جلسه 1398/06/24

بسم الله الرحمن الرحیم



احكام طلاق از نظر آيات

موضوع: احکام طلاق از نظر آیات
ما در جلسه گذشته آیه را معنی کردیم، ولی امروز می خواهیم نتیجه گیری کنیم:« يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَطَلِّقُوهُنَّ لِعِدَّتِهِنَّ وَأَحْصُوا الْعِدَّةَ وَاتَّقُوا اللَّهَ رَبَّكُمْ لَا تُخْرِجُوهُنَّ مِنْ بُيُوتِهِنَّ وَلَا يَخْرُجْنَ إِلَّا أَنْ يَأْتِينَ بِفَاحِشَةٍ مُبَيِّنَةٍ وَتِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ وَمَنْ يَتَعَدَّ حُدُودَ اللَّهِ فَقَدْ ظَلَمَ نَفْسَهُ ۚ لَا تَدْرِي لَعَلَّ اللَّهَ يُحْدِثُ بَعْدَ ذَٰلِكَ أَمْرًا»[1]

ترجمه: ای پیامبر! هر زمان خواستید زنان را طلاق دهید ، در زمان عدّه ، آنها را طلاق گویید [ زمانی که از عادت ماهانه پاک شده و با همسرشان نزدیکی نکرده باشند ] ، و حساب عدّه را نگه دارید و از خدایی که پروردگار شماست بپرهیزید نه شما آنها را از خانه هایشان بیرون کنید و نه آنها ( در دوران عدّه ) بیرون روند ، مگر آنکه کار زشت آشکاری انجام دهند این حدود خداست ، و هر کس از حدود الهی تجاوز کند به خویشتن ستم کرده تو نمی دانی شاید خداوند بعد از این ، وضع تازه ( و وسیله اصلاحی ) فراهم کند! [ نظرات / امتیازها ]
ما می خواهیم از کلمه «لِعِدَّتِهِنَّ» دوتا حکم شرعی را استفاده کنیم:
1: اهل سنت معتقدند که اگر زن حایض باشد، طلاق حایض صحیح است، منتها آن حیض جزءِ «أقراء» شمرده نمی شود، آنها (اهل سنت) معتقدند که عده سه تا حیض است، ولی ما معتقدیم که عده سه تا طهر است، اهل سنت معتقدند که اگر زنی را در حال حیض طلاق بدهند، طلاقش صحیح است، اما آن حیض، جزء آن حیض هایی که عده شمرده بشود، نیست، بلکه باید زن صبر کند تا حیضی که در آن طلاق واقع شده تمام بشود و سپس وارد طهر بشود و سه حیض دیگر ببیند، آنوقت عده ا ش تمام می شود.
پس طبق عقیده اهل سنت، طلاق در حال حیض صحیح است، منتها حیضی که طلاق در آن واقع شده، جزو «أقراء» شمرده نمی شود، بلکه باید سه حیض دیگرهم ببیند تا عده اش تمام بشود.
عقیده امامیهاما امامیه معتقدند که طلاق در حال حیض مطلقاً باطل است، منتها بحث در این است که آیا ما می توانیم حکم شرعی را از قرآن استفاده کنیم؟ بله، ما می خواهیم حکم شرعی را از آیه مبارکه: « يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَطَلِّقُوهُنَّ لِعِدَّتِهِنَّ وَأَحْصُوا الْعِدَّةَ» استفقاده کنیم، ما می خواهیم کلمه:« لِعِدَّتِهِنَّ» را معنی کنم، در لامِ « لِعِدَّتِهِنَّ» دو احتمال وجود دارد:
الف؛ احتمال اول اینکه حرف «لام» به معنی «فی» باشد کما اینکه قرطبی که از مفسرین اهل سنت است و کتابش هم کتاب فقهی می باشد، حرف « لام» را به معنی «فی» گرفته است، فَطَلِّقُوهُنَّ لِعِدَّتِهِنَّ»: أی فی زمان عدّتهنّ.
ب؛ احتمال دوم این است که حرف «لام» به معنی « فی» نباشد، بلکه به معنی غایت باشد،« فَطَلِّقُوهُنَّ لِعِدَّتِهِنَّ»: أی لِغایة عدتّهنّ.
خواه حرف «لام» را به معنی «فی» بگیریم یا به معنی غایت، در هردو صورت آیه مبارکه دلیل بر این است که طلاق در حال حیض باطل است، نه اینکه طلاق صحیح است، منتها این حیض - حیضی که در آن طلاق واقع شده - جزء «اقراء» شمرده نمی شود، چرا؟« يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَطَلِّقُوهُنَّ لِعِدَّتِهِنَّ»: أی فی زمان یصلح للاعتداد، اگر معنی آیه این است، پس طلاق در حال حیض، یصلح للاعتداد نیست و عجیب این است که قرطبی چنین تفسیر می کند،« يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَطَلِّقُوهُنَّ لِعِدَّتِهِنَّ»: أی فی زمان یصلح للاعتداد، اگر این باشد، حیض چنین زمانی نیست که صلاحیت برای طلاق داشته باشد، بلکه طلاق در حال حیض باطل می شود.
اما اگر حرف «لام» را به معنی «فی» نگیریم، بلکه به معنی غایت بگیریم،« يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَطَلِّقُوهُنَّ لِعِدَّتِهِنَّ» :أی لغایة اعتدادهنّ، بخاطر اینکه عده نگهدارد، معنایش این است که این عده متصل به طلاق است، اگر چنین است، پس طلاق درحال حیض باطل است، چرا؟ چون این حیض، جزء این اقراء نیست، بلکه سه حیض آینده، جزء « اقراء» است.
با اینکه این آیه مبارکه، دلیل روشن بر بطلان طلاق در حال حیض است، اهل سنت از این مطلب غفلت کرده اند و گفته اند طلاق در حال حیض اشکال ندارد، منتها حیضی که در آن طلاق واقع شده، جزء «أقراء» شمرده نمی شود.
« يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَطَلِّقُوهُنَّ لِعِدَّتِهِنَّ»: أی فی زمان عدّتهنّ، أو لغایة عدّتهنّ، اگر فی زمان عدّتهنّ باشد، حیض چنین زمانی را ندارد، اگر حرف «لام» برای غایت باشد، چنین غایتی نیست، معنایش این است که باید این غایت متصل به زمان طلاق باشد و حال آنکه متصل نیست، زیرا بین این طلاق و بین اعتداد، یک حیض و یک طهر واسطه است.
نکته دیگر: شیعه می گویند:« أقراء» به معنی سه طهر است، امیر المؤمنین (علیه السلام) می فرماید:« أقراء» به معنی طهر است.
ولی اهل سنت می گویند:« أقراء» به معنی سه حیض است، آیا ما می توانیم این مسأله را در بیاوریم که « أقراء» به کدام معنی است؟
ما یک کلمه «قروء» داریم، و یک کلمه « أقراء» داریم، «دعی الصلات أیام أقراءک»، جمع مکسر، و جمع قلت است، آنجا که می گوید نمازت را در ایام حیض ترک کن، کلمه « أقراء» را به کار می برد، ولی آنجا که می گوید عده نگه دار، کلمه «أقراء» را به کار نمی برد، بلکه می گوید:« وَ الْمُطَلَّقاتُ يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ ثَلاثَةَ قُرُوءٍ ...»[2]

در نماز جمع قلت به کار می برد، ولی در اینجا جمع مکسر به کار می برد، نکته اش معلوم است، چون حایض که نماز می خواند، حیضش کم است، غیر حیضش زیاد است، مثلاً طهرش بیست روز است، حیضش شش روز تا ده روز است، در آنجا اقل است، موقعی که نماز می خواند، زن غالباً طاهر است، اقلاً حایض است، ولذا کلمه «أقراء» را به کار می برد، ولی در اینجا از کلمه «قروء» استفاده می کند و کلمه «قروء» را به کار می برد، باید این بیشتر باشد، «طهر» بیشتر است، حیض کمتر است، ولذا کلمه «قٌرء» در اینجا به معنی طهراست.
به بیان دیگر: کلمه « قرء» از الفاظ اضداد است، یعنی هم در حیض به کار رفته و هم در «طهر» به کار رفته است، ما معتقدیم در اینجا که «قروء» گفته است، مراد طهر است نه حیض، یعنی مراد حیض نیست، البته کلمه «طهر» از اضداد است، اما در اینجا مراد طهر است، به چه دلیل؟ چون موقعی که می خواهد بگوید زن حایض نماز نخواند، می گوید:« دعی الصلاة أیام أقرائک» حیض زن کم است، طهرش بیشتر است، زیرا در هر ماه، بیست روزش طهر است، حد اکثر ده روزش حیض است، در آنجا کلمه «أقراء» را به کار برده که جمع قلت است، اما در اینجا که می گوید طلاق بگیرد، می گوید: « وَ الْمُطَلَّقاتُ يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ ثَلاثَةَ قُرُوءٍ» طهر زن همیشه بیش از حیضش است، پس در اینجا مراد از کلمه:« قروء» طهر است نه حیض. ما این را هم از آیه مبارکه استفاده کردیم.
خلاصه مطلب اینکه: در آنجا که مراد حیض است، جمع قلت را به کار برده، اما در اینجا جمع کثرت به کار می برد (نه جمع قلّت)، چون «حیض» کم است ولذا کلمه «أقراء» را به کار برده، طهر که بیشتر است، کلمه «قروء» را به کار برده است.
حکم الطلاق فی الحیضاتفقت الإمامیة علی بطلان الطلاق فی الحیض و أنّه لا یصحّ إلّا فی حال الطهر، و ذهب فقهاء السنّة إلی أنّ الطلاق فی الحیض إثم و یسمّی عندهم طلاقاً بدعیاً، و لکنّهم قالوا بصحّته، و مع ذلک لا تحسب هذه الحیضة من عدّة المطلقة فتنتظر حتّی تطهر من حیضتها و تنقضی مدّة طهرها ثم تبدأ العدّة من الحیضة التالیة.
أقول: إنّ المستفاد من الآیة بطلان الطلاق فی الحیض، فإنّ ظاهر قوله سبحانه: « إِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَطَلِّقُوهُنَّ لِعِدَّتِهِنَّ» أنّ الزوج إذا أراد أن یطلّق زوجته فعلیه أن ینتظر الوقت المناسب للدخول فی العدّة، بحیث یکون الوقت الّذی تطلّق فیه جزءأً من العدّة، و المفروض أنّها لو طلّقت فی حالة الحیض لا تحسب منها بالاتفاق.
قال القرطبی:« معنی « إِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَطَلِّقُوهُنَّ لِعِدَّتِهِنَّ»: أی فی الزمان الذی یصلح لعدّتهنّ، و قد حصل الإجماع علی أنّ الطلاق فی الحیض ممنوع فی الطهر مأذون فیه»[3]
، هذا إذا کانت اللام بمعنی «فی».
و إن شئت قلت: إنّ ظاهر قوله: « فَطَلِّقُوهُنَّ لِعِدَّتِهِنَّ»: أی لغایة أن یعتددن، علی نحو یترتّب الاعتداد علی الطلاق بلا فصل و لا تربّثٍ، والمفروض أنّ الحیض فاصل بین الطلاق و الاعتداد. هذا إ ذا کانت اللام بمعنی الغایة، فیکون المعنی: طلّقوهنّ لغایة اعتدادهنّ، و المفروض أنّ تلک الحالة لا تصلح لتحقّق هذه الغایة فی جمیع المذاهب.
همانطور که بیان گردید، اهل سنت می گویند کلمه «قروء» به معنی حیض است، شیعه می گوید کلمه «قروء» به معنی طهراست،« وَ الْمُطَلَّقاتُ يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ ثَلاثَةَ قُرُوءٍ»: أی ثلاثة أطهار.
پرسشحضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) از کجا استفاده می کند که کلمه «قروء» به معنی طهر است (نه به معنی حیض)، البته علم غیبی حضرت سرجایش خودش مسلّم است)، ولی ما می خواهیم بگوییم که از خود لغت استفاده می شود، البته کلمه:« قرء» از الفاظ اضداد است، یعنی هم در حیض به کار می رود و هم در طهر، ولی آنجا که حیض مراد است، جمع قلّت می آورد، مانند:« دعی الصلاة أیام أقراءک»، ولی در اینجا جمع قلّت نمی آورد، بلکه جمع کثرت می آورد، معلوم می شود که باید زیاد باشد و طهر است که غالب بر حیض است.
بطلان طلاق در طهر مواقعةاگر مردی با زنش همبستر شده باشد، چنانچه بخواهد او را در طهر مواقعه طلاق بدهد، یعنی در طهری که با او نزدیکی کرده طلاق بدهد، از نظر شیعه طلاقش باطل است، اما اهل سنت می گویند: طلاق در طهر مواقعه صحیح است، منتها این طهر به درد نمی خورد، حتی حیض بعدی هم به درد نمی خورد، یعنی نمی تواند آن را مبدأ عده قرار بدهد، بلکه باید این طهر به آخر برسد و یک حیض هم ببیند و بعداً پاک بشود (یعنی یک طهر دیگر را هم ببیند) سپس حیض ببیند، حیض بعدی می شود مبدأ و اول عده.
ولی ما (شیعه) می گوییم طلاق در طهر مواقعه از ریشه و بیخ باطل است، اهل سنت می گویند صحیح است، اما این طهر به درد نمی خورد، حیض بعدی هم به درد نمی خورد، طهر بعدی را هم آ نها قائل نیستند، حیض دوم را مبدأ عده می گیرند.
ولی ما می گوییم از همین آیه مبارکه استفاده می شود که طلاق در طهر مواقعه باطل است ( نه اینکه طلاق در طهر مواقعه صحیح است، منتها و بی اثر می باشد). چطور؟ یا حرف «لام » را به معنی «فی» می گیریم یا به معنی غایت، این دلیل بر این است که طلاق در طهر مواقعه باطل است. چرا؟ چون طهر مواقعه از نظر اهل سنت جزء عده نیست، حتی حیض بعدی هم جزء عده نمی باشد، طهر بعدی هم جزء عده نیست، حیض بعدی مبدأ واول عده است، آیه مبارکه می فرماید: « يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَطَلِّقُوهُنَّ لِعِدَّتِهِنَّ»: أی فی زمان اعتدادهنّ، أی فی زمان یصلح لاعتدادهنّ، طهر مواقعه که از نظر اهل سنت لا یصلح، یا حرف لام را به معنی غایت بگیریم،« يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَطَلِّقُوهُنَّ لِعِدَّتِهِنَّ» لغایة اعتدادهنّ، شما (اهل سنت) که می گویید جزء اعتداد نیست، در این میان فقط یک نفر از علمای مصر شاطر احمد یک کتاب دارد بنام: « الطلاق فی الإسلام» گاهی از اوقات این حقیقت را قبول کرده است.
بطلان الطلاق فی طهر المواقعةاتفقت الإمامیة فی بطلان الطلاق فی طهر المواقعة، و أنّ الطلاق فیه کالطلاق فی الحیض و النفاس فی بطلانه، فلو جامَعَ الزوج زوجته و هی طاهرة و أراد طلاقها فلا بدّ أن یصبر حتّی تحیض ثمّ تطهر فیطلّقها، و لکن الطلاق فی طهر المواقعة عند الحنفیة و المالکیة حرام (تکلیفاً) و صحیح (وضعاً)- یعنی تکلیفاً حرام است، اما وضعاً صحیح است- و مکروه عند غیرهما و لکنّه صحیح عندهم، و مع ذلک لا یحسب ذلک الطهر من الأطهار الثلاثة إذا فسّرت القروء فی قوله سبحانه: « وَ الْمُطَلَّقاتُ يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ ثَلاثَةَ قُرُوءٍ» بالأطهار، کما أنّ الحیضة الّتی بعدها لا تحسب من الحیضات الثلاثة إذا فسّرت القروء بالحیضات، کما هو مذهب أهل السنّة.
بنابراین، ظاهر آ یه مبارکه بطلان طلاق در طهر مواقعه است، ولذا نباید این ران طلاق حساب کنیم، شاطر احمد می گوید علت اینکه شرع مقدس می فرماید در طهر مواقعه طلاق ندهید، چون دوران عده زن طولانی می شود، مثلاً کسی همسرش را در طهور مواقعه طلاق داد، طهر مواقعه ممکن است بیست روز باشد، این بیست روز حساب نمی شود، بعداً حیض می بیند- ده روز یا کمتر- آنهم حساب نمی شود- بعداً حیض می بیند، آن حساب می شود، برای اینکه طولانی نشود، می فرماید در طهر مواقعه طلاق ندهید، و الا دوران عده زن طولانی می شود، این طهر حساب نمی شود، حیض بعدی هم حساب نمی شود، طهر بعدهی هم حساب نمی شود، حیض دوم، مبدأ و اول عده حساب می شود، ایشان حرف خوبی می زند، منتها ما از همان اول می گوییم باطل است نه اینکه صحیح است، اما باید صبر کند تا طهر مواقعه تمام بشود و سپس حیض ببیند و بعد از حیض، طهر بشود و بعداً حیض بشود، این حیض مبدأ عده می شود.
سه طلاق کردن همسر در مجلس واحدیکی از مشکلات طلاق، سه طلاقه بودن است، البته این مسأله مسلم است که اگر مردی زنش را سه بار طلاق بدهد، زن برای او حرام می شود «حتی تنکح زوجاً غیره» بشرط اینکه او هم طلاق بدهد.
اما اهل سنت می گویند سه بار طلاق لازم نیست که جدا باشد، در مجلس واحد هم اگر سه بار طلاق بدهد، کافی است.
ولی از نظر شیعه سه طلاق باید جدا از هم باشند، و بین آنها عده باشد، البته گاهی مرد عصبانی می شود ولذا زنش را (در مجلس واحد ) سه طلاقه می کند، بعداً پشیمان می شود.
علمای مصر اخیراً این ماده عوض کرده اند، یعنی سه طلاق را یک طلاق حساب کردند، این قانون را عوض کردند، یعنی قانوان زناشویی.
ولی ما باید ببینیم که از قرآن کریم چه استفاده می شود، آیا از قرآن سه طلاق پشت سر هم استفاده می شود، یا باید این سه طلاق از هم جدا باشند، این آیه مبارکه را که من الآن می خوانم، بخش اولش را اینجا بحث می کنیم، بخش های بعدی بحثش در آینده خواهد آمد.
تطلیق الزوجة ثلاثاً دفعةً واحدةمن المسائل الّتی أوجبت انغلافاً و تعسّفاً فی الحیاة الاجتماعیة و أدّت إلی تمزیق الأسر (جمع أسرة ) و تقطیع صلة الأرحام فی کثیر من البلاد، مسألة تصحیح الطلاق ثلاثاً، دفعة واحدة، بأن یقول:« أنت طلاق ثلاثاً، أو یکرّره ثلاث دفعات و یقول فی مجلس واحد:« أنت طالق، أنت طالق، أنت طالق» حیث تحسب ثلاث تطلیقات حقیقة، و تحرم المطلّقة علی زوجها حتّی تنکح زوجاً غیره.
فربما یتغلّب الغضب علی الزوج – مرد عصبانی می شود- فیطلّق الزوجة ثلاثاً فی مجلس واحد – حضور عدلین حین الطلاق پیش اهل سنت شرط نیست، اما در نکاح حضور عدلین را شرط می دانند -، ثمّ یندم علی عمله ندماً شدیداً، و یحاول إیجاد مخرج لمشکلته فلا یجد عند أئمة المذاهب الأربعة و لا الدعاة إلیها مخرجاً فیقعد ملوماً محسوراً، ولو رجع الرجل إلی فقه الإمامیة، المأخوذ من الکتاب و السنّة و أحادیث أئمة أهل البیت (علیهم السلام) لوجد مخرجاً و هو بطلان الطلاق الثلاث فی مجلس واحد.
و إلیک ما یدلّ علی المقصود من الآیات الکریمة:
الأولی:
قال سبحانه:« الطَّلاَقُ مَرَّتَانِ فَإِمْسَاکٌ بِمَعْرُوفٍ أَوْ تَسْرِيحٌ بِإِحْسَانٍ وَ لاَ يَحِلُ لَکُمْ أَنْ تَأْخُذُوا مِمَّا آتَيْتُمُوهُنَ شَيْئاً إِلاَّ أَنْ يَخَافَا أَلاَّ يُقِيمَا حُدُودَ اللَّهِ فَإِنْ خِفْتُمْ أَلاَّ يُقِيمَا حُدُودَ اللَّهِ فَلاَ جُنَاحَ عَلَيْهِمَا فِيمَا افْتَدَتْ بِهِ تِلْکَ حُدُودُ اللَّهِ فَلاَ تَعْتَدُوهَا وَ مَنْ يَتَعَدَّ حُدُودَ اللَّهِ فَأُولٰئِکَ هُمُ الظَّالِمُونَ «[4]

ترجمه: طلاق، (طلاقی که رجوع و بازگشت دارد،) دو مرتبه است؛ (و در هر مرتبه،) باید به طور شایسته همسر خود را نگاهداری کند (و آشتی نماید)، یا با نیکی او را رها سازد (و از او جدا شود). و برای شما حلال نیست که چیزی از آنچه به آنها داده اید، پس بگیرید؛ مگر اینکه دو همسر، بترسند که حدود الهی را برپا ندارند. اگر بترسید که حدود الهی را رعایت نکنند، مانعی برای آنها نیست که زن، فدیه و عوضی بپردازد (و طلاق بگیرد). اینها حدود و مرزهای الهی است؛ از آن، تجاوز نکنید! و هر کس از آن تجاوز کند، ستمگر است.
معنای مفردات آیه 
1:«مَرَّتَانِ»: دوبار. دو دفعه.
2:«إمْسَاک»: نگاه داری کردن.
3: «تَسْرِیحٌ»: رهاکردن. طلاق دادن.
4: «أَلطَّلاقُ مَرَّتَانِ»: طلاقی که بعد از آن، از سرگرفتن زناشوئی آزاد است، دو بار است و بس.
5: «إِحْسَانٍ»: زیبا رفتارکردن.
6:«وَ لا یَحِلُّ لَکُمْ ...». برای شما حلال نیست که. این هنگامی است که جدائی به میل و رغبت مرد انجام بگیرد.
7: «حُدُودَ اللهِ»: احکام و شرائع خدا.
8: «جُنَاح»: گناه. بزه.
9: «إفْتَدَتْ بِهِ»: زن آن را برای رهائی خویشتن داد.
ما حکم این مسأله را از قرآن استفاده می کنیم، یعنی بحث های روایتی را مطرح نمی کنیم، بلکه از خود قرآن استفاده می کنیم « الطَّلاَقُ مَرَّتَانِ فَإِمْسَاکٌ بِمَعْرُوفٍ أَوْ تَسْرِيحٌ بِإِحْسَانٍ» قرآن می فرماید در طلاق خلعی حق ندارید که مهریه را از آنها بگیرید » وَ لاَ يَحِلُ لَکُمْ أَنْ تَأْخُذُوا مِمَّا آتَيْتُمُوهُنَ شَيْئاً»، اما اگر زن بگوید مهریه من مال تو باشد، منتها مرا طلاق بده.
بنابراین، مرد چیزی را که به زنش هبه کرده، حق گرفتن ندارد، مگر اینکه مشکل با گرفتن حل بشود، یعنی زن بگوید مهریه ام را به تو می بخشم به شرط اینکه مرا طلاق بدهی.
من از این آ یه مبارکه، یک چیز دیگر استفاده کرده ام و آن اینکه اگر مرد، چیزی را به زنش هبه کرد، ولی زن هنوز در هبه تصرف نکرده، آقایان می گویند مادامی که در هبه تصرف نکرده چنانچه متهب از ذوی الأرحام نباشد، واهب می تواند به مال موهوبه بر گردد، آنوقت در باره زن بحث می کنند که آیا زن جزء ارحام شمرده می شود یا نه؟
ولی من می گوی(منهای مطالب) از خود آیه استفاده می شود، چیزی را که انسان به زنش داده، نمی تواند آن را پس بگیرد » وَ لاَ يَحِلُ لَکُمْ أَنْ تَأْخُذُوا مِمَّا آتَيْتُمُوهُنَ شَيْئاً» این اطلاق دارد، هم مهریه را می گیرد و هم هبه را، چرا ما این مسأله را از این آیه استفاده نکنیم.
«الطَّلاَقُ مَرَّتَانِ» طلاق دوبار است، مرّة بعد مرّة،« فَإِمْسَاکٌ بِمَعْرُوفٍ أَوْ تَسْرِيحٌ بِإِحْسَانٍ» یا به خوبی بگیرید، یا به خوبی رها کنید، این جمله: فَإِمْسَاکٌ بِمَعْرُوفٍ أَوْ تَسْرِيحٌ بِإِحْسَانٍ» به کدام طلاق می خورد؟ به طلاق دومی می خورد. چرا؟ به جهت اینکه اگر دو مرتبه طلاق بدهد که طلاق سوم باشد، دیگر قابل رجوع نیست.
بنابراین، جمله: فَإِمْسَاکٌ بِمَعْرُوفٍ أَوْ تَسْرِيحٌ بِإِحْسَانٍ» می خورد به مطلقه ای که دوبار طلاق داده شده است، ما ازاین آیه استفاده می کنیم که طلاق باید جدا باشد، « «الطَّلاَقُ مَرَّتَانِ» مرّة بعد مرّة باشد، شما (اهل سنت) که در مجلس واحد می گویید:« أنت طالق ثلاثاً» این مرّة بعد مرة نیست، و حال آنکه: « «الطَّلاَقُ مَرَّتَانِ» سه طلاقه کردن در مجلس واحد، مرّةً بعد مرّة صدق نمی کند.
سوال: چه اشکال دارد که در مجلس واحد بگوید«: أنت طالق»، یک کمی مکث می کند، باز می گوید:« أنت طالق»، باز یک کمی راه می رود و بر می گردد و می گوید:« أنت طالق»، این که مرّة بعد مرّة است؟
جواب: جوابش این است که:« الطلاق فرع الزواج، وقتی شما گفتید:« أنت طالق» با این گفتن، زن مطلقه شد، طلاق دوم موضوع ندارد، وحال آنکه انسان زن منکوحه را طلاق می دهد، این زن منکوحه نیست، این خود بخود دلیل بر بطلانش است، طلاق این است که انسان با آن طلاق رابطه زوجیت را قطع کند، با گفتن:« أنت طالق» آن رابطه قطع شد، دیگر رابطه ای نیست که بگویید: أنت طالق.
بنابراین، این آیه می تواند دلیل بر بطلان سه طلاقه کردن زن در مجلس واحد باشد.
تاریخ مسألهتاریخ مسأله این است که تا زمان رسول اکرم (صلّی الله علیه و آله) یک سه طلاق، یک طلاق بود، زمان خلیفه اول هم سه طلاق یک طلاق بود، زمان خلیفه دوم، تا سال ششم، سه طلاق یک طلاق بود، اما از سال هفتم، خلیفه دوم اجتهاد کرد و گفت حالا که مردم عجله می کنند و می خواهند زن شان را سه طلاقه کنند، ما هم با مردم همراه باشیم ولذا گفت از این به بعد سه طلاقه کردن زن در مجلس واحد، حکم سه طلاقه را دارد، از آن زمان این بدعت در میان فقهای اهل سنت راه یافت و آمد، این یک مسأله ای است که همه آقایان بر آن معتقدند، ولی می گویند عمر بن خطاب چنین گفت.
 

[1] طلاق/سوره65، آیه1.

[2] بقره/سوره2، آیه228.

[3] تفسیر القرطبی، القرطبي، شمس الدين، ج18، ص153.

[4] بقره/سوره2، آیه229.