مشخصات کتاب

سرشناسه : ایرانی حسین ۱۳۲۵ - ۱۳۸۷.

عنوان و نام پدیدآور : منجی موعود عج الله تعالی فرجه الشریف از منظر نهج البلاغه/ تالیف حسین ایرانی .

مشخصات نشر : قم : مسجد مقدس جمکران ، ۱۳۸۴.

مشخصات ظاهری : [۱۰۱] ص.

شابک : ۴۰۰۰ ریال 964-8484-61-9

وضعیت فهرست نویسی : فاپا

یادداشت : کتابنامه ص [۱۰۰] - ۱۰۱؛ همچنین به صورت زیرنویس موضوع : علی بن ابی طالب (ع)، امام اول، ۲۳ قبل از هجرت - ۴۰ق -- نظریه درباره محمدبن حسن (عج)

موضوع : Ali ibn Abi-talib, Imam I -- Views on Muhannad ibn Hasan

موضوع : محمدبن حسن (عج)، امام دوازدهم، ۲۵۵ق. - -- احادیث

موضوع : Muhammad ibn Hasan, Imam, 870 -

موضوع : علی بن ابی طالب، (ع)، امام اول، ۲۳ قبل از هجرت - ۴۰ق . نهج البلاغه -- محمد بن حسن (عج)

موضوع : Ali ibn Abi-talib, Imam I. Nahjol - Balaghah -- Muhammad ibn Hasan

موضوع : مهدویت-- انتظار-- احادیث

موضوع : Mahdism -- Waiting* -- Hadiths

شناسه افزوده : مسجد جمکران رده بندی کنگره : BP۳۸/۰۹/م۳الف۹ ۱۳۸۴

رده بندی دیویی : ۲۹۷/۹۵۱۵

شماره کتابشناسی ملی : م ۸۴-۴۶۲۲۴

اشاره

منجی موعود عج الله تعالی فرجه الشریف از منظر نهج البلاغه

تالیف حسین ایرانی

سرشناسه : ایرانی حسین ۱۳۲۵ - ۱۳۸۷.

عنوان و نام پدیدآور : منجی موعود عج الله تعالی فرجه الشریف از منظر نهج البلاغه/ تالیف حسین ایرانی .

مشخصات نشر : قم : مسجد مقدس جمکران ، ۱۳۸۴.

مشخصات ظاهری : [۱۰۱] ص.

شابک : ۴۰۰۰ ریال 964-8484-61-9

وضعیت فهرست نویسی : فاپا

یادداشت : کتابنامه ص [۱۰۰] - ۱۰۱؛ همچنین به صورت زیرنویس موضوع : علی بن ابی طالب (ع)، امام اول، ۲۳ قبل از هجرت - ۴۰ق -- نظریه درباره محمدبن حسن (عج)

موضوع : Ali ibn Abi-talib, Imam I -- Views on Muhannad ibn Hasan

موضوع : محمدبن حسن (عج)، امام دوازدهم، ۲۵۵ق. - -- احادیث

موضوع : Muhammad ibn Hasan, Imam, 870 -

موضوع : علی بن ابی طالب، (ع)، امام اول، ۲۳ قبل از هجرت - ۴۰ق . نهج البلاغه -- محمد بن حسن (عج)

موضوع : Ali ibn Abi-talib, Imam I. Nahjol - Balaghah -- Muhammad ibn Hasan

موضوع : مهدویت-- انتظار-- احادیث

موضوع : Mahdism -- Waiting* -- Hadiths

شناسه افزوده : مسجد جمکران رده بندی کنگره : BP۳۸/۰۹/م۳الف۹ ۱۳۸۴

رده بندی دیویی : ۲۹۷/۹۵۱۵

شماره کتابشناسی ملی : م ۸۴-۴۶۲۲۴

دعای هنگام مطالعه

بسم اللَّه الرحمن الرحیم

اللّهمّ أخرجنی من ظلمات الوهم وأکرمنی بنور الفهم

اللّهمّ افتح علینا أبواب رحمتک وانشر علینا خزائن علومک

برحمتک یا أرحم الراحمین

مفاتیح الجنان

خدایا! مرا از تاریکی های وهم و خیال به در آر و به روشنی فهم گرامی دار.

خدایا! درب های رحمتت را برمابگشا و گنجینه های دانش هایت را برما بازفرما.

به رحمت خودت، ای مهربان ترین مهربانان!

تقدیم به

وارث رسولان و صالحان تاریخ

خورشید شام تار عالم و ماه تمام تابان

زداینده ظلم ها وظلمت ها

زیباترین پگاه پیروز و امید هستی

رافع همه اندوه ها و بلاها

بهار پاینده مردمان و شادی بخش روزگاران

پرشکوه ترین شکوفه ناشکفته حضرت زهرا و علی علیهما السلام

و به پدر و مادر مرحومم که با عشق و مهر او پرورشم دادند.

اَللّهُمَّ کُنْ لِوَلِیِّکَ الْحُجَّهِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُکَ عَلَیْهِ وَعَلی آبائِهِ فی هذِهِ السّاعَهِ وَفی کُلِّ ساعَهٍ وَلِیّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَلیلاً وَعَیْناً حَتّی تُسْکِنَهُ أَرْضَکَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فیها طَویلاً.

فهرست مطالب

تصویر

مقدمه

چه زیباست شخصیت خاتم الاوصیاء را در آینه بیان سیّد الاوصیاء مشاهده نمودن!

چه گویا و پُر پیام است، روش و منش منجی بشریت را در نهج البلاغه⁽¹⁾مولا امیرالمؤمنین علیه السلام دیدن!

چه دلنشین است قصه های یوسف زهرا را از زبان پدر مظلومش علی علیه السلام شنیدن!

چه سبز و بهاری است داستان سرو بوستان بشریت را در ترنّم و زمزمه های باغبان امیدها، جست و جو کردن!

چه عرفانی و جان آفرین است از کلام امام العارفین، به سیره و سیمای فروزنده فرزندش حضرت مهدی - عجّل اللَّه فرجه الشریف - راه یافتن.

چه پسندیده و پربهاست شیوه حکومت بزرگ حاکم آینده گیتی را از حکمت های برترین حاکمان تاریخ آموختن و زمامداری حق و عدل مهدوی را از کتاب تبلور ادب و عدل علوی به نظاره نشستن.

و چه مبارک و مقدّس می نماید راه یابی نور از نور که مطمئن ترین طریق معرفت امامان نور می باشد: «وإنّ الآیات یُفسّر بعضها بعضاً». و نوشتار حاضر عهده دار این راه و رسالت است و به مهدی پژوهی از مسیر نهج البلاغه می پردازد. ان شاء اللَّه مقبول حق و مفید حق طلبان قرار گیرد. حسین ایرانی

در نهج البلاغه از امام علی علیه السلام بیانات و خطبه های متعدّدی پیرامون حوادث و فتنه های آینده نقل شده است که این پیشگویی ها، گاه⁽¹⁾نسبت به شهر و مکان خاص بوده، (مانند جنگ ها وحوادث سختی که در شام، کوفه «خطبه 47»، بصره «خطبه 13» و عراق رخ خواهد داد) گاه مربوط به فتنه فرقه ها و احزاب و افراد مشخصی می باشد (مانند فتنه خوارج «خطبه 5» و بنی امیّه و ...) و گاه به صورت کلّی و مطلق از تحولات سیاسی اسلام و حوادث جامعه جهانی و آزمون های امّت در آینده های دور و نزدیک خبر داده است؛ مثل خطبه های 151 و 107 و 101 و ... .

این پیشگویی ها به خاطر عدم تصریح و منحصر نبودن به زمان و مکان یا فرد خاص، قابل انطباق و تسرّی بر مصادیق گوناگون می باشد، از فتنه معاویه و بنی امیه و بنی عباس گرفته تا حکّام ستمگر و توطئه های رژیم صهیونیستی

و استکبار جهانی آمریکا و دجّال و سفیانی و آشوب های عظیم آخرالزمان در هنگام ظهور و قیام حضرت مهدی موعودعلیه السلام که در این مختصر به برخی از آن ها اشاره خواهیم داشت.

قابل توجّه این که اگرچه سیّد شریف رضی رحمه الله گردآورنده نهج البلاغه، تمام پیشگویی های امام علی علیه السلام را ثبت و نقل نکرده، لیکن ابن ابی الحدید تعداد بیشتری از آن ها را که تحقیق کرده و از صحّتش اطمینان یافته، آورده است.

سؤال و پاسخ

اگر علم غیب منحصر به خدا می باشد پس این همه خبر دادن از آینده و پیشگویی های امیرالمؤمنین علی و امامان علیهم السلام چیست؟

جواب: در این که علم غیب در حقیقت و بالذات نزد خداوند می باشد، شکی نیست، لیکن خدای متعال آن را به پیامبرصلی الله علیه وآله و برخی عطا فرموده که در اینجا به بعضی از دلایل آن اشاره می کنیم:

اسرار نهان به میزانی که نیاز نبوت و رهبری اوست در اختیارش قرار می دهد).

در تفسیر این آیه، امام رضاعلیه السلام می فرماید:

«فرسول اللَّه عند اللَّه مرتضی ونحن ورثة ذلک الرسول الّذی أطلعه اللَّه علی ما یشآء من غیبه فعلّمنا⁽¹⁾رسول خدا نزد خداوند برگزیده شده و ما وارثان اوییم که خدا پیامبر را برآنچه از غیبش می خواهد آگاه نموده و پیامبر هم به ما آنچه بود و تا قیامت رخ خواهد داد را آموخته است.»

بنابراین مقصود از اختصاص علم غیب به خدا، علم ذاتی و استقلالی است و هیچ فردی مستقلاً آگاهی از غیب ندارد و آنچه دارد از او و جنبه تبعی دارد.

«یا أخاکلب! لیس هو بعلم غیب، وإنّما هو تعلّم من ذی علم...⁽²⁾ای برادر کلبی! این (اخباری که اطلاع می دهم) علم غیب نیست، بلکه دانشی است که از صاحب علم (پیامبرصلی الله علیه وآله) آموخته ام. همانا علم غیب، علم قیامت و آنچه خدا در این

آیه (آیه 34 سوره لقمان) برشمرده می باشد... غیراز این ها، علمی است که خداوند به پیامبرش تعلیم داده (علم غیب اکتسابی است) و او به من آموخته است، پیامبرصلی الله علیه وآله برای من دعا کرد تا خدا این علوم و اخبار را در سینه ام جای دهد و استخوان های پهلویم (خاطرم) آن را در برگیرد و نگه دارد.»

«واللَّه! لو شئتُ أن أخبر کلّ رجل منکم...⁽¹⁾به خدا سوگند! اگر بخواهم امور هریک از شما را خبر دهم می توانم... و به خدایی که پیامبرصلی الله علیه وآله را به حق برگزیده، جز سخن راست نگویم، تمامی این علوم را او به من سپرده است، جایگاه و فرجام هر هلاک شونده یا نجات یابنده، خلافت و آنچه بر سرم بگذرد، همه را در گوشم نهاد و به من آموخت.»

«سلونی! واللَّه لاتسألونی عن شی ء یکون إلی یوم القیامة إلّا أخبرتُکم⁽²⁾از من بپرسید که به خدا سوگند از هیچ حادثه ای تا قیامت نمی پرسید مگر آن که به شما خبر خواهم داد.»

را از منابع و مدارک متعدّد علمای اهل تسنّن نقل کرده است. به علاوه در اصول کافی و بحار الانوار روایات متواتر نسبت به علم ائمّه معصومین علیهم السلام

و در کتاب فضائل الخمسه روایات فراوانی از کتب اهل سنّت در علم فوق العاده امیرالمؤمنین حضرت علی علیه السلام نقل شده است.⁽¹⁾

البته آموختن پیامبرصلی الله علیه وآله به اجمال بوده که حضرت علی علیه السلام را از اسرار جهان آگاه ساخته، همان گونه که حضرت می فرماید: در ساعات پایانی عمر پیامبرصلی الله علیه وآله بود که مرا طلبید:

«علّمنی ألف بابٍ ینفتح لی من کلّ بابٍ ألف بابٍ⁽²⁾هزار باب از علم و اسرار الهی را به من آموخت که از هر یک، هزار باب دیگر به رویم می گشاید.»

بر این اساس آگاهی امامان معصوم علیهم السلام از احکام دینی، احوال افراد، جوامع، آینده و غیب عالم به طور مستقل و ذاتی نبوده بلکه خدای خالق از اقیانوس نامتناهی علوم خود (به خاطر پاکی باطن و عبودیت و قرب ائمّه علیهم السلام به او) به آنان عطا فرموده است.

گفتار اول:جامعه جهانی قبل از ظهور حضرت مهدی علیه السلام

«یَعْطِفُ الْهَوی عَلَی الْهُدی إِذا عَطَفُوا الْهُدی عَلَی الْهَوی وَیَعْطِفُ الرَّأْیَ عَلَی الْقُرْآنِ إِذا عَطَفُوا الْقُرْآنَ عَلَی الرَّأْیِ»⁽¹⁾

ترجمه: «(وقتی مصلح موعود قیام کند) خواسته ها و هواهای نفسانی را به هدایت برمی گرداند (تابع وحی می کند) آن گاه که مردمان، هدایت را تابع هواهای خویشتن قرار دهند، و نظریه ها و افکار مختلف را تابع قرآن می سازد هنگامی که تفسیر به رأی کنند و نظریه های خود را (برتری دهند و) بر قرآن تحمیل نمایند.»

واژه ها: عطف: میل، مهربانی، بازگرداندن.

توضیح و تفسیر:

مفسرین نهج البلاغه این خطبه را یکی از پیشگویی های امام علی علیه السلام نسبت به حوادث عظیم آینده و قیام حضرت مهدی علیه السلام می دانند.⁽²⁾

به طور کلی می توان این فراز از خطبه را به دو بخش تقسیم کرد:

الف) شرایط و وضعیت جامعه جهانی قبل از ظهور آن رهبر الهی که همان منزوی گشتن حقایق قرآنی و فراگیر شدن فساد و فتنه ها (در همه زمینه های زندگی فردی،اجتماعی، فرهنگی،سیاسی و اقتصادی) و بدعت هاو تحریف ها در اندیشه و عمل و ادیان می باشد.

البته همان گونه که علی علیه السلام می فرماید، تمام مفاسد (از اولین جنایتی که توسط قابیل رخ داد تا انواع ظلم ها و بی بند و باری ها و بزرگ ترین جنگ های جاهلانه بشری) ریشه در پیروی از کشش های حیوانی و ترک تبعیت از عقل و وحی دارد.⁽¹⁾و این هواپرستی و تحریف و بدعت گذاری در آخرالزمان آن قدر گسترش می یابد که امام صادق علیه السلام می فرماید:

«هنگام قیام حضرت مهدی علیه السلام، مردم جاهل سخت تر از جاهلان عصر پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله که سنگ و چوب می پرستیدند، در برابر آن حضرت می ایستند و با تأویل و تحریف در کتاب خدا بر ضدّ او احتجاج می کنند.»⁽²⁾

و نیز در رابطه با نابسامانی های جامعه، قبل از قیام حضرت مهدی علیه السلام، نزال بن سیره نقل می کند: روزی حضرت علی علیه السلام ما را مخاطب قرار داده، بعد از حمد و ثنای الهی سه مرتبه فرمود: بپرسید از من قبل از آن که مرا نیابید. سپس صعصعة بن صوحان برخاست و گفت: ای امیرالمؤمنین! دجّال چه زمانی خروج می کند؟

حضرت فرمود: به خاطر بسپار علایم آن زمان را؛ «هنگامی که نماز را بمیرانند (حرکات ظاهری هست ولی روح و حیات نماز واقعی را ندارد) و امانت را ضایع کنند، کذب و دروغ گویی را حلال و مجاز شمرند، رباخوار شوند، رشوه گرفتن رایج گردد، ساختمان های زیبا و برافراشته بسازند، دین را به دنیا بفروشند، نادانان ناصالح را به کار گمارند، زنان مشاور امور شوند، صله رحم و پیوندهای خویشاوندی قطع گردد، دنبال هواهای نفسانی (آرا و سلیقه های شخصی و گروهی) روند، خون افراد بی ارزش شود (قتل و خودکشی و کشتار انسان ها در جنگ و... زیاد شود)، حلم و بردباری، ضعف و ناتوانی به حساب آید، ظلم و ستم مایه فخر و مباهات شود، گناه کاران امیر و کارگزار شوند و وزیران ظالم و عرفا، خائن و قاریان فاسق گردند، شهادت و گواهی دادن باطل ظاهر شود، قبح گناه برداشته و خلاف ها، تهمت و گناه و تجاوز علنی گردد.

قرآن و مسجدها به ظاهر زیور و آراسته، و مناره ها زیاد و بلند شود، اشرار و بدان مورد اکرام قرار گیرند، صف ها زیاد و ازدحام شود، هواها، آرا و قرائت ها مختلف، عهدها شکسته و موعود نزدیک گردد، زنان در تجارت و امور اقتصادی با همسران شان مشارکت کنند به خاطر حرص و طمع دنیا، صداها و تبلیغات فاسقان (سایت ها و سی دی های ضد اخلاقی در همه جا) بالا رود و همه جا شنیده شود و از افراد سبک سر و فرومایه، سرپرست گروه و حزب شوند.

خلاف کار به خاطر ترس از شرّش حفظ و دروغ گو تصدیق شود و خائن

امین شمرده شود. آوازها، ترانه ها و سرودها و آهنگ های قبیح و آلات موسیقی و بازی فراوان گردد. آخر امّت، اولش را لعن کند، زنان بر زین ها سوار شوند، زنان به مردان و مردان به زنان خود را شبیه نمایند، شاهد بدون مشاهده چیزی شهادت می دهد و... .

سپس اصبغ بن نباته می پرسد: ای امیرالمؤمنین! دجّال کیست؟ حضرت خصوصیات او را بیان نموده، می فرماید: سرانجام در روز جمعه (آن که حضرت عیسی علیه السلام پشت سرش نماز می گزارد) او را به قتل می رسانند.

در پایان صعصعه توضیح می دهد: آن کس که حضرت عیسی بن مریم علیهما السلام پشت سر او نماز می گزارد، امام دوازدهم از عترت پیامبرصلی الله علیه وآله نهمین فرزند حسین بن علی علیهما السلام خورشید فروزان بوده که مقابل رکن و مقام ظاهر می شود، زمین را پاک گرداند و میزان را وضع و عدالت را استقرار بخشد، پس هیچ کس ظلمی نکند و ستمی انجام نگیرد... .⁽¹⁾

آری، آن گاه که آدمی در نبود نور و گرمای خورشید بشریت و در محاصره تاریکی ها و تهدیدها قرار گیرد، امید و انتظار به مصلح خدایی پیدا نموده و با تمام وجود، ضرورت او را احساس می کند.

ب) برنامه های بلند عملی و اهداف آرمانی آن حضرت در همه ابعاد جامعه که هدایت همگان به سوی حق و عدل و قوانین قرآن و رهایی انسان ها از بند اسارت هواهای حیوانی، فساد و فسق و فریب کاری هاست «یعطف الهوی علی الهدی...» به گونه ای که جهان خزان دیده و زمستان زده، بی برگ

و خالی از عدل و آزادی، با ظهور آن بهار راستین حق، سراسر جهان، بهاران، زیبا و لذت بخش شود، همان طور که در زیارت او می خوانیم:

«السلام علی ربیع الأنام ونضرة الأیّام⁽¹⁾سلام بر آن بهار مردمان و شادی بخش روزگاران.»

آن منجی جهان بشریت، انسان های دور گشته از حقایق و گرفتار در گرداب مذاهب باطل و تئوری های فاسد یا قرائت های مختلف فرقه ای و جناحی را به صراط مستقیم رهنمون می کند و همانند خورشید عالمتاب، با نور علم و منطق و اقتدار خدایی اش و به مصداق آیه:

«لِیُظْهِرَهُ عَلَی الدِّینِ کُلِّهِ...»⁽²⁾«خداوند او را بر همه ادیان و افکار پیروز نماید.»

شریعت محمدی صلی الله علیه وآله را همه جا احیا و حاکم گرداند.⁽³⁾

مقداد بن اسود از پیامبرصلی الله علیه وآله نقل می کند که فرمود:

«در سراسر زمین، حتی خانه ای از سنگ و گل یا خیمه ای از کرک و مو باقی نماند، جز آن که اسلام را وارد آن می کند.»⁽⁴⁾

منتظرم تا که فصل دی به سر آید

باغ شود سبز و باغبان بدر آید

بلبل عاشق به پای گلبن توحید

اشک فشان باش تا دم سحر آید

بگذرد این روزگار تلخ تر از زهر

بار دگر روزگار چون شکر آید

آری آن انسان کامل که تربیت و تعلیم یافته خالق هستی است، ماهیت مردمان و هواهای نفسانی و تمایلات حیوانی را می شناسد و مختصّات هدایت و ارزش های الهی را می داند. او امّت ها را آگاهی و اراده می دهد تا حیات و سعادت خود را در هدایت و اطاعت دستورات خدا بیابند و استعدادها و غرایز خود را در مسیر رشد و رسیدن به هدف عالی تقرّب به خدا و خداگونه شدن قرار دهند.

آن مرد الهی، سیمای نورانی انسانیت را ظاهر و چهره حقیقی قرآن را روشن خواهد نمود؛ در نتیجه نظریات ناصالح و انحرافی برخاسته از کشش های حیوانی و مغزهای آلوده، به سرعت، توان رویارویی خود را در برابر قرآن و کلام خدا از دست می دهد و فروغ فطرت های پاک پدیدار و همه حق طلب و عدالت خواه شده و مطیع رهبر عدالت گستر می شوند. آن کسی که ولیّ اللَّه و کلام اللَّه ناطق است و پیام هایی خدایی دارد، دل ها را متوجّه و مرتبط با قرآن می کند تا همگان همگام با هستی، مسیر عدل و عبودیت و اطاعت خدا را طی کنند، چرا که:

«کُلٌّ لَهُ قانِتُونَ»⁽¹⁾همه بالا و پستی از آن او و همه مطیع و سر به فرمان اویند.

«أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ یُسَبِّحُ لَهُ ما فِی السَّمواتِ وَالأَرْضِ»⁽²⁾آیا ندیدی که هرچه و هرکس در آسمان ها و زمین است تسبیح گوی خداست.

در پایان، می توان پند و پیام تربیتی و اخلاقی بلندی را نتیجه گرفت که در واقع منشور سعادت مسلمانان در دوران غیبت محسوب می شود و آن پیروی از هدایت وحی و عترت و عقل و ترک تبعیت از تمایلات حیوانی و هواهای نفسانی است. چرا که هرزگی و هواپرستی عامل بدبختی، اختلاف و انحطاط فرد و جامعه بوده و امام زمان علیه السلام با آن ها مبارزه می کند تا جهان را به فلاح و صلاح رساند.

در نهج البلاغه حضرت علی علیه السلام بارها پیروی هوای نفس را نکوهش کرده و از عوامل اساسی سقوط انسانیت می داند؛ از جمله در بیانی می فرماید:

«أَیُّهَا النّاسُ! إِنَّ أَخْوَفَ ما أَخافُ عَلَیْکُمْ إِثْنانِ: اِتِّباعُ الْهَوی وَطُولُ الْأَمَلِ؛ فَأَمَّا اتِّباعُ الْهَوی فَیَصُدُّ عَنِ الْحَقِّ، وَأَمّا طُولُ الْأَمَلِ فَیُنْسِی الْآخِرَةَ»⁽¹⁾

ترجمه: «ای مردم! بیش از هر چیز، بر شما از دو چیز می ترسم: هواپرستی و آرزوهای دراز؛ زیرا پیروی از خواهش های دل و نفس، انسان را از حق (حق جویی، حق گویی و حقایق) باز می دارد و آرزوهای طولانی، آخرت (مرگ، قبر، قیامت، روز حساب و زندگی جاوید) را از یاد و خاطر می برد.»

«حَتّی تَقُومَ الْحَرْبُ بِکُمْ عَلی ساقٍ بادِیاً نَواجِذُها، مَمْلُوءَةً أَخْلافُها، حُلْواً رَضاعُها، عَلْقَماً عاقِبَتُها»⁽¹⁾

ترجمه: «در آینده جنگ با تمام شدّت افروخته و شعله ور گشته و چنگ و دندان هایش را تا آخر نشان دهد و به اوج می رسد، آن هم با پستان های پُر شیر که ابتدا دوشیدن و نوشیدن آن شیرین می نماید لیکن پایانی تلخ و زهرآگین دارد.»

واژه ها: نواجذ (جمع ناجذ): دندان بلوغ، انتهای دندان ها

اخلاف (جمع خِلف): پستان، رفت و آمد و ...

علقم: حنظل و هر چیز تلخ

حلو: شیرین

رضاع: شیر دادن و شیر خوردن

توضیح و تفسیر:

در این بخش حضرت به فتنه ها و جنگ سختی که در آستانه ظهور آن مصلح بشریت رخ می دهد، اشاره می کند و با کنایه و استعاره های زیبا، شدّت آن نبرد و تداوم و گستردگی اش را می رساند و حالت آن جنگ را تشبیه می کند به حال آن که می ایستد با قدرت و ثبات، و نیز به شیر خشمگین که دندان هایش ظاهر می شود و شتری که با شیردار شدن و آماده کردنش برای فرزندش به کمال می رسد. (در واقع هر سه تشبیه بیانگر عظمت و قوّت

و قدرت آن جنگ با شرایط و سلاح های مختلف می باشد.) و می فرماید:

«شروع این جنگ شیرین می نماید، شاید به خاطر غلبه و غنایم خوشحال اند، ولی در پایان جز ذلّت و هلاکت و سرانجام جهنّم نمی یابند.»

آنچه از روایات استفاده می شود وقوع جنگ ها و کشتار انسان ها به وسیله نبردها و بیماری های ناشی از آن؛ همانند طاعون، سلاح های میکروبی، قحطی و... می باشد . در حدیثی پیامبرصلی الله علیه وآله می فرماید:

«پس از من فتنه هایی پدید می آید که راه نجاتی از آنها نخواهد بود، در آنها جنگ و آوارگی است و در پی آن فتنه هایی شدیدتر، یکی پس از دیگری شعله ور می شود، به طوری که هیچ خانه ای از عرب نمی ماند که آتش جنگ وارد آن نگشته و هیچ مسلمانی نمی ماند که آن فتنه به او نرسیده باشد. آن گاه مردی از خاندان من ظهور می کند.»⁽¹⁾

و در بیانی دیگر می فرماید:

«زمین از ستم و ظلم پر می گردد تا جایی که در هر خانه ای ترس و جنگ وارد شود.»⁽²⁾

هم چنین از امام رضاعلیه السلام نقل شده است:

«قبل از ظهور امام زمان علیه السلام کشتارهای پیاپی رخ می دهد.»⁽³⁾

و امیرمؤمنان علیه السلام می فرماید:

«پیش از ظهور حضرت قائم - عجّل اللَّه فرجه الشریف - جهان گرفتار دو گونه مرگ می گردد، مرگ سرخ با شمشیر و سلاح و مرگ سفید با طاعون و ...»⁽¹⁾

و بسیاری از دانشمندان غرب نیز با استناد به کتب مقدّس و انجیل و ... جنگ عظیمی را برای آینده عالم پیش بینی نموده اند.⁽²⁾

«أَلا وَفِی غَدٍ - وَسَیَأْتِی غَدٌ بِما لا تَعْرِفُونَ - یَأْخُذُ الْوالِی مِنْ غَیْرِها عُمّالَها عَلی مَساوِی أَعْمالِها وَتُخْرِجُ لَهُ الْأَرْضُ أَفالِیذَ کَبِدِها وَتُلْقِی إِلَیْهِ سِلْماً مَقالِیدَها فَیُرِیکُمْ کَیْفَ عَدْلُ السِّیرَةِ وَیُحْیِی مَیِّتَ الْکِتابِ وَالسُّنَّةِ»⁽¹⁾

ترجمه: «آگاه باشید در فردا، فردایی که قطعاً واقع خواهد شد و هیچ شناختی از آن ندارید، والی و زمامداری از غیر آن ها (خاندان ستمگران و حکومت های امروزی) کارگزاران حکومت ها را بر اعمال بدشان مؤاخذه و کیفر می کند، برای آن بزرگوار، زمین گنجینه های خود را بیرون می ریزد و کلیدهایش را به او تسلیم می نماید. پس عدالت را در روش حکومت حق به شما می نمایاند و قوانین متروک شده کتاب و سنت را زنده و اجرا می کند.»

واژه ها: غد: فردا

افالیذ (جمع افلاذ؛ افلاذ جمع فلذ): پاره ها، قطعات

مقالید (جمع مقلاد): کلیدها، خزانه

عمال (جمع عامل): کارگزاران

توضیح و تفسیر:

در این قسمت به برخی از سیره و روش آن مصلح کل اشاره می فرماید

و با جمله معترضه «وسیأتی غد بما لاتعرفون» قطعی بودن وقوع فردا و عظمت و اهمیت حوادث و آنچه نمی دانید را می رساند که به قول شارح معتزلی⁽¹⁾این گونه جملات معترضه در قرآن نیز نمونه ها دارد؛ مانند «فَلا أُقْسِمُ بِمَواقِعِ النُّجُومِ وَإِنَّهُ لَقَسَمٌ لَوْ تَعْلَمُونَ عَظِیمٌ، إِنَّهُ لَقُرْآنٌ کَرِیمٌ»⁽²⁾که در این آیه «وإنّه لقسم لو تعلمون عَظیم» جمله معترضه بین قسم و جواب آن است، به علاوه «لو تعلمون» هم معترضه بین معترضه می باشد و... .

به هر حال آن امام آخرالزمان، طاغیان ستمگر را دستگیر و کیفر می کند و موانع ایجاد عدل و قسط برداشته می شود و دیگران نیز عبرت گرفته، ره زشتی و ظلم نابود و برای تحقق عدالت در سراسر عالم همه عوامل آب و باد و ثروت ها و ذخایر زمین تحت فرمان او درآیند و اهل زمین مطیع اوامر آن پیشوای مهربان می شوند و عدل را در تمام ابعاد زندگی می نمایاند.

به فرموده امام صادق علیه السلام:

«أما واللَّه! لیدخلنّ علیهم عدله جوف بیوتهم کما یدخل الحرّ والقرّ⁽³⁾آری به خدا سوگند! عدالت او (حضرت مهدی علیه السلام) به خانه های آن ها (به درون زندگی فردی و خانوادگی) نفوذ کند، همچنان که گرما و سرما وارد می شود.»

«کَأَنِّی بِهِ قَدْ نَعَقَ بِالشّامِ، وَفَحَصَ بِرایاتِهِ فِی ضَواحِی کُوفانَ، فَعَطَفَ عَلَیْها عَطْفَ الضَّرُوسِ، وَفَرَشَ الْأَرْضَ بِالرُّؤُوسِ. قَدْ فَغَرَتْ فاغِرَتُهُ، وَثَقُلَتْ فِی الْأَرْضِ وَطْأَتُهُ بَعِیدَ الْجَوْلَةِ، عَظِیمَ الصَّوْلَةِ. وَاللَّهِ لَیُشَرِّدَنَّکُمْ فِی أَطْرافِ الْأَرْضِ حَتّی لا یَبْقی مِنْکُمْ إِلّا قَلِیلٌ کَالْکُحْلِ فِی الْعَیْنِ فَلا تَزالُونَ کَذلِکَ حَتّی تَؤُوبَ إِلَی الْعَرَبِ عَوازِبُ أَحْلامِها! فَالْزَمُوا السُّنَنَ الْقآئِمَةَ وَالآثارَ الْبَیِّنَةَ وَالْعَهْدَ الْقَرِیبَ الَّذِی عَلَیْهِ باقِی النُّبُوَّةِ. وَاعْلَمُوا أَنَّ الشَّیْطانَ إِنَّما یُسَنِّی لَکُمْ طُرُقَهُ لِتَتَّبِعُوا عَقِبَهُ.»⁽¹⁾

ترجمه: «گویی او را می بینم که از شام فریاد برآورد و با پرچم های خود به سرعت اطراف شهر کوفه را پر کند، پس مانند شتر بدخو و گزنده (به دوشندگانش) حمله می کند و زمین را از سرها فرش نماید، در حالی که دهانش گشاده و گام هایش را سخت و سنگین بر زمین بکوبد، حمله اش بی امان و پایدار و جولان او دور و دراز می باشد.

به خدا سوگند! (آیندگان) شما را در اطراف زمین پراکنده کند؛ تا جایی که از شما جز اندکی نماند، همانند باقیمانده سرمه اطراف چشم. این وضع سخت، همچنان ادامه یابد تا

آن که عقل های از دست رفته و پنهان شده عرب برگردد. پس (برای رهایی از فتنه ها) باید بر سنّت های پایدار و نشانه های آشکار و عهد و پیمان نزدیک که بقا و استمرار و اتمام نبوّت بر آن استوار است، ملتزم باشید و بدانید که شیطان راه هایش را برای فریب شما هموار می نماید تا گام جای قدمش نهاده و از او پیروی کنید.»

واژه ها: نعق: فریاد زد

فحص: به سرعت

فغر: باز نمودن

شرء: دور و تبعید کردن

ضروس: شتر بدخو

عزب: دور و پنهان

سنّی: آسان و باز کردن

ضواحی (جمع ضاحیه): نواحی آشکار و نزدیک

توضیح و تفسیر:

در این فصل از خطبه، امام علی علیه السلام اشاره به جنگی عظیم و خاص دارد که از منطقه شام آغاز و عراق را فرا می گیرد و با جنایات و حملات نظامی، قدرت و سلطه خود را تثبیت می کند و حاکمیت ظالمانه او تداوم و توسعه می یابد تا جامعه عرب بیدار و خردهای جمعی را به کار انداخته، با اتّحاد یکدیگر قیام کنند و آن حکومت جابرانه را از بین ببرند.

برخی از علمای بزرگ؛ مانند علّامه مجلسی رحمه الله آن را مربوط به قیام سفیانی در هنگامه ظهور حضرت مهدی موعود - عجّل اللَّه فرجه الشریف - می دانند و جمعی از شارحین نهج البلاغه آن را ناظر بر حمله عبدالملک مروان دانسته که بعد از غلبه بر شام راهی کوفه شد و به آنجا و اطرافش یورش برد تا مصعب بن زبیر، قاتل مختار بن ابی عبیده ثقفی را به قتل رساند و مردم با او بیعت نمودند، و سپس حجّاج بن یوسف را (73 ه. ق) به مکه برای کشتن عبداللَّه بن زبیر فرستاد. او کعبه را منهدم و جمع زیادی را به قتل رساند، تا این که عباسیان با ابومسلم خراسانی و ایرانیان روی کار آمدند و سلسله بنی امیه و بنی مروان منقرض گشت.⁽¹⁾

به نظر می رسد قرائن موجود در این خطبه (قبل و بعد از این بخش) و در دیگر روایات، مؤیّد و مرجّح سخن علامه مجلسی رحمه الله است، که ناظر به ظهور امام مهدی علیه السلام می باشد؛ یعنی حضرت علی علیه السلام بعد از بیان شیوه حکومت آن رهبر معصوم، می فرماید: این حکومت به آسانی فراهم نگردد، بلکه در آستانه آن جنگ سختی با تهدیدها و تبلیغ های فریب کارانه و کشتار، از منطقه شام (که شامل فلسطین اشغالی یعنی مرکز این حمله و برنامه های جنگی بر ضد اسلام و ممالک اسلامی توسط سلطه گران غرب و صهیونیست ها نیز می شود) آغاز شده، کوفه و اطرافش را می کوبد (عراق را تصرف می کند) و ...که این می تواند ناظر به حمله اخیر آمریکا به عراق و جنگ هایی در آینده (خاصه با تئوری صهیونیستی تشکیل خاورمیانه بزرگ و نقشه ادعایی از نیل

تا فرات)، پیشگویی های غربی ها به این که بزرگ ترین جنگ جهانی در این منطقه رخ می دهد و حتی قیام سفیانی بزرگ ترین مخالف نهضت عادلانه مهدوی باشد.

با عنایت به این که کلام امیرالمؤمنین علی علیه السلام اطلاق دارد و تصریحی به شخص و عصر خاصی ندارد، علاوه بر این که با روی کار آمدن بنی عباس و انقراض حکومت امویان، ظلم و فساد تمام نشد و رهبری معصوم و عالم و عادل قیام نکرد تا قرآن و عترت و سنت را احیا کند؛ به علاوه در فصل 1 و 2 اوصاف مذکور در این خطبه، تنها قابل تطبیق بر حضرت مهدی علیه السلام می باشد.

با توجّه به روایت امام صادق علیه السلام که می فرماید:

«نَحْنُ عَهْدُ اللَّهِ، فَمَنْ وَفی بِعَهْدِنا فَقَدْ وَفی بِعَهْدِ اللَّه...⁽¹⁾ماییم عهد الهی، پس آن که به عهد ما وفادار باشد، به راستی به عهد و پیمان خدا وفا کرده است.»

و هم چنین بیان آن حضرت در تفسیر آیه «وَأَوْفُوا بِعَهْدِ اللَّه...»⁽²⁾، همان پذیرش ولایت علی و ائمّه معصومین بعد از او (علیهم السلام) باشد. و نیز مراد از عهد در آیه «قالَ لا یَنالُ عَهْدِیَ الظّالِمِینَ»⁽³⁾مقصود امامت باشد.⁽⁴⁾و در تأیید این نظر می توان از جمله «والعهد القریب...» استفاده کرد.

خلاصه نسبت به امام زمان علیه السلام، امام به حق و جانشین پیامبرصلی الله علیه وآله تعهداتی

داریم که باید آن ها را شناخت (معرفت، محبت، ولایت، اطاعت و ...) و به آن ملتزم شد، همچنان که در زیارت حضرت مهدی علیه السلام آمده است:

«السلام علیک یا میثاق اللَّه...»⁽¹⁾

در پایان، حضرت علی علیه السلام برای مصونیت و رهایی از فتنه ها در هر عصر و زمینه سازی قیام امام مهدی علیه السلام توجّه و التزام به کتاب اللَّه (قرآن، کتاب قانون سعادت بخش انسان) و سنت پیامبرصلی الله علیه وآله، حقایق اسلام و همراه شدن با ولایت و خلیفة اللَّه که باقی مانده و عامل بقا و استمرار نبوت است را توصیه می کند و نیز هشدار می دهد که شیطان در کمین است، مبادا غفلت نموده سراغتان آید و اسیر نیرنگ های به ظاهر زیبای او شوید (عوامل مخفی، تهاجم فرهنگی و تبلیغات فریب کارانه شیاطین شرق و غرب، با الفاظ به ظاهر زیبای آزادی، دموکراسی، حقوق بشر و ...شما را به فساد و گناه کشانند تا سلطه استعماری خود را ادامه دهند) که گرفتار بدبختی دنیا و آخرت خواهید شد.

و مشابه این بیان را در جای دیگر نسبت به حوادث سخت آینده منطقه شام و کوفه آورده، می فرماید:

«فَوَالَّذِی فَلَقَ الْحَبَّةَ وَبَرَأَ النَّسَمَةَ! إِنَّ الَّذِی أُنَبِّئُکُمْ بِهِ عَنِ النَّبِیِّ الْأُمِّیِّ ما کَذِبَ الْمُبَلِّغُ وَلا جَهِلَ السّامِعُ، لَکَأَنِّی أَنْظُرُ إِلی ضِلِّیلٍ قَدْ نَعِقَ بِالشّامِ وَفَحَصَ بِرایاتِهِ فِی ضَواحِی کُوفانٍ، فَإِذا فَغِرَتْ فاغِرَتَهُ... .»⁽²⁾

ترجمه: «پس سوگند به آن که دانه را شکافت و انسان و جانداران را آفرید! آنچه به شما خبر می دهم از جانب پیغمبر امّی (با علوم خدایی نه دانش مدرسه ای) است، مطمئناً نه گوینده دروغ گفته و نه شنونده ناآگاه بوده است. گویا می بینم شخصی سخت گمراه که از شام فریاد زند و بتازد و پرچم های خود را در اطراف کوفه نصب کند و چون دهان گشاید و سرکشی کند و پا زدنش (جای پایش) بر زمین محکم گردد، فتنه فرزندانش را با دندان هایش بگزد و آتش جنگ شعله ور گردد، روزها با چهره گرفته و عبوس ظاهر شود و شب ها دلخراش با رنج و اندوه بگذرد و ... .»

گفتار دوم:آینده روشن

«لَتَعْطِفَنَّ الدُّنْیا عَلَیْنا بَعْدَ شِماسِها عَطْفَ الضَّرُوسِ عَلی وَلَدِها - وتلا هذه الآیة عقیب ذلک - :⁽¹⁾«وَنُرِیدُ أَنْ نَمُنَّ عَلَی الَّذِینَ اسْتُضْعِفُوا فِی الْأَرْضِ وَنَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً وَنَجْعَلَهُمُ الْوارِثِینَ ».»⁽²⁾

ترجمه: «قطعاً دنیا بعد از سرکشی و دشمنی هایش به ما روی خواهد آورد؛ همانند شتری بدخو که به بچّه خود مهربان گردد و به آن روی آورد - سپس این آیه را تلاوت فرمود - : و ما اراده کردیم به مستضعفان زمین منّت گذارده، آنان را پیشوایان و وارثان (زمین و زمامداران) قرار دهیم.»

واژه ها: شماس: سرکشی، دشمنی، بخل و حسد ورزیدن

ضروس: شتر ماده بدخو

عطف: میل کردن، مهربانی و محبت

توضیح و تفسیر:

در این حکمت کوتاه، امام المتقین علی علیه السلام ضمن تحقیر دنیا، با تشبیهی