Name: پیشوای دوم حضرت امام حسن علیه السلام
Author: موسسه در راه حق

مشخصات کتاب

عنوان و نام پدیدآور:پیشوای دوم: حضرت امام حسن (ع)/ هیئت تحریریه موسسه در راه حق.

مؤلف: سید محسن خرازی

مشخصات نشر:قم: موسسه در راه حق، ۱۳۷۶.

مشخصات ظاهری:4۸ص.

شابک:۸۰۰ ریال

یادداشت:چاپ نهم.

یادداشت:کتابنامه به صورت زیرنویس.

موضوع:حسن بن علی (ع)، امام دوم، ۳ - ۵۰ق -- سرگذشتنامه

شناسه افزوده:موسسه در راه حق

شناسه افزوده:موسسه در راه حق. هیات تحریریه

رده بندی کنگره:BP۴۰/پ ۹ ۱۳۷۶

رده بندی دیویی:۲۹۷/۹۵۲

شماره کتابشناسی ملی:م ۶۹-۱۴۰۱

اشاره

حضرت امام حسن (علیه السلام)

مؤلف: سید محسن خرازی

هیئت تحریریه موسسه در راه حق

شناسنامه

پیشوای دوم (امام حسن علیه السلام)

مؤلف: سید محسن خرازی

ناشر: انتشارات در راه حق

شمارگان: 1000

نوبت چاپ: اول 1395

چاپ: سلمان فارسی

نشانی: قم، خیابان آیت الله مرعشی نجفی (ارم)

کوچه 20 - پلاک 10

تلفن: 37833972 ( 025)

www.darrahehaq.com

فهرست

خلاصه زندگی 6

ولادت 7

حسن و پیامبر 7

حسن با پدر 9

خلافت 13

تسامح نبود 26

تنازل نبود 29

اعتراض نابجا 31

پیمان شکنی معاویه 37

بازگشت به مدینه 39

خوی و منش 41

پرهیزگاری 41

بخشندگی 42

بردباری 43

شهادت 44

از گفتار پرنور آن گرامی: 46

خلاصه زندگی

اشاره

•

نام مبارکش: حسن.

•

کنیه اش: ابومحمّد.

•

القابش: مجتبی، سیّد، سبط اکبر و...

•

پدرش: امیرالمؤمنین علی علیه السلام

•

مادرش: فاطمه زهرا سیّدة النّساء علیها السلام

•

تولّدش: شب پانزدهم ماه مبارک رمضان، سال سوّم هجری قمری در مدینه منوره.

•

مدّت امامتش: ده سال (از سال 40 تا 50 هجری قمری)

•

عمر شریفش: 47 سال

•

شهادتش: 28 ماه صفر سال 50 هجری قمری.

•

مدفنش: قبرستان بقیع واقع در مدینه طیّبه.

•

فرزندانش: 8 پسر و 7 دختر (برخی از پسران از جمله قاسم و عبدالله در رکاب حضرت ابی عبدالله الحسین علیه السلام در کربلا به شرف شهادت نائل گشتند، و از دختران آن گرامی بانوی بزرگوار فاطمه همسر حضرت زین العابدین و مادر حضرت باقر علیه السلام می باشد).

ولادت

نواده پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم، و نخستین فرزند امیر مؤمنان علی و فاطمه علیها السلام در نیمه ماه رمضان، در سال سوم هجری، چشم به جهان گشود.⁽¹⁾

پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم برای گفتن تهنیت، به خانه علی آمد و نام او را، از سوی خدا «حسن» نهاد.⁽²⁾

امام حسن و پیامبر علیهما السلام

حدود هفت سال از زندگی این نواده، با پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم گذشت.⁽³⁾

• پدر بزرگ مهربان، او را سخت دوست می داشت؛ چه بسیار که او را بر شانه می نهاد و می گفت: «خداوندا، من دوستش دارم، تو نیز او را

1) (1) ارشاد مفید، ص 169 - تاریخ الخلفاء سیوطی، ص 188 چاپ مصر، مرحوم کلینی ولادت آن گرامی را در سال دوم هجرت نوشته است.

2) (2) - بحار، ج 43، ص 238، چاپ جدید.

3) (3) - دلائل الامامه؛ محمد بن جریر الطبری، ص 60.

•

دوست بدار!»⁽¹⁾

•

«آنکه حسن و حسین را دوست بدارد، مرا دوست داشته است و آنکه با این دو کینه ورزد و ایشان را دشمن بدارد، با من دشمنکامی کرده است...».⁽²⁾

•

و فرمود: «حسن و حسین، سرور جوانان بهشتند.»⁽³⁾

•

و نیز می فرمود: «این دو فرزند من، امامند، چه قیام کنند و چه نکنند».⁽⁴⁾

•

بزرگی منش و سترگی روح آن امام چندان بود که پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم او را با خردی سال و کمی سن، در برخی از عهدنامه ها، گواه می رفت، واقدی آورده است که: «پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم، برای «ثقیف» عهد ذمّه

1) (1) - تاریخ الخلفاء، ص 188.

2) (2) - بحار، ج 43، ص 264.

3) (3) - تاریخ الخلفاء، ص 189: «الحسن والحسین سیّدا شباب اهل الجنّة».

4) (4) - ارشاد مفید، ص 181 - بحار، ج 43، ص 278: «ابنای، هذان امامان، قاما او قعدا».

بست، خالد بن سعید آن را نوشت و امام حسن و امام حسین - درود خدا بر آنان - آن را گواهی فرمودند».⁽¹⁾

• آنگاه که پیامبر به امر خدا، با اهل نجران، به «مباهله» برخاست، امام حسن و امام حسین و حضرت علی و فاطمه علیها السلام را نیز به فرمان خدای، همراه خویش برد و آیه تطهیر در پاکدامنی آن گرامیان فرود آمد.⁽²⁾

امام حسن با پدر علیهما السلام

امام حسن علیه السلام همراه و هماهنگ پدر بود، از بیدادگران انتقاد و از ستمدیدگان حمایت می کرد.

•

هنگامی که ابوذر به ربذه تبعید می شد، عثمان دستور داد هیچ کس او را بدرقه نکند، اما امام حسن و برادر گرامیش، همراه با پدر بزرگوارشان، از آن آزاده ی آواره، به گرمی بدرقه کردند و به هنگام بدرود، از حکومت عثمان ابراز بیزاری نمودند و ابوذر را به

•

1) (1) - طبقات کبیر، ج 1، بخش 2، ص 33.

2) (2) - غایة المرام، ص 287.

شکیبایی و پایداری پند دادند.⁽¹⁾

• سال 36 هجری با پدر از مدینه به سوی بصره آمد تا آتش جنگ جمل را که عایشه و طلحه و زبیر برافروخته بودند، فرو نشانند. پیش از ورود به بصره به فرمان حضرت علی علیه السلام، همراه عمار - صحابی بزرگ و پاک - به کوفه رفت تا مردم را بسیج کند، آنگاه با مردم به یاری امام، به سوی بصره بازگشت.⁽²⁾

با سخنرانی های شیوا و محکم خویش، دروغ عبدالله بن زبیر را - که قتل عثمان را به حضرت علی علیه السلام، نسبت می داد؛ آشکار ساخت و در جنگ همکاری ها کرد تا پیرزو بازگشتند.⁽³⁾

• در جنگ صفین نیز، همراه پدر، پایمردی ها کرد. در این جنگ، معاویه، عبیدالله بن عمر را نزد او فرستاد که: «از پیروی پدر دست بردار، ما خلافت را به تو وامی گذاریم، چرا که قریش، از پدر تو به سابقه

1) (1) - حیاة الامام الحسن بن علی علیه السلام، ص 261-260.

2) (2) - طبقات کبیر، ج 3، قسمت اول، ص 20.

3) (3) - حیاة الامام الحسن بن علی، ج 1، ص 399-396.

پدرکشتگی ها، ناراحتند، اما تو را پذیرا توانند شد...»

امام حسن علیه السلام در پاسخ فرمود: «قریش بر آن بود که پرچم اسلام را بیفکند و در هم پیچد، اما پدرم، به خاطر خدا و اسلام، گردنکشان ایشان را کشت و آنان را پراکند؛ پس با پدرم بدین جهت به دشمنی برخاستند و به او کینه می ورزند».⁽¹⁾

او در این جنگ، هیچگاه از پشتیبانی پدر، دست نکشید و تا پایان همراه و همدل او بود؛ و چون، دو تن را از سوی سپاه (سپاه حضرت علی علیه السلام و معاویه)، برگزیدند تا «حَکَم» شوند؛ و آنان به ناروا حُکم کردند؛ امام حسن به فرمان پدر، در یک سخنرانی پرشور، توضیح داد که: «اینان برگزیده شدند

1) (1) - حیاة الامام الحسن بن علی، ج 1، ص 445-444.

تا کتاب خداوند را بر خواهش دل، پیش دارند و مقدم شمارند اما، واژگون رفتار کردند و چنین کسی، حَکَم نامیده نمی شود، بلکه «محکوم» است».⁽¹⁾

• حضرت امیر مؤمنان علی - که درود خداوند همواره بر او - هنگام رحلت بنا به فرمانی که، از پیش، از پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم داشت؛ امام حسن علیه السلام را جانشین خویش فرمود؛ و امام حسین و سایر فرزندان گرامی خویش و بزرگان شیعه را بر این امر، گواه گرفت.⁽²⁾

1) (1) - حیاة الامام الحسن بن علی، ج 1، ص 479.

2) (2) - اصول کافی، ج 1، ص 298-297.

خلافت

اشاره

شامگاه بیست و یکم رمضان سال چهلم از هجرت، حضرت علی علیه السلام شهید شد. بامداد آن روز، مردم در مسجد جامع شهر، گرد آمدند.

حضرت امام حسن علیه السلام بر منبر فراز آمدند و فرمودند: «دیشب، مرد یگانه ای از جهان رخت بست که در میان گذشتگان و هم در بین آیندگان، به دانش و کردار، یکتا بود. همراه پیامبر، جنگها کرد و در نگاهبانی اسلام و پیامبر، مجاهدانه کوشید؛ و پیامبر در جنگها، او را به سپاهسالاری می فرستاد و او همواره پیروز باز می گشت...

از زرد و سفید - اشاره به زر و سیم - دنیا، بیش از 700 درهم نگذاشت، آنهم سهمیه او، و بر آن بود که با آن خدمتکاری برای خانواده خود فراهم

آورد.»

در این هنگام، امام به سختی گریست و مردم نیز گریستند. آنگاه بدان جهت که امامت از مسیر راستین خود، انحراف نیابد، جمله ای چند، از خویش گفت:

«من پسر پیامبرم که مژده آور و بیم رسان بود و مردم را به سوی خدا می خواند. من شعله ای از آن چراغ فروزان پیامبری و از خاندانی هستم که خداوند، پلیدی و آلودگی را از آنان دور گردانیده است و هم از آنانم که در قرآن مجید، محبت ایشان به وجوب آمده است:

«قُلْ لا أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْراً إِلاَّ الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبی 1 ؛ بگو ای پیامبر، من از شمایان بر رسالتم، پاداشی، جز مهرورزی با خویشانم، نمی خواهم...»».

آنگاه، امام نشست و عبدالله بن عباس برخاست و گفت:

«مردم! این - اشاره به امام حسن علیه السلام - فرزند پیامبر شما و جانشین علی علیه السلام و امام شماست، با او بیعت کنید!»

مردم، گروه، گروه، بدو روی آوردند و بیعت کردند.⁽¹⁾

چون معاویه، از آنچه گذشت آگاه شد، جاسوسانی به کوفه و بصره فرستاد، تا هر چه می گذرد، گزارش دهند و در حکومت امام، از درون، دست به خرابکاری بزنند.

اما، فرمان داد آنان را گرفتند و کشتند؛ نامه ای نیز به معاویه فرستاد که: «جاسوس می فرستی؟ گویا جنگ را دوست می داری؟ جنگ بسیار نزدیک است، منتظر باش! انشاء الله».⁽²⁾

از نامه هایی که امام به معاویه نوشت و

1) (1) - ارشاد مفید، ص 170-169 - شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید؛ ج 16، ص 30.

2) (2) - ارشاد مفید؛ ص 170.

ابن ابی الحدید آنرا نقل می کند، این است: «... جای شگفتی است که قریش پس از مرگ پیامبر، در جانشینی او به ستیزه برخاستند و خود را بر دیگران از عرب، بدین سبب که از قبیله پیامبرند، برتر دانستند؛ عرب نیز تن در دادند، اما قریش خود در میانه خویش، زیر بار برتری ما نرفت؛ ما را که از آنان به پیامبر نزدیکتر و خواستار حق خویش بودیم، کنار زدند و بر ما ستم کردند. ما از ستیزه کناره جستیم تا دشمنان و دورویان، از این راه، به تخریب اسلام برنخیزند.

امروز نیز از تو در شگفتیم که داوطلب امری هستی که به هیچ رو، سزاوار آن نیستی، نه در دین برتری داری و نه اثر خوبی از خویش باز گذارده ای؛ تو فرزند همان گروهی که با پیامبر