مشخصات کتاب
سرشناسه : میرشفیعی صادق ۱۳۵۳ - عنوان و نام پدیدآور : حق الناس در محیط کار و زندگی« از دیدگاه قرآن و روایات»/ گردآوری صادق میرشفیعی.
مشخصات نشر : قم: مسجد مقدس جمکران، ۱۳۸۸.
مشخصات ظاهری : ۱۵۰ ص.
شابک : ۱۵۰۰۰ ریال 978-964-973-228-2
وضعیت فهرست نویسی : فاپا
یادداشت : کتابنامه به صورت زیرنویس.
موضوع : حقوق بشر (اسلام)
رده بندی کنگره : BP۲۳۰/۱/م۹۳ح۷ ۱۳۸۸
رده بندی دیویی : ۲۹۷/۴۸۳۴
شماره کتابشناسی ملی : ۱۷۸۴۳۴۱
اشاره
بسم الله الرحمن الرحیم
حق الناس در محیط کار و زندگی
«از دیدگاه قرآن و حدیث»
گردآوری: سید صادق میرشفیعی
فهرست
تصویر
مقدمه
متن حدیث
بسم اللَّه الرحمن الرحیم
رسول گرامی اسلام حضرت محّمد صلی اللَّه علیه و آله فرمودند:
اَلْعِلْمُ رَأسُ الْخَیْرِ کُلِّهِ وَ الْجَهْلُ رَأسُ الْشَّرِّ کُلِّهِ.
بحار، 77/175
ترجمه حدیث
علم و دانش و آگاهی ریشه تمام خوبی هاست و جهل و نادانی ریشه همه بدی هاست.
در هر کاری علم بهترین راهنمای عقل است در زندگی روزمرّه پیوسته ما محتاج علم و دانش هستیم تا راه بهتر زیستن، سالم زیستن، و سعادتمند شدن را بیابیم و در کارها دچار اشتباهات و خطاهای خطرناک و خانمان سوز نشویم.
بهترین علم و آگاهی آن است که از قرآن و روایات اهل بیت علیهم السلام به دست می آید، چرا که خدا و اهل بیت علیهم السلام هم خوب انسان را می شناسند و هم جهان را. خیر و مصلحت انسان و جهان را آنان بهتر می دانند. نقشه و پیشنهاد دیگران بر اساس حکمت و علم نیست بلکه دیگران بیشتر منافع شخصی و یا رفاه موقت دنیوی را فقط ملاک قرار می دهند.
یکی از دوستان عزیز «به نام حاج محمّد خجسته» از این بنده ناچیز خواست تا در مورد حق الناس، آداب کسب و تجارت، جزوه ای مختصر و مفید به زبان ساده بنویسم تا ان شاء اللَّه در دسترس عموم قرار گرفته مؤثر باشد. بنده حتی الامکان از دائره آیات و روایات اهل بیت علیهم السلام با مختصر ترجمه و توضیح ساده بیرون نرفتم، تا این که با حوصله خوانندگان سازگار باشد.
مطالب قرآنی و احادیث با فطرت سالم همگان سازگار است، ان شاءاللَّه بتوانیم با دل و جان آن ها را خوانده و به کار ببندیم. در این جزوه با بخشی از آداب و آفات مهم کار و کسب آشنا می شوید.
ملتمس دعا: سیدصادق میرشفیعی
حوزه علمیه قم،25 / شعبان / 1429.
علم و تجارت
متن حدیث
قالَ الاِمام عَلی علیه السلام:
یا مَعْشَرَ الْتُّجارِ اَلْفِقْهَ ثُمَّ الْمُتْجَرَ، اَلْفِقْهَ ثُمَّ الْمَتْجَرَ، اَلْفِقْهَ ثُمَّ الْمَتْجَرَ.
الکافی ج 5/305/5
ترجمه حدیث
حضرت علی علیه السلام فرمودند: ای جماعت تاجران، ابتدا نسبت به احکام دین آگاهی پیدا کنید سپس به تجارت بپردازید! ابتدا نسبت به احکام دین آگاهی پیدا کنید سپس به تجارت بپردازید!...
این سخن شریف از کسی است که به تمام اسرار و احوالات دنیا و اهل دنیا، آفت ها و خطرها، خیرات و برکات آگاهی دارد و مؤمنین باید پیرو امیرالمؤمنین علیه السلام باشند تا از خیرات دنیا و آخرت بهره مند شوند.
متن حدیث
قالَ الصادق علیه السلام:
«مَنْ أرادَ الْتِّجارَةَ فَلْیَتَفَقَّه فِی دِینِه لِیَعْلَمَ بِذلِکَ ما یَحِلُّ لَهُ مِمَّا یَحرُمُ عَلَیْهِ، وَ مَنْ لَمْ یَتَفَقَّهْ فِی دِینهِ ثُمَّ اتَّجَرَ تَوَرَّطَ الْشُّبَهاتِ.»
وسایل الشیعه، ج 12، ص 283 / 4.
ترجمه حدیث
امام صادق علیه السلام فرمودند: هر که می خواهد تجارت کند، ابتدا باید نسبت به احکام دین آگاهی کافی به دست آورد تا بدین وسیله آن چه حلال و حرام است را شناسایی کند. و هر که در دینش آگاهی لازم را کسب نکند و تجارت نماید، در میان (اموال و معاملات) شبهه ناک غوطه ور می شود.
کار و تجارت واجب است
متن حدیث
قالَ الصادق علیه السلام:
تَرْکُ الْتِّجارَةِ یَنْقُصُ الْعَقْلَ.
وسایل الشیعه، ج 12، ص 5.
ترجمه حدیث
حضرت امام صادق علیه السلام فرمودند: ترک کسب و تجارت عقل را می کاهد.
دعای انسان بی کار مستجاب نمی شود!
رسول خداصلی الله علیه وآله فرمودند: کسب حلال واجبی از واجبات است(1)
امام صادق علیه السلام فرمودند: هر که تجارت و کارش را ترک کند دو سوّم عقلش از بین می رود.(2)
در قرآن آمده: «هُوَ الَّذی جَعَلَ لَکُمُ اْلأرْضَ ذَلُولاً فَامْشُوا فی
مَناکِبِها وَ کُلُوا مِنْ رِزْقِهِ»(1)«اوست آن (خدایی) که زمین را برای شما رام گردانید پس بر روی آن بروید و از روزی (خدا) بخورید»
در این آیه شرط به دست آمدن روزی را رفتن و فعالیت کردن در روی زمین قرار داده است.
پس ترک کار و تلاش به امیدهای واهی کار غلط و نادرستی است.
1) 3. ملک 15
متن حدیث
قالَ الکاظم علیه السلام:
اِنَّ اللَّهَ لَیُبْغِضُ الْعَبْدَ الْنَّوَّامِ الْفارِغ.
وسایل الشیعه، ج 12/37.
ترجمه حدیث
امام موسی کاظم علیه السلام فرمودند: یقیناً بنده پُر خواب و بیکار مورد خشم خدا خواهد بود.
امام صادق علیه السلام به هشام (یکی از شاگردانش) فرمود:
حتی مثل روزهای جنگ صفین هم از طلب روزی غافل مباش!
حضرت علی علیه السلام به امام حسن علیه السلام و امام حسین علیه السلام وصیّت کرد حتّی در حال کسالت هم خود را به کار وادار کنید!(1)
او به اصحابش وصیّت کرد که در حال فقر و غنی هم از کار و کسب غافل نشوند.(2)
امام صادق علیه السلام می فرماید: جدّم امیرالمؤمنین علیه السلام از دسترنج زحمت های خودش هزار بنده خرید و آزاد کرد.(1)
کسی که از کار و تلاش دوری می کند تبعاً مخارجش را به دوش دیگران می اندازد و چنین افرادی را رسول خداصلی الله علیه وآله فرمودند: مورد لعنت و دور از رحمت خدا می شوند.(2)
متن حدیث
قالَ الاِمام عَلی علیه السلام:
تَعَرَّضُوالتِّجارتِ، فَإِنَّ لَکُم فیها غِنیً عَمَّا فی أَیْدِی الْنَّاسِ، وَاِنَّ اللَّهَ عَزَّوَجَلَّ یُحِبُّ الْمُحْتَرِفَ الاءَمینَ.
وسائل الشیعه ج 12/4/6
ترجمه حدیث
حضرت علی علیه السلام فرمودند: تجارت کنید، تجارت مایه بی نیازی از اموال دیگران است، و مسّلماً خدای عزّوجل صاحب حرفه امین را دوست دارد.
بازار
متن حدیث
قالَ اللَّهِ تَعالی
یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا لا تَأکُلُوا أَمْوالَکُمْ بَیْنَکُمْ بِالْباطِلِ إِلاَّ أَنْ تَکُونَ تِجارَةً عَنْ تَراضٍ مِنْکُمْ وَلا تَقْتُلُوا أَنْفُسَکُمْ إِنَّ اللَّهَ کانَ بِکُمْ رَحیماً.
النساء 29.
ترجمه آیه
خدای متعال در قرآن فرموده: ای کسانی که ایمان آورده اید، در بین خودتان اموال تان را به صورت باطل و ناروا و به ناحق نخورید مگر آن که با رضایت خاطر تجارتی و خرید و فروش و معامله شرعی انجام داده باشید و یکدیگر را به ناحق نکشید مسلّماً خدا پیوسته نسبت به شما مهربان است (یعنی اگر اموال به ناحق خورده شده قتل و کشتارهای ناحق در بین مردم پیش می آید!!)
امّا اگر از این چهارچوب های صحیح و سالم تجارتی و خرید و فروش پسندیده بیرون رفت و دچار حیله و نیرنگ و خیانت در حق یکدیگر
شدیم. مسلّماً خطرها و خسارت های اقتصادی، اخلاقی و فرهنگی بزرگی به همگان وارد می شود و فتنه های سخت و آشوب و جنگ های خانمان سوز برپا خواهد شد، پناه بر خدا از این فتنه ها!
بازار مسلمین باید پیوسته و برقرار و از آفت ها و خطرهای گوناگون در امان باشد تا زندگی مردم بگذرد. معاش اگر درست شد وسیله و زمینه ای می شود تا به دین و معاد هم بپردازیم و امر آخرت هم اصلاح شود.
راه اصلاح شدن معاش رعایت قوانین و ضوابط شرع مقدس اسلام است که در تمام شئون دنیوی و اخروی ما دستور العمل دارد و ان شاء اللَّه با توجه به این آیات و روایات با آداب و آفات مهمّ کار و کسب آشنا شویم و به آن ها عمل کنیم.
خطر بازار
متن حدیث
قالَ الاِمام عَلی علیه السلام:
إِیَّاکَ وَمَقاعِدَ الأَسْواقِ، فَإِنَّها مَحاضِرُ الْشَّیْطانِ وَمَعارِیضُ الْفِتَنِ.
نهج البلاغه کتاب 69.
ترجمه حدیث
حضرت علی علیه السلام فرمودند: بپرهیز از نشستن در بازار، زیرا که آن جا محل حاضر شدن شیطان و میدان فتنه ها و فریب ها است.
مثلاً هنگام اذان، نیمه های شب، هنگام طلوع، شب های جمعه، شب های قدر هر یک ارزش و آثار خاصی دارند.
و در مکان ها هم اثراتی است، فرق است بین نشستن در مسجد که جزو عمر حساب نمی شود، با نشستن بر سر بازار، کنار کوچه و خیابان، مثلاً نشستن در مسجدالحرام عبادت است. امّا نشستن در بازار انسان را در معرض خطر قرار می دهد، چرا که این مکان ها را شیطان شناسایی کرده که جای فتنه کردن، خیانت، دروغ و تقلّب می تواند باشد. دستور این است که خریدار و فروشنده کارِ بازار را سریع انجام بدهند و برگردند، و توقف بیش از حدِّ لازم یقیناً برای همه آفت دارد.
متن حدیث
قالَ رسول اللَّه صلی الله علیه وآله:
اَلسُّوقُ دارُ سَهْوٍ وَ غَفْلَةٍ فَمَنْ قالَ فِیها تَسْبِیحَةً کَتَبَ اللَّهُ لَهُ بِها أَلْفَ أَلْفَ حَسَنَةً.
کنز العمال 933.
ترجمه حدیث
رسول خداصلی الله علیه وآله فرمودند: بازار خانه فراموشی و غفلت است، پس هر که در آن یک تسبیح بگوید خداوند در مقابل هزار هزار حسنه برایش ثبت می کند.
از طرفی همه مردم به بازار و کسب و خرید و فروش احتیاج دارند، از طرف دیگر طبیعت بازار به گونه ای است که غفلت آور است، و اشتباهات زیادی ممکن است رخ بدهد، راه حلّ این مشکل را آقا رسول اللَّه فرموده اند که باید در بازار ذکر خدا گفته شود تا دل ها متوجّه و آرام باشند، و این خطرها دفع شود و ثواب زیادی نیز بر آن ذکرها وعده داده شده است در آیات شریف قرآن خدای متعال معرفی فرموده: «رِجالٌ لاتلهیهم تجارةٌ ولابیعٌ عن ذکراللَّه و اقام الصلوة و إیتاءِ الزکوة»، (مردانی هستند که تجارت و خرید و فروش آن ها را از یاد و ذکر خدا و اقامه نماز و پرداخت زکات بازنمی دارد)،
دستشان کار دنیا می کند و لب به ذکر خدا دارند و دل کار آخرت!
حضرت امام رضاعلیه السلام فرمودند: هنگامی که مشغول کسب و کار و تجارتی، اگر وقت نماز رسید، مبادا آن کارها تو را از نماز اوّل وقت باز دارد!(1)
در حدیثی آمده که حضرت علی علیه السلام به بازار بصره رفت، مردم را دید که سخت مشغول خرید و فروشند (و غافل)! حضرت سخت گریه کرد و فرمود: ای بندگان خدا! کارگران اهل دنیا، روزانه سوگند می خورید و (خرید و فروش) و شب ها در رختخواب می خوابید و در این بین از آخرت غافلید! پس کی برای آخرت تهیّه خواهید دید؟ و کی به عالم آخرت فکر می کنید؟ کسی گفت آقا ما ناچاریم کاسبی کنیم!! حضرت فرمود: گذران امر دنیا و زندگی لازمه اش غفلت از کار برای آخرت نیست (یعنی اگر به اندازه کفاف قناعت کنیم می توانیم کاملاً به امر آخرت هم بپردازیم) اگر بگویید ناچاریم احتکار و ذخیره کنیم! بهانه آورده اید!...(2)
آیه قرآن
قالَ اللَّهِ تَعالی:
کَلاَّ اِنَّ الْاِنْسانَ لِیَطْغی * اَنْ رَءاهُ اسْتَغْنی
علق 6 و 7.
ترجمه آیه
خدای متعال در قرآن فرموده: انسان سرکشی می کند، اگر گمان کند که بی نیاز و ثروتمند شده است.
ثروتی ستوده است که صاحبش را وادار به احسان و خیر به دیگران کند و به شکرانه نعمت غم از دل غمدیدگان بردارد. ثروتی که مایه غرور و تکبر فساد شود سایه بی پایه ای بیش نیست، سایه ای زودگذر و بی ارزش است. قرآن می فرماید: «اِنَّ مِنْ اَمْوالِکُمْ وَ اَوْلادِکُمْ عَدُوّاً لَکُمْ»، یعنی بعضی از اموال و اولاد شما، دشمن شما هستند.
بهتر است بدانیم که بی نیاز شدن هرگز برای بشر میسّر نیست، چون اساساً بشر موجود نیازمندی است، بی نیاز خدای متعال است. امّا انسان ها با پیدا کردن کمی ثروت دنیا گمان می کنند که دیگر بی نیاز شده اند!! و همین حالت باعث سرکشی و نافرمانی و عصیان نسبت به فرامین الهی و دستورات دینی می شود و از هر سو به کسی ظلم و ستم
می کند! اگر عقلش را به کار بگیرد و ساعتی فکر کند خیلی راحت می تواند بفهمد که تمام این ها غرور و فریب است و صحت و سلامتی و جوانی و قدرت و ثروت همه و همه در معرض خطرها، آفت ها و زوال هستند. و بعد از اندکی خودش می ماند و آن همه وزر و وبال!
آداب و آفات کار و تجارت
متن حدیث
قالَ رسول اللَّه صلی الله علیه وآله:
مَنْ باعَ وَاشْتَری فَلْیَتَجَنَّبْ خَمْسَ خِصالٍ وَ إلاَّ فَلا یَبیعَنَّ وَلا یَشْتَرِیَنَّ: اَلْرِّبا وَ الْحَلْفَ، وَ کِتْمانَ الْعَیْبِ، وَ الْحَمْدَ إذا باعَ، وَ الْذَّمَّ إذا اشْتَری.
البحار ج 103/95/18.
ترجمه حدیث
رسول خداصلی الله علیه وآله فرمودند: هر که خرید و فروش می کند، باید از پنج چیز دوری کند و الاّ نباید بخرد و نباید بفروشد!
ربا، قسم خوردن، پوشاندن عیب اجناس، تعریف کردن هنگام فروش، و عیب تراشی و سرزنش هنگام خرید!
مخفی کردن عیب غش در معامله است و حرام.
تعریف کردن هنگام فروختن دو نوع است اگر خصوصیات صحیح اجناس گفته شود نه کم و نه زیاد اشکال ندارد بلکه گاهی لازم می شود تا خریدار را بتوان راهنمایی کرد.
امّا تعریف ممنوع، تبلیغ های دروغ و غیر واقعی است که در جلب مشتریان رایج شده است.
وقتی می خواهی بخری نباید تو سر مال مردم بزنی تا فروشنده را فریب داده و او را به حداقل قیمت راضی کنی.
همیشه باید حقیقت و خدا را در نظر داشته باشیم و ضرر و زیان دیگران را هم مانند خودمان در نظر بگیریم. راضی به خسارت دیگران و جلب منافع خودمان نباشیم، این کمال بی انصافی است! و انصاف جزو صفات مردان خدا است!
وقتی می خواهی بفروشی نباید در تعریف جنس و مال خودت زیاده روی کنی و مشتری را در تصمیم گیری دچار شتاب زدگی و عجله کنی، این هم یک نوع بی انصافی و سلب آزادی و اختیار از دیگران است. باید دو طرف با آرامش خاطر راضی به خرید و فروش بشوند.
متن حدیث
قالَ الاِمام عَلی علیه السلام:
یا مَعْشَرَ الْتُجَّارِ، قَدِّمُوا الإسْتِخارَةَ، وَ تَبَرَّکُوا بِالْسُّهُولَةِ، وَ اقْتَرِبُوا مِنَ المُبتاعینَ، وَ تَزَیَّنُوا بِالْحِلْمِ، وَ تَناهَوا عَنِ الْیَمینِ، وَ جانِبُوا الْکِذْبَ، وَ تَخافُوا عَنِ الْظُّلْمِ، وَ أَنْصِفُوا الْمَظْلُومینَ، وَ لاتَقْرَبُوا الْرِّبا.(وَ أَفُوا الْکَیْلَ وَ الْمیزانَ وَلا تَبْخَسُوا الْنَّاسَ أَشْیاءَهُم وَلا تَعْثَوْا فِی الأَرْضِ مُفْسِدیِنَ).
البحار ج 78/54/100، وسایل الشیعه، ج 12، ص 284 / 1.
ترجمه حدیث
حضرت علی علیه السلام فرمودند: ای گروه تاجران، ابتدا به دنبال خیر باشید و از برکت آسان گرفتن بهره مند شوید و مشتری و فروشنده را به یکدیگر نزدیک کنید. و با خردمندی و بردباری خود را بیارایید، و از سوگند یاد کردن بپرهیزید و از دروغ دوری کنید و از ستم کاری بترسید و نسبت به مظلومین انصاف بورزید و نزدیک ربا نشوید و بفرموده خدای متعال پیمانه و ترازو را پر و کامل بگیرید و اجناس مردم را بی ارزش قلمداد نکنید و در زمین به دنبال فساد نباشید.
بپزند و همه را پذیرایی کنند، من نمی خواهم آن ها برای من کاری بکنند و من مزد آن ها را نداده باشم. زیرا که خدای متعال در قرآن فرموده: «ولا تبخسوا الناس أشیائهم» یعنی مال و جان مردم محترم و ارزشمند است آن ها را بی ارزش قلمداد نکنید!
ای هزاران احسنت و آفرین بر این مرد خدا که حتی کاری که بر آن جمعیت واجب بود انجام بدهند را در نظر گرفته و می گوید باید به آن ها مزدی و پاداشی بدهم و حق آن ها را نادیده نگیرم در این حدیث امیرالمؤمنین علیه السلام نسخه کاملی برای ما پیچیده تا در هر داد و ستدی مراقب باشیم که حق دیگران رعایت شود و ما آلوده به ظلم و ستم نشویم و کار حضرت اباذرعلیه السلام یک نمونه زیبایی از تعامل و برخورد با دیگران است، آری اولیاء خدا این گونه اند!
متن حدیث
قالَ رسول اللَّه صلی الله علیه وآله:
یا عَلِیُّ! لا تَحْلِفْ بِاللَّهِ کاذِباً وَلا صادِقاً مِنْ غَیْرِ ضَرُورَةٍ، وَلا تَجْعَلِ اللَّهَ عُرْضَةً لِیَمِینِکَ فَإِنَّ اللَّهَ لا یَرْحَمُ وَلا یَرْعی مَنْ حَلَفَ بِاسْمِهِ کاذِباً.
بحار ج 77/67/6.
ترجمه حدیث
رسول خداصلی الله علیه وآله فرمودند: ای علی علیه السلام سوگند یاد کردن به خدا چه راست و چه دروغ تا وقتی که ضرورت نداشته باشد ممنوع است. و هرگز نباید نام خدا را وسیله سوگندها قرار دهی؛ چرا که مسلّماً خدا رحم و رعایت نمی کند به کسی که با نام خدا سوگند دروغ یاد می کند.
گاهی برای حفظ جان از شرّ دشمنان دروغ گفتن جایز می شود، یا برای اصلاح بین دو نفر که با هم جنگ و دعوا دارند.
از این موارد استثنایی که بگذریم برای همگان ممنوع و حرام است که سوگند دروغ یاد کنند و یا برای هر چیز بی ارزشی و غیر لازمی حتی سوگند صادقانه بر زبان جاری کنند. این یک نوع هتک حرمت و بی احترامی است به خدای متعال!
چنان چه در آیه شریفه قرآن آمده: «وَلا تَجْعَلُوا اللَّهَ عُرْضَةً لِأَیْمانِکُمْ»، و خدا را دستاویز سوگندهای خود قرار ندهید!
متن حدیث
قالَ الاِمام عَلی علیه السلام:
اَلْقَلْبُ مُصْحَفُ الْبَصَرِ
غررالحکم.
ترجمه حدیث
حضرت علی علیه السلام فرمودند: دل کتاب چشم است.
اوّلاً نگاه به نامحرم تیری زهرآگین است بر قلب نگاه کننده و زمینه ای است برای خیانت های بعدی!
ثانیاً، باعث می شود دیگران هم به ناموس شما نگاه و خیانت کنند. ثالثاً، دل را از توجه به خدا و دین خدا منصرف کرده و مشغول هوی و هوس می کند؛ زیرا که دل انسان کتابی است که هر چه چشم ببیند در آن تأثیر می کند و نوشته می شود.
ز دست دیده و دل هر دو فریاد
که هر چه دیده بیند دل کند یاد
لقمه حلال و حرام
آیه قرآن
قالَ اللَّهِ تَعالی
البقرة 168.
تَعْمَلُونَ عَلیمٌ.
المؤمنون 51.
ترجمه آیه
خدای متعال در قرآن فرموده: ای مردم از آن چه در زمین است بخورید به شرط آن که حلال و پاکیزه باشد و از گام های پی در پی شیطان پیروی نکنید و به دنبال او قدم به قدم نروید چرا که او برای شما دشمنی است آشکار.
و در آیه دیگر فرموده: ای فرستادگان من از چیزهای حلال و پاکیزه بخورید (تا بتوانید) کارهای شایسته انجام دهید البته که من به آن چه انجام می دهید آگاهم.
گوشت حیواناتی را برای انسان ها مجاز قرار داده، که پاکیزه از آلودگی های مختلف و لذیذ و سالم اند. امّا حیوانات درنده، گوشتخوار، نجاست خوار و... را ممنوع قرار داده است.
و بقیه خوراکی های مجاز، همه از یک طهارت و پاکیزگی خاص و پرارزشی برخوردارند.
به علاوه شرط کرده که حق یکدیگر را در کسب روزی غصب نکنید، تا لقمه های شما طیّب و حلال باشد، بلافاصله فرموده از دنباله رویِ شیطان پرهیز کنید، معنای چنین بیانی این است که نتیجه لقمه های ناپاک پیروی از نقشه های ابلیس است و انسان فهم و درک خود را از دست داده و دوست و دشمن را از یکدیگر تشخیص نمی دهد و از دشمن آشکاری مثل شیطان پیروی می کند در آیه دوم هم خدای متعال به انبیاءعلیهم السلام فرموده که اگر می خواهید توفیق عمل صالح و شایسته پیدا کنید باید از لقمه های حلال و پاکیزه استفاده کنید.
«از کوزه همان برون تراود که در اوست»
بستگی دارد انسان چه غذایی، چه لقمه ای خورده باشد، اعمال و رفتار انسان متأثر از همان چیزهایی است که خورده!
متن حدیث
قالَ الاِمام أبُوالْحَسَنْ علیه السلام:
إِنَّ الْحَرامَ لا یَنْمی وَ إِنْ نَمی لَمْ یُبارِکْ لَهُ فِیهِ، وَ ما أَنْفَقَهُ لَمْ یُؤْجَر عَلَیْهِ وَ ما خَلَّفَهُ کانَ زادُهُ إِلَی الْنَّارِ.
وسایل 12/53.
ترجمه حدیث
حضرت امام موسی بن جعفرعلیه السلام فرمودند: مال حرام رشد نمی کند و اگر رشد کند برکت برای افراد نخواهد داشت و آن چه هزینه می کنند از مال حرام پاداش اخروی ندارد و آن چه از آن باقی می ماند توشه ای است که افراد را به آتش می فرستد.
این طور افراد قیامت از حسرت و غصه دست های خودشان را تا آرنج می جوند. چرا که می بینند اموال آن ها مایه راحتی دیگران و وسیله عذاب خودشان شده است!!
متن حدیث
قالَ رسول اللَّه صلی الله علیه وآله:
تَرکُ لُقْمَةِ حَرامٍ أَحَبُّ إِلَی اللَّهِ مِنْ صَلاةِ ألفَیْ رَکْعَةٍ تَطَوُّعاً.
هزار حدیث از پیامبر اعظم.
ترجمه حدیث
رسول خداصلی الله علیه وآله فرمودند: ترک کردن و نخوردن یک لقمه حرام، نزد خدا محبوب تر است از دو هزار رکعت نماز مستحبی.
بعضی از ماها نمی دانیم عیب کارمان کجاست!؟ گاهی دعا می کنیم مستجاب نمی شود، عبادت می کنیم لذّت و نورانیّت ندارد، کار دنیا و آخرت مان همه لنگ می زند.
هی می رویم سراغ ذکر و ورد و دعانویس و... در حالی که مشکل مال این ها نیست مشکل از لقمه های حرام و ناپاکی است که می خوریم، فرزندانمان آلوده می شوند، منحرف و گرفتار می شوند، باید سرچشمه را درست کرد، آب از سرچشمه گِل آلود نباشد! به همین خاطر پرهیز از لقمه های ناپاک از هزار رکعت نماز هم بهتر می شود چرا که
راه سعادت با لقمه های حرام به روی انسان بسته می شود و راه فساد و تباهی باز می شود.
امام موسی بن جعفرعلیه السلام می فرماید: هر کس روزیش را از راه حلالش جست وجو کند تا خود و عیالش را اداره کند مانند مجاهد فی سبیل اللَّه خواهد بود.(1)
در بیان بعضی از اولیاء خدا آمده که: وقتی لقمه حرام در شکم بنده ای قرار می گیرد تمام فرشتگان زمین و آسمان او را نفرین و لعنت می کنند.(2)
امّا کسانی که با روزی حلال زندگی را اداره می کنند و دست حاجت به سوی دیگران دراز نمی کنند و بر اهل و عیال خود وسعت می دهند روز قیامت با صورتی مانند ماه شب چهارده خدا را ملاقات می کنند!(3)
متن حدیث
قالَ الاِمام عَلی علیه السلام:
عَلَیْکَ بِلُزُومِ الْحَلالِ، وَ حُسْنِ الْبِرِّ بِالْعَیالِ، وَ ذِکْرِ اللَّهِ فِی کُلِّ حالٍ.
غررالحکم 6131.
ترجمه حدیث
حضرت علی علیه السلام فرمودند: سه کار را پیوسته انجام بده، همیشه از حلال استفاده کن و نسبت به خانواده ات خوب نیکی کن و در هر حال به یاد خدا باش.
علاوه، کسانی می توانند پیوسته به ذکر خدا مشغول باشند که روزی حلال داشته باشند، افراد بی موالات و بی رعایت از ذکر خدا غافل می شوند و یاد خدا را فراموش می کنند.
یکی از اولیای خدا(1)فرمود: لقمه حلال به قدری مؤثر است که اگر انسان حرام زاده آن را بخورد کارهای انسان حلال زاده می کند و لقمه حرام آن قدر خطرناک است که اگر انسان حلال زاده آن را بخورد کارهای انسان حرام زاده را می کند.
1) 13. کیمیای محبت شیخ رجبعلی خیاط (ره).
متن حدیث
قالَ رسول اللَّه صلی الله علیه وآله:
ما اَکَلَ عَبْدٌ طَعاماً اَحَبُّ اِلَی اللَّهِ تَعالی مِنْ کَدِّ یَدِهِ وَ مَنْ باتَ کالاًّ مِنْ عَمَلِهِ باَت مَغْفُوراً لَهُ.
کنز العمال، 1340.
ترجمه حدیث
رسول خداصلی الله علیه وآله فرمودند: محبوب ترین طعامی که بنده می خورد، نزد خدا آن غذایی است که از دسترنج خودش باشد و هر که یک شب خستگی کار را تحمل کند آمرزیده خواهد شد.
در بین غذاها سالم ترین و لذت بخش ترین آن ها لقمه ای است که انسان از دسترنج خودش تهیه کرده و میل می کند، راستی چه قدر نشاط آور و عزّت بخش است طبق این روایت دوست داشتنی ترین غذاها
همین است، و از آن جا که کسب لقمه حلال نُه دهم بندگی و عبادت است خستگی و خواب بعد از آن هم مایه آمرزش گناهان و نزول رحمت حق است.
در حدیث دیگری از رسول خدا صلی اللَّه علیه و آله آمده که فرمودند: عبادت هفتاد جزء است و برترین جزء آن طلب روزی حلال است.(1)
1) 14. کافی.
عدالت
آیه قرآن
قالَ اللَّهِ تَعالی
إِنَّ اللَّهَ یَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَ الإِحْسانِ وَ إِیتاءِ ذِی الْقُرْبی وَ یَنْهی عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْکَرِ وَ الْبَغْیِ یَعِظُکُمْ لَعَلَّکُمْ تَذَکَرُونَ.
نحل 90.
ترجمه آیه
خدای متعال در قرآن فرموده: خدا به عدل و احسان و صله رحم امر می کند و از فحشا و منکرات و تجاوز نهی کرده و شما را موعظه می کند امید است که شما متوجه شوید!
به یکدیگر احسان و خوبی کنند و خویشاوندان را با احسان و رفت و آمد مورد محبت قرار دهند.
خدای متعال همگان را از مرتکب شدن فحشاء و منکرات و گناهان و معصیت و ظلم و ستم باز داشته و می فرماید: من شما را موعظه و نصیحت می کنم، امید است که لااقل با موعظه های خدا بیدار شوید و رفتار و کردار و گفتار خویش را اصلاح کنید!
آیه قرآن
قالَ اللَّه تعالی:
وَ أَوْفُوا الْکَیْلَ اِذا کِلْتُمْ وَزِنُوا بِالْقِسْطاسِ الْمُسْتَقیمِ ذلِکَ خَیْرٌ وَ أَحْسَنُ تَأْویلاً.
الأسراء 35.
ترجمه آیه
خدای متعال می فرماید: وقتی با کیل چیزی خرید و فروش می کنید کیل را پُر کنید و با ترازوهای سالم و صحیح اجناس را وزن کنید این برای شما بهتر و خوش عاقبت است.
امّا اگر روزی این ابزارها و میزان ها دچار اشکال بشود و به آن ها دست برد بزنند و کم و زیاد کنند، هیچ کس با خیال راحت و رضایت خاطر معامله نمی کند و تمام بازار معاملات در هم ریخته و باطل و حرام می شود و خیانتی در معامله بدتر از این نیست!
خدای متعال در این آیه شریفه آن ابزار و میزان های معلوم و مورد رضایت طرفین را تأیید، و فرموده با کیل پر و ترازوهای سالم معامله کنید که این خود مایه خیر و سعادت شماست.
آیه قرآن
قالَ اللَّه تعالی:
وَیْلٌ لِلْمُطَفِّفینَ * أَلَّذینَ إذَا اکْتالُوا عَلَی الْنَّاسِ یَسْتَوفُونَ * وَإذا کالُوهُم أَوْ وَّزَنُوهُمْ یُخْسِرُونَ
المطففین، 1 - 3.
ترجمه آیه
خدای متعال می فرماید: وای به حال کم فروشان! آنان که هنگام پیمانه کردن به نفع خودشان پیمانه را پر می کنند و هنگام پیمانه کردن اجناس برای دیگران یا وزن کردن برای دیگران کسر می گذارند.
اینان در قرآن به مطففین مشهور و نام گذاری شده اند یعنی کم فروشان. عذابی که به آنان وعده داده شده، «ویل» است ویل نام چاهی است در جهنّم که از زمان پرتاب شدن تا رسیدن به انتهای آن هفتاد سال طول می کشد.
باید بدانیم که خدای متعال نسبت به حق الناس دقیق و علیم و حسابرس است.
کم فروشان در حقیقت تیشه به ریشه خود می زنند و مدّت طولانی به هزاران نفر مدیون می شوند و هرگز نمی توانند آن ها را جبران کنند و یا از آن همه جمعیّت حلالیّت بطلبند و در نتیجه قیامت سخت گرفتار می شوند.
متن حدیث
قالَ الاِمام عَلی علیه السلام:
اِصْبِرْ عَلی مَرارَةِ الْحَقِ وَاِیَّاکَ أنْ تَنْخَدِعَ بِحَلاوَةِ الْباطِلِ.
غُررالحکم
ترجمه حدیث
حضرت علی علیه السلام: بر تلخی حق شکیبا و بردبار باش و مراقب باش فریب شیرینی باطل را نخوردی.
آری گاهی حق گفتن و یا مطابق حق رفتار کردن ممکن است به صورت ظاهر به ضرر مادی ما تمام بشود، آن جاست که ما در معرض امتحان الهی هستیم که آیا حق را فدای منافع مادی می کنیم یا منافع زودگذر و بی ارزش مادی را فدای حق می کنیم.
مسلّماً گاهی اجرای حق ممکن است به کام انسان تلخ بیاید، و در مقابل باطل و منافع مادی به کام انسان شیرین باشد! در چنین شرایطی امام علیه السلام می فرماید بپرهیز و مراقب باش و فریب آن شیرینی ظاهری را نخور! که در حقیقت حق شیرین و همیشه باطل باطنش تلخ و ناگوار است!
متن حدیث
قالَ الباقرعلیه السلام:
«اِصْبِرْ نَفْسَکَ عَلَی الْحَقِّ فَاِنَّهُ مَنْ مَنَعَ شَیْئاً فِی حَقٍّ اَعْطی فِی الْباطِلِ مِثْلَیْهِ.»
تحف العقول، ص 216.
ترجمه حدیث
امام باقرعلیه السلام فرمودند: خودت را بر حق شکیبا قرار ده و (آن را ادا کن) زیرا که هر کس از پرداخت حق خودداری کند دو برابر آن را مجبوراً در باطل هزینه خواهد کرد.
اگر چنین توفیقی شد و ما حق را اداء کردیم تمام این آثار خیر را به دنبال خواهد داشت!
امّا اگر خدایی ناکرده از پرداختن حق خودداری کردیم خوب است بدانیم که دو برابر آن را در راه باطل مجبور می شویم که هزینه کنیم. آفت و خطرهایی بر سر راه ما و اموال ما به وجود می آید که هیچ راه نجاتی از آن ها نیست. و هزینه کردنش هم هیچ نتیجه خیری ندارد، خدایا پناه بر تو! خدایا ما را مدد کن تا به آن چه فرمان داده ای عمل کنیم و دچار این آفت ها نشویم!
متن حدیث
قالَ الاِمام عَلی علیه السلام:
اَلْعَدْلُ رَأْسُ الإیمانِ وَ جِماعُ الإِحْسانِ وَ أَعْلی مَراتِبِ الإیمانِ.
بحار 78/83.
ترجمه حدیث
حضرت علی علیه السلام فرمودند: رکن اصلی ایمان عدل است که باعث همه خوبی ها است و بالاترین درجات ایمان محسوب می شود.
و در نتیجه هر جا برخلاف آن رفتاری بشود آفت ناگواری است که با تمام اسرار هستی ناسازگار است.
کسانی بر چنین راهی حرکت می کنند که در بالاترین درجات ایمان به سر می برند و از سرآمد ایمان بهره مند گشته اند. تنها راهی که همه خوبی ها را به دنبال خواهد داشت. و افراد و جامعه را از آن بهره مند خواهد نمود عدل است. چرا که در سایه عدل همگان با آرامش خاطر و خیالی آسوده به حقوق حقّه خود می رسند و هیچ کس از به تاراج رفتن حقش نگرانی ندارد.
برکات زمین و آسمان نیز به طور فراوان نازل خواهد شد و قحطی و خشکسالی و بلا و گرفتاری از بین می رود و...!
متن حدیث
قالَ الصادق علیه السلام:
لَمَّا سُئِلَ عَنْ صِفَةِ الْعادِلِ؟ إِذا غَضَ طَرْفَهُ عَنِ الْمَحارِمِ وَ لِسانَهُ عَنِ الْمَآثِمِ وَ کَفَّهُ عَنِ الْمَظالِمِ.
تحف العقول 365.
ترجمه حدیث
از حضرت امام صادق علیه السلام در مورد ویژگی های عادل پرسیدند فرمود: عادل کسی است که از حرام چشم بپوشد و زبان از گناه حفظ کند و دست از خیانت و ستم برگیرد!
امام صادق علیه السلام در بیان صفت عادل به سه صفت مهم و اصلی اکتفاء فرموده است.
اول آن که انسان عادل حتی با گوشه چشمش هم به حرام نگاه نمی کند بلکه برای همیشه از حرام، هر چه باشد چشم پوشی و صرف نظر کرده است، چه کار حرام، چه مال حرام.
دوم این که زبانش را از گناهان خطرناکی که با زبان انجام می شود نگه می دارد. در روایت آمده که پیامبراکرم صلی الله علیه وآله فرمودند: بیشتر اهل جهنم کسانی هستند که زبانشان آن ها را جهنّمی کرده!!؟
برای همه روشن است که زبان مانند حیوان گزنده و درنده ای است که اگر او را رها کنی همه را می گزد.
سوم این که از هر ظلم و ستمی بر دیگران پرهیز می کند با این سه خصلت تمام شخصیت عادل شکل می گیرد و هر مؤمنی لااقل باید عادل باشد.
متن حدیث
قالَ رسول اللَّه صلی الله علیه وآله:
عَدْلُ ساعَةٍ خَیْرٌ مِنْ عِبادَةِ سِتِّینَ سَنَةٍ قِیامٌ لَیْلُها وَ صِیامٌ نَهارُها وَجَوْرُ ساَعةٍ فِی حُکْمٍ أَشَدُّ وَأَعْظَمُ عِنْدَاللَّهِ مِنْ مَعاصی سِتِّینَ سَنَةٍ.
جامع الأخیار ص 435.
ترجمه حدیث
رسول خداصلی الله علیه وآله فرمودند: ساعتی عادلانه عمل کردن بهتر است از عبادت شصت سالی که شب هایش به نماز و روزهایش باروزه سپری گردد و ساعتی ظلم و ستم کردن در حکمی و قضاوتی سخت تر و بزرگ تر است نزد خدا از معصیت شصت سال.
عدل تولید مثل دارد اتّفاقاً ظلم هم تولید مثل دارد و گسترش هر کدام علّت اهمیّت به آن است. ان شاءاللَّه همه ما در همه کارهایمان عدالت محور و ظلم ستیز باشیم!
انصاف
متن حدیث
قالَ الاِمام عَلی علیه السلام:
اَلإِنْصافُ یَرْفَعُ الْخِلافَ وَ یُوْجِبُ الإِئْتِلافَ.
غررالحکم.
ترجمه حدیث
حضرت علی علیه السلام فرمودند: انصاف خلاف ها را از بین می برد و باعث اتحاد و صمیمیت می شود.
تصور کنید چه قدر روابط صمیمی و انس و الفت برقرار می شود! حال اگر دوست داری که همه تو را دوست داشته باشند، به تو احسان و خوبی کنند، تو را اذیّت نکنند، مالت را ضایع نکنند، مزاحمت نشوند و....
خوب، خودت نسبت به دیگران همین کارها را بکن. اگر همه با خودشان چنین قراری بگذارند و عمل کنند چه می شود؟ دنیایی و زندگی با صفا و پر از مهر و محبت، پر از آرامش و اطمینان، وحدت و یکدلی و....به وجود می آید.
امّا چه باید کرد! که عدّه ای خودخواه، خودپسند، خودمحور، با تقلّب، پارتی، زور و زر و... حق دیگران را ضایع و تنها همه خوبی ها و منافع را برای خودشان می خواهند و اگر خدایی ناکرده آفت و خطر و مشکلی پیش
بیاید، گرانی و صف و ترافیک و بن بست و جریمه و... را برای دیگران می خواهند.
خلاف های کوچک دیگران در نظرشان بزرگ و اشتباهات بزرگ خودشان اصلاً به چشم نمی آید.
عیب کوچک دیگران را دیده و به آن اشاره می کنند و از عیب بزرگ و علنی خود غافلند!!؟
ظلم
آیه قرآن
قالَ اللَّهِ تَعالی
اَلَّذِینَ آمَنُوا وَ لَمْ یَلْبِسُوا إِیمانَهُمْ بِظُلْمٍ اُولئِکَ لَهُمُ الأَمْنُ وَ هُمْ مُهْتَدُونَ.
انعام 82.
ترجمه آیه
خدای متعال در قرآن فرموده: آنان که ایمان آورده و ایمان خود را به ظلم و ستم نیالوده اند مسلّماً آن ها در امان و هدایت شده اند.
دیگران را سرزنش و توبیخ می کنند، از خود ممنونند و از دیگران گِله مند، به خود می بالند و بر دیگران می تازند، خود را عزیز دُردانه خدا می دانند و دیگران را ذلیل می پندارند!
خود را در امن و امان از عذاب الهی می دانند و دیگران را محکوم به جهنم و غضب می پندارند، امّا واقعیت چیست؟
واقعیت را قرآن بر ملا کرده که تنها کسانی هدایت یافته اند و در قیامت در امن و امان الهی هستند که ایمانشان آلوده به ظلم و ستم نباشد، در توحید و خداپرستی خالص باشند.
در حق خدا شرک ورزیدن ظلم است و در حق اولیاء خدا اطاعت نکردن ظلم است. در حق بندگان خدا ضایع کردن حق آن ها ظلم است که همه این ها به ناخالصی در ایمان به خدا و دین خدا برمی گردد!!
متن حدیث
قالَ رسول اللَّه صلی الله علیه وآله:
اَلا مَنْ ظَلَمَ اَجیراً فَلَعْنَةُ اللَّهِ عَلَیْهِ.
مستدرک الوسایل 2/508.
ترجمه حدیث
رسول خداصلی الله علیه وآله فرمودند: آگاه باشید هر کس به اجیر و کارگر خود ظلم کند خداوند او را لعنت کرده و از رحمتش دورش می کند.
این مطلب بیشتر در بین کارگزاران و کارفرمایان با کارگرانشان پیش می آید.
کارگران و مزد بگیرانی که مدتی را برای ما کار می کنند لازم است کارمزد آن ها از قبل معین بشود علاوه بر این مستحب است در پایان کار اندکی هم به عنوان هدیه به مزد آن ها اضافه کنیم. این کار باعث خوشحالی آن بنده خدا و رضایت و خشنودی خدای متعال و برکات در کار و کسب ما می شود!
امّا اگر حق آن ها را ضایع کردیم مورد لعنت خدا قرار می گیریم و در این عالم هستی چیزی سخت تر از این نیست که انسان مورد لعنت خدا قرار گیرد و در نتیجه از رحمت های بیکران حضرت حق محروم گردد!
متن حدیث
قالَ رسول اللَّه صلی الله علیه وآله:
مَنْ ظَلَمَ اَجیراً أَجْرَهُ أَحْبَطَ اللَّهُ عَمَلَهُ وَ حَرَّمَ عَلَیْهِ الْجَنَّةَ.
بحار 103/166.
ترجمه حدیث
رسول خداصلی الله علیه وآله فرمودند: هر کس به کارگر و اجیر خود ظلم کند و مزدش را نپردازد خدای متعال اعمال صالحش را نابود کرده و بهشت را بر او حرام خواهد کرد.
آن قدر این کار پیش خدا زشت و قبیح است و گناه بزرگی حساب می شود که صاحبش را از رفتن به بهشت محروم می نماید.
البته باید بدانیم که در ردیف اجیران پدران و مادران، معلمان و استادان، پیامبران و امامان و هر کسی که به نوعی در حق ما خدمت کرده و ما به آن ها مدیون هستیم، همه و همه بر ما حق دارند و باید حق آن ها را اداء کرد و زحمت هر کدام را به تناسب حال خودشان جبران کنیم. ان شاءاللَّه.
متن حدیث
قالَ الاِمام عَلی علیه السلام:
مِنْ ظَلَمَ قُصِمَ عُمْرُهُ وَ دَمَّرَ عَلَیْهِ ظُلْمُهُ.
غررالحکم.
ترجمه حدیث
حضرت علی علیه السلام فرمودند: هر که ستم کند عمرش کوتاه و قطع می شود و ظلم و ستم به خودش بر می گردد.
زیرا که اساس هستی بر عدل گذاشته شده و همه باید بدانند که خدای متعال فرموده: «اِنْ اَحْسَنْتُمْ اَحْسَنْتُمْ لِأنْفُسَکُمْ وَ اِنْ أسَأتُمْ فَلَها» یعنی اگر خوبی کنید به خودتان بازمی گردد و اگر بدی کنید نصیب خودتان می شود.
از مکافات عمل غافل مشو
گندم از گندم بروید جو ز جو
یکی از آثار ظلم کوتاه شدن عمر است که خدای متعال به ظالمین تا یک اندازه ای مهلت می دهد البته همان اندازه هم به ضرر آن ها است چرا که فرمود: «ولا تحسبن الذین ظلموا انّما نملی لهم خیرٌ لانفسهم انّما نملی لهم لیزدادوا إثماً»
«یعنی گمان نبرند ستمگران که ما به آن ها مهلت دادیم برایشان خوب است، مهلت داده ایم تا جُرم شان سنگین تر شود و گناهانشان بیشتر» تا خوب مستحق عذاب و جهنّم دایمی شوند!!
متن حدیث
قالَ الاِمام عَلی علیه السلام:
وَاللَّهِ لَوْ أُعْطِیْتُ الأَقالِیمَ الْسَّبْعَةِ بِما تَحْتَ أَفْلاکِها عَلی أَنْ أَعْصَی اللَّهَ فِی نَمْلَةٍ أسْلُبُها جَلْبَ شَعِیرَةٍ ما فَعَلْتُهُ.
نهج البلاغه خطبه 224.
ترجمه حدیث
حضرت علی علیه السلام فرمودند: به خدا سوگند اگر اقلیم های هفت گانه با آن چه زیر افلاک آن ها است (همه هستی) را به من بدهند تا در برابر، خدا را معصیت کرده و پوست جویی را از دهان مورچه ای بگیرم هرگز چنین نخواهم کرد!
ان شاءاللَّه ما پیروان آن شخصیت والا مقامی هستیم که می فرماید: اگر همه هستی را به من بدهند و از من بخواهند پوست جویی را به ناحق از دهان مورچه ای بگیرم چنین کاری را نخواهم کرد!!
پوست جو گرفتن از دهان مور کم ترین نمونه ای است که مثال زده
شده، آن هم در مقابل مالکیت تمام عالم هستی!!
مبادا ما به کم ترین مبلغی حاضر بشویم نعوذ باللَّه بزرگ ترین گناهان را مرتکب شویم مثل کسانی که برای منافع اندک و بی ارزش دنیا براحتی غیبت، تهمت، دروغ، ناسزا، خیانت و ظلم می کنند و در عین حال مغرور و غافلند!!
حق الناس
متن حدیث
قالَ الاِمام عَلی علیه السلام:
وَاللَّهِ لَأِنْ أَبِیتَ عَلی حَسَکِ السُعدانِ مُسَهَّداً، أَوْ أُجَرَّ فِی الأَغْلالِ مُصَفَّداً أَحَبُّ إِلیَّ مِنْ أَنْ أَلْقَیَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ یَوْمَ الْقِیامَةِ ظالِماً لِبَعْضِ الْعِبادِ وَ غاصِباً لِشَی ءٍ مِنَ الْحُطامِ.
نهج البلاغه خطبه 224.
ترجمه حدیث
حضرت علی علیه السلام فرمودند: به خدا سوگند اگر شب تا به صبح را بر روی خارهای سخت بیابان بیدار به سر برم یا به زنجیر کشیده شوم برای من بهتر است از این که روز قیامت خدا و رسولش را ملاقات کنم در حالی که به بعضی از بندگان ستمی کرده باشم و یا چیزی از اموال آن ها را غصب کرده باشم.
همه این گونه شرایط امتحانات الهی است که برای بشر پیش می آید تا معلوم شود چه کسی در ایمان به خدا و معاد و دین خدا استوار است؟!
قاعدتاً برای همه مردم هر یک از این ها چندین بار پیش می آید، آن جا بزنگاه خطر است، کمینگاه شیطان است، پرتگاه هوای نفس است، دو راهی دینداری و بی دینی است!
مولای ما امیرالمؤمنین علیه السلام یک موردش را به طور نمونه بیان