَّ اللَّهُ - عزوجل - الیهم بِعَذَابٍ اءهل الارض جَمِیعاً حَتَّی لَا یحاشی مِنْهُمْ اءحدا اذا عَمِلُوا بالمعاصی وَ اجْتَرَحُوا السَّیِّئَاتِ ؛ فاذا نَظَرَ الَیَّ الشَّیْبِ ناقلی اءقدامهم الَیَّ الصلوة وَ الْوِلْدَانِ یَتَعَلَّمُونَ الْقِرَانِ ، رَحِمَهُمُ فاخر ذَلِکَ عَنْهُمْ .

(ثواب الاعمال ص 66)

اهل زمین چون به عصیان و تبهکاری مبتلا شوند . خداوند (عزوجل ) اراده کند که همه آنها را بدون استثناء عذاب کند . اما هنگامی که به سالخوردگان نظر کند که به سوی نماز گام برمی دارند و کودکان که مشغول یادگیری قرآنند ، عفو و رحمت خود را بر آنان نثار کند و عذاب آنها را تاءخیر اندازد .

نماز دور کننده شیطان

قَالَ عَلَی ( عَلَیْهِ السَّلَامُ ) :

اءلصلوة حِصْنِ الرَّحْمَنِ وَ مَدْحَرَةُ الشَّیْطَانِ .

(غرر الحکم ج 2 ص 166)

نماز قلعه خدای بخشاینده و وسیله ای برای دور کردن شیطان است .

نماز کفاره گناهان

قَالَ عَلَی ( عَلَیْهِ السَّلَامُ ) :

اءلصلوات الْخَمْسُ کَفَّارَةُ لِمَا بَیْنَهُنَّ مَا اجْتَنَبَ مِنَ الْکَبَائِرِ وَ هِیَ الَّتِی قَوْلُ اللَّهِ - عزوجل - انَّ الْحَسَناتِ یُذْهِبْنَ السَّیِّئاتِ . ⁽¹⁾

(بحار الانوار ج 82 ص 237)

نمازهای پنجگانه کفاره گناهانی است که میان آنها (مسلمانان ) انجام گرفته است . به شرط آن که از گناهان کبیره اجتناب شده باشد و همین است گفتار خداوند بزرگ : (نیکیها ، بدیها را از بین می برد . )

نماز وسیله تقرب

قَالَ عَلَی ( عَلَیْهِ السَّلَامُ ) :

تَقَرَّبَ الَیَّ اللَّهُ سُبْحَانَهُ بِالسُّجُودِ وَ الرُّکُوعَ وَ الْخُضُوعَ لِعَظَمَتِهِ وَ الْخُشُوعِ .

(غرر الحکم ص 356)

به وسیله سجده و رکوع و خضوع و خشوع در برابر عظمت خدا به او تقرب جوی .

کبرزدائی نماز

قَالَ عَلَی ( عَلَیْهِ السَّلَامُ ) :

فَرَضَ اللَّهُ الایمان تَطْهِیراً مِنَ الشِّرْکِ وَ الصلوة تَنْزِیهاً عَنِ الْکِبْرِ .

(نهج البلاغه حکمت 291)

گناهی که پس از آن مهلت یافتم تا دو رکعت نماز گزارم و از خدا اصلاح آن گناه را بخواهم ، مرا غمگین نساخته است .

نماز پاک کننده از آلودگیها

قَالَ عَلَی ( عَلَیْهِ السَّلَامُ ) :

وَ شَبَّهَهَا رَسُولُ اللَّهِ ( صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ ) بِالْحَمَّةِ تَکُونُ عَلَی بَابِ الرَّجُلِ فَهُوَ یَغْتَسِلُ مِنْهَا فِی الْیَوْمِ وَ اللَّیْلَةِ خَمْسَ مَرَّاتٍ فَمَا عَسَی اءن یَبْقَی عَلَیْهِ مِنَ الدَّرَنِ .

(نهج البلاغه خطبه 199)

پیامبر خدا (صلی الله علیه وآله ) نماز را به چشمه آب گرمی که بر در خانه شخصی باشد که شبانه روز پنج بار خود را در آن شستشو دهد ، تشبیه کرده است . بدون تردید چرک و آلودگی در بدن چنین کسی باقی نخواهد ماند .

نماز موجب بخشش گناهان

قَالَ عَلَی ( عَلَیْهِ السَّلَامُ ) :

مَا اءهمنی ذَنْبٍ اءمهلت بَعْدِهِ حَتَّی اءصلی رَکْعَتَیْنِ وَ اءسال اللَّهَ الْعَافِیَةَ .

(نهج البلاغه حکمت 291)

گناهی که پس از آن مهلت یافتم تا دو رکعت نمازگزارم و از خدا اصلاح آن گناه را بخواهم ، مرا غمگین نساخته است .

زکات با نماز مایه تقرب

قَالَ عَلَی ( عَلَیْهِ السَّلَامُ ) :

انَّ الزَّکَاةَ جُعِلَتْ مَعَ الصلوة قُرْبَاناً لَا هَلْ الاسلام .

(نهج البلاغه خطبه 199)

همانا زکات همراه نماز ، مایه تقرب مسلمانان به خداوند است .

نماز پاسدار انسان

قَالَ عَلَی ( عَلَیْهِ السَّلَامُ ) :

وَ عَنْ ذَلِکَ مَا حَرَسَ اللَّهُ عِبَادَهُ المؤ منین بَا الصَّلَوَاتِ وَ الزَّکَاةِ وَ مُجَاهَدَةِ الصِّیَامِ فِی الایام الْمَفْرُوضَاتِ ، تَسْکِیناً لاطرافهم وَ تَخْشِیعاً لابصارهم وَ

تَذْلِیلًا لِنُفُوسِهِمْ وَ تَخْفِیضاً لِقُلُوبِهِمْ وَ اذها بَا لِلْخُیَلَاءِ عَنْهُمْ .

(نهج البلاغه خطبه 192)

و خداوند متعال بندگان مؤ من خود را به وسیله نمازها و زکاتها و مجاهده در گرفتن روزه واجب ، حفظ و حراست می کند ؛ (چرا که این اعمال موجب ) آرامش اندامشان و خشوع دیدگانشان و فروتنی جانهایشان و خضوع دلهایشان می شود ، و همچنین باعث از بین بردن کبر و غرور از وجودشان می گردد

نماز نشانه تواضع

قَالَ عَلَی ( عَلَیْهِ السَّلَامُ ) :

. . . لمافی ذَلِکَ مِنْ تَعْفِیرِ عِتَاقِ الْوُجُوهِ بِالتُّرَابِ تَوَاضُعاً وَ الْتِصَاقِ کَرَائِمِ الْجِوَارِ ح بالارض تَصَاغُراً .

(نهج البلاغه خطبه 234)

. . . (بندگان مؤ من ) هنگامی که نماز می خوانند ، به نشان تواضع ، گونه ها را به خاک می سایند و برای اظهار کوچکی و خاکساری ، اعضای شریف خود را بر زمین می گذارند .

تاءثیر قنوت و سجده طولانی

قَالَ عَلَی ( عَلَیْهِ السَّلَامُ ) :

طُولُ الْقُنُوتِ وَ السُّجُودِ یُنْجَی مِنْ عَذَابِ النَّارِ

(تصنیف غرر الحکم ص 175)

طولانی نمودن قنوت و سجده ها در نماز ، نمازگزاران را از عذاب آتش نجات می دهد .

قدر شناسان نماز

قَالَ عَلَی ( عَلَیْهِ السَّلَامُ ) :

وَ قَدْ عَرَفَ حَقَّهَا رِجَالُ مِنَ المؤ منین الَّذِینَ لَا تَشْغَلُهُمْ عَنْهَا زِینَةُ مَتَاعٍ وَ لَا قُرَّةُ عَیْنٍ مِنْ وَلَدٌوَ لَا مَالُ . یَقُولُ اللَّهُ سُبْحَانَهُ : رِجالُ لَا تلهیم تِجارَةُ وَ لا بَیْعُ عَنْ ذِکْرِ اللَّهِ وَ أَقَامَ الصَّوْتِ ایتاء الزکوة . ⁽¹⁾

(نهج البلاغه خطبه 190)

قدر و اهمیت نماز را مردانن از مؤ منین می دانند که زینت کالای دنیا و فرزندی که نور چشم انسان است و مال و دارایی ، آنها را به خود مشغول نمی دارد ، چنانکه خداوند سبحان می فرماید : (مردانی هستند که تجارت و

داد و ستد دنیا ، آنها را از یاد خدا و اقامه نماز و پرداخت زکات باز نمی دارد . )

سر (الله اکبر)

قَالَ عَلَی ( عَلَیْهِ السَّلَامُ ) :

وَ الْوَجْهُ الاخر ( اللَّهُ أَکْبَرُ ) فِیهِ نَفَی کَیْفِیَّتِهِ ؛ کاءنه یَقُولُ ( اءی المؤ ذن ) : اللَّهُ اءجل مِنْ اءن یُدْرِکَ الْوَاصِفُونَ قَدْرَ صِفَتِهِ الَّذِی هُوَ مَوْصُوفُ بِهِ أَنَّما یَصِفُهُ الْوَاصِفُونَ صِفَتَهُ الَّذِی هُوَ مَوْصُوفُ بِهِ أَنَّما یَصِفُهُ الْوَاصِفُونَ صِفَتَهُ عَلَی قِدْرِهِمْ لَا قَدْرِ عَظَمَتِهِ وَ جَلَالُهُ . تَعَالَی اللَّهُ عَنْ اءن یُدْرِکَ الْوَاصِفُونَ صِفَتَهُ عُلُوّاً کَبِیراً .

(بحار الانوار ج 84 ص 131)

وجه دیگر (الله اکبر)این است که کیفیت و چگونگی را از او نفی می کند ، گویی مؤ ذن (هنگام گفتن الله اکبر) چنین می گوید : خدا والاتر از آن است که وصف کنندگان ، صفت او را (آنچنانکه هست ) ادراک کنند . (بلکه ) آنان به قدر ادراک خود او را وصف می کنند نه به قدر عظمت و جلال او . خداوند بسیار برتر از آن است که وصف کنندگان ، توصیف او را (آنگونه که هست ) دریابند .

نماز عامل رهائی انسان

قَالَ عَلَی ( عَلَیْهِ السَّلَامُ ) :

وَ انهالتحت الذُّنُوبَ حَتَّ الْوَرَقِ وَ تُطْلِقُهَا اطلاق الرِّبَقِ .

(نهج البلاغه خطبه 190)

و نماز گناهان را مانند ریزش برگ درختان فرو می ریزد و مانند رهائی چهار پایان از بند ، انسان را آزاد می سازد .

نماز و افزایش روزی

قَالَ عَلَی ( عَلَیْهِ السَّلَامُ ) :

اءلجمع بَیْنَ الصَّلَاتَیْنِ یَزِیدُ فِی الرِّزْقِ .

(سفینة البحار ج 2 ص 43)

جمع بین دو نماز ، موجب افزودنی در روزی است .

نماز آمرزش الهی

قَالَ عَلَی ( عَلَیْهِ السَّلَامُ ) :

مَنْ أَتَی الصلوة عَارِفاً بِحَقِّهَا غفرله .

(بحار الانوار ج 79 ص 207)

هر که نماز به جای آورد ، درحالیکه حق آن را بشناسد ، آمرزیده شده است .

نماز و بیمناکی شیطان

قَالَ عَلَی ( عَلَیْهِ السَّلَامُ ) :

( اءن رَسُولَ اللَّهِ ( صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ ) قَالَ : لا یَزَالُ الشَّیْطَانُ هَائِباً المومن مَا حَفِظَ عَلَی

الصَّلَوَاتُ الْخَمْسِ فاذا الْخُمُسِ فاذا ضَیَّعَهُنَّ تجرا عَلَیْهِ فالقاه فِی الْعَظَائِمِ . ) (دعائم الاسلام ج 1 ص 133)

رسول خدا (صلی الله علیه وآله ) فرمود : تا هنگامی که شخص با ایمان ، محافظت بر نمازهای پنجگانه کند ، شیطان از او بیمناک و هراسناک است ، و چون نمازهای پنجگانه را تباه کند ، شیطان بر او جراءت ورزد و او را در گناهان بزرگ در اندازد .

نماز صابون خطاها

قَالَ عَلَی ( عَلَیْهِ السَّلَامُ ) :

اءلصلوة صابون الْخَطَایَا

(شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید ج 20 ص 313)

نماز صابون (پاک کننده ) خطاهاست .

فصل چهارم : آمادگی قبل از نماز

اشاره