مشخصات کتاب

مهدی منتظر در نهج البلاغه مهدی فقیه ایمانی

سرشناسه:فقیه ایمانی، مهدی

عنوان و نام پدیدآور:مهدی منتظر(ع) در نهج البلاغه/ تالیف مهدی فقیه ایمانی

مشخصات نشر:اصفهان: حسینیه عمادزاده، ۱۳۷۵.

مشخصات ظاهری:ص ۱40

وضعیت فهرست نویسی:فهرستنویسی قبلی

یادداشت:کتابنامه به صورت زیرنویس

موضوع:علی بن ابی طالب(ع)، امام اول، ۲۳ قبل از هجرت - ۴۰ق. نهج البلاغه -- نقد و تفسیر

موضوع:محمدبن حسن(عج)، امام دوازدهم، ۲۵۵ق. - -- مهدویت

موضوع:علی بن ابی طالب(ع)، امام اول، ۲۳ قبل از هجرت - ۴۰ق. -- خطبه ها

موضوع:علی بن ابی طالب(ع)، امام اول، ۲۳ قبل از هجرت - ۴۰ق. -- پیشگوئیها

شناسه افزوده:علی بن ابی طالب(ع)، امام اول، ۲۳ قبل از هجرت - ۴۰ق. نهج البلاغه. برگزیده شرح

رده بندی کنگره:BP۳۸/۰۴۲/ف ۷م ۹ ۱۳۷۵

رده بندی دیویی:۲۹۷/۹۵۱۵

شماره کتابشناسی ملی:م ۷۵-۹۸۵۳

اشاره

وَنُریدُ انْ نَمُنَّ عَلیَ الّذینَ استُضعِفوا فِی الأرضِ وَ نَجعَلهُم أئمَة وَ نَجعلَهُمُ الوارِثینَ

(سوره قصص آیه 5)

اراده و خواست ما براین باشد که بر مستضعفین در زمین تفضل نموده و آنها را پیشوایان جهان و وارثین همه جانبه در صحنه پهناور زمین قرار دهیم.

« مهدی منتظر در نهج البلاغه »

مهدی فقیه ایمانی

انتشارات حسینیه عماد زاده

چاپ: دوم ، چاپخانه نمونه

بهار 1375 ه ش.

تیراژ: 5000 نسخه

بِسمِ اللّه الرَّحمن الرَّحِیمِ

بمناسبت هزار و صد و شصت و یکمین فرخنده سالگرد میلاد میمنت اثر بقیة اللّه الأعظم حضرت حجة بن الحسن العسکری عجل الله تعالی فرجه الشریف این کتاب تجدید چاپ شد.

پیشگفتار

موضوع امام شناسی ، و التزام به پیروی از مقام امامت ، و ضرورت وجود یک رهبر اسلامی واجد شرائط در هر زمانی ، تنها مربوط به شیعه و یک گروه خاصی نبوده و نیست؛ بلکه واقعیتی است که ریشه عمیق اسلامی دارد و مسلمانان با انواع فرقه گرائی ها و مذاهب گوناگون عقیدتی و فقهی ، همه و همه معتقد و معترف به آن بوده و هستند. به دیگر سخن عقیده به وجود امام در هر زمانی یک واجب الهی است که پیامبر گرامی اسلام صلَّی اللّه علیه و آله آنرا اعلام نموده ، و بار مسؤولیت آن را بر دوش همگان نهاده است. آری ، حضرتش انحراف گرایان از خط عقیده به امامت را که از شناخت

امام راستین عصر خود سر باز می زنند جاهلیت گرا و به عنوان کسی که به دوران جاهلیّت عقب گرد نماید تعبیر کرده ، فرماید:

« من مات و لم یعرف امام زمانه مات میتة جاهلیة »

کسی که بمیرد و امام زمان خویش را نشناخته باشد مرگ او مانند مرگ افراد دوران جاهلیت باشد که در حال شرک و بت پرستی از دنیا رفتند.

این حدیث را زید بن ارقم ، عامر بن ربیعه عتری ، عبداللّه بن عباس ، عبداللّه بن عمر بن خطاب ، عویمر بن مالک ( معروف به ابودرداء ) ، معاذ بن جبل و معاویة بن أبی سفیان از پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) نقل کرده اند؛ و گروهی از محدّثین عالیمقام و دیگر دانشمندان اهل تسنن هم آن را در مصادر اسلامی ذکر نموده اند؛ و در واقع از احادیث متواتر و قطعیّ الصدور محسوب می شوند؛ و ما بخشی از مدارک حدیث را پس از توضیح مختصری بنظر خوانندگان می رسانیم.

اکنون نکته لازم به تذکر در این زمینه آن باشد که این حدیث با دیگر احادیثی که به این مضمون وارد شده است نشانگر صدور یک فرمان قطعی اسلامی از ناحیه پیامبر است؛ و با صراحت و تأکید ، توجه عموم را به دو امر مهم جلب می نماید:

1 پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) با اضافه کردن کلمه « امام » به کلمه « زمان » ضرورت وجود امام جامع الشرائط و قابل شناخت را در هر عصر و زمانی ( هرچند تنها یک نفر مسلمان وجود داشته

باشد ) جهت پیروی از او اعلام فرموده ، و چنین امامی جز با امامان معصوم شیعه که آخرین آنها حضرت حجة بن الحسن العسکری(علیه السلام) است نمی تواند با کسی منطبق گردد.

2 از اینکه پیامبر گرامی(صلی الله علیه و آله و سلم) با اضافه کردن کلمه « میتة » به کلمه « جاهلیّة » مرگ بدون شناخت امام زمان هر زمانی را مرگ جاهلی توصیف کرده ، معلوم می شود که این امام نه یک شخص عادی و معمولی ، بلکه همانند پیامبر برخوردار از عالی ترین درجه شخصیت همه جانبه علمی و عملی ، و رابط بین خلق و خالق است که نشناختن آن عینا بسان نشناختن پیامبر ، موجب گمراهی خواهد بود. اکنون کسانیکه بخواهند غیر از این نظریه را بپذیرند ، برای ایشان بیش از دو راه وجود ندارد: یا اصل حدیث را انکار نمایند؛ در صورتیکه این حدیث به شرحی که بعدا ایراد می گردد قابل تردید و انکار نیست؛ یا آنکه بگویند: مقصود هر امام و زمامداری است که با هر وسیله ای ، هرچند با قهر و زور ، با کودتا و خونریزی ، و بالاخره با پشت کردن به قرآن و معیارهای اسلامی و انسانی روی کار آید. بنابراین معاویه ها ، یزیدها ، مروان ها ، عبدالملک ها ، منصور دوانیقی ها ، هارون ها ، مأمون ها ، متوکل ها ، امام زمان های عصر خود بوده اند ، که پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) نشناختن آنها را جاهلیّت گرائی و عامل گمراهی و حشر و نشر با مردم جاهلیّت اعلام کرده است؛

و هم اکنون شناختن زمامداران کشورها و مناطق مسلمان نشین را با ویژگیهائی که دارند ، باید جهت شناخت اسلام و پیروی از احکام آن ، جزء وظایف اسلامی دانست ، و مرگ بدون شناخت آنان را مرگ جاهلی نامید.

و این پنداریست غلط ، باطل ، مغایر با روح اسلام ، و مسخره آمیز ، که هیچ انسان عاقل و آگاهی آن را نمی پذیرد. بدین ترتیب و بر اساس نظر شیعه ، پیامبر گرامی اسلام(صلی الله علیه و آله و سلم) با ایراد این حدیث شریف ، امامت افراد غیر معصوم و جایز الخطا در تبلیغ و اجراء احکام اسلام را نفی ، و غیر قابل قبول و در آخر جاهلیت گرائی خوانده؛ و این بیان چیزی است که شیعه در طول قرن ها به آن معتقد بوده است.⁽¹⁾

خصوصیت اول آنکه:

در قصد بهشت و حور العین و قصور و اشجار و انهار این منقصت است که در هر عملی در ثواب و جزاء آن حد معینی از آنها یعنی بهشت و قصور مقرر است که در اخبار اهلبیت اطهار علیهم السّلام که اختصاص دارد علم این امر بآنها مذکور است ، و مقتضای آن تحدید وتعیین آن است که بنده باید عامل بآن عمل بشود تا آنکه استحقاق آن حدّ معین را پیدا نماید و عامل بودن هم موقوف است بآنکه انسان عمل را بتمامه بکیفیت صحیحه با جمله شرایط ظاهریه و باطنیه آن بجا آورد بوجهی که ثابت شده باشد از فرمایش اهلبیت اطهارعلیهم السّلام پس در هر درجه از اجزاء یا شرایط عمل نقصانی حاصل شود نقصان باصل عمل حاصل میشود و باین سبب بنده از اهل آن عمل محسوب نمی شود و بر فرض وقوع عمل هم از بنده بر وجه تمام نیست بشرایط قبول آن ، پس در هر عملی که بجا آورد استحقاق اجر مقرر همان عمل را پیدا میکند و اما آنچه را که بجا نیاورد مستحق اجر آن نمیشود. و لکن در قصد نمودن طلب رضای خداوند متعال را در عبادات خصوصا بعنوان محبت وانس پیدا کردن با او و لاسیما عنوان موالات بااولیاء اطیبین او ، پس اولا بنده از همان بدو شروع در عمل و بهر سعیی که نماید یا حرکتی کند یا نفسی بکشد عامل بآن شده است نهایة تا ختم آن عمل هر چه بیشتر سعی نماید عمل او اکمل میشود بواسطه آنکه چون غرض اصلی در عمل محبت و درستی نمودن است با خداوند متعال. پس هر درجه سعی او جداگانه محبتی است از او نسبت بخداوند عزوجل و در این حال مادامی که خللی باین قصد خاص وارد نشود هیچ امری دیگر مخل باصل عمل او نیست هر چند آن عمل بتمام اجزائه و شرائطه تحقق پیدا نکند در خارج ، پس بنده بهر درجه از آن که موفق شد از اهل محبت است کاملا. پس نماز مثلا از برای اهل آن درجات عالیاتی مقرر است در بهشت و لکن موقوف است بآنکه مجتمع باشد در آن آداب و احکام و شرایطی که از جمله است خضوع و خشوع قلب در ان بتوجه تامّ بجانب ملک علام جل شأنه که اگر این توجه نباشد در ان بنده ، در زمره اهل نماز محسوب نیست ، ولکن هر گاه عمده قصد و غرض در ان محبّت و دوستی با خداوند متعال باشد و طلب رضای او باین عمل که محبوب اوست ، پس نماز بهر درجه که از او واقع شود عنوان محبّت از او بعمل آمده وداخل میشود در زمره محبّین خصوصا با ملاحضه آنکه از دوست هر چه باشد قلیل آن هم در نظر دوست پسندیده وکبیراست و باین ملاحضه نماز با همان درجه نقصان ان وسیله قرب بنده و معراج او میشود ، پس اخلاص نیت باین عنوان محبت اعظم مکملات نقصان نماز است ، پس چنین است امر در باب توسل بحضرت ابی عبداللّه علیه السّلام بهر عنوان از زیارت و اقامه تعزیه و نصرت و مودت که اگر فی الحقیقه قصد و نیت بنده در ان حبّا للّه و لرسوله و لاولیائه علیهم السّلام باشد پس از آن وسیله فوز بدرجات عالیات قرب خداوند متعال است هر چند بظاهر قلیل و حقیر باشد.

خصوصیت دوم آنکه:

در قصد بهشت و حور وقصور چون او غرض اصلی بنده است پس بر فرض وقوع عمل هم صحیحا و مقبولا ، جزاء همان است و دیگر جزاء و ثواب فعلی ندارد ، جز بعضی از خصوصیات دنیویّه چون فرج در شدائد ، ولکن در قصد محبّت خالصه با خداوند متعال و طلب رضای او ، پس چون تمام توجّه بنده در جمله جهات عبادت قبلا و بعدا و مقارا بجانب خداوند متعال است ، پس جزاء فعلی این توجه بنده ، توجه خداوند است بسوی او ، در هر حال بنظر تلطّف و مرحمت ، و در این توجّه الهی حاصل است اکمل مراتب لذائذ از برای اهل آن ، و در این توجّه الهی است نور قلب از برای بنده ، و شرح صدر و اطمینان نفس است که بنده ، در هر حال احساس میکند در قلب خود آثار قبولی عمل را بهمان تکمیل مرتبه نورانیت. و باین سبب شدید میشود میل و رغبت و رجاء او در عبادات و عمل ، و هیچ حال یأس از برای او حاصل نمیشود ، و امادر قسم اول ، پس استحقاق این مرتبه از نورانیّت قلب ،

اکنون بخاطر آنکه خواننده گرامی نسبت به مدارک حدیث آگاه و آشنا گردد ، تعدادی از اسناد آن رااز کتاب های اهل تسنّن بنظر می رسانیم:

1 احمد بن حنبل ( در گذشته 241 ) در« مسند » ج 2 ص 83 و ج 3 ص 446 و ج 4 ص 96 .

2 ابوعثمان جاحظ ( 255 ) به نقل ابوجعفر اسکافی در « نقض کتاب العثمانیه » ص 29 .

3 بخاری ( 256 ) در « صحیح » خود ج 5 ص 13 باب فتن.

4 ابوداود طیالسی ( 259 ) در « مسند » ص 259 ، چاپ حیدرآباد هند.

5 مسلم( 261 ) در « صحیح » ج6 ص21 22 ،شماره 1849.

6 احمد بن عمر بزاز ( 292 ) در زوائد ج 1 ص 144 و ج 2 ص 143 نیز به نقل « مجمع الزوائد » .

7 دولابی ( 320 ) در « الکنی و الاسماء » ج 2 ص 3 .

8 حاکم نیشابوری ( 405 ) در« مستدرک »ج2 ص 77 ،117.

9 ابوالقاسم طبرانی ( 360 ) در « معجم کبیر » ج 10 ص 350 شماره 10687 چاپ بغداد ، و ج 10 ص 10687 چاپ بیروت؛ و در « معجم اوسط » به نقل « مجمع الزوائد » ج 5 ص 224.

10 حافظ ابونعیم اصفهانی ( 430 ) در « حلیة الاولیاء » ج 3 ص224.

11 بیهقی ( 458 ) در سنن ج 8 ص 156 157 نقل از بخاری و مسلم.

12 شمس الدین سرخسی( 490 ) در « مبسوط »ج1 ص 113.

13 ابن اثیر جزری ( 606 ) در « جامع الاصول » ج 4 ص 70. (24)

14 ابن ابی الحدید معتزلی ( 656 ) در « شرح نهج البلاغه » ج 9 ص 155. (25)

15 نووی ( 676 ) در « شرح صحیح مسلم » ج 12 ص 240 ، و در « ریاض الصالحین » ص 164 چ مصر.

16 ذهبی ( 748 ) « ذیل مستدرک حاکم » ج 1 ص77 ، 117.

17 ابن کثیر دمشقی ( 774 ) در « تفسیر » ج 1 ص 517.

18 تفتازانی ( 792 ) در « شرح المقاصد » ج 2 ص 275 و در « شرح عقاید نسفی» چاپ 1302 ، اما چاپ 1313 که هفت صفحه آن به دست خیانت کاران حذف و ساقط شده ، فاقداین مطلب است.

19 نورالدین هیثمی ( 807 ) در « مجمع الزوائد » ج 5 ص218 ، 219 ، 223 ، 225 و 312.

20 ابن دبیع شیبانی ( 944 ) در « تیسیر الوصول » ج2 ص39.

21 متقی هندی ( 975 ) در « کنز العمال » ج 3 ص 200 چاپ حیدر آباد هند؛ و ج 6 ص 65 شماره 14863 چاپ حلب.

22 ملا علی قاری ( 1014 ) در خاتمه « الجواهر المضیئة » ج 2 ص 509 و ص 457 به نقل از مسلم.

23 شاه ولی اللّه دهلوی ( 1176 ) در « ازالة الخفاء » ج1 ص3.

24 قندوزی حنفی ( 1294 ) در « ینابیع المودة » ص 117 چاپ اسلامبول.

25 قاضی بهلول زنگنه زوری( 1300 )در« تاریخ آل محمّد »که از ترکی اسلامبولی به فارسی ترجمه و مکرر به چاپ رسیده است.

اینها مدارک حدیث از صحاح و مسانید اهل تسنن است ، به اضافه چهل و پنج مدرک دیگر از علمای سنی که در کتاب« شناخت امام یا راه رهائی از مرگ جاهلی( ص 28 44 ) » به قلم اینجانب مفصّلاً ارائه و معرفی شده ، و همه آنها این حدیث را با ذکر سند و متن های مختلف امّا هم مضمون آورده اند.

و اگر مدارک حدیث را از کتابهای شیعه بر اینها بیفزائیم در این صورت به بالاترین درجه از تواتر خواهد رسید.

مهدویّت در اسلام

مسأله مهدویّت در اسلام ، آنچنانکه شیعه مطرح می کند ، یکی از اصیل ترین پایه های تداوم اسلام ، و شرط اساسی انقلاب جهانی اسلام و پیروزی و حاکمیّت همه جانبه آئین قرآن بر دیگر آئین ها و حکومت های جهان است.

زیرا تنها در سایه رهبری امام واجد شرایط و خلیفه معصوم و منبعث از جانب بنیانگذار اسلام است که اسلام راستین با آزادی کامل و ابعاد گسترده اش در همه شؤون علمی ، سیاسی ، اجتماعی ، اقتصادی ، عبادی ، اخلاقی ، فرهنگی ، قضائی ، نظامی و . . .

می تواند در سراسر جهان و در میان عموم توده های بشری

خودنمائی کند؛ و در همین حال وعده الهی در قرآن مجید⁽¹⁾مبنی بر پیروزی مستضعفان بر مستکبران عینیّت و تحقّق پیدا نماید.

مگر نه این است که در طول چهارده قرن گذشته تاریخ اسلام صدها کشور بزرگ و کوچک و جزیره و امیرنشین و شیخ نشین در گوشه و کنار جهان وجود داشته و دارد که مردمش و هیئت حاکمه اش و صدا و سیمایش و دانشگاه و دادگستریش همه و همه دم از اسلام زده و می زنند.

و هم اکنون در همه این مراکز انواع شعارهای اسلامی از طریق رسانه های گروهی و کتاب و مقاله ، با ابعاد گسترده تر از گذشته توجه عموم را به خود جلب کرده ، و اکثرا مدّعی هستند و تا حدّی هم راست می گویند که قانون اساسی خود را از روی قرآن تدوین نموده اند.

ولی متأسفانه نمی توانیم یک کشور پهناور حدود چهل میلیون نفری همچون مصر ، بلکه یک کشور بسیار کوچک یا منطقه شیخ نشینی را معرفی کنیم که نظام صد در صد اسلامی بر آن حاکمیّت داشته ، و از هر جهت مورد عمل بوده باشد.

در صورتیکه اگر رهبری کشورها را زمامداران لایق و مسلمان که هم آگاهی از اسلام داشتند و هم آزادی

از سرسپردگی اجانب و استعمارگران عهده دار بودند ، این چنین انواع انحراف گرائی ، کجروی مادی و معنوی ، فقر و عقب افتادگی همه جانبه ، و ظلم و فساد جایگزین اسلام نمی شد. و این چنین اختلافات عقیدتی و اخلاقی و سیاسی و مسلکی و طبقاتی و اجتماعی ، بیش از یک میلیارد مسلمان را دچار تفرقه و جدائی نمی کرد؛ و تحت نفوذ دشمنان اسلام و استعمارگران قرار نمی داد؛ و دست گدائی آنان را در جهت علم و صنعت و خوراک و پوشاک و دارو و درمان پیش شرق و غرب دراز نمی نمود.

بدین ترتیب عدل و مساوات واقعی و جهانی و نجات از یوغ ظلم و جور و جهل و نادانی و فقر و ناأمنی معنا و مفهومی نخواهد داشت ، مگر با روی کار آمدن یک زمامدار لایق و نیرومندی که با آزادی مطلق و به دور از هرگونه ترس و تقیّه و وابستگی و خودفروختگی ، در صحنه عمل وارد شود؛ و قبل از هر چیز اسلام اصیل را از چنگال اسارت زمامداران نالایق و خود فروخته ، و مسلمانان فریب خورده آزاد سازد؛ و آنگاه بر اساس قوانین اصیل اسلامی و روش پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) و علی(علیه السلام) بر مردم حکومت نماید. آری به عقیده شیعه امامیه ، و محقّقان اهل تسنّن ، این لباسی است که به قامت یکتا فرزند امام حسن عسکری(علیه السلام) ، « مهدی منتظر( عج ) » دوخته شده؛ و تنها اوست که مسؤولیّت این کار به عهده اش واگذار شده؛ و هم اوست که در سایه رهبریش

مستضعفان جهان بر مستکبران پیروز ، و آنچه را که قرآن مجید در رابطه با حکومت جهانی و زمامداری مطلق به بندگان شایسته خدا نوید داده و گوید: « وَ لَقد کَتبنا فِی الزَّبور مِن بَعد الذِّکر أنَّ الأرضَ یَرِثُها عِبادیَ الصَّالحُون »⁽¹⁾به برکت وجود او ، و به دست او تحقّق خواهد یافت.

شناخت کوتاه از حضرت مهدی(عجل الله تعالی فرجه الشریف)

نام: محمّد. پدر: امام حسن عسکری(علیه السلام). مادر: نرجس⁽¹⁾.

القاب: حجت ، خاتم ، صاحب الزّمان ، قائم ، منتظَر ، و از همه

مشهورتر مهدی.

شکل: چون ستاره درخشان نورانی ، و دارای خالی سیاه بر گونه راست .

زاد روز: شب نیمه شعبان 255 ، هنگام طلوع فجر.

زادگاه: شهر سامراء.

غیبت صغری: از سنّ پنج سالگی به مدّت 69 سال.

نمایندگان: چهار نفر از شخصیّت های شیعه به نامهای:

1 ابو عمرو ، عثمان بن سعید بن عمرو عمری اسدی ، وکیل و نماینده پیشین امام هادی و امام عسکری علیهما السّلام.

2 فرزند او ، ابو جعفر ، محمد بن عثمان بن سعید ، در گذشته 304.

3 أبوالقاسم ، حسین بن روح بن ابی بحر نوبختی ، در گذشته 326.

4 ابوالحسن علی بن محمد سمری ، در گذشته 329.

محل اقامت نامبردگان بغداد ، و کلیّه امور شیعیان و خواسته ها و نامه های آنان به وسیله این چهار نفر انجام و ردّ و بدل می شد؛ و آرامگاه آنان نیز در بغداد مشهور است.

غیبت کبری: با در گذشت چهارمین نماینده و سفیر آن حضرت از سال 329 آغاز گردید؛ و تا به هنگام فرمان الهی مبنی بر اجازه ظهور و قیام آن بزرگوار ، همچنان ادامه خواهد داشت.

نمایندگان و وظیفه مردم در دوران غیبت کبری: کسیکه فقیه

خویشتن دار ، مخالف هوای نفس ، و فرمانبر امر خداوند باشد ، اونماینده امام زمان است؛ و بر دیگران لازم است از او پیروی کنند؛ زیرا اینگونه افراد از طرف امام بر مردم حجّت اند ، و امام از طرف خداوند بر آنان حجت باشد⁽¹⁾.

هنگام ظهور: آنگاه که منادی حقّ از جانب آسمان ندا دهد: حقّ با آل محمّد است. نام مهدی بر سر زبانها افتد؛ مردم دلباخته او شوند؛ و از کسی جز او سخن نگویند. محل ظهور: مکّه معظّمه. محل بیعت ( تعهّد مردم در پیروی از امام ): مسجدالحرام ، میان رکن و مقام. نشانی: فرشته ای از بالای سر او فریاد می زند: این مهدی است ، او را پیروی کنید. یادگار أنبیاء: انگشتر سلیمان در انگشت او ، عصای موسی در دستش ، و بطور خلاصه آنچه خوبان همه دارند او تنها دارد. یاران: سیصد و سیزده نفر ( به عدد اصحاب بدر ) ، افرادی باشند که هسته مرکزی زمامداری او را تشکیل دهند؛ و در حقیقت کارگردانان اصلی قیام مهدی(علیه السلام) ، و کارگزاران درجه اوّل انقلاب جهانی اسلام خواهند بود که از اطراف جهان به دور حضرتش گرد

آیند.

روش حکومتی: بر اساس قرآن و سیره پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) و امام امیرمؤمنان(علیه السلام).

شعاع و دامنه حکومت: سراسر جهان را فرا گیرد؛ و زمین را از عدل و داد پر کند در حالی که از جور و ستم پر شده باشد. مرکز حکومت: مسجد کوفه ، مرکز خلافت و حکومت جدّ بزرگوارش علی(علیه السلام) .

چگونگی پیروزی بر دشمنان: همانند پیروزی جدّ عالی مقامش پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) بر کافران و مشرکان ، خداوند او را با گروههای منظّم هزار نفری از فرشتگان⁽¹⁾یا سه هزار نفری که از آسمان فرود آمدند⁽²⁾یا پنج هزار نفری که دارای نشان مخصوص بودند⁽³⁾مدد داد؛ و نیز در جبهه های جنگ یاریش کند ، آنچنان که مؤمنان را در حال شکست در بدر⁽⁴⁾و دیگر جبهه های فراوان و روز تاریخی حنین⁽⁵⁾یاری و پیروز فرمود و در جنگ احزاب ،

رعب و وحشت در دل کفار و مشرکان فرو ریخت⁽¹⁾.

مدت زمامداری: روایات که اکثرا مربوط به اهل تسنّن است در این باره باختلاف سخن گفته ، امّا به عقیده شیعه خدا آگاه است. وزیر و معاون: عیسی(علیه السلام) از آسمان فرود آید و به عنوان وزیر با حضرتش همکاری نماید. برکات حکومت و رهبری او: درهای خیر و برکت از آسمان به روی مردم گشوده شود؛ عمرها به درازا کشد؛ مردم همه در رفاه و بی نیازی بسر برند؛ شهرها همه بر اثر آبادانی و سرسبزی به هم پیوسته گردند ، آنچنان که مسافران را به برداشتن توشه نیازی نخواهد بود؛ و اگر زنی یا زنانی تنها از مشرق به مغرب روند کسی را با آنها کاری نباشد.

ولادت حضرت مهدی(علیه السلام):

در اینجا توجه خوانندگان ارجمند را به یک موضوع مهم جلب می نمائیم و آن اینکه:

اصل مسأله مهدویّت در اسلام مانند مسأله امامت که در

پیشگفتار بدان اشاره کردیم یک مسأله اتفاقی بین همه مذاهب عقیدتی و فقهی اسلام است. چیزی که در این رابطه مورد اختلاف می باشد موضوع ولادت حضرت مهدی است که گروهی انگشت شمار از اهل تسنّن منکر ، و اکثریّت قریب به اتفاقْ موافق با شیعه ، و در منابع عقیدتی ، حدیثی و تاریخی خود صریحا بدان اعتراف کرده اند.

ناگفته پیداست که معتقدان به ولادت آن حضرت نیز در انتساب آن بزرگوار به امام عسکری ، و دیگر ویژگیها و شؤون حیاتی او از قبیل غیبت و . . . با شیعه هم عقیده اند. با توجه به اینکه ما در این کتاب در انطباق بخشی از فرازهای سخنان امام در نهج البلاغه با مسأله مهدی منتظر ، متکی به اعتراف ابن ابی الحدید ، شارح نهج البلاغه ، شده ایم ، و نامبرده در موضوع ولادت آن حضرت با شیعه مخالف ، و آن را موکول به بعد نموده است ، ما در این مقدمه به اسامی بیش از یکصد نفر از دانشمندان و مورخان اهل تسنن که با شیعه همعقیده ، و به ولادت حضرت مهدی در نیمه دوم قرن سوم هجری اعتراف کرده اند اشاره می کنیم؛ و برای تفصیل بیشتر ، علاقمندان آشنا به زبان عربی را به کتاب « الامام المهدی عند اهل السنة »⁽¹⁾و مقدمه آن ارجاع

می دهیم.

1 ابوبکر محمد بن هارون رویانی ( در گذشته 307 ) در « مسند » مخطوط موجود در کتابخانه ظاهریه شام که بخش ویژه حضرت « مهدی » در جلد سوم « الامام المهدی عند اهل السنة » مندرج ، تا به یاری خدا چاپ و منتشر گردد.

2 ابن ابی ثلج ، ابوبکر ، محمّد بن احمد بن بغدادی ( 238 322 ) از بزرگان محدثان و مؤلف « تاریخ الأئمة » که به عنوان « موالید الأئمة » به پیوست « الفصول العشرة فی الغیبة شیخ مفید » و « نوادر راوندی » به سال 1370 هجری در نجف به چاپ رسیده؛ و در این کتاب انتساب حضرت مهدی(علیه السلام) به امام عسکری و ولادت آن بزرگوار را صریحا اعتراف نموده است.

3 ابوالعباس ، احمد بن ابراهیم بن علی کندی ، شاگرد ابن جریر طبری ، استاد حافظ ابونعیم اصفهانی ، مقیم مکه ، و راوی کتاب « موالید الأئمة ».

4 ابو علی ، احمد بن محمد بن علی عمادی نسوی ، راوی کتاب « موالید الأئمة » ابن ابی ثلج به سال 350 از کندی سابق الذکر.

5 ابو مسعود ، احمد بن محمد بن عبدالعزیزبن شاذان بجلی، نویسنده و قاری رساله « موالید الأئمة » بر ابومنصور شیرازی.

6 ابومنصور ، عبدالرحیم بن محمد بن احمد بن شرابی شیرازی که رساله مذبور را از ابی مسعود شنیده و نوشته است. 7 ابومحمد ، اسد بن احمد ثقفی که رساله « موالید الأئمة » را از ابومنصور گرفته است. 8 ابوماجد ، محمد بن حامد بن عبدالمنعم بن عزیز بن واعظ که رساله فوق الذکر را به نقل از ثقفی نامبرده ضبط کرده است. 9 ابوعبداللّه ، محمد بن عبدالواحد بن فاخر قرشی که این رساله را از ابوماجد شنیده و نقل کرده است. 10 محب الدین ، ابو عبداللّه ، محمد بن محمود بن حسن نجار بغدادی( 643 ) که شاگرد ابن جوزی ، مدرس مدرسه « مستنصریه » بغداد ، و مؤلف « ذیل تاریخ بغداد شامل40جلد » بوده و محتوای رساله « موالید الأئمة » را از مشایخ سه گانه پیشین ( ابومحمد ثقفی ، ابوماجد ، ابوعبداللّه فاخر قرشی ) شنیده و ضبط نموده است.

11 نسب شناس مشهور ، ابونصر ، سهل بن عبداللّه بخاری زیدی ( بعد 341 ) در « سرُّ السلسة العلویَّة » پیرامون نام امام حسن عسکرس(علیه السلام) چاپ نجف.

12 مورخ شهیر علی بن حسین مسعودی( 346 ) در « مروج الذهب » جلد 8 ،چاپ لیدن به ضمیمه ترجمه فرانسوی ص40.

13 خوارزمی ، محمد بن احمد بن یوسف کاتب( 387 ) در « مفاتیح العلوم » ، چاپ لیدن سنه 1895 ، ص32 33.

14 حافظ ابوالفتح ، محمد بن احمد بن ابی الفوارس بغدادی ( 388 412 ) در « اربعین» خود شماره 4 به نقل« کشف الاستار » محدّث نوری ص 29 چاپ اول.

15 جعفر بن محمد بن المعتز مستغفری سمرقندی ( 432 ) در « دلائل النبوة و المعجزات » ( بنا به نقل شیخانی در « الصراط السوی » ).

16 ابوبکر ، احمد بن حسین بیهقی خسروجردی شافعی ( 458 ) در « شعب الایمان » چاپ دائرة المعارف هند.

17 مؤلف « مجمل التواریخ و القصص » فارسی، ( تألیف سال 520 ) ، ص 458 چاپ تهران.

18 احمد بن ابی الحسن نامقی جامی( 536 ) به نقل « ینابیع المودة » ضمن احوال امیر مؤمنان ، باب 87 ص 566.

19 ابن خشاب ، أبومحمد ، عبداللّه بن احمد بغدادی ( 567 ) در « تاریخ موالید الائمة و . . . »⁽¹⁾به نقل « کشف الأستار » و « أعیان الشیعه » .

20 اخطب خوارزم ، موفق بن احمد حنفی( 484 568 ) در

« مقتل امام حسین » ( که بعضی با مناقب امیرالمؤمنین از همان نویسنده اشتباه کرده اند ) ج 1 ص 94 ، 96 ضمن دو روایت و به نقل « ینابیع المودة » ص 492 چاپ اسلامبول سنة 1301 و « کشف الاستار » علامه نوری.

21 یحیی بن سلامت خصکفی شافعی ( 568 ) به نقل مؤلفان « تذکرة الخواص » ص 360 چاپ نجف و « ینابیع المودة » باب 87 ص569 بعنوان بعض شافعیه.

22 ابن ازرق ، عبداللّه بن محمد بن فارقی ( 590 ) در « تاریخ میا فارقین » به نقل « وفیات الاعیان » ( ج 3 ص316 ، شماره مسلسل534 ).

23 خلیفه عباسی ، الناصرلدین اللّه ، احمد بن مستضیی ء ( 622 ) روی درب مُنبَّت کاری صفه سرداب سامراء که به دستور او تهیه و نصب گردیده.

24 شهاب الدین ، یاقوت بن عبداللّه حموی رومی بغدادی ( 626 ) در « معجم البلدان » ( ج 3 ص 173 ) پیرامون کلمه « سامراء ».

25 شیخ فرید الدین عطار ، محمد بن ابراهیم نیشابوری همدانی ( 627 ) در دیوانش به نام « مظهر الصفات » به نقل « ینابیع المودة » باب87.

26 ابن اثیر جزری ، عزالدین علی بن محمد شیبانی موصلی( 555 630 ) در « الکامل » ذیل سنه 260.

27 شیخ محی الدین محمد بن علی معروف به ابن عربی طائی اندلسی ( 638 ) به نقل شعرانی در « الیواقیت و الجواهر » مبحث 65 از باب 366 « فتوحات مکیه » او که متأسفانه در چاپهای متعدد مصر از روی خیانت این مطلب ساقط شده. نیز حمزاوی در « مشارق الانوار » و صبان در « اسعاف الراغبین» این مطلب را از محی الدین نقل کرده اند.

28 شیخ سعد الدین ، محمد بن مؤید حمویه ، معروف به سعد الدین حموی ( 650 ) در رساله « مهدی منتظر » به نقل جامی در « مرآة الاسرار ».

29 شیخ کمال الدین محمد بن طلحه شافعی نصیبی ( 582 652 ) در « مطالب السئول فی مناقب آل الرسول » باب 12 و نیز در « الدر المنظم » که بخشی از آن در باب 68 « ینابیع المودة » ( ص 493 494 ) درج و به چاپ رسیده است⁽¹⁾.

30 شمس الدین ، یوسف بن قزاوغلی ، سبط ابی الفرج بن جوزی( 654 ) در« تذکرة خواص الامة فصل ویژه حضرت مهدی » که در تهران و نجف به چاپ رسیده است.

31 حافظ ابوعبداللّه محمد بن یوسف گنجی شافعی( 658 ) در « کفایة الطالب » پیرو نام امام عسکری(علیه السلام) و در « البیان فی

أخبار صاحب الزمان » باب 25 که مکرر در ایران و نجف و بیروت چاپ شده است.

32 جلال الدین بلخی رومی( 672 ) در « مثنوی » ، ضمن قصیده « ای سرور مردان علی مستان سلامت می کنند ». [ « ینابیع الموده » ،باب 87 ]

33 صدرالدین قونوی از بزرگان عرفا و فلاسفه( 673 ) در قصیده « رائیه » خود به نقل « کشف الاستار » محدث نوری شماره مسلسل 31.

34 ابن خلکان ( 681 ) در « وفیات الاعیان » ج 1 ص 571 چاپ بولاق مصر ، و در چاپ دیگر ج 3 ص 316 شماره 534.

35 عزیزالدین ، عبدالعزیز بن محمد نسفی صوفی( 686 ) در رساله خود به نقل « ینابیع المودة » پایان باب 87. و او غیر از عزیزالدین عمر بن محمد بن احمد نسفی مؤلف « عقاید النسفیه » و در گذشته 538 است که مؤلفان « کشف الاستار » و « منتخب الاثر » با یکدیگر اشتباه نموده اند ، و مؤلف « دانشمندان عامه و مهدی موعود » تاریخ فوتش را 616 نگاشته است.

36 حکیم ادیب ، عامر بن بصری نزیل سواین روم ( 696 ) در « تائیه » خود که به نقل « معجم المؤلفین » 5/54 بنام « ذات الانوار » با مقدمه عبدالقادر مغربی و به اعانت ماسینیون به چاپ رسیده ، و علامه نوری در صفحه 55 « کشف الاستار » این

بخش از اشعار او را ذکر نموده است.

37 مورخ نامی ، حمداللّه بن ابی بکر مستوفی قزوینی ( 730 ) در « تاریخ گزیده فارسی » ص 206 207 چاپ 1339 تهران.

38 شیخ الاسلام ابراهیم بن محمد بن مؤید جوینی حموئی شافعی ( 644 732 ) در « فرائد السمطین » ج 2 ص 337 چاپ بیروت.

39 مورخ شهیر ، ابوالفداء ، عمادالدین اسماعیل بن علی ، حاکم حماة از بلاد سوریه( 732 ) در « المختصر فی اخبار البشر » ذیل سنه 254 ج 2 ص45.

40 کمال الدین عبدالرزاق بن احمد کاشانی صوفی ( 730 یا 735 ) در « تحفة الاخوان فی خصایص الفتیان » به نقل سعید نفیسی در « سر چشمه تصوف در ایران » ص216.

41 عارف شهیر علاءالدوله سمنانی ، احمد بن محمد شافعی ( 659 736 ) به نقل خواجه پارسا در « فصل الخطاب پیرامون ذکر ابدال و اقطاب » که مورد عقیده متصوفه اهل سنت است.

42 مورخ شهیر ، شمس الدین محمد ذهبی ( 673 748 ) که اصلش ترکمانی و در دمشق اقامت گزیده ، در تاریخ « دول الاسلام » ج 1 ص 158 ذیل سنه 260؛ نیز در « العبر فی خبر من غبر » ج 2 ص 20 ذیل حوادث سنه 260.

43 ابن وردی ، زین الدین عمر بن مظفر بن ابی الفوارس ( 691 749 ) در « تتمة المختصر » معروف به تاریخ ابن وردی ،

چاپ مصر ج 1 ص 318 ذیل حوادث سنه 254 پیرامون وفات امام هادی(علیه السلام). 44 شیخ شمس الدین محمد بن یوسف زرندی حنفی انصاری ( 693 747 یا 748 یا 750 ) در « معراج الوصول الی معرفة فضیلة آل الرسول » که عکس نسخه خطی آن از کتابخانه ناصریه لکهنو در مکتبه اینجانب موجود است.

45 صلاح الدین صفدی خلیل بن ایبک ( 764 ) مؤلف « الوافی بالوفیات » و « شرح لامیة العجم » و « شرح الدائرة » به نقل « ینابیع المودة » باب 86.

46 حافظ محدث ، عبداللّه بن محمد مطیری مدنی شافعی نقشبندی ( 765 ) در « الریاض الزاهرة فی فضل آل بیت النبی و عترته الطاهره » به نقل « کشف الاستار » علامه نوری ، ص 93 و 215 216 چاپ قدیم.

47 مورخ شهیر ، عبداللّه بن علی یافعی یمنی شافعی ( 700768 ) در « مرآة الجنان » ج 2 ص172 ذیل حوادث سنه 260.

48 سید علی بن شهاب بن محمد همدانی مقیم هند ( 714 786 ) در « مودة القربی » و « اهل العباء » که نسخه عکسی آن از کتابخانه ناصریه هند نزد اینجانب موجود است ، و متن کامل آن ضمن باب 56 « ینابیع المودّة » ص 288 317 چاپ نجف مندرج است.

49 ابو ولید ، محب الدین ، محمّد بن شحنه حلبی حنفی ( 749 815 ) در « روضة المناظر فی اخبار الاوائل و الاواخر » که مختصر « تاریخ ابوالفداء » است و در حاشیه « مروج الذهب » به سال 1303 در مصر به چاپ رسیده است ج 1 ص 294.

50 عارف شهیر و مورخ نامی ، محمد بن محمد بن محمود بخاری معروف به خواجه پارسا حنفی نقشبندی ( 822 ) در « فصل الخطاب » که نسخه اش در کتابخانه مجلس و فتوکپی آن نزد اینجانب موجود می باشد؛ و گویا در هند به چاپ رسیده است؛ و بخش ویژه ائمه اثناعشر آن مندرج در باب 65 « ینابیع المودة » می باشد.

51 مورخ شهیر ، احمد بن جلال الدین محمد فصیح خوافی ( 777 845 ) در « مجمل فصیحی » چاپ مشهد سنه 1341 ، ج 1 ص 231 ، ضمن رویدادهای 255.

52 شهاب الدین بن شمس الدین بن عمر هندی ، معروف به ملک العلماء زاولی دولت آبادی ( 849 ) در « هدایة السعداء فی مناقب السادات » به نقل « کشف الاستار » علامه نوری ص 73 و « البرهان » علامه سید محسن عاملی شامی چاپ دمشق.

53 خواجه أفضل الدین بن صدرالدین ترکه خجندی اصفهانی( 850 ) در « تنقیح الادلة و العلل » ترجمه « ملل و نحل » شهرستانی ، ص 18 و 183 و 187.

54 ابن صباغ ، نورالدین ، علی بن محمد مالکی ( 734855 ) در « الفصول المهمة فی معرفة الائمه » ضمن فصل ویژه حضرت مهدی(علیه السلام) ، ص 274 چاپ غری. 55 شیخ عبدالرحمن بسطامی ( 858 ) در « درة المعارف » به نقل « ینابیع المودة » باب 84. 56 ابوالمعالی ، سراج الدین ، محمد بن عبداللّه حسینی رفاعی مخزومی بغدادی ( 793 885 ) در « صحاح الاخبار فی نسب السادة الفاطمیة الاخیار » ص 143 ، چاپ 1306 مصر. 57 نورالدین ، عبدالرحمن بن احمد بن قوام الدین دشتی جامی حنفی شاعر( 898 ) صاحب « شرح کافیه » در « شواهد النبوة » که در لکهنو و بمبئی در 44 صفحه بچاپ رسیده است وفتوکپی نسخه خطی مجلس شورای اسلامی نزد اینجانب موجود است.

58 محمد بن داود نسیمی منزلاوی صوفی ( 901 ) به نقل قندوزی در « ینابیع المودة » باب 86 ص 566 چاپ نجف.

59 مورخ نامی ، میرخواند ، محمد بن خاوند شاه ( 903 ) در « روضة الصفا » ج 3 ص 59 62 فصل ویژه حضرت مهدی(علیه السلام) ، که در کتابخانه مسجد اعظم قم موجود می باشد.

60 قاضی فضل بن روزبهان خنجی شیرازی ( درگذشته بعد 909 ) که از سرسخت ترین مخالفان شیعه بوده ، در قصیده خود که شامل سلام بر یک یک انوار مقدسه چهارده معصوم است

و در مسأله پنجم از بخش سوم « ابطال الباطل » آنرا ذکر نموده ، و نگارنده عین آن را در مقدمه « الامام المهدی عند اهل السنة » بخش مخطوطات آورده است.

61 ملاحسین بن علی کاشفی بیهقی سبزواری هروی( 910 ) در « روضة الشهداء » فصل هشتم چاپهای دهلی و غیره.

62 قاضی حسین بن معین الدین میبدی یزدی حکیم ( 911 ) از شاگردان ملا جلال الدین دوانی در شرح دیوان منسوب به امیرمؤمنان علی(علیه السلام) ص 123 و ص 371 چاپ تهران.

63 فیلسوف شهیر جلال الدین محمد بن اسعد صدیقی دوانی شافعی ( 907 یا 918 یا 928 ) در « نور الهدایة فی اثبات الولایة » که بار اول ضمیمه « خصایص » ابن بطریق بسال 1211 قمری ، و بعدا به سال 1375 در تهران بچاپ رسیده است.

64 ابوالحسن ، علی بن محمد شاذلی ( 857939 ) بنا به نقل شعرانی در « الیواقیت و الجواهر » باب 56.

65 مورخ نامی ، خواند میر ( 942 ) ، سبط میرخواند مؤلف « روضة الصفا » در تاریخ « حبیب السّیر » ج 2 ص 100 113.

66 شمس الدین محمد بن طولون دمشقی حنفی ( 953 ) در « الأئمة إثنی عشر » ص 117 چاپ دارالصادر بیروت.

67 شیخ حسن عراقی ( بعد 958 ) مدفون بالای کوم الریش در مصر ، به نقل شعرانی در « الیواقیت و الجواهر » مبحث 60 و در « لواقح الانوار » چاپ 1374 مصر ج 2 ص 139 ، ملاقات و

اجتماع او را با حضرت مهدی(علیه السلام) ذکر نموده است.

68 شیخ علی خواص ، استاد عارف شهیر شیخ عبدالوهاب شعرانی ( بعد 958 ) به نقل شاگردش « لواقح الانوار » ج 2 ص150 و « الیواقیت و الجواهر » مبحث 65.

69 تقی الدین ابن ابی منصور ( تاریخ فوت او بدست نیامد ) شعرانی در « الیواقیت و الجواهر » آغاز باب 65 از کتاب « عقیده » او نقل کرده است.

70 مورخ شهیر ، قاضی حسین بن محمد دیار بکری ( 966 ) در « تاریخ الخمیس » ج 2 ص 343 پیرامون حوادث 260 و رویدادهای ایام معتمد عباسی.

71 عارف شهیر ، شیخ عبدالوهاب بن احمد شعرانی شافعی ( 898 973 ) در « الیواقیت و الجواهر » مبحث 65.

72 شهاب الدین ، شیخ الاسلام ، احمد بن حجر هیثمی شافعی ( 909 974 ) در « صواعق المحرقة » ص 100 و 124چاپ 1313 هجری مصر ،

73 سید جمال الدین ، عطاء اللّه بن سید غیاث الدین فضل اللّه شیرازی نیشابوری ( 1000 ) در « روضة الاحباب » فارسی ، چاپ 1297 لکهنو و 1310 هند ، در فصل ویژه حضرت مهدی(علیه السلام).

74 محدث شهیر ، ملاعلی بن سلطان هروی قاری ( 1014 ) در « المرقاة فی شرح المشکاة » که بخش ویژه حضرت

مهدی(علیه السلام) از آن در جلد دوم « الامام المهدی عند اهل السنة » به چاپ رسیده است.

75 مورخ شهیر و فاضل ، ابی العباس ، احمد بن یوسف بن احمد دمشقی قرمانی ( 939 1019 ) در تاریخ « اخبار الدول و آثار الاول » ص 117 ، ضمن باب ویژه خلفاء و ائمه.

76 امام ربانی ، احمد بن عبدالاحد فاروقی سرهندی نقشبندی حنفی ( 971 1031 ) ، که از بزرگان صوفیه هند بوده ، و از وی به مجدِّد هزاره دوم تعبیر کرده اند ، در « مکتوبات » ج 3 مکتوب آخر.

77 عارف شهیر ، عبدالرحمن چشتی بن عبدالرسول بن قاسم بن عباسی علوی صوفی ( بعد 1045 ) در « مرآة الاسرار » ، فارسی ، شامل شرح حال مشایخ صوفیه ( که نسخه آن در کتابخانه آصفیه لکهنو به شماره 167 و کتاب 1309 موجود است ، و نسخه دیگری از آن در کتابخانه مجلس تهران موجود می باشد ) و شاه ولی اللّه دهلوی نیز در کتاب « الانتباه فی سلاسل اولیاء اللّه واساتید و ارثی رسول اللّه » از آن نقل کرده است.

78 عارف شهیر ، بدیع الزمان قطب مدار ، کسی که عبد الرحمن صوفی کتاب « مرآة الاسرار » را به خاطر او نوشت و او معاصر وی بود ، و از اعلام نیمه اول سده یازدهم به شمار می رود؛ و به نقل « کشف الاستار » علامه نوری ، ص 51 تحت شماره 27 ، عبدالرحمن داستان دیدار او را با آن حضرت در کتاب نامبرده

آورده است.

79 ابوالمجد ، عبدالحق بن سیف الدین دهلوی بخاری حنفی ( 959 1052 ) در رساله ویژه مناقب ائمه و احوال آنها به نقل « کشف الاستار » تحت شماره 12.

80 مورخ شهیر ، عبدالحی بن احمد ، معروف به ابن عماد دمشقی حنبلی ( 1032 1089 ) در « شذرات الذهب » ضمن حوادث 260 هجری ، ص142 ، چاپ 1350.

81 شیخ محمود بن محمد شیخانی قادری ( بعد 1094 ) در « الصراط السوی فی مناقب آل النبی(صلی الله علیه و آله و سلم) » .

82 عبدالملک بن حسین بن عبدالملک بن عصامی مکی ( 1049 1111 ) در کتاب « سمط النجوم العوالی » ج 4 ص 137 پیرامون نام حضرت امام حسن عسکری(علیه السلام) و ص 138.

83 میرزا محمد خان بن رستم بدخشی ( 1122 ) در « مفتاح النجا فی مناقب آل العبا » ص 181 ، مخطوط کتابخانه آیت اللّه مرعشی قم.[ ملحقات احقاق الحق 13/95 ]

84 سید عباس بن علی مکی ( بعد 1148 ) در « نزهة الجلیس » ج 2 ص 128 ، چاپ قاهره.

85 شیخ عبداللّه بن محمد شبراوی شافعی مصری ( 1172 ) ، شیخ جامع ازهر ، در « الاتحاف بحب الاشراف » ص 68 69 ، چاپ قاهره.

86 احمد بن علی بن عمر ، شهاب الدین ، ابوالنجاح منینی

حنفی دمشقی ( 1089 1173 ) در کتاب « فتح المنان » در شرح منظومه « الفوز و الامان » شیخ بهائی ، ص 3 ، چاپ قاهره؛ متن این کتاب در « الامام المهدی عند اهل السنة » اینجانب عینا به چاپ رسیده است.

87 شاه ولی اللّه ، احمد بن عبدالرحیم فاروقی دهلوی حنفی ( 1110 1176 ) در « المسلسلات » معروف به « الفضل المبین » قضیه ملاقات بلاذری با آن حضرت را آورده ، و با سکوت موجب رضا از اظهار نظر خودداری کرده است. نیز ( به نقل « کشف الاستار » شماره 26 ) در « الانتباه فی سلاسل اولیاء اللّه » در این زمینه شرح مفصّلی از جامی آورده است.

88 شیخ سراج الدین ، عثمان دده عثمانی ( 1200 ) در « تاریخ الاسلام و الرجال » ص 370 ، نسخه مخطوط کتابخانه آیت اللّه مرعشی.[ ملحقات احقاق الحق 13/92 ]

89 شیخ محمد بن علی صبان مصری شافعی ( 1206 ) در « اسعاف الراغبین فی سیرة المصطفیوفضائل اهل بیته الطاهرین»⁽¹⁾ذکر نموده است.

90 مولوی علی اکبر بن اسداللّه مودودی ( 1210 ) از مشاهیر